Daniel qillqap ñawpaq suqta capitulonkunaqa Apocalipsis chunka kimsayoqpi allpa uywapa historianta rikuchinku. Estados Unidosqa (allpa uywa) 1798 watapi qallarikurqan, Biblia profecíapi soqtayuq qhapaq suyuta hina, chaypim papadoqa (Apocalipsis chunka kimsayoqpi lamar quchamanta uywa) profético wañuchiq k’iriyninta chaskirqan, hinaspa Biblia profecíapi pisqayuq qhapaq suyu hina kamachiyninta tukurqan.
Allpacha uywapaq animalpa historianninqa Diospa taripaykunan qayllaykusqanmanta willakuy historianninqam. Uywapaq animalpa historianninqa qallariyninpi, Diospa investigativo taripaynin qallarin; allpacha uywapaq animalpa tukukuyninpin, Diospa ejecutivon taripaynin qallarin. Diospa investigativo taripaynin qayllaykusqanmanta willakuyqa, qallariyninpi, Apocalipsis qillqapa chunka tawañiqin kapítulopi kaq ñawpaq angelpa mensajenwanmi rikuchisqa karqan, chaymi 1798 watapi “pacha tukukuypa tiempoman” chayarqan. Diospa ejecutivon taripaynin qayllaykusqanmanta willakuyqa, tukukuyninpi, Apocalipsis qillqapa chunka tawañiqin kapítulopi kaq kinsa angelkunapa mensajenkunam hina rikuchisqa, chaymi 1989 watapi “pacha tukukuypa tiempoman” chayarqan.
Tukuy “pacha tukukuypi” Danielpa libroqninmanta huk rakikuna kichasqa kachkan. Kay pachapi animalpa qallariy historiapi, 1798 watapi, Danielpa qanchis, pusaq, isqun kaq kapitulukuna kichasqa karqan. Chay kapitulukunaqa Ulai mayu rikuywanmi sut’inchasqa kachkan. Kay pachapi animalpa tukuynin historiapi, 1989 watapi, Danielpa chunka, chunka hukniyuq, chunka iskayniyuq kapitulukuna kichasqa karqan. Chay kapitulukunaqa Hiddekel mayu rikuywanmi sut’inchasqa kachkan. Ima kuti Danielpa libroqnin kichasqa kanman chayqa, chay pacha kawsaq mirayman kimsa patayuq prueba ruraymi apamun.
Hinaspan nirqan: Riy, Daniel; simikunaqa tukukuypi pacha chayamunan kama wichq’asqa, sellosqa kachkan. Achkakunaqa q’umichisqa, yuraqyachisqa, hinallataq pruebaypi churaska kanqaku; ichaqa mana allinkunaqa mana allinta ruwaspalla ruwanqaku: mana mayqin mana allinkunapas unanchanqachu; ichaqa yachaqkunaqa unanchanqaku. Daniel 12:9, 10.
Kimsa patapi qhaway-suyay ruwanaqa t’ikrasqa “cheqaq kay” nisqa hebreo simipa wakichisqanmanmi sayk’un, chay simitaqa hebreo alfabetopa ñawpaq, chunka kimsayuq kaq, hinaspa qhipa qillqakunata huñuspa rurasqanku. Chay hebreo simiqa Diospa kamaq atiyninta rikuchin hinaspa apaykachanmi. Llapa profetay cheqaq-kayqa chay simi patanpi wakichisqam, hina kikinmi Danielpa chunka iskayniyuq kapitulumpi kaq kimsa patapi qhaway-suyay ruwanapas. Chay simiqa manam sapallan Diospa kamaq atiyninta rikuchinchu, aswanpas Jesucristo-tapasmi rikuchin, paymi Cheqaq-kayqa, hinaspa paymi Ñawpaq hinaspa Qhipa, imaynachus hebreo alfabetopa ñawpaq hinaspa qhipa qillqakuna rikuchisqankuman hina.
Kay pacha allpa animalpa qallariy willakuynin, maypachachus tukukuypa pacha chayamurqan tapuy taripay asuykusqanmanta willakuy 1798 watapi, chayqa rikuchisqa kachkan Apocalipsis chunka tawaq kaqpi ñawpaq angilwan. Apocalipsis chunka tawaq kaqpi ñawpaq angilpa willakuyninqa sapanka kimsa puriyniyuqmi, chaykunaqa cheqaq kaymi, hinallataq chaykunaqa rikuchin kimsa-puriq pruebayta, mayqanwanmi tinkurqan miraykuna, ñawpaq angil 1798 watapi chayamurqan chay pacha.
Hinaqmi rikurirqani huknin angelta hanaq pacha chawpinpi phawachkaqta, wiñay evangeliota apaqta kay pachapi tiyaqkunaman willanampaq, tukuy nacionman, aylluman, rimayman, llaqtamanpas, hatun qapariyninwan nispa: Diosta manchaychis, paymanpas yupaychayta qoychis; juzganan p’unchaynin chayamunña; yupaychaychista qoychis hanaq pachata, kay pachata, lamar qochata, unu pukyukunatapas ruraqman. Apocalipsis 14:6, 7.
Kay pachaqpa tukukuyninpi allpapa uywaqpa willakuynin, ejecutivo taripaypa qayllaykusqanmanta waqaychay chayamurqan pacha tukukuypi 1989 watapi, chayta rikuchin Kimsa Angelkuna Apocalipsis chunka tawañiyuq kapitulumanta. Apocalipsis chunka tawañiyuqpi Kimsa Angelkuna rikuchinku chay kimsa puriyninkunata, chaykunaqa cheqaq kaymi; hinallataq Kimsa Angelkuna rikuchinku chay kimsa-puriyniyuq pruebakuy rurayninta, mayqinchus sayarqan chay mirayta, kawsashaqkunata, kinsa kaq angelpa chayamunankama 1989 watapi.
Hinaspan rikurirqani huk angelta hanaq pacha chawpinpi phawaykachaqta, wiñay allin willakuyta apaqta kay pachapi tiyakuqkunaman willanampaq, llapa suyukunamanpas, ayllukunamanpas, simikunamanpas, llaqtakunamanpas, hatun qapariyninwan nispa: Diosta manchakuychik, paymanpas hatunchayta qoychik; paypa taripay pacha chayamunña; yupaychaychiktaq hanaq pachata, kay pachata, lamar qochata, unu pukyukunatapas ruraqta. Chaymanta huknin angel qatirqan, nispa: Babilonia urman, urman, chay hatun llaqta, llapa suyukunaman qaran warmi waqllikuynin phiñakuyniyoq vinonta upyachisqanrayku. Hinaspa kimsakaq angelpas paykunata qatirqan, hatun qapariyninwan nispa: Sichus pipas chay uywata hinallataq lantiyninta yupaychan, hinaspa urqunpi otaq makimpi unanchanta chaskin, chay runaqa Diospa phiñakuynin vinonta upyanqa, mana yakuwan chaqrusqa, paypa sinchi piñakuynin qeruman hunt’asqa kaqta; hinaspan ñak’arichisqa kanqa ninawan, azufriwanpas, ch’uya angelkuna ñawpaqenpi, Corderopa ñawpaqenpipas. Paykunapa ñak’ariynin qosñinpas wiñaypaq wiñaykama wicharin; mana samayniyoqchu p’unchaypas tuta pas, chay uywata hinallataq lantiyninta yupaychaqkuna, sutinpa unanchanta chaskiqkunapas. Kaypin kachkan ch’uya runakunapa muchuykunata muchuspa sayakuyninku; kaypin kachkanku Diospa kamachikuyninkunata waqaychaqkuna, Jesuspa iñiynintapas. Apocalipsis 14:6–12.
Daniel qillqapi kimsa angelkunapa willakuyninkunamanta sayarichisqa kasqanpi ruwasqa kachkan. Chay ruwariqa iskayllataqmi kachkan: hebreo simipi “cheqaq kay” nisqapa kimsan ñiqin puriyninkuna, hinallataq chayman tupaq kimsan ñiqin pruebapa ruwariynin; ichaqa chay pruebapa ruwariyninqa Apocalipsis qillqapa chunka kimsayuq kapitulumanta allpa uywapa historiamanmi mast’arikun (Estados Unidos), hinallataq allpa uywapa iskay waqrankunapa historiamanpas (Republicanismo y Protestantismo). Estados Unidospa historianninqa, 1798 watapi qallarispa, utqay hamuq domingo p’unchaw kamachikuykama puriq, chaylla historiap pachapinmi qanchis kaq p’unchaw Adventista iglesiapi kawsay tarikun. Chayrayku Daniel qillqapiqa chay ruwariypas kanan tiyanmi, mayqinchus Adventismopa historianta rikuchin, 1798 watapi qallarispa, utqay hamuq domingo p’unchaw kamachikuykama puriqta. Chayta ruwaspanmi, Daniel qillqaqa Apocalipsis qillqapi rikuchisqa kikin profetico historiakunatam reqsichin, chayta ruwaspanpas iskay kaq testigopa willakuyninta hunt’aspa allinchayman churanapaq ñawpaq kaq testigotam qun. Iskay qillqakunapa hunt’asqa allinkayninqa chaylla profetico rikuriyninwanmi ruwakun, mayqinchus Ñawpaq Testamentowan Musuq Testamentopa chawpinpi karqa.
“Jesuspaj kawsayninmanta, wañuyninmanta, kawsarimpuyninmantawan willakuyqa, Diospa Churin kasqan hina, Manaraq Ñawpaq Testamentoqpi kaq qhispichiq qillqaspa rikuchisqan mana kaptinqa, manam hunt’asqata qhawachiyta atinchu. Cristoqa Ñawpaq Testamentopiqa musuq Testamentopi hina sut’inmi rikuchikun. Hukninqa hamuq Salvador-manta qhawachin, hukninñataq profetakuna willasqankuman hina hamusqa Salvador-manta qhawachin. Qespichiypa yuyaychasqan sumaqta allinta unanchanapaqqa, Ñawpaq Testamentoq Qillqakunaqa allinta, tukuy sonqowan entiendisqa kanan tiyan. Profetakunaq ñawpaq p’unchayninkunamanta hamuq hatun k’anchaymi Cristoq kawsayninta, hinallataq Musuq Testamentoq yachachisqankunata sut’inchaywan sumaq kaywan rikuchin. Jesuspa milagronkunaqa paypa Dios kayninpaq huk pruebam; ichaqa pay pacha runakunaq Redentornin kasqanpaq aswan kallpayoq pruebakunaqa Ñawpaq Testamentoq profeciankunapi tarikunku, Musuq Testamentoq historianta tinkuchispa qhawarisqa. Jesusqa judiokunata nirqan: ‘Qillqakunata mask’aychis; chaykunapin wiñay kawsayta hap’iyta yuyankichis, chay qillqakunaqmi ñoqamanta willakun.’ Chay p’unchaykunapiqa manam huk qillqa kasqachu, aswanpas Ñawpaq Testamentoq qillqanllam karqan; chayrayku Salvadorpa kamachikuyninqa sut’ipunin.” Spirit of Prophecy, volumen 3, 211.
“Jesúspa kawsayninmanta, wañuyninmanta, hinaspa kawsarimpuyninmanta historiata” nisqa, Cristopa runakuna rayku rurayninta pisiyachin, hinaspataq kimsa patakunaman testigota qun, chay kimsa patakunaqa “cheqaq kaymi.” Hebreo simipi “cheqaq kay” nisqa simiqa Jesústa rikuchin, paymi ñawpaqpas qhepapas, qallariypas tukukuypas, Alfa hinaspa Omega; chay simi kikinpas ñawpaq qhepa killkakunamanta ruwasqa, chaykunataq kikinta rikuchinku. Ichaqa Alfa hinaspa Omega hina, Jesúsqa imapas tukukuyninta, chaynataq imapas qallariyninwan kuskata rikuchin. Cristopa kawsaynin, wañuynin, hinaspa kawsarimpuyninqa cheqaq kaymi, imaymana imakunamanta huknin kaq hina, chaykunaqa kimsa patakunawanmi rikuchisqa kanku, ñawpaq hinaspa qhepa patataq iskayninpas “kawsaymi,” imaraykuchus “kawsay” hinaspa “kawsarimpuy” iskayninpas “kawsaymi.” Hebreo simipi chawpi kaq killkaqa alfabetoq chunka kimsayuq killkanmi, chunka kimsayuqqa hatarikuypa unanchanmi, Cristopa wañuynintaq Satanaspa hinaspa Adanpa churinkunapa hatarikusqanraykum hamurqan, paypa hatarikusqanman hukllawakusqankurayku.
Jesucristopa Revelaciónninta, Apocalipsis librupi qelqasqapi, runakunapa probacionninku tukukuy qayllapi kichasqa rikuchisqa kachkan; chay pacha kichasqa cheqaq kaykunamanta huk ñawpaq kaqmi kay: Cristoqa “cheqaq kay” kasqan, Alpha hinallataq Omega kasqan, paymi Alpha-Omega sutinta churamun paypa Siminpi kananpaq kamachisqan cheqaq kaykunaman. Panichay White qelqarqan: “Jesuspaj kawsayninmanta, wañuyninmanta, hinaspa kawsarimusqanmantapas, Diospa Churin kasqan hina, mana hunt’asqata rikuchiy atikunmanchu Ñawpaq Testamentopi kaq pruebakunamanta mana yanapasqa kaspa. Cristoqa Ñawpaq Testamentopi musuq Testamentopi hina sut’ita rikuchisqa kashan,” nispa; chaywan payqa, qhawayta munasqankunapaq, takyachkanmi Apocalipsis chunka tawañiyoq capítulo ukupi kimsa angelkunapa willakuyninqa (chaykunapas kikillan kimsa puriyninman hina sayachisqa kashanku, “kawsay, wañuy hinaspa kawsarimuy” nisqa hina), Danielpa librunpi kaq pruebakuna mana yanapasqa kaspaqa “mana hunt’asqata rikuchiy atikunmanchu.”
Paypasmi rikuchkanmi, Daniel qillqaqa hamuq “Babilonia”-manta willakusqanta, hinaspata Apocalipsis qillqaqa Daniel qillqapi nisqa hinallataq hamusqaña “Babilonia”-manta willakusqanta. Chaymantapas, chay churakuyninqa reqsichin, Apocalipsis qillqata “allinta chaninchaspa yachaypaq”, Daniel qillqataqa “sumaqta, hunt’asqata entiendenam” kasqanta; imaraykuchus Daniel qillqamanta hamuq “hatunchasqa k’anchaymi” Apocalipsis qillqapi “Cristoq kawsayninta hinaspa yachachikuyninkunata” “sut’i kaywan hinaspa sumaq kaywan” rikuchin.
Paypa simikunapas ham yuyayman hina qhawasqa kayta reqsichinman: “Jesúspa milagrokuna,” Apocalipsis libropi rikuchisqa, “Paypa Dios kasqanmanta huk prueba” kasqankuta; ichaqa “Payqa kay pachapa Redentor ninapa aswan kallpayoq pruebakunaqa tarikun” maypichus Daniel libroq profeciankuna “historiawan tupanachisqa” Apocalipsis libroqwan. Aswantaq reqsichikusqa kanman maypachachus “Jesús judíokunaman nirqa: ‘Qillqasqakunata maskaychik; imaraykuchus chaykunapi wiñay kawsayniyoq kasqaykichikta yuyankichik, hinaspa chaykunaqa ñoqamanta testifichaqkuna kanku,’” chayqa kunan p’unchawpi espiritual judíokunapaq Daniel libroqa Jesucristoq Revelaciónninta testifichaqmi, hinaspa chay revelación, gracia p’unchawkuna tukukuyman qayllayllapi kichasqa, maypichus wiñay kawsay tarikun chaymi.
Daniel qillqaqaqa rimay willakuykunata churamun, chaykunaqa Apocalipsis qillqapi hunt’achisqa hinam tukunku. Chayqa kimsa pata puriyninkunapi sayasqa kachkan, hebreo simipi “cheqaq kay” nisqapa sut’inchasqanman hina; chayrayku qillqa kikinmi huk pruebayam rikurirun chay miraypaq, maypachachus kay cheqaqkuna kicharisqa hinaspa rikuchisqa kanku. Jesús kikinmi, Alpha y Omega hina, Apocalipsis qillqapa qallariy siminkunapi hinaspa ñawpaq kaq capitulopin sut’i, chiqapta takyasqa rikuchisqa kachkan. Kay artikulokunapas rikuchirqanku Daniel qillqapa capítulo hukniyuqninpis Apocalipsis capítulo chunka tawanpi kaq ñawpaq angelpa willakuyninwan kaqllataq profetapaq ruwasqa kayninta hinaspa chayhina kasqanta.
Ñawpaq angelpa willakuyninwan Daniel qillqap huk ñiqin rakhuynin, iskayninkupas reqsichinku kimsa patay pruebay ruwayta, chaymi Alpha y Omegaq señalninqa. Chay rakhuymi qallarin cheqaq Babilonia cheqaq Judáta atipaykusqanwan, hinallataq chay qillqa pusan qhepa maqanakuykama Babiloniawan Judáwan, Daniel qillqap chunka hukniyuq ñiqin rakhuyninpa qhepa soqta versiculonkuna pi rikuchisqa hina. Chay versiculokunapi espíritu Babilonia espíritu Judáwan atipaykusqa, hina Michael sayariqtin, runaq probaciónninta wisq’akusqan hina. Chay versiculokuna rikuchinku Babiloniawan Judáwan maqanakuy prophetic historiapa tukukuyninta. Chay versiculokunapi wañuchiq ch’akiyoq k’iriy hampikuyin rikuchisqa kachkan.
Chay versículokuna, wañuchiq ch’akiq nanaypa hampisqa kayninta willakunku, qallarin Daniel once qillqapa tawa chunka versículonmanta, chayqa kay simikunawanmi qallarin: “Tukukuypa p’unchawpi.” Chay versículopi “tukukuypa p’unchaw” nisqaqa 1798 watata rikuchin, chay watapi papadokuna wañuchiq ch’akiq nanayninta chaskirqanku. Chaymanta versículokuna willawanchik imaynatas chay wañuchiq ch’akiq nanay hampisqa kanan, papadokuna atipaqtin, ñawpaqta awqanman, uray suyuq reyninman (Unión Soviética), iskay ñiqinta yanapaq masinman, sumaq allpaman (Estados Unidos), kinsa ñiqinta víctimaman, Egiptoman (Naciones Unidas). Tawa chunka pichqa versículopi papadokunaqa (hanaq suyuq reynin), tukukuyninman chayan, mana pipas yanapananpaq. Chay versículokunapi papadokunapa wañuchiq ch’akiq nanayninpa hampisqa kayninpa willakuyninqa qallarin papadokunapa urmayninwan 1798 watapi, tukukuntaq papadokunapa qhipa hatariyninwan hinaspa urmayninwan. Chay pasajepa kichariyninmanta wisq’ayninkama kachkan chay versículokunaqa chawpipi kaq hatarikuq mana kasukuyta reqsichinku.
Hebreokunapa “chiqaq kay” nisqapa siminqa, hebreo alfabetoq ñawpaq qillqanmanta, chunka kimsayoq qillqanmanta, hinaspa qhipa qillqanmanta huñusqa kasqanwan rurasqa karqan. Chunka kimsayoqqa huk yupaymi, hatarikuq kayta unanchaspa, ñawpaqmanta qhipakama kaq historiatapas unanchan. Daniel paq libroyninpi profeciapa qhipa pasajenpiqa, libroq qallariyninpi ñawpaq versículokunapi rikuchisqa kaq kikillan maqanakuymi rikuchisqa kashan. Chay versículokunaqa huk ñiqi capitulota qallarichin, maypichus tarisun chiqaq kay nisqa kimsa pataman pruebaman churana ruwayta. Hinaqtin qhipa pasajepitaq tarisun chay kikillan kimsa patakunata: papadoq ñawpaq urmayninwan qallarispa, papadoq qhipa urmayninwan tukukun, hinaspa chawpinta qhawaykusqa kashan qhipa p’unchaykunapa hatarikuy.
Danielpa chunka hukniyuq t’aqap XI nisqapi qhepa soqtayuq versículokunapiqa, cheqaq kayman huk iskay kaq testigupas kachkan; ñawpaq kaq geográficu atipaq kallpa, papadokunaqa atipananpaq waqllinankuraq karqan chinkachispa (uray llaqtapa rey), dragónpa kallpanpa huk unanchanmi, hina kashan kimsa geográficu kallpakunamanta qhipa kaqpas (Egipto). Chay wañuypaq nanaymanta alliyachisqa kananpaq munasqa kimsa patapi atipayqa, qallarin uray llaqtapa reymanta, atheísmo nisqapa dragón kallpanpa unanchan kasqanrayku; hinaspa chay kimsa kallpakunamanta qhipa kaq, Egiptowan rikuchisqa, Bibliapi dragónwan tinkisqa atheísmopaq hatun unanchanmi. Cheqaqtapuni, chay pasajepa tawa chunka kaq versículonpi “uray” nisqaman tikrasqa simiqa “negeb” nisqanmi, mayk’aqkunaqa Egipto nisqaman tikranti. Chay kimsa hark’aykunaqa cheqaq kaypa sellonta apachkan, imaraykuchus ñawpaq hark’ayqa qhipa hark’aymi. Chawpipi kaq kallpaqa sumaq allpam (Estados Unidos) nisqanmi. Estados Unidosqa maypinchus domingo p’unchay kamachikuy contra hatarikuypaq ruwasqa kan chaymi, hinaspa Estados Unidospa unanchan, qallariyninpiqa, chunka kimsayuq colonia-kunam karqan.
Alfa hinallataq Omega hinallataq sut’inchasqan Danielpa qillqanpi lliwman chayamun, hinaspataq Testamentoq qhipa qillqanwan huñusqa kaspa, Jesucristoq divinidadninta takyachin chay testigota qun. Daniel qillqapa chunka iskayniyuq kapitulumanta rimarispa, hinaspataq qillqa kicharisqa kaq miraypi pasan kimsa patayuq pruebamanta rimarispa; Danielpa qillqanpa ruwasqan ch’akayninmanta revelacionta mana chaskiyqa, mana allin runakuna nisqakunawan yupasqa kaymi. Testamentoq qhipa qillqapa chunka tawa niyuq kapitulumanta rimarispa, Danielpa qillqanpa ruwasqan ch’akayninmanta revelacionta mana chaskiyqa, animalta hinaspa paypa rikch’ayninta yupaychaqkuna nisqakunawan yupasqa kaymi.
Apocalipsis libroqa sut’ita riman, gracia p’unchay tukukunankama manaraq chayamuchkaptinmi Jesucristoq Revelacionnin kichasqa kan, hinaspa Jesucristoq Revelacionnenqa Daniel libroq ruwasqan churaynin kichasqa kaytapas hap’in.
“Runakunaq yupaychasqan, suyukunapa rurayninkunawan hinallataq llapallanpaq kamachiy atiyniyuq qhapaq suyukunapa pakasqa yachayninkunawan cargaychasqa kaspa, Danielqa Diosmanta yupaychasqa karqa Paypa kachamusqan hina, hinaspataq achka rikuchisqakuna qosqa karqa jamuq watakunaq pakasqa misteriokunamanta. Musphay prophecíasninkuna, paypa sutinta apaq libropa 7manta 12 kamachikama qillqasqanman hina, manam hunt’asqatachu entiendisqa karqa profeta kikinpaqpas; ichaqa kawsayninpi llamk’asqan tukukuyman qayllaykuspa, kusikuypaq assuransata qosqa karqa: ‘p’unchaykunapa tukukuyninpi’—kay pachaq historianta wisq’achiq pacha tukukuyninpi—wakin kuti kutimuspalla saqesqa kasqa wasinpi churasqa kananpaq. Manam qosqachu karqa llapan imatapas entiendenanpaq, imakunatataq Dios rikuchirqan diospa munayninmanta. ‘Simikunata wisq’ay, librotataq sellay,’ nisqa karqa payman profecía qillqasqankunamanta; chaykunaqa sellasqa kananpaq karqa ‘pacha tukukuyninkama.’ ‘Puriy ñanniykipi, Daniel,’ nisqataq angelqa huk kutikama kamachirqan Jehovápa cheqaq willakuqninman; ‘imaraykuchus simikunaqa wisq’asqa hinaspa sellasqa kachkan pacha tukukuyninkama…. Qamqa puriy ñanniykipi tukukuyninkama: samaytaq qamqa, hinaspataq p’unchaykunapa tukukuyninpi saqesqa kasqaykipi sayanki.’ Daniel 12:4, 9, 13.”
“Kay pachak p’unchaykunapa tukukuyninman qayllaykaptinchikqa, Daniel qillqasqanmanta willakuy qhawaykunaqa sapallan ñawpaqman churana yuyayniykuta mañanku, imaraykuchus kawsashanchik pacha kikinta riman. Chaykunawan kuska tinkuchisqa kananmi musuq Testamentopa Qhepa qillqan yachachikuyninkuna. Satanásqa achka runakunata pusarqan creenankupaq Danielpa qillqasqanpi, hinallataq Juan reveladorpa qillqasqanpi willakuy qhawaykuna mana entiendenapaq kasqanta. Ichaqa nisqanqa sut’inmi: kay willakuy qhawaykunata yachayman churayman huk sapa bendición hamunqa. ‘Yachaqkuna entiendenqaku’ (versículo 10), nisqaqa Danielpa qhawariyninkunamanta rimarqan, qhepa p’unchaykunapi kicharisqa kananpaq; hinaspataq Cristoqa sirviente-nin Juanta qosqan revelaciónmanta, Diospa llaqtanpa pusakuyninpaq sapa watakunapi, promesaqa kayhinan: ‘Kusisqa kashan ñawirisqaqa, hinaspa kay willakuy qhawaypa siminkunata uyarispa, chaypi qillqasqa kaqkunata waqaychaqkunaqa.’ Apocalipsis 1:3.” Profetas y Reyes, 547.
Paqarin p’unchaymanta paypa tiemponman rimarispa, Hermana White nerqa: “kay pacha historiapa tukukuyninman qayllaykuchkaspanchik”, “‘yachaqkuna entiendenqaku,” nispa, “Daniel qillqasqan profecíakunaqa ñuqanchikpa sapaq atencionninta mañan, imaraykuchus kawsashanchik hinalla tiemponmanmi tupan.” “Achka revelacionkuna hamuq watakunapa pakasqa misteriokunamanta. Sutimpi sutichasqa librupa qanchis chunka iskayniyuq capitulokunamanta chunka iskayniyuqkama pay qillqasqan musphay profecíankunaqa,” “qhipa p’unchaykunapi kichasqa kananpaqmi.”
Danielpa qillqa kichasqa kaptin, kimsa pataman rakisqa mayllakuy rurayta paqarichin; chaymi prueban chay mirayta, Judá ayllupa León runankunaman Danielpa qillqanta qusqan pacha kawsashaqtin. Apocalipsis chunka kaqpi, Hermana White willawanchik uraykamusqa angelqa “Jesucristo mana aswan pisi kaq runachu” kasqanta. Apocalipsis chunka kaqpi, angelqa makinpi kichasqa huk uchuy qillqayuq karqa, chayta Juanman hap’iy hinaspa mikhuyninpaq kamachisqa kasqanwan. Chay qillqaqa Judá ayllupa León nisqawan kichasqa karqa, payqa Jesucristo mana aswan pisi kaq runachu; chayrayku, Juanman mikhuyninpaq kamachisqa qillqaqa Danielpa uchuy qillqan karqa.
“Judá ayllumanta Leónmi liwruta kicharirqan, hinaspan Juanman qhipa p’unchaykunapi ima kasqanta qhawachinanta qorqan.
Danielqa churakayninpi sayarirqan testimoniunta apanampaq, chayqa wisqasqa karqan pacha tukukuynin tiempokama, ñawpaq angelpa willakuynin kay pachaman willakusqa kananpaq. Kay asuntokunaqa mana tukukuq chaninniyuqmi kay qhepa p’unchaykunapi; ichaqa “askha runakuna pichasqa, yuraqyachisqa, hinallataq pruebaypi churashqa kanqaku,” “millay runakunaqa millayta ruwaspa qhepakunqaku: mana mayqen millay runapas entiendenqachu.” Ancha cheqanmi kayqa! Huchaqa Diospa leyin p’akiymin; chaymi Diospa leyinmanta qhapaq k’anchayta mana chaskiqkunaqa mana entiendenqachu ñawpaq, iskay ñiqin, kimsa ñiqin angelkunapa willakuyninkunata. Danielpa qillqaqa Juanman revelasqasqapi kichasqa karqan, chaymanta ñawpaqman pusawanchik kay pachapa historianta tukuchiq qhipa escenakunaman.
“¿Wawqekunachus yuyarinqakuchu ñoqanchikqa qhipa p’unchaykunapa ancha manchaykunapi kawsashanchikta? Apocalipsis-ta liyiy Danielwan kuskapi. Kay imaymanakunata yachachiychis.” Testimonios para los Ministros, 115.
Danielpa qhelqenpa estructuranmanta revelasqanta mana chaskiy, kunan pasqachisqa kashaqtin, chayqa mana allin runakuna nisqa rikhurisqakunawan kuska kaymi. Danielpa ñawpaq soqta capitulonkuna sut’inchanku profético estructurata, mayqinchus representakullan Adventismoq profético historianta, kay pachapa uywata, Isaías qhelqenpa iskay chunka kinsayoq capitulonpi qanchis chunka simbólico watakunata, Protestantismopa chaymanta Republicanismopa iskay waqrankunata, ñawpaq angelpa qatiqnin angelpa mensajenkunapa profético historianta, hinallataq kinsa angelkunaq mensajenkunapa historianta. Danielpa qhepa soqta capitulonkuna reqsichinku profético mensajekunata, mayqinkunachus pasqachisqa kanku tukuy kay ñawpaqta rimarisqa historiakunapa qallariyninpi hinaspa tukukuyninpi.
Danielpa ñawpaq kaq capítuloqa ñawpaq angelpa kuyuriyninpa willakuyninmi, allpa animalpa historianta qallariyninpi. Ñawpaqmanta kimsakama capitulokunaqa kinsa kaq angelpa kuyuriyninpa willakuyninmi, allpa animalpa historianta tukukuyninpi. Tawa kaq capítuloqa ñawpaq kaq capitulowan tupachisqa kanan, qallariy hina; pichqa kaqwan suqta kaq capitulokunataq ñawpaqmanta kimsakama capitulokunawan tupachisqa kanan, tukuy hina. Qanchis, pusaq, isqun kaq capitulokunapi yachay yapakuynin rikuchisqaqa ñawpaq kaq capitulowan tupachisqa kanan qallariy historiapim. Chunka, chunka hukniyuq, chunka iskayniyuq kaq capitulokunapi yachay yapakuynin rikuchisqataq ñawpaqmanta kimsakama capitulokunawan tupachisqa kanan tukuy historiapim.
Sapa siq’ipi, kay aplicaciónqa allpa uywapa qallariy historianta reqsichin huk, tawa, qanchis, pusaq hinaspa isqon capitulokuna hina. Chay aplicaciónllataq reqsichin allpa uywapa tukuynin historianta hukmanta kimsa cama capitulokuna, pichqa, soqta hinaspa chunka mantapacha chunka iskayniyoqkama capitulokuna hina. Chay hinaqa, Danielpa libronqa allpa uywapa qallariyninpas tukuyninpas hina rikuchisqa kachkan.
Chaymantapas allpa uywapa qallariyninqa chaymanta reqsisqa kanman Daniel qillqapa huk ñiqin kapítulonwan, tawa ñiqin kapítuluqa huk ñiqin kapítulopa hawanman riyananrayku (siki siki hawanpi). Qanchis, pusaq, isqun ñiqin kapítulukunaqa hinallataq huk ñiqin kapítulopa hawanman riyanan. Chayrayku, allpa uywapa historianta qallariyninqa Daniel qillqapa huk ñiqin kapítulonwan rikuchisqa kachkan.
Chaynamanta, kay hinallataq pacha animalpa tukukuyninwanpas. Pacha animalpa historiankunapa tukukuyninqa rikuchisqa kachkan hukmanta kimsa kapitulukamak, chaymanta pichqa, suqta, chunka, chunka hukniyuq, chunka iskayniyuq kapitulukunaqa ñawpaq kimsa kapitulukuna patapi yapaymanta willakunankupaq kachkan (sikiq patapi sikiq hina); chayrayku pacha animalpa historiankunapa tukukuyninqa Danielpa ñawpaq kimsa kapitulukunanpi rikuchisqa kachkan.
Daniel qillqap huk ñiqin capitulonqa qallariyta rikuchin, hinaspa chaymanta capitulokuna hukmanta kimsa kama tukukuyninta rikuchinku; huk hinaspa kimsa nisqa churasqaña sut’inchan, Daniel qillqap profético churasqañanqa, Apocalipsis chunka tawayuq capitulopi kimsa angelkunap profético churasqañanwan kikillan kasqanta. Chaypi, Danielpi hina, ñawpaq angelqa huk sapan historiata rikuchin, ichaqa hinallataq kimsa angelkunap historiankumanta huk kimsa ñiqin partellataqmi. Chay pachallapi, kay reqsiy, kimsa hinaspa huk huñuyta sut’inchaspa hinaspa kallpanchaspa, hebreo simipi “cheqaq kay” nisqa simip churasqañantapasmi rikuchin; chayqa mana Cristo sapallatachu, nitaq Diospa kamaq atiynillantaqa, aswanpas kimsa patayuq pruebay hinaspa chuyañchay ruwaytapasmi rikuchin, chaymi Daniel qillqap huk ñiqin capitulopin rikuchisqa kashan, hinaspataq yapamanta Daniel qillqap hukmanta kimsa kama capitulokunapinpas.
Jesus, payqa cheqaq kaq, paymi hinallataq Ñawpaq ñiqinpas qhipa ñiqinpas; chayraykutaq, ñawpaq angilpa kuyukuyninpa historianninqa kikin letra-hina kutimun kimsa angilkunaq historianninqpi. Chaymi profecía nisqaman hina allin churanapaq Danielpa ñawpaq kimsa kapitunkunata Danielpa huk kaq kapitun pataman, imaraykuchus qallariyqa sapa kuti tukukuyninta rikuchin. Chayhinaqa Danielpa libronqa tukupun “huch’uy libro” angilpa makinpi kaqman, imaraykuchus Danielpa “huch’uy libro” nisqaqa hunt’asqa rikuchiyta atin Danielpa huk kaq kapitullallapim.
Qatiq qillqapiqa Danielpa librunmanta yachayta hamuq qillqapiqa qatipasaqku.
Rey kamachikuyta hunt’ananpaq kamachisqa kurakakunapa maskasqan ukhupiqa kasharqanku Danielpas, masinkunapas. Kamachikuyman hina paykunapas wañuyninkuta chaskinankupaq kasqanta willasqanku chayqa, “yuyaywan, yachaywan” Daniel tapurqan Ariochmanta, reyniqa waqaychakuq soldadokunapa umalliqninmanta: “¿Imaraykutaq kamachikuyqa kayhina usqhaylla rey manta lluqsimun?” nispa. Ariochqa willarqan payman reypa musphachikuyninta admiraypaq musquyninmanta, hinallataq ñawpaqmantapacha aswan hatun atiniyta churakusqan runakunamanta yanapaynin mana tarisqanta. Chayta uyarispataq, kawsayninta makinpi apaqhina, Danielqa reypa ñawpaqman yaykurqan, mañakurqantaq tiempo qosqa kananta, Diosninta mañakunampaq, musquyta hinallataq chaypa ima ninanta payman rikuchinampaq.
Kay mañakusqamanqa kamachiq qhapaq runaqa allinta ari nispa chaskirqan. “Chaymantataq Danielqa wasinman rirqa, hinaspan Hananiahman, Misaelman, Azariahmanpas, paywan kuska puriq masinkunaman, chay imata yachachirqan.” Tukuyninkum llaqt’ap k’anchayninmanta yachayninmantapas paqarimuq Yachaypa Qullqimantan yachayta maskharqanku. Paykunapa iñiyninkuqa kallpayoqmi karqa, Dios paykunata maypichus kasharqanku chayman churashasqanta yachaspa, paypa ruwanasninta ruwashasqankuta, hinaspa ruwaq kaypa mañakusqankunata hunt’ashasqankuta yachaspa. Sasachakuykunapi, manchakuykunapipas, sapa kuti paymanmi kutirqanku pusayta, amachakuytapas mañakuspa; paytaq mana hayk’aqpas chinkaq yanapaq hina rikurirqan. Kunanqa sonqonku llakikuywan huch’uychasqa kaspa, kay pachapa Juezninman musuqmanta tukuy kayninkuta qopurqanku, payta mañakuspa kay sapaq pisi p’unchawpi qespichiyta qosqankuta. Hinaspa manam yanqapaqchu mañakurqanku. Mayqen Diostachus yupaycharqanku, chay Diosmi kunanqa paykunatapas hatuncharqan. Señorpa Espiritunmi paykunapa hawanpi samaykurqan, hinaspan Danielman “tuta rikuy” ukhupi kamachiqpa musquyninpas, ima ninantaq chaypas, rikuchisqa karqan.
“Danielpa ñawpaq ruwasqanqa karqa Diosman agradeseqmi, payman qhawarisqa revelacionta qusqanrayku. ‘Diospa sutin bendisqasqa kachun wiñaypaq wiñaykama,’ nispa waqyarqan; ‘yachaypas kallpapas Paypa kanku: Paymi tiemponkunata, mit’akunatapas tikrachin: reykunatam hurqun, reykunatataq churaykun: yachaytam qun yachaqkunaman, entiendenqa yachaynintataq qun chay entiendeyta yachaqkunaman: ukhu, pakasqa imakunatam Pay rikuchin: tutayapi imachus kasqanta yachan, k’anchaytaq Paywan tiyakun. Qantam agradecekuyki, alabuykitaq qampaqmi, aylluy taytakunaypa Diosnillay, qanmi yachayta kallpatapas qoykuwarqanki, kunantaq yachachiwanki imatachus qanmanta mañakurqaniku chayta: kunanqa reypa asuntonta noqaykuman riqsichiwashankiku.’” Prophets and Kings, 493, 494.