Chunka kimsakim kinsa tawa chunka tawaqniyuq, willakunku huk pacha historiata maypichus Seleucowan Macedonia llaqtamanta Felipewan huk huñunakuyta rurasharqanku, chaykunataq rikch’achinku Estados Unidos-ta, mayqanmi Romaq ñawpaq apanakusqa awqan soldadoynin, hinaspa Macedoniapas (Grecia) Naciones Unidaspa unanchaqninmi. Chay ñawpaq historiapi, norte reyniyoqpa (Seleuco) hinaspa Felipepa (Grecia) huñunakuyñinmi rikch’achin chay historiata mayqanmi pusan Panium Maqanakuyman; iskay pachak watakuna qhipamanmi chay llaqtapa sutin tikrasqa karqa Panium manta Caesarea Philippi llaqtaman. Llaqtapa iskaychasqa sutinqa mana Seleucowan Macedonia llaqtamanta Felipewan huñunakuyta yuyarichinanchu karqa.
Suti “Cesarea de Filipo” nisqaqa hamuq huk ñawpaq llaqtapa historiapi tikrasqanmantam, chay llaqtaqa Paneas icha Panium nisqawan reqsisqa karqa. Chay llaqtaqa qallariypi Paneas sutiyoq karqa, griego dios Pan-man dedicakusqa hatun pukyuman qayllapi kasqanrayku. Chay pukyuqa, ñawpa p’unchaykunapi hatun religioso mayu hina kaspa, Jordán Mayuman yaykurqa.
Hatun Herodes el Grandeq kamachisqan pacha, Cristo manaraq paqarichkaptin ñawpaq siglo tukuyta, llaqtata hatun allichaykunawan musuqmanta ruwaspa, mast’arispa, sumaqchaspa ima ñawpaqman apasqa. Caesarea Philippi sutita churarqa Herodes Felipe, Herodes el Grandeq churin. Payqa llaqtata “Caesarea” nispa suticharqa romano Emperador César Augusto-man yupaychasqanrayku, hinaspataq “Philippi” nispa kikinpa sutinmanta suticharqa; chayraykum “Caesarea Philippi” nisqa karqan. Chaymi, “Caesarea Philippi” nisqa, “Caesarea” nisqamanta huñusqa, Herodespa César Augusto-man yupaychayninta rikuchispa, hinallataq “Philippi” nisqamanta, Herodes Felipe-ta hatunchaspa.
Simi willaykunapi Paniumqa tinkisqa kachkan Seleucowan Macedoniamanta Felipewan huk huñunakuywan, chaymantaq Césarwan Herodes Felipewan huk llank’anakuywanpas. Chay iskay llank’anakuykunaqa rimanku Estados Unidoswan Naciones Unidaswan huñunakuyta, chayqa qatiqninmi Putinpa Rusianta urmayninmanta qhipaman, Seleucowan Felipewan rikuchisqa hina. Hinallataq rikuchinku Papadowan, mamam kasqanrayku, Estados Unidoswan, ususin kasqanrayku, huñunakuyta, Césarwan Felipewan rikuchisqa hina, paykuna iskayninku Romaq rantinchasqan kashaqtin. Kuskaqa sut’ichanku Estados Unidos nisqata “raq’awakama makinta mast’arispa Romanoq atiyninpa makinta hapiq” hina chayasqanta, hinallataq “uku t’oqoman chimpaspa Espiritualismowan makikukuyta.” Chunka suqtayuq versiculopi domingo kamachiy manaraq chayamuchkaptin, kimsa kuti huñusqa t’inkiyqa ñam churakusqa kachkan.
Paniumqa uyarin griego runakunapa yupaychasqan dios Panpa chawpinmi rikuchin. Pukyuqa, griego dios Panman sapaqchasqa kasqanrayku, chay p’unchaykunapi “Uku Pacha punkukuna” nisqawanpas reqsiskasqa karqa; hinaspan Jesús chayman hamuspa, “Uku Pacha punkukuna” nisqanmanta rimarisqanqa, qhepa p’unchaykunapi pasaq huk atipanakuypa sut’inchan: Greciaq políticawan religiosan kayninkuna (globalismo) apostata protestantismowan tinkuspa maqanakusqanta. Chayqa qhapaq Presidenteq qallariychisqan maqanakuymi, paymi iskay ñiqipi Greciaq suyuyninta kuyuchirqan. Chayqa huk llapa pachapi hawa maqanakuymi, hinallataq Estados Unidos ukhupipas huk uku maqanakuymi.
Mundiyachay nisqapa religiónninqa, dragónpa religiónninmi; chayqa kay pacha kunan tiempopi woke-ism nisqa religiónmi. 2020 watapi, Apocalipsis libro chunka hukniyuq kapitulumanta reqsichisqa uku mana tukukuq t’uqumanta bestiaqa, política hinaspa religiónpi atiyninta rikuchirqan, hinaspa hallp’a bestiapa iskay waqranninta wañuchirqan. Chay uku mana tukukuq t’uquqa, wakin imakunawan kuska, Jordán mayuta qarachiq “Panpa Pukyu” nisqawanmi reprecentasqa kachkan.
Griegokuna ñawpa willakuy mitologíapiqa, Panqa naturalezawan, sallqa puriywan, llaqta takiywanmi tinkichisqa karqa; hinaspapas payman sapaqchasqa pukyu kasqanmanta, yupaychaqkunapaq hatun religioso ancha chaninchasqa karqa. Dios Panqa achka kuti rikuchisqa kachkan cabrapa chankankunawan, waqrankunawan, rinrinkunawanpas. Panqa michiqkunapa, uywa qatikunapa diosninmi hina qhawarisqa karqa, hinaspapas achka kuti pukllaq, llullalliq hina diosmi rikuchisqa karqa, sachakunapi, urqukunapipas kusisqa puriq. Panpa rikchaynin cabra-chankayuq dios hina kasqanqa Daniel qanchis pusaqniyuq kapituluwan allin tupachkan, maypichus Greciaqa orqo cabrawan unanchasqa kachkan. Cabrakunaqa ñawpa Grecia llaqtapi sapa p’unchay wasi uywakunamanta hukninmi karqa, hinaspapas achka kuti urqu suyuakunapi tarikusqa karqa, maypichus Pan purinman sutinchasqa kasqa. Kay rikuchiyqa Panpa unanchaynin iconografíapi reqsisqa ancha hatun kayninman tukurqa, hinaspapas Griego artepi, qillqasqakunapipas, diosta rikuchiqkunapi, naciónpa qullqinpipas, unaykama sayarirqan.
Jesúsqa Cesarea de Filipo llaqtata watukuptinmi, sut’incharqan “Infiernopa punkunkuna” iglesiapa contranpi mana atipayta atinankuta. Pedroq, Jesúspa tapusqanman kutichisqanqa, cristianopa historiampi hinallataq tradiciónninpi “Confesión Cristiana” nisqahina reqsichisqa kasqanmi.
Jesús Cesarea Filipos llaqtapa kuchunman chayamuspan, disipulonkunata tapurqan, nispa: “Runakunaqa ¿pi kasqaytataq rimanku, noqa Runaq Churin kasqayta?” Paykunañataq nirqanku: “Wakinqa ninku Juan Bautista kasqaykita; wakinkunañataq Elías; hukkunataq Jeremías, utaq mayqin profetakunamantapas huknin kasqaykita,” nispa. Payñataq nirqan: “Qankunaqa, ¿pi kasqaytataq ninkichik?” Chaymi Simón Pedro kutichispa nirqan: “Qamqa Cristo kanki, kawsaq Diospa Churin.” Jesúsñataq kutichispa nirqan: “Kusisqa kanki, Simón Barjona; kaytaqa manam aycha ni yawarchu qamman qhawarichisunki, aswanpas hanaq pachapi kashaq Yayaymi. Noqapas qamta nini: qamqa Pedro kanki, kay rumi patanpitaq iglesiayta hatarichisaq; uku pacha punkunkunapas manam atipayta atinqachu. Qamtataq hanaq pacha qhapaq suyuypa llavekunata qosqayki; kay pachapi ima watasqaykipas hanaq pachapi watasqa kanqa; kay pachapi ima paskasqaykipas hanaq pachapi paskasqa kanqa.” Chaymanta disipulonkunata kamachirqan, ama pitapas willanaykichikchu payqa Jesús Cristo kasqanta. Mateo 16:13–20.
Kay qillqa ancha allinmi, imaraykuchus Jesuspa yanapakuyninpi hinallataq cristiano teologíapa wiñayninpi huk ancha hatun kutichakuyta rikuchisqanrayku. Pedroq Jesus-ta qhispichiq Mesías hina, kawsaq Diospa Churin hina willakusqanqa cristiano iñiyqpa tiyasqan simi hina, hinallataq iglesia sayarinan hatun rumi hina qhawasqa. “Kay rumi patapin iglesia-yta sayarichisaq” nisqa rimayqa tradición católica ukhupi Pedro kikinman riqsichisqa hina unanchasqa, paytan Jesus “rumi” nispa sutichan, chay patapin iglesia sayarichisqa kanqa. Kay unanchaymi teología católica ukhupi papaq ñawpaq kayninpaq hinallataq atiyninpaq sapi kananpaq sirve.
Protestante yachachiy teologíapiqa, “rumi” nisqaqa manam Pedro sapallanmanchu rikch’akuchkan, aswanqa Pedroq Jesucristo-ta Mesías hina, Diospa Churin hina iñiyninmanta willakuyninmanmi. Kay qhawariypiqa, iglesiapa cimientonqa manam Pedruchu, aswanqa Jesúsqa Cristo kasqan, Diospa Churin kasqan willakuymi. Teológica sut’inchay imayna kananpaq kasqanmanta mana qhawaspapas, Pedroq Willakuyninqa Mateo 16:13–20piqa cristiano iñiypi huk chawpi, cimientoyuq pasajem hina reqsichisqa kachkan, Jesúspa Mesías kasqanta, Diospa Churin kasqanta sinchita rimarispa, hinallataq iglesiapa misionninta, propósito-ninta takyachispa.
Ñawpaq artículo nisqapiqa qawarichirqanchik *The Desire of Ages* qillqamanta huk pasajeta, maypichus Hermana White reqsichin Cristoq Cesarea Filipoman hamusqanwan tinkisqa wakin sasachakuyninkunata. Huk punto nisqanmi kay: Cristoqa disipulonkunaqa Judíokunaq influenciankumanta karuncharqan, Cesarea Filipopi yachachiykunata qhawarichinapaq.
Jesúsqa hinallataq disipulonkuna Caesarea Filipos qayllapi huk llaqtakunaman chayarkamurqanku. Galilea suyupa lindaronmanta hawapiña kasharqanku, huk suyupitaq ídolo yupaychaymi atipaq karqa. Kaypiqa disipulonkunaqa judaísmo nisqapa kamachikuyninpa qawachayninmanta karunchasqa karqanku, hinaspataq mana Diospi iñiqkunaq yupaychasqankuwan aswan qayllata tinkuchisqa. Muyuriqninkupiqa kay pachapa llapan partenkunapi kaq superstición nisqapa rikchayninkuna rikuchisqa karqanku. Jesúsqa munarqa kay imakunata qawaspa paykuna mana Diospi iñiqkunapaq ruwanakuy responsabilidadninkuta yuyarinankupaq. Kay suyupi tiyashaspanmi payqa runakunata yachachiymanta karunchakuyta kallpachakurqa, hinaspataq aswan hunt’asqata disipulonkunaman sapanchakuyta. El Deseado de Todas las Gentes, 411.
2020 watapi julio killapa 18 p’unchawpi, Cristoqa 2001 watapi septiembre killapa 11 p’unchawmanta disipulonkunaqa Laodiceapi Adventismopa llamk’ayninmanta hurqun. Chunka sipaskunapa yachachikuyninpi ñawpaq llakikuyqa, pasayman qispichisqa kashaq q’otukuy burlakuqkunapa huñunmanta kuyuriypa t’aqakunanta paqarichirqan. Kay chiqaq kayqa Millerita historiapi 1844 watapi abril killapa 19 p’unchawpi hunt’akusqa karqan, hinaspataq 2020 watapi julio killapa 18 p’unchawpipas. Chaymanta qhipaman suyay pacha historiankama qallariqan, hinaspataq ñawpaq angelpa kinsa kaq angelpa kuyuriyninkunapipas “Cheqaq Kay” sut’inta aparin.
Ñawpaq llakikuyqa kimsa waymarkakunamanta ñawpaqninmi, chay historiataq tukukun Hatun Llakikuywan 22 de octubre de 1844 watapi, chaymi Apocalipsis capítulo once nisqapi “hatun allpa kuyuyta” rikch’achin. Qallariy, hebreo simi alfabetoq ñawpaq qillqantaq, huk llakikuyta rikch’achin; tukuytaq, hebreo alfabetoq iskay chunka iskayniyuq qillqantaq, hinallataq huk llakikuyta rikch’achin. Chunka kimsayuq qillqa, hatarikuyman rikch’akuspa, mana yuyaysapa sipaskunaq llakikuyninta reqsichin; paykunaqa chinkasqa kasqankuta rikuchinku Chaupi Tuta waqyakuypi, maypachachus reqsichikun pichus wakichisqa kachkan krisispaq, pichus mana wakichisqa kachkanchu. Hebreo alfabetoq iskay chunka iskayniyuq qillqankunaqa Dios kaywan runa kay tinkusqanmanta señalta rikch’achinku, chaymi chay historiapi hunt’akun; ichaqa historia Millerita nisqaqa ñawpaq Kadeshta reqsichin, kunan p’unchaw ñoqanchikpa historiantaq qhipa Kadeshta reqsichin.
Iskay ñiqikunaqa kikinchasqa kanku, ichaqa hukninqa Diospa llaqtanpa pantayninta rikuchin, huknintaq Diospa llaqtanpa atipayninta. Chakata manaraq chayamushaspa, Jesúsqa Paniumman pusarqan disipulonkunata, hinallataqmi qhepa p’unchawkunapi disipulonkunatapas Paniumman pusamun; chayta ruwaspanmi huk llakikuywan qhepa p’unchawkunapi disipulonkunata Laodicea Adventismopa “kamachiq kallpanmanta” karuncharqan, Mateo qanchis chunka soqta kaq kapitulumanta willakuypi “Judaismo” nisqawan sut’inchasqa. Chayta ruwaspanmi, chay pachallapi, disipulonkunata mana yupaychasqa runakunawan aswan qayllapi tinkuchirqan; chaynapiqa qhepa p’unchawkunapi disipulonkunapa llamk’aynin tiyana kawsay pachata rikuchin, paykunaqa kunan kawsashanku supaypa kallpan hunt’asqa rikurimuyninpi, kay pacha musuq willanakuy sistemakuna nisqawan sut’inchasqa, mayqenkunachus llapa pachatam pusashanku bestiapa unanchanta chaskinankupaq.
Cesarea Filipospa historianninqa Panium Maqanakuypa historianninta tinkun, hinaspa chunka kimsaqniyuqmanta chunka pichqayuq kama versículokunawanpas. Cristoqa, Discipulonkuna ndintaq, chakatanapa llantunpi sayasharqanku; chaymi qhipa p’unchay discípulonkunata rikch’achin, domingo kamachiypa llantunpi sayashaqta. Chaypi, chunka kimsaqniyuqmanta chunka pichqayuq kama versículokunapi, maypichus Cesarea Filipos karqa, hinaspa Panium Maqanakuytapas, maypichus kunan ñoqanchik sayashanchik, Cristoqa discipulonkunata yachachiyta qallarin imatachus pasanan karqa chunka suqtayuq versículopi.
“Payqaqqa rinqa karqan ñak’ariykunamanta, payta suyaqkunamanta willanaypaq. Ichaqa ñawpaqta sapanlla ripuspa, mañakurqan sonqonkuna wakichisqa kanankupaq siminkunata chaskinankupaq.” The Desire of Ages, 411.
Manaraqmi, Cristoqa discipulonkunaman cruzmanta willanankamaqqa, ñawpaqta ripurqa, icha unayllata suyarqa; chayhinapin parábolapi suyay tiempo-ta, hinallataq historiapi July 18, 2020-manta July 2023-kama señalasqa karqa.
“Paykunawanman yaykuspankunataqa, manam chaylla ratopi willarqachu munasqan yachachiyta. Manaraq chayta ruraspanqa, paykunaman qorqan huk p’unchayta paypi iñisqankuta willakuykunankupaq, chaymanta hamuq pruebaqpaq kallpanchasqa kanankupaq.” The Desire of Ages, 411.
Julio killapi 2023 watapi, Señorqa qallarinmi ocasiónta qon, llakikuywan chaskisqa kaqkunaman, iñiyninkuta rimarinankupaq. Chayta ruwarqan Ezequiel qanchis chunka qanchisniyuq willakuyninta kicharispa, mayqinchus 11 de septiembre de 2001 p’unchawpa willakuyninpa takyaynin karqan. Chaymi karqan q’ipi sutin hina, mayqinchus sellasqa tiempota 11 de septiembre de 2001 p’unchawmanta utqaylla hamuq domingo kamachikuywan huñurqan. Chayta ruwarqan julio 18, 2020 p’unchawpa llakikuyta cheqaq kaypa estructurampi churarispa; imaraykuchus, qhawanayku munasqakunaqa riqsiyta atirqanku, sapa huk reformatorio kuyuyqa huk tema nisqayuq kasqanta, mayqinchus paykunaq sapallan sagrado historiankupi purin.
Qhipa p’unchaykunapi, kinsa kaq ay ay niq willakuyqa chayamurqan 11 de septiembre de 2001 watapi; chaymantaq kinsa kaq ay aymanta llulla willakuy willakusqa karqan, chaymi huk llakikuyta apamurqan. Ichaqa, wañusqa kashaqtinku kinsa p’unchay ch’usaqta kuskanmanta qawsarichiq, ch’akisqa, ch’iqisqa tullukunaman kutichimuq willakuyqa tawa wayrakunamanta willakuy karqan; chayqa hinallataq kinsa kaq ay aymi.
Qhipa p’unchaykunapi discípulokunaqa, rikuyta akllanku chayqa, rikunku manam hukmanta qhipamanchu, ichaqa pachak tawa chunka tawa waranqa sellakusqanpa kimsa señalkunaqa sapa puriypi kikin temam kasqanta, hinaspa iskay kaq puriypi, hebreo alfabetopa chunka kimsayuqnin letranwan sut’ichasqa hatarikuyninqa mensajeta “Cheqaq Kay” hina takyachisqanta. Señorqa huk iskay kaq testigotapas qorqan kaypi: ñawpaq kaq llakikuyqa ñawpaq kaq allinchay kuyuykunapiqa Diospa reqsichisqan munayninman hatarikuyraykum karqan, Moises churinman mana circuncisión ruwasqanpas, utaq Uzza chay arcat llanthuykusqanpas, utaq Marthawan Mariapas Lazaro wañusqanmantapuni Jesuspa siminta iskayrayasqankupas. Sapallan allinchay siq’i mana sayarichirqanchu kay cheqaq kayta, ñawpaq kaq llakikuyqa mana kasukuyrayku kasqanta, chayqa Milleritakunaq allinchay kuyuyllam karqan; ichaqa chay pachallapitaq rikuchisqa karqanmi Milleritakunaq historianku ukhupi kaq señalkunayoq kasqanta, pusaq kaqpa cheqaq kayninpi sayasqa, qanchis kaqmanta kasqanman hina.
Paqtataq pusaq ñiqin qanchismantam kasqanmantaqa Jesucristoq Apocalipsisninpa hatun huk elementunmi, kunan kichasqa kashan; hinaspataq Filadelfia sutiyoq Millerita kuyuriyninmanta Laodicea iglesiaman tikrayqa huk señalmim karqan, maypachachus Laodicea kuyuriynin, kinsa kaq angelpa, Filadelfia kuyuriyninman, pachak tawa chunka tawa waranqakunapaq, tikranan riqsichiq. Chayraykun, ñawpaq kaq Millerita llakikuy mana allin rurasqankuta kuyuriyninku mana rikuchispa hunt’asqa kasqanqa, qhipa p’unchaykunapi chay kikin señaltaq kontrasteta qun, maypichus Laodicea kuyuriynin, kinsa kaq angelpa, mana kasukuspa huk llakikuyta paqarichinqa; chayta ruwaspataq Millerita señalanwan tupachikunqa, hinaspataq pachak tawa chunka tawa waranqakunapaq kuyuriyninqa pusaq ñiqinmi, qanchismantam kasqan, nisqanta rikunapaq yuyaychanata paqarichinqa.
Julio killapi 2023 watapi, Señorqa huk “ch’in pampa ukhupi qapariq simita” hatarichirqan, qhepa p’unchaykunapi kawsak llaqtanta Domingo kamachiypa sasachakuyninpaq wakichinankupaq; hinaspataq, mañakuypi suyaykusqanmanta discipulonkunaqman kutimuspa, paykunaman fe-ninkuta rimarinankupaq okazionta qorqan. Cristoq p’unchayninkunapiqa mensajenqa bautismon karqan, chay chiqapi Jesusqa Jesus Cristo tukurqan. Chay señal de caminoqa 11 septiembre 2001 wataman tupayninwan tinkun, hinaspataq discipulonkunata tapurqan imatataq runakuna Cristomanta yuyanku nispa, chaymantaqa discipulokuna kikin imatataq Cristomanta yuyanku nispa tapurqataq.
Paykunawanman chaykunawan, mana chayllaña willarirqanchu imatachus pay yachachiyta munarqan. Manaraq chayta ruwaspaqa, payqa atiyta qorqan paypi iñisqankuta willakuykunankupaq, hamuq pruebapi kallpachakunanpaq. Tapurqan: “Runakunaqa, noqam Runaq Churin kasqaymanta, pitaq ninku kani?”
Llakiyqa discipulokunaqa mana kusisqallaña reqsikuyta atirqanku Israel llaqtaqa Mesíasninkuta mana reqsisqanta. Wakinqa, milagronkunata rikuspanku, paytaqa Davidpa Churin kasqanta willakurqanku. Betsaidapi mikuchisqa achka runakunaqa munarqanku payta Israelpa rey-ninman churanankupaq. Achkakunaqa wakichisqa karqanku payta huk profeta hina chaskinankupaq; ichaqa mana creenqankuchu payqa Mesías kasqanta. El Deseado de Todas las Gentes, 411.
Adventismomanta aswan runakunaqa manam creyerqankuchu 2001 watapa septiembre killapa 11 p’unchaypi kinsa kaq ay niyta. Kuyasqa profético Simipa wakin milagronninkunata, kuyuriypi qhawachisqa kasqankuta, creenqankum; wakinninkunataq entienderqankum 2001 watapa septiembre killapa 11 p’unchaymanta willakuypi wakin cheqaq kaymanta elementokuna kasqanta; ichaqa manam cheqapuni creenqankuchu 2001 watapa septiembre killapa 11 p’unchaypa reclamacionninkunata.
2001 wata 11 septiembre punchawpa mañakuyqa ñawpaqman rikuchisqa karqan 1840 wata 11 agosto punchawpa mañakuyninwan, chay mañakuynintaq Hermana White nisqanpi rimarqan 1840 wata 11 agosto punchawpa hunt’akuyninmanta yuyaychaspan. Payqa kayhinata nirqan:
“Chay willakusqa pacha hinallataqmi, Turquía llaqtapas, kikinpa embajadorninkuna nisqankunawan, Europaq hukllachasqa atiyninkunapa amachayninta chaskirqan, chayhinataqmi cristiano nacionkunapa kamachiynin uraman churakuran. Chay ruwayqa sut’ita hunt’arqan willasqa rimayta. Chay yachasqa kasqanman hina, achka runakuna chiqap kasqanta yuyarirqanku Millerpa hinallataq paywan kuska kaqkunapa chaskisqan profecía hamut’anapa kamachikuyninkunamanta, hinallataq musphay atiyniyuq kallpachaymi qosqa karqan advento kuyuy-man. Yachayniyuq hinallataq hatun chiqninpi kaq qharikunaqa Millerwan hukllawakurqanku, ichaqa yachachispa chaynataq qillqaspa paypa qhawariyninkunata, hinallataq 1840 watamanta 1844 watakama llank’ayqa usqhaylla mast’arikurqan.” The Great Controversy, 334, 335.
Imataq 11-ni, 1840-mi uppernarsarneqartoq tassaavoq Miller-ip pruffiitikkut isiginnittariaasia eqqortoq; aamma Septembarip 11-ani, 2001-mi oqaatigisap uppernarsarnera tassaavoq Future for America-p pruffiitikkut isiginnittariaasiisa eqqortuunerat. Amerlasoorpassuit ulloqartut 2023-mi julimi peqqissimisanngitsut tunngavigisaq taanna akuerisinnaanngilaat akuerusunngilaallu, tassa Kristusip periuseq ilusilersorsimasaa, aammalu Future for America-mut isumagisassanngortitaq, tassarpiaq kingulliup neriulluarnermik sialua pillugu periusaasoq. Kisianni taamanikkut Kristusip ajoqersukkani aperai suna uagutsinnut, amerlasuunut pinnani, isumaqarfigineritsik.
Jesúsqa kunan iskay kaq tapuyta churarqan, yachachisqankunamanta kikinmanta: «Qankunakqa, pi kasqaytataq niwankichik?» Pedroqa kutichirqan: «Qamqa kanki Cristo, kawsaq Diospa Churin.»
“Ñawpaqmantapacha, Pedroqa Jesusqa Mesias kasqanta creenqa karqan. Achka wakinkunaqa, Juan Bautistaq willakuyninwan huchachasqa kaspa, Cristota chaskirqanku, Juan carcelman wisqasqa hinaspa wañuchisqa kaptinqa, paypa kachamusqa kayninmanta iskayrayayta qallariqku; kunanqa Jesus Mesias kasqanmantapas iskayrayarqanku, may unaymanta suyasqanku chaymanta. Discipulokunamanta achkakunaqa, Jesusqa Davidpa tronanpi tiyananpaq ancha munaywan suyashaqkuna, mana chayna ruway niyta munasqanta reqsispaqa, payta saqirqanku. Ichaqa Pedrowan compañeronkunaqa mana qochkuykuspa chiqap kasqankumanta kutirirqankuchu. Qayna p’unchaw yupaychaqkunapa kunan p’unchaw huchachaqkunapa iskayrayasqa puriyninqa, Salvadorpa chiqap qatipaqninpa iñiyninta mana waqlliyta atirqanchu. Pedroqa nirqan: ‘Qanmi Cristo kanki, kawsachkaq Diospa Churin.’ Manam suyaraqchu Señorninpa umanman reypa hatun yupaychaykuna churakunanta; aswanpas pisi kayninpi kachkaptinmi payta chaskirqan.”
“Pedroqa chunka iskayniyuqkunapa iñiyninta rimarqan. Chaywanpas disipulokunaqa manaraqmi karqanku Cristopa misionninta unanchaspa entiendenankupaq. Sacerdotekunaq, kamachiqkunapaq ima contrankumanta sayariyninpas hinaspa pantachisqan rimariyninkupas, paykunata Cristo-manta mana karunchaspanpas, ancha sasachakuymanmi churayarqan. Manam ñanninkuta sut’itaqa rikurqankuchu. Ñawpaq yachachisqa kasqankupa kallpan, rabikunapa yachachisqanku, tradiciónpa atiyninpas, cheqaq kayta rikusqankuta hark’arqanraqmi. Huk kuti huk kutita, Jesusmanta sumaq k’anchaypa rayunkuna paykunaman lliphipiyarqan; ichaqa achkha kutikunaqa llanthukunapi llank’ipayaspa puriq runakunahinam karqanku. Ichaqa kay punchawmi, iñiyninkupa hatun pruebaywan uyapura rikunankumanta ñawpaqta, Espíritu Santopa atiyninwan paykunapi samaykurqan. Pisi tiempollapaqmi ñawinkukunaqa “rikusqa kaqkunamanta” t’ikrasqa karqan, “mana rikusqa kaqkunata” qhawananpaq. 2 Corintios 4:18. Runa kaypa rikch’aynin urapiqa Diospa Churinpa qhapaq k’anchaynintam reqsirqanku.
Jesúsqa Pedrota kutichispa nirqan: “Kusisqa kanki qan, Simón Bar-jona; imaraykuchus mana aycha ni yawarchu kayta qampaq rikuchisurqanki, aswanpas hanaq pachapi kashaq Yayaymi.” The Desire of Ages, 412.
Pedropa willakuy, Cristo Diospa Churin kasqanta reqsispa, chay pacha historiapa pruebanan tapukuyninman chiqanta rimarqan. Messias rikurimunanpaq pacha chayamurqanña, imaynachus Diospa profetakunapa Simin nisqanpi churakusqa karqan hina; chay cheqaq kayta chaskiqkuna sapallanmi Pedropa nisqanwan sut’inchasqa runakunawan kuska yupasqa kanqaku. Pedroqa 11 de septiembre de 2001 p’unchawpi sayachisqa willakuyta chaskiqkunata, hinaspa Jesusqa Diospa Churin kasqanta confesaqkunata reqsichin. “Pedroqa chunka iskayniyuqkunapa iñiyninta rimarqan,” nisqa, hinaspa paypa rantinpi kasqan chunka iskayniyuqkunaqa pachak tawa chunka tawa waranqa karqaku. Chayraykun Cristoqa chay pasajepi Simon Bar-jonapa sutinta Pedroman tukurqan.
“Simón” sutiyqa nin “uyariq runa” nisqanta, “bar” taqayá “churi” nisqanta, Jonás sutitaq “urpi” nisqanta. Simónqa chay urpipa willakuyninta uyariqkunata reqsichirqan; chay urpitaq Jesuq bautismonwan tupaq cheqaqkunata reqsichirqan, payqa Cristo tukuspa kallpawan llusisqa karqan, imaynachus Santo Espíritu urpi hina uraykamuyninwan unanchasqa rikuchisqa karqan hina.
Llakinakunaqa hukninwan huknin parallelmi kanku, hinaspa Juanqa Milleritakunata reqsichin, paykunaqa 11 agosto 1840 p’unchawpi huch’uy librotata mikhurqanku. Jeremíasqa chay ruwaywan tupachkan, hinaspa pay huch’uy librotata mikhuspanqa, chaymanta Diospa sutimpi sutichasqa karqa.
Rimaykikunaqa tarisqa karqan, hinaspan mikurqani; rimaykiqa sonqoypaq kusikuy karqan, sonqoypa anchata kusikuyninwan: sutiykiwan sutichasqa kani, Señor Dios de los ejércitos nisqa. Jeremías 15:16.
Señorqa Abramwan pactota ruraspa, sutinta Abrahammanmi tikrarqan, imaynachus Saraita hinaspa Jacobtawan rurarqun chayhina. Sutip tikrayqa pactopi huk tupanakuytan rikuchin, hinaspa chay waymarkpi maypichus Diospa simbolon uraykamun, Diospa llaqtanqa mensajeta mikunankum, pactoman yaykunankum, chaymantataq sutinku tikrakun. Cristo p’unchaw disípulonkunaq rantinpi, Simón Bar-jonaqa chay “uyariqkuna”ta sut’incharqan, “urpi”pa mensajenta.
Maypachachus hinaspa chay waymarkapi Jesusqa Cristo tukusqanta reqsisqanta, payqa Diospa Churinqa kasqanta, hinallataq tukuy imakunachus chayqa apamun chayta willakusqanrayku, chaymantataq Cristoqa sutinta Pedro-man tukurachirqan. Payqa willarqan chay historiapi Cristopa rimanakuynin llaqtan runakuna chaskisqanku willakuyta, hinaspataq chayta ruwaspanqa qhepa p’unchaykunapi pachak tawa chunka tawa waranqa runakunatapas unancharqan.
Qillqaqa “P” nisqa qillqa Ingles simipa alfabetonpi soqta chunka suqtayuq kaq qillqam, chaymanta qillqaqa “E” nisqa phisqayuq kaq qillqam alfabetonpi, hinaspa qillqaqa “T” nisqa iskay chunka kaq qillqam, qillqaqa “E” nisqa kutimunmi, sutichaq tukukun “R” nisqa qillqawan, chayqa chunka pusaqniyuq kaq qillqam. Soqta chunka suqta “kuti” phisqa, “kuti” iskay chunka, “kuti” phisqa, “kuti” chunka pusaqniyuq, huk pachak tawa chunka tawa waranqamanmi chanin. Musphay Simi Yachaqqa Pedro-man hebreo simipi rimarqan, hinaspa Musuq Testamentoqa griego simipi qillqasqa karqan, hinaspa Rey Jacobo Paqarichisqan Versionpa tikraqkunaqa Musuq Testamentota ingles simipi rurarqunku.
Kimsa rimasqakuna t’aqakunankumanta qhipapas, Cristoqa, Diospa Churin kaspa, Admirable Lingüista, hinallataq Admirable Numerador, Mateo qhelqapa chunka suqtañiqin kapítulopi huk rikch’anata churarqa pachak tawa chunka tawa waranqa sellasqa kasqanmanta, Panium maqanakuywan, hinaspa Cesarea Filipo nisqaman watukusqanwan tupaqta. Chayta ruwarqa rimayta hinaspa yupaykunata kamachisqanwan yanapachikuspa, payqa iskaynintaqmi Palmoni (Admirable Numerador), hinaspa Palabra (Admirable Lingüista) kasqanrayku.
Kay yachayta qatiqkuqmi kanchis hamuq qillqapi.
Yaqa iskay waranqa watakuna ñawpaqman, hanaqpachapi, Diospa tiyananmanta, pakasqa importancianiyuq huk kunkam uyarikurqan: “Qhawariy, hamuni.” “Qarpaq sacrificiota, ofrendatapas mana munarqankichu, ichaqa huk cuerpota wakichiwankichik…. Qhawariy, hamuni (Qillqasqa Libropa rumiyninpi noqamanta qillqasqa kashan,) munayniykita ruwanaypaq, Diosníy.” Hebreos 10:5–7. Kay simikunapi willakuyta qhawachin wiñay pacha-kunamanta pakasqa kasqa yuyaychasqapa hunt’asqan. Cristoqa kay pachata watukuq hamunaypaqña karqan, runa aychaman tukunanpaqpas. Paymi nin: “Huk cuerpota wakichiwankichik.” Sichus pay rikurimuspan chay k’anchayninwan, mayqenchus Taytanwan kay pachaq manaraq kasqanmantapacha paypaq karqan, ñoqanchikqa mana atisunchikchu presencia-ninpa k’anchayninta muchuyta. Chayta qhawarinanchikpaq mana chinkachisqa kananpaq, k’anchayninpa rikuchikuyninqa pakasqa karqan. Dios kayninqa runa kaywan p’isturqa,—mana rikuy atina k’anchayqa rikuy atina runa rikch’aypi pakasqa karqan.
“Kay hatun yuyayqa rikch’achisqaña karqan llimphikunawan, unanchakunañataq. Rupha sach’a, maypichus Cristo Moisesman rikurirqan, Diosta rikuchirqan. Dios kayninpa rikuchinanpaq akllasqa unanchaqa karqan huch’uy, pisi chaninnaq sach’acha, mana allin qhawarisqa hina. Chaypiqa wiñay mana tukukuq kasqa waqaychasqa kasharqan. Llapa kuyapayakuq Diosqa ancha pisi kay rikch’ayninpi pakarqan k’anchayninta, chayhinaqa Moises qhawarispa kawsanampaq. Chayllataq p’unchaypi puyu sayariyninpi, tutaqtataq nina sayariyninpi, Diosqa Israelwan rimarqan, runakunaman munayninta rikuchispa, hinaspa paykunaman sumaq qespichiq yanapayninta qospa. Diospa k’anchayninqa pisiyasqa karqan, hatun kaynintaq pakasqa, tukukuq runakunapa pisi qhawaynin rikunanpaq. Chayhinallataq Cristopas hamunan karqan ‘ñuqanchik pisi kayninchikpa cuerponpi’ (Filipenses 3:21, R. V.), ‘runakunapa rikch’ayninpi.’ Kay pachapa qhawayninpiqa mana sumaq kayniyuqchu karqan payta munanankupaq; ichaqa payqa runa tukuq Diosmi karqan, hanaq pachap hinaspa kay pachap k’anchaynin. K’anchayninqa pakasqa karqan, hatun kayninpas ancha atiyninpas pakasqa karqan, llakikuywan kawsak, wateqasqa runakunaman qayllaykunanpaq.”
Diosqa Moisesman Israelpaq kamachirqan: “Paykunaqa ñoqapaq huk santuario rurachunku; chaypi paykunawan kuska tiyanaypaq” (Éxodo 25:8); paymi santuariopi tiyaran, llaqtanpa chawpinpi. Ch’inneq puriykunankupa llipin tiempo desiertopi, Paypa kashanpa unanchaqnin paykunawan kasharqan. Chay hinallataq Cristopas kay runa campamentonchispa chawpinpi tabernáculonta sayachirqan. Runakunapa carpakunapa ladonpi Paypa carpanta sayachirqan, noqanchiswan kuska tiyananpaq, hinaspa noqanchista riqsichinanpaq Paypa divino kawsaynintawan caracterninta. “Siminqa aycha tukuspa noqanchis ukhupi tabernaculorqan (hinaspa noqanchisqa qawarirqanchis Paypa gloria-ninta, Taytamantapuni sapallan Paqpa gloria-n hina), graciayuq, cheqaq kayniyuq.” Juan 1:14, R. V., margen.
“Jesús hamusqanmanta pacha ñoqanchiswan tiyakunampaq, yachanchismi Diosqa ñak’ariyninchiskunata reqsisqanta, llakikuykunanchiswanpas kuska sonqoyoq kasqanta. Adanpa sapa churinpas, ususinpas entiendenmanmi Kamachiqninchisqa huchasapak runakunapa amigon kasqanta. Chayraykun sapa graciamanta yachachiypi, sapa kusikuypa promesapi, sapa munakuypa ruwaypi, sapa Diosmanta qayllachakuypi, Kay Pachapi Qispichiqpa kawsayninpi rikuchisqapi, rikunchis: ‘Dios ñoqanchiswan.’”
“Satanásqa Diospa munakuynin kamachiyta rikuchin sapallapaq qhapaqyachikuy kamachiy hina. Paymi nin chay kamachisqankunata kasukuyqa ñuqanchikpaq mana atikuy kasqanta. Ñawpaq tayta-mamanchikkuna urmayninku, hinallataq chaymanta llapa llaqikuna lluqsisqankuwan kuska, Churaqmanmi huchachin, runakunata pusaspa Diosman qhawarinankupaq huchapa, ñak’ariypa, wañuypaq ima qallarichiqninta hina. Jesusmi kay llullakuyta sut’inchanan karqa. Ñuqanchikmanta huknin hina, kasukuyta rikuchiq ejemplota qunan karqa. Chayraykun payqa ñuqanchikpa kayninchikta hap’irqa, hinallataq kawsayninchikpa imakunatapas pasaykurqa. ‘Llapanpi wawqinkunaman rikch’akuq kaymanmi payqa ruwasqa kanan karqa.’ Hebreos 2:17. Sichus imatapas apakuyta munasunchikman karqan Jesus mana muchusqan, chayqa kay puntupi Satanásqa Diospa atiyninta ñuqanchikpaq mana aypaq kasqanta rikuchinman karqa. Chayraykun Jesusqa ‘llapanpi ñuqanchik hina tentasqa karqa.’ Hebreos 4:15. Payqa llapa pruebakunata muchurqa mayqanmanchus ñuqanchik churasqa kanchik. Hinaspataq mana ima atiytapas pay kikimpaq llamk’achirqachu mana libremente ñuqanchikman qusqachu kaqta. Runa hina, tentacionwan tinkurqa, atiparqataq Diosmanta qosqa kallpawan. Paymi nin, ‘Munayniymi qanpa munasqaykita ruway, Diosnilláy; arí, qanpa kamachiyki sonqoy ukhupin kachkan.’ Salmo 40:8. Allinta ruwaspa purisqanpi, Satanáswan ñak’arichisqa llapa runakunatapas hampispa, runakunaman sut’ita rikuchirqa Diospa kamachiyninpa kasqanta hinallataq payta sirviypa imayna kayninta. Kawsayninmi qhawachin ñuqanchikpaqpas Diospa kamachiyta kasukuy atisqa kasqanta.”
“Runan kayninwan Cristoqa runakaynintam llamk’arqan; divinidadninwanqa Diospa tronanmanmi hap’ipan. Runa Churin kaspanqa kasukuyta ruraypaq huk ejemplotam qowarqanchik; Diospa Churin kaspanqa kasukunanchikpaq atiynintam qowanchik. Cristo kikinmi Horeb urqupi sach’a ruphashaq ukhumanta Moisesman rimarqan nispa: ‘NOQAM KANI KASHAQ KASQAYTA…. Chayrayku Israelpa wawankunaman ninki: NOQAM KANIQA qankunaman kachamuwashan,’ Éxodo 3:14. Kaymi Israelpa qispichisqa kananmanta garantía karqan. Chaymi pay ‘runakunapa rikchayninpi’ hamuspan, kikintam NOQAM KANI nispa willakurqan. Belén llaqtapi Wawa, llamp’u hinaspa pampachakuq Salvadorqa, Diosmi ‘aychapi rikuchisqa.’ 1 Timoteo 3:16. Hinaspataq noqanchikman nin: ‘NOQAM KANI allin Michiq.’ ‘NOQAM KANI kawsay T’anta.’ ‘NOQAM KANI Ñan, Cheqaq Kay, hinaspa Kawsay.’ ‘Hanaqpachapipas kay pachapipas tukuy atiymi Noqaman qosqa kashan.’ Juan 10:11; 6:51; 14:6; Mateo 28:18. NOQAM KANIqa sapa promesapa takyaq cheqaqchasqanmi. NOQAM KANI; ama manchakuychikchu. ‘Dios noqanchikwan’ nisqaqa huch’amanta qispichisqa kananchikpaq sayaq garantíanchikmi, hanaqpacha kamachikuyta kasukunanchikpaq atiyninchikmanta takyachiq cheqaqchasqanmi.” El Deseado de Todas las Gentes, 23, 24.