Qanchisniyuq Danielpa Qillqanmi - Kinsañiqin Número

Kunanqa Daniel qillqapi Levitico iskay chunka suqtayuqpi kashan “qanchis kuti” nisqakunataqmi rimachkanchik. Kayqa pakasqanmi kachkan ñawinkuta wichq’ayta akllakusqakunapaq, ichaqa rikuyta munasqakunapaqqa chaypi kachkanmi. Qallarisunchik Daniel qillqap pusaq ñiqi kapítulomanta, chunka kimsayuq versículomanta.

Kay qillqa qallarin “chaymanta” nisqawan, hinallataq t’aqwan Daniel ñawpaq chunka versículokunapi chayraq rikusqan proféticapa historianta rikuchisqanmanta. Capítulopa huk ñiqinmanta iskay ñiqinkama, reqsichin imay watapi Daniel chay rikusqanta chaskirqan, hinallataq Ulai mayu patapi chaskisqantapas. Kimsa ñiqinmanta chunka iskay ñiqinkama, payqa proféticapa historianta “rikun”. “Chaymanta” payqa hanaq pacha rimayta “uyarin”, tapuywan kutichiywan sast’asqa. Chunka pichqa ñiqinpiqa, chayraq “rikusqan” proféticapa historiapa rikusqanmá imata niq kasqanta maskhayta qallarin. Ancha importante-mi reqsiy chay t’aqwayta, versículo kimsamanta chunka iskaykama Danielpa “rikusqan” rikusqawan, hanaq pacha rimaywan paypa “uyarisqan” nisqawan—imaraykuchus iskay sapaq rikuskakuna kanku.

Tapakimsa chunka kimsa kaq versículopiqa kaymi nisqa, “¿Haykaqkamataq kay visión kanqa?”, hinaspa “visión” nisqata tikrasqa simiqa, chunka suqta kaq versículopi “visión” nisqata tikrasqa simimanta huknirayaq hebreo simim.

Iskay kastillanu simipi “vision” nisqaman ishkay sapa hebreo simikunata tikraspa, Levítico iskay chunka suqta qillqapi kaq “qanchis kuti” nisqaqa “qhawasqapa ñawpaqninpi pakasqa” tukurqan. Bibliata yachaqkuna, hawallanpi puririspa saqsakusqalla kaqkuna, kay ishkay sapa hebreo simikunata hukllapaq simi hina qhawarinku, ichaqa chayta ruwasqankumanta kikinkupa sasachakuyninkuman churakunku.

Yachachisqa kanchis Diospa Siminpi “sapa chiqaq willakuyqa mayqinmanpas hap’iyyuqmi” nisqa kasqanmanta, chayrayku pusaq kaq capítulo ukhupi iskay sapaq hebreo simikuna “vision” nisqaman tikrasqa kasqanta mana qhawariyta akllasunchik chayqa, noqanchik kikinchikmi Laodicea llaqtapa ñawsa kayninta hawaman churakunchik. Ñawpaq rimayqa kayhinan: “mana qhawayta munakkuqkuna hinaqa manam pipas aswan ñawsachu.”

“Visión” nisqa simiqa Danielpa pusaq kaq capítulo nisqapi chunka kuti rikurin, ichaqa chay chunka kutikunaqa iskay sapa hebreo simikunamanta rurasqa kanku, chay simikunapa nisqankupis mana kikinchu. Sichus kikin kaqta niyman karqan chayqa, Danielqa chay chunka rikuriykunapi sapanka huk simillatam llamk’achinman karqan. Danielqa iskay simikunatam qillqarqan, imaraykuchus sapanka huknin simi sapaq nirqayninta hap’in, hukninqa Danielpa “rikusqan” visiónta sut’inchan, hukninñataq “uyarisqan” visiónta. Chunka kinsa kaq versículopi, “visión” hina t’ikrasqa simiqa châzôn nisqam, chaypa nisqanqa “rikuy”, utaq “visión”, “musquy” utaq “oráculo” nisqam. Ñoqaqa chayta “profética historiaq visiónnin” sutinchani, chay simipa nisqanrayku hinallataq Danielpa llamk’achisqanman hina.

Versículo hukpi kaqchisniyoq, Daniel nisqanpi, Danielqa nin: “huk rikch’aymi noqaman rikurirqa”, hinaspa versículo iskaypi iskay kutitaq rimarin “huk rikch’aypi rikurirqani” nispa. Chaymanta versículo chunka kimsayoqpi, tapukuy hatarichisqa kachkan: “haykaqkama kay rikch’ayqa kanqa” nispa. Tukuy chay llank’ayninkunaqa hebreo simi “châzôn” nirqanmi. Chaymanta versículo chunka pichqayoqpi, ichaqa chayamunchik manaraq allin aswan ancha ancha chaninniyoq p’unchawman, maypichus Danielqa chay kikin simita llamk’achkan, paymi nin: “noqa”…“rikch’ayta rikuspá, unanchayninta maskharqani.” Daniel châzôn rikch’ayta rikusqanmanta qhipaman, ima ninanpaq kasqanta yachayta munarqa. Kayqa huk cheqaqmi, chayqa ancha hatun chaninniyoqmi kay capítulo ukhupi Levitico iskay chunka soqtayoqpi “qanchis kuti” pakasqa kasqanmanta yachanapaq.

Payqaqa châzôn simitaqmi llamk’achin chunka qanchisniyuq chaymanta iskay chunka soqtayuq versiculokunapim. “Vision” nisqa simi chunka kuti rikurin Daniel qanchis pusaqniyuq capitulopi, chaymanta qanchis kutitaqa châzôn simim sut’inchan. Danielqa huk hebreo simita, “vision” nisqaman tikrasqa kasqanta, tawa kutim llamk’achin. Chay huk hebreo simiqa mar’eh nisqam, hinaspan “appearance” ninmi.

Châzôn nisqaqa qanchis kuti Daniel qanchis pusaqniyuq kapitulumanta pusaqpi, hinaspa mar’eh nisqaqa tawa kuti tarikun; iskayninkuña kuskanpi chunka kuti ingles simipi “vision” nisqa Daniel pusaq kapitulumanta pusaqpi rikurimunanta representarinku. Qanchis yapasqa tawaqa chunka hukniyuqmi, imaraykuchus huk kutipi Danielqa mar’eh simita llamk’achirqan, chaymanta tikrasqa karqan imayna definiykusqanman hina; versículo chunka pichqapiqa, Daniel “qhawariyninpaq maskhaspa” châzôn qhelqasqa willakuy proféticopa rikuynta, chaypiqa paypa ñawpaqninpi “sayarqan” “runapa rikch’aynin hina.” “Appearance” nisqa simiqa mar’eh mi. Chayrayku, mar’eh nisqaqa Danielpaq Daniel pusaqpi tawa kuti llamk’achisqa kachkan, huk kutitaq tikrasqa kachkan hatun ñawpaq definiykusqanman hina, “appearance” nispa, huk kimsa kutitaq “vision” nispa tikrasqa kachkan.

Manam reqesqaqchu kay King James Bibliata t’ikraqmanta qharikunata ima rimaywanpas qhawachayta. Ichaqa yuyarinapaqmi kashan, chunka kimsayuq versículopi tarikun sapallan yapasqa simi King James Bibliapi (“sacrifice”), maymantachus Inspiración sut’inmanta nin: “manan qillqapiqa kayqa kanchu.” Inspiraciónqa aswanta ninmi chay yapasqa simiqa “runa yachaywan yapasqa kasqanta.” Chay kikin capitulopi, iskay sapaq hebreo simikuna hukllaña inglés simiman t’ikrasqa kanku. Kay iskay simikunapa chiqap sapaqchasqanta riqsiyqa ancha, ancha allinpaqmi.

Hinallataq Danielqa chayraq “rikusqan” “châzôn vision” nisqap “significadon” maskhashaqtin, Cristoqa Gabrielta willan Danielta “mar’eh vision” nisqata, chayraq “uyarisqan” visionta, entiendenanpaq “rurachinankupaq”. Danielqa profetapa historianta rikuchiq visionta entiendeyta munarqa; ichaqa Cristoqa, chunka kimsayuq versiculopi Palmoni hina reqsisqa (“chay certain santo rimariq”), Gabrielta kamachirqan Danielta “mar’eh vision” nisqata entiendenanpaq rurachinanpaq, mana “châzôn vision” nisqatachu. Chunka phisqayuqwan chunka soqtayuq versiculokunapi, Gabrielpaq nisqa munayqa kaymi: payqa Danielta “mar’eh vision” nisqata entiendenanpaq rurachinan tiyan; chaymi “vision” hina tikrasqa simi, “appearance” niyta munan, manataq Danielpa entiendenan munasqan profetapa historianta rikuchiq visionchu. Mana Gabrielta qosqa llamk’ay kamachiyta reqsispallaqa, Levitico iskay chunka soqtayoqpi kaq “qanchis kutikuna” nisqaqa qawarispapas pakasqa hinam qhipan.

Chunka suqta tawaq chunka suqniyuqpi, iskaynin hebreo simikuna “rikuy” nisqaman tikrasqakuna chaylla kikin versículopi kachkanku, chay versículotataq huk hatun llavekunamanta hukninman tukuy, Danielpa “qanchis kuti” nisqamanta willakuyninpa cheqaq kayninta kicharinapaq.

Versículo iskay chunka suqta nisqapi, “ch’isiykunapaq, paqariykunapaq rikuy” nisqaqa mar’eh rikuymi, chayqa “rikch’aynin” ninanmi; ichaqa “wichq’asqa kananpaq” nisqa rikuyqa châzôn rikuymi, sut’inchasqa willakuy historiapaq. “Ch’isiykuna, paqariykuna” nisqa rimaymi iskaynin rikuykunamanta t’aqasqa kasqanta sapanchan hinaspa reqsichin. Chayta ruwan huk runa kay ruwanamanta Bibliata paqarichiypi huk rikch’anawan. Chay runa kayqa karqan iskayninmanta: Bibliapa siminkunata qillqaq profetakunamantapas, Bibliata tikraqkunamantapas. Bibliaqa, Cristowan hina, divinidadwan runa kaywan huñusqa kasqanta qawachin. Chay runa kayqa historiapi uraykamurqan, Adanmanta huchallikusqan qhipamanta, Bibliata qillqaqkunaman hinaspa tikraqkunaman. Cristoqa Bibliapas Diospa Siminmi kanku; Diospa Siminqa ch’uyaqmi, imaraykuchus chay huñusqapi divinidadqa sapa kuti aychapi kaq pisiyninkunata atiparqan.

Rimayqa “ch’isiwan paqarinwan” Diospa Simiypi kutikachaqta rikurin, hinaspataq sapa kuti “ch’isiwan paqarinwan” nisqallamanta t’ikrasqa kachkan, imaynan chay chunka suqta-niyuq versiculopi kachkan, hinallataq Genesispi kamaq willakuypi achka kutita t’ikrasqa kasqan hina, maypichus kutikachaqta nillan: “hinaspan ch’isi karqan, hinaspan paqarin karqan….” Cheqaqtapunin, hinaspa sapa cheqaqmi kikinmanta chanin kasqanta apamun (kay cheqaqta yuyayman hap’iyqa ancha esencialmi), Bibliapi sapa maypinchus “ch’isiwan paqarinwan” rimayqa mana “ch’isiwan paqarinwan” nisqaman t’ikrasqachu (imaynan chunka suqta-niyuq versiculopi kachkan hina), chayqa Daniel pusaqniyuq qhelqapa chunka tawa-niyuq versiculollapim. Chaypim, chayllapim Diospa Simiypi “ch’isiwan paqarinwan” nisqa rimayqa “p’unchawkuna” nisqallaman t’ikrasqa kachkan.

Chunka iskay chunka qhipaman, Danielpa chaylla qillqapi, hebreo rimay “ch’isiwan paqarinwan” nisqa, imayna lliw kutipi tikrasqa kasqan hina tikrasqa kashan; ichaqa chay versículo Adventismopa chawpi sayaynin, teqsinwan cimienton kasqanpi, chay rimayqa “p’unchawkuna”llaman tikrasqa kashan. Ima kallpachaymi Rey Jacobo Bibiliapa tikraqkunata chay hina rikch’ariq mana tinkuq pantayta ruranankupaq pusarqa? Paykunaqa iskay chunka suqta versículopi chay rimayta tikrarqanku, Bibliaq wakinpi lliw rikurimuyninkunawan hunt’asqa hina. Ichaqa iskay chunka suqta versículomanta chunka iskay versículo ñawpaqpi, chunka tawa versículopi, paykunapa runa kayninmi chunka kimsayoq versículopi tapukuyman huk sapa chiqanchayta churarqa. Chayri chunka kimsayoq versículopi tapukuypiqa, chay huk simi “sacrificio” nisqa kasqa, mayqintachus Bibliaman mana yapanapaq karqa. Diosqa munarqa chunka tawa versículota ancha ukhu, sapallan, sut’i rikurinanpaq sayachiyta. Chayta ruwaspanmi, Gabrielman Danielta ima entiendenanpaq yachachinanta kamachisqa kasqantapas reqsichirqan.

Chunkaq chunka suqta versículopi, Jesúsqa Gabrielta kamachirqan Danielman mar’eh rikch’ayninta entiendichinanpaq, ichaqa Danielqa proféticq historiapa châzôn rikch’ayninta entiendenayashaqtinpas. Iskay chunka suqta versículoqa nin “tardekunamanta, paqariykunamantawan rikch’ay nisqa willasqa”qa “cheqaq” kasqanta. Châzôn rikch’ayqa huk profétic “rikuy” karqan, ichaqa mar’eh rikch’ayqa “willasqa” karqan, rimarisqa kasqanrayku. Chayqa chunka tawa versículopi rimarisqa karqan, maypichus Palmoniqa nirqan: “iskay waranqa kimsa pachak tardekunaman paqariykunamanwan; chaymantaq santuarioqa pichasqa kanqa,” nispa. Iskay chunka suqta versículopiqa, “tarde paqariykuna” nisqa rimayta apaykachan, chayta “rimarisqa” rikch’ay kasqanta reqsichispa, Daniel pusaq kapitülopi iskay rikch’aykunapa sapaqchasqankuta reqsichinapaq. Profétic historiapa rikch’aynin, Danielpa “rikusqan”, hinaspa paypa entiendenayashan, huk karqan chay “rimarisqa” rikch’aymanta, mayqintaq Danielqa “uyarisqan”. Aswan ancha importanteqa, Danielpa “uyarisqan” rikch’aymi karqan chay Gabrielpa Danielman entiendichinanpaq.

Runakunaq kikin, chaykunaq rurasqanwan Chuya Bibliata kamachispa, qillqarqanku “vision” nisqa simita chunka kuti Danielpa pusaq kaq capítulopi; chayta ruwaspa pakarqanku huk visión nisqa “rikusqa” kasqanta, hukñataq visión nisqa “uyarisqa” kasqanta. Chayhinata ruwaspa, chinkachirqanku chay sinchi nisqa qhawariyta mayqinwan riqsichin Cristoq munaynin Danielqa aswan entiendenanpaq chay visión “uyarisqan”manta, ama hina chay visión “rikusqan”manta entiendenanmanta. Kunanqa qhawarisun imata Gabriel ruwan llamkaynin kamasqanta hunt’ananpaq.

Gabrielqa kunan qallariynin rurananta, Danielta entiendenanpaq iskay waranqa kimsa pachak tuta-kunamanta, paqarin-kunamantawan rikuyta, mayqanmi cheqaq. Ñawpaqta willan payta hina, profético historiapa rikuyñin, châzôn sutiyuq rikuy, kanqa “tukukuypa tiempopi.” Chaymanta, Daniel profético puñuypi kashaqtin, Gabriel llaqwan Danielta llank’arin, sayarichin cheqanta. Willan payta: “Qanta yachachisqayki.”

Chaytam Palmoni (Cristo) Gabrielman rurananpaq nirqan, kayhinata nispan: “Gabriel, kay runata entiendichiy mar’eh visión nisqanta, chisi-kunawan tutamanta-pacha nisqakunamanta.” Gabrielqa ninmi Danielta “yachachisqayki imachus kanqa piñakuypa tukukuy qhepa p’unchaykunapi.” ¡Chaypin kashan! ¡Chaymi Levítico iskay chunka suqtayoqpi qanchis kuti nisqa! Pakasqan kashan kikillan profético técnica nisqawanmi, mayqentachus Gabrielqa profetakunata sapa kuti pusarqan chaymanta willanakunankupaq hinaspa qelqasqankupi llamk’achinankupaq! Chay técnicaqa kaymi: “línea patanpi línea, kaypi asllata hinaspa chaypi asllata.”

Uriah Smith qelqasqan “Thoughts on Daniel and the Revelation” sutiyuq librope (mayqentachus llapa Adventistakuna, hinaspa vecinonkupas, reqsinankupaq kanan) nisqapi, Smithqa Daniel libro, pusaq kaq capitulopi chunka qanchisniyuqmanta isqun chunka kaq versículokunamanta rimarin:

Smith sutichasqa “phiñasqa kay” qallarin, Manasés Asiriokunaq makinmanta Babiloniaman apasqa kaptin, 677 a.C. watapi. Llakiywanmi, Smithqa Sedequías urmachisqa kayninta, 586 a.C. watapi, hinaspataq chayta churaykan versículo diecinuevepi nisqa “phiñasqa kay” pacha qallariyninman. Smithqa mana imatapas rimanchu imatachus chay versículopi nisqan “phiñasqa kaypa qhepa tukukuynin” munasqanmanta. Payqa chayta hapinlla “phiñasqa kay” hina; ichaqa sichus kan “phiñasqa kaypa qhepa tukukuynin,” simi kamachiypas yuyay chaninpas mañakunmi chaymanta kananta, aswan pisillaqa, “phiñasqa kaypa ñawpaq tukukuyninta”pas. Smithqa yachasqam karqan setenta wata prisionpi kay qallarisqanta Nabucodonosorpa ñawpaq atacayninwan Jehoiakimpa contranpi, 606 a.C. watapi; ichaqa churan “phiñasqa kay” pachapa qallariyninta Nabucodonosorpa kinsa kaq atacayninpi, chayqa ruwasqa karqan Sedequíaspa contranpi, paymi karqan qhepa rey Judeapi.

Smithqa sum yacharqan chunka isqunniyuq chhikanpi nisqa “phiñasqa kawsay pacha” nisqaqa huk pacha kasqanta. Chay pachataqa sum yacharqanmi Daniel qanchis pusaqniyuq t’aqapi chunka kimsayuq chhikanwan hinallataq yupaychana wasita chaymanta soldadokunatapas sarusqa kasqan pacha kasqanta, hinallataq tukukuynintaqa allinmi reqsirqan 22 de octubre, 1844 watapi.

Smithqa huk chikanta chiqaqta rimarqa, ichaqa cheqaqta pantarqa ima ruwasqanrayku chaymi karqa paypa proféticopaq aplicacionninkunapa característican. Payqa saqerqa historiata pushananta paypa hamut’asqanman profétic simimanta, manataq saqerqachu profétic simita pushananta paypa historiamanta entiendenanman. Sichus Bibliata saqesun profétic historiata sut’ichananta, chayqa hinapuni allin willakuyta charisunchik historiaman asuykunapaq.

Biblia yachachin runaqa pimanta atipasqa kashan chaymanta, chay runaqa paypa kamachin kashanta.

Manasés reyta Babiloniaman apasqa karqan 677 A.C. watapi. Chaypim Judá atipasqa karqan hinaspa watasqa kawsayman apasqa karqan. Kaymi qallariy punto, mayqinchus iskayninpi, 1843 hinaspa 1850 gráficokunapi rikuchisqa kashan, Sister White-taq chaykunata allin kasqankuta sut’inchan. Smithqa Daniel qhelqapa pusaq ñiqin kapitulumanta, chunka kinsa ñiqin versiculomanta “saruchiyta” qallarin Sedequíaswan, paymi Judápa qhipa reynin karqan. Sedequíasqa huk wiñay atiy juicioypa tukukuynin karqan, manataq qallariyninchu. Sister Whiteqa sut’ita rimarin Manaséspa Babiloniapi apasqa kayninqa ima hamunanpaq kasqanmanta “earnest” kasqanta. “Earnest” nisqaqa ñawpaq pagon, hinaspa rantiyta qallarisqanta señalaspa, wakin pagokuna qhepantaraq hamunankupaq kasqanta rikuchin.

Manasés nisqallqanmi karqan chay “ñawpaq qullqi qoyllurta” qallarichiq, chay “ñak’ariyta” nisqa “qanchis kutikama” nisqapaq, mayqinchus karqan qhipa “phiñakuynin”; imaraykuchus chay “ñawpaq phiñakuyqa” ñam qallarisqaña karqan 723 a.C. watapi, hanaq llaqtakunapaq reinon norte nisqa apasqa kaptin prisionman. Chaymanta Jehoiacim urmachisqa kaptin, maypichus Daniel prisionman apasqa karqan, Jeremías riqsichisqan qanchis chunka wata prisionqa 606 a.C. watapi qallarin. Jehoiacim qhipanta iskay reykuna pasaykiptin, Jerusalén thuñichisqa karqan; hinallataq qhipa Judá llaqtapa rey, Sedequías, qhawarqan churinkunata ñawpaqninpi wañuchisqankuta; chaymantataq ñawinkunata lluqsichispa, Babiloniaman prisionero hina apasqa karqan.

Smithqa llapa progresivo juicio-ta Zedequíasman churarqun, hinaspataq Zedequíaspa juicio-nin-ta suppositionninpaq pruebayoq qillqatas hina llamk’achirqan. Zedequíaspa juicio-nin, payqa “millay mana allin, mana llank’aq kamachiq príncipe” kasqanrayku, sut’incharqan Judápa coronanqa kichusqa kananpaq Cristo hamuspa huk reino sayarichinankama. Smith nisqanman hina: “paykunaqa kay pachapi atiyniyoqkunapa munaynin uranpi kashanku, chay hinallataq kanqaku Davidpa trono-n kutimanta sayarichisqa kanankama,—paypa cheqaq herederon, Mesías, Sumaq Kawsaypa Príncipe, hamunankama, hinaspataq payman qusqa kanqa.” 1844 watapi octubre killapa 22 punchawninpi, Daniel qillqapa qanchis kaq capitulonpa chunka kimsayuq, chunka tawayuq versiculokunapa hunt’akusqanman hina, Cristo, Runa Churipaq rikuchisqa, Yayaq ñawpaqenman hamurqan reino jap’inanpaq.

Paní White qawachinmi Daniel qhelqapa qanchis kaq t’aqapi, chaymanta chunka kimsayuq, chunka tawayuq versículokuna hunt’asqa karqan 1844 watapi, octubre killapa iskay chunka iskayniyuq p’unchayninpi.

Smithqa manam qawarisqachu manam rimarqanichu “phiñakuypa qhipa tukukuynin” nisqapa aswan hatun kaqninmanta. Payqa ayqerqanmi chay bíblicopi kamachiyta, mayqanmi reqsichin Judá suyu Manaséspa p’unchayninpi atipasqa kasqanta, hinallataq preso apasqa kayqa, Sedequíasman iskay reykuna ñawpaqpi qallarisqanmanta, chaypas sut’icharqanmi Judá suyupasña Babiloniaman kamachisqa kasqanta, manaraq Sedequías tukukuyninman chayaspa. Kay sut’i saqesqankunawanpas, payqa sutincharqanmi: “kaypin kachkan Diospa phiñakuyninpa pacha, tratonpa llaqtanman contra; chay pacha, maypin santuariowan ejercitopas sarusqa kanankupaq.” Chayraykun payqa derechamantapuni huñun “Diospa phiñakuyninpa pachanta” Daniel qanchis pusaq kaq kapítulowan, chunka kimsayuq versículopi “hayk’aqkama” nisqa tapuywan. Chunka tawayuq versículopi kutichiyqa karqan 1844 watapi octubre killapa 22 punchawkama.

Babiloniapi wataqakuyman churasqa chinkachisqa kayqa huk ñawpaqman puriq historiaraqmi karqa, 677 a.C. watapi qallarispa, hinaspa 1844 watakama qatiq. Chay pachaqqa iskay waranqa pichqa pachak iskay chunka watakunaman tupaykun, chaymi, sut’inmanta rimarispa, Levítico iskay chunka suqta qillqapi nisqa “qanchis kuti” nisqaqa. Chay pacha tukukuynin 22 de octubre, 1844 watapi, Danielman huk iskay kaq testigota qusqan “mar’eh vision” nisqapaq, iskay waranqa kimsa pachak tutamanta paqarinkama nisqa qhawariypaq.

Gabriel-ta nirqasqa karqan Danielman chay rikhuyta unanchananpaq, hinaspa Gabrielpa rurasqanqa karqan iskay kaq testigota qun, 1844 watapi octubre killapa 22 p’unchaynin tukukuynin p’unchayman. Manan sapallanchu huk iskay kaq testigota qorqan iskaynin pacha willakuypa hunt’akusqan p’unchayninta sayachinapaq, aswanpas Smith allinta sut’ichisqan hina, 1844-man tupaq iskay kaq testigowan tinkisqa pacha unaymantaqa, chunka kimsañiqin versículopi reqsichisqa karqan, mayqin pachapin santuariopas anfitriónpas sarusqa kanankupaq. Chunka kimsañiqin versículopi tapukuyninqa kaymi: “¿Hayk’aqkamataq chay rikhuyqa kanqa sapa p’unchay sacrificiomanta, ch’usaqyachiq hucha llakiy-munasqamanta, santuariota hinallataq anfitrión-ta sarusqa kananpaq?” Chay pacha unayqa karqan Levítico iskay chunka suqtapi “qanchis kuti”.

Imatapas Smith mana rikusqanta, icha mana reqsichiyta munasqantaqa, chay versículo chunka isqunniyoqpi “piñakuy” nisqaqa, chay piñakuypa “qepa tukukuynin” kasqanta. Sichus kan “qepa”, chayqa kanmi hinallataq “ñawpaq”pas; Danieltaq reqsichin maypitaq chay “ñawpaq piñakuy” tukukun, chunka hukniyoq qhatiqpi. Payqa reqsichishanmi papado tutayaq pacha nisqapi kamachiq kasqanta, hinaspa ninmi papadoqa allinta purinqa chay piñakuy hunt’asqa, icha tukusqa kanan kama.

Chunka kinsa chunka suqtayuqnin versículotaqa achka runakunan yuyanku apostol Pabloqa iskay kaq cartanpi Tesalonicensesman qillqasqanpi chayta paraphraseasqanta.

Pablopa “huchayniyuq runan”, paymi hinallataq “chinkaypa churin” sutichasqa, payqa “Dios nisqapa, utaq yupaychasqa kaqkuna patapi contrapi sayarispa hinaspa pay kikinta hatunyachispa,” chaymi hinallataq “rey” nisqa, payqa “munasqanman hina ruranka; hinaspa pay kikinta hatunyachinqa, llapa dioskunamanta aswan hatunta qawachispa.” Iskay pasaje nisqakunaqa Roma llaqtapi papamanmi rimarin. Daniel qillqanmi nin papaqa allinta purinqa, chayqa ñawpaqman tanqayta niyta munan, “phiñakuy hunt’akunan kama.” Kimsa chunka suqniyuq versículopi chay phiñakuyqa ñam “kamasqa” karqa. “Kamasqa” simiqa “k’iriyachiy” niyta munan.

Papadokunaqa 1798 watapi “wañuchiq ch’aqnin”ta chaskirqan, chay pachapitaq “ñawpaq piñakuynin” hunt’asqa utaq tukusqa karqan. “Hunt’ay” nisqaqa tukuchiy utaq sayachiy niyta munan. Pusaq kaq capítulo, chunka isqunniyuq versículopi “piñakuypa” tukukuyninqa reqsichin mayk’aq pacha tukunanpaq karqan ch’uya wasipas soldadokunapas sarusqa kachkaptinku. Chayqa 1844 watapi tukurqan, ichaqa “ñawpaq” piñakuyninqa 1798 watapi tukurqan.

“Qhipa phiñakuynin” tukurqan 1844 watapi, 2,520 watakuna qhipaman, rey Manasés Asiriakunaq makinmanta Babiloniaman apasqa kasqan 677 a.C. watamanta. “Ñawpaq” phiñakuyninqa tukurqan 1798 watapi, 2,520 watakuna qhipaman, Israelpa hanaq kaq suyunta Asiriakuna 723 a.C. watapi watasqa servidumbreman apasqa kasqanmanta.

Aswanmi nisq’ay kachkan Daniel qillqapi pakasqa “qanchis kutikuna”manta rimaypaq, chaytam qatiq qillqayniykupi rimarisun.