Ñuqaqa Testimonies nisqapi huk pasajemanta horqosqani, mayqenpas achka cheqaq-kamaqkunata qun, Ezequielpa, Isaíaspa, Juanpa santuario ukhupi kawsasqankuwan tupaqllata. Juanqa kutirispa qhawariq huk kunka qhepantaqmanta, Apocalipsis libroq huk ñiqin kapítulopi.
Señorpa p’unchayninpi Espiritupi kasharqani, hinaspan qhepaymanta uyarirqani hatun simita, trompetapa hina, nispa: Ñuqam kani Alfa hinaspa Omega, ñawpaq kaq hinaspa qhepa kaq; hinaspa: Rikuskaykita qellqay huk libropi, hinaspa apachiy qanchis iglesiakunaman Asia llaqtapi kaqkunaman; Efesoman, Esmirnaman, Pergamoman, Tiatiraman, Sardisman, Filadelfiaman, hinaspa Laodiceaman. Hinaspan muyurirqani rimawaqniypa siminta rikunaypaq. Muyurispataq, rikurirqani qori mantoq qanchis candelabrokunata. Apocalipsis 1:10–12.
Patmos islamanta, chaymanta hanaq pacha santuario ukhuman, maypichus Juanqa Cristopa musquyninta rikun, mayqintachus Panay White willawanchik, chaylla musquymi Danielpas qillqasqan chunka kaq kapitulumpi rikusqa.
“‘Chay p’unchaykunapi noqaqa, Daniel, kimsa hunt’asqa simanakama waqaychasqa karqani. Mana mikurqanichu munay t’antata, nitaj aysapas, vinupas simiyman hamurqanchu, nitaj ima hina llusisqaytapas manam churakurqanichu.... Chaymantataq ñawiykunata oqarirqani hinaspa qhawarirqani, hinaspataq rikurirqani huk runata llinsun p’achawan pachallisqata, chankankunapi Uphazpa allin quriwan watasqata. Cuerponpas berilo rumihinam karqa, uyampas illapapa rikch’aynin-hina, ñawinkunapas ninapa mechankuna-hina, makinkunapas chakinpas llump’a bronce pulidosqapa llimp’in-hina, rimayninpa kunanpas achka runakunapa rimaynin-hina karqa’ (Daniel 10:2–6).”
“Kay ñawpaq willakuyqa semejante kachkan Juanman qhawachisqa kasqanman, Cristo Patmos Isla patapi payman rikuchikuspa. Mana pisi kaq runachu, Diospa Churinmi Danielman rikurirqan. Señorniykuqa huk hanaq pacha kachamusqawan kuska hamun, Danielta yachachinanpaq ima pasananmanta qhepa p’unchaykunapi.” Sanctified Life, 49.
Paqallqu chunka iskayniyuq versokuna rikuchinku imaynatas Jesucristopa Revelacionnin kichasqa kan runakunapa qochakuynin tukukuypa ñawpaqninpi. Chay revelacionqa Diosmanta Jesúsman qosqa karqan, paymi Gabrielman qorqan, paytaq Juanman qorqan huk kamachiywan Juanqa qanchis iglesiakunaman chay willakuyta apachinanpaq. Isaiaspas chay hina ruraypaq kamachisqa karqan soqta kaq capitulopi, Ezequieltapas kikillan kamachiyta chaskirqan iskay kaqwan kimsa kaq capitulokunapi. Juanqa presoq kashaspanmi chay kamachiyta chaskin, Ezequielwan Danieltaq Babiloniapi prisionerokuna kanku, Isaiastaq Judá llaqtapa millay qhapaq Ahazpa historianninpi kawsashan.
«Ruedakunaqa ruedakuna ukhupin karqanku, hinallataq huk allinchasqa muyu sasachakusqa hina, ñawpaq rikuyllapi Ezequielman llapa chinkasqa, pantasqa hina rikurirqanku. Ichaqa kuyukuptinkuqa, sumaq chiqap kaqninwan, hunt’asqa tinkusqa kasqanwanmi kuyurirqanku. Hanaqpacha kaqkunaqa kay ruedakunata purichirqanku, hinaspa llapamantapas aswan, chay k’anchayniyuq zafiro trono patapin Wiñaypaq Kaq tiyarqan; trono muyuriqnintataq k’uychi muyurirqan, munakuypaq hinaspa khuyapayakuypaq unancha hina. Chay rikch’aypa mancharikuypaq hatun k’anchayninwan atisqa, Ezequielqa uyanta pampaman urmaykurqan, chaypi huk voztataq hatarimuspa Señorpa siminta uyariyninpaq kamachirqan. Chaymantataq Israelpaq huk willakuynin waarsaypaq qusqam karqan». Testimonies, 751.
Uyarirqanitaqmi uyariyrkani Señorp rimayninta, nispa: ¿Pitataq kachasaq, pitaq ñuqayku rayku rinqa? Chaymantataq ñoqaqa nirqani: Kaypi kashani; kachariway. Isaías 6:8.
“Kay rikch’ayqa Ezequielman qorqasqa karqa huk p’unchawpi, paypa yuyaynin llakisqa, ch’usaq ñawpaqman hamuq mana allin kaqkunawan hunt’asqa kaptin. Payqa rikarqa taytankunapa hallp’an chunlla, waqllasqa hina siriqta...”
Chaynamanta hina, Dios munaspa munasqa Juanman jamuq p’unchawkunaq iglesiapa willakuynta kichariyta, qowarqan Salvadorpa llaqtanpaq munakuyninta hinallataq paykunata waqaychayninta, payman rikuchispa “runa Churipaq rikch’akuqta”, candelero-kunapa chawpinpi puriqta, chaykunaqtaq qanchis iglesiakunata unanchasqanta.
“Kay yachachiykunaqa ñoqanchikpa allinniykupaqmi. Diospi iñiyninchikta sinchiykachiyta munanchik, ñoqanchikpa ñawpaqninpiqa kanmi huk pacha, chaymi runakunapa alman-kunata pruebanqa. …”
Ñuqanchikqa jatun, chaninchanapaq manchay solemn ruwaykunapa punku punkullapi sayashanchik. Profeciakunaqa utqayllam hunt’akushan. Señorqa punkupiñam kashan. Manam unayñachu ñawpaqninchikpi kicharikunqa llapa kawsakkuqkunapaq sinchi interesniyuq huk pacha. Ñawpa p’itiykunaqa kutimunqaku; musuq p’itiykunapas hatarinqaku. Kay pachanchikpi ruwanakunapaq kaq rikch’akuykunaqa manaraqmi pipas musqoyninpipas yuyarirqachu. Satanásqa runa instrumentokunawanmi llamk’ashan. Constituciónta tikrayta munaspa domingo p’unchaw waqaychanata kamachiq kamachiyta taripayta kallpachakkuqkunaqa aswan pisillata yachanku ima kasqanmanta. Huk crisisqa ñañam hawayninchikpi kashan.
“Diospa sirviqninkunaqa manam kay hatun sasachakuy pachapi kikinkumallaman atinikunkuchu. Isaíasman, Ezequielman, hinaspa Juanchaman qusqa rikch’ayninkunapiqa rikunchik imayna sutinchaska kananpaq hanaq pacha kay pachapi pasaq ruwaykunawan, hinaspa may hatun Diospa qhawariynin payman cheqaq sonqowan sayaqkunapaq kasqanta. Kay pachaqa manam kamachiqniyuq mana kasqachu. Hamuq ruwaykunapa kamachiyñanqa Señorpam makinpi kachkan. Hanaq pachapa Majestadanmi nacionkunapa qatiq p’unchayninkuta, hinallataq Iglesianpa imakunatapas, kikinpa qhawasqanman hap’iq.”
«Ezequielpa rikchayninpi Diospa makinkunaqa querubinkunapa riprankunapa uranpi karqan. Kayqa sirviqninkunata yachachin, paykunaman allin ruwasqankupi atipachiqqa Diospa atiynin kasqanta. Payqa paykunawan kuska llamk’anqa, mana allin rurayta saqispanku, sonqonkuwan kawsayninkupipas chuya tukuspanku chayqa.
“Llapan kawsayniyuqkuna chawpinpi puriq llipyaq k’anchay, illapapa usqhaynin hina, kay llamk’ay qhipaman tukukuyman chayanankama ancha usqhaylla ñawpaqman rinanpaq kasqanta rikuchin. …”
“Hermanokuna, kunanqa manam waqaypaqchu, ni hukmanyaywan mana allin yuyaykunawan urmaypaqchu pacha. Manam kunanqa Cristoqa Josépa musuq sepulturanpi kashanchu, hatun rumiwan wichq’asqa, romano sellowan sellasqa qespichiq hina; kawsarimusqa Qespichiqniyoqmi kashanchik. Payqa Reymi, ejercitokunapa Señor-ninmi; querubinkunapa chawpinpi tiyashan; llaqtakunapa chawpinpi maqanakuywan qapariywan kaptinpas, llaqtantaqa sapa kutim qhawarishanmi. Hanaq pachapi kamachiq kaqmi Qespichiqninchik. Sapa pruebatam tupun. Nina hornopa ruphaynintapas qhawashanmi, mayqencha sapa alma pruebaykusqa kananpaq kaqta. Reykunapa kallpa wasiyninkuna urmachisqa kanqa chay p’unchawkunapi, Diospa piñakuyninpa flechankuna awqankunapa sonqonkuta t’uqsirqanqa chay p’unchawkunapi, llaqtanqa makinkunapi allin waqaychasqam kanqa.” Testimonies, volumen 5, 752–754.
Tawa bíblica testigokuna qawachinku Jesucristoq Revelaciónninqa kay profetapa santuarupi experienciankunawan rikch’achisqa runakunaman qosqa kasqanta. Hanaq pacha santuaruman hayk’usqanchikpiqa, willakusqanchikpaq churisqa kasqanchikta willayta chaskinchik. “Horno nina” nisqa, “sapa almata” pruebananpaq kaq, Malakías kimsaq hornon ninanmi.
Ichaqa, ¿pitaq atipanqa hamuynin p’unchaypi sayayta? ¿pitaq sayanqa rikurimuqtin? Payqa kachkan qhuri ch’uyachiq nina hina, hinaspa p’achata t’aqsachiq jabon hina. Paymi tiyaykunqa qhuri ch’uyachiq hina, qullqita q’umyachiq hina; Levípa churinkunataqmi ch’uyanchanqa, qhurita qullqitapas hina q’umyachispa, chayhina Señor-man chanin kaypi ofrendata haywanankupaq. Chaymanta Judáwan Jerusalénpa ofrendantinqa Señorpaq allinmi kanqa, ñawpaq p’unchaykunapi hina, ñawpa watakunapi hina. Malaquías 3:2–4.
Qullqita q’umirchasqa runaqa yachanmi qullqinqa nina hornopi allin p’unchawkamaña kasqanta, chay qullqi ancha chuya kasqanrayku qullqita q’umirchaqpa uyanta rikuchinankama. Kay chiqaqmi, ñawpaq pachakunapi imayna qullqi q’umirchasqa kasqanmantam, Daniel qanchis chunka t’aqapi rikusqan causativo verbo “marah” nisqawan tupachkan. Kay qhepa p’unchawkunapiqa Señorqa llaqtanta pusashanmi santuario ukhuman, ensign nisqapi pachak tawa chunka tawa waranqa runakunamanta huk parte kanankupaq akllasqa runakunata pruebananpaq, q’umirchananpaq, hinaspa pichananpaq. Kay pacha ukhupim, payqa “llank’asun” noqanchiswan, “sichus” noqanchis “mana allin ruwayta saqespa sonqopi kawsaypipas chuyaykuyku” chayqa. Wakin runakuna, Daniel chunka t’aqapi hina, chay experiencia-manta ayqekunku; ichaqa Danielwan unanchasqa kaqkunaqa, Jesucristoq revelaciónninmanta jatun espejopi rikuyta rikuqkuna, Isaias sut’inchasqan hina, altar-manta huk k’illpa ninawan siminkuta tupachisqa kanqaku, chaywanpas q’umirchasqa, wakichisqa kanqaku huk willakuyta qonankupaq, ñawpaqta huk apostata iglesia-man, chaymanta pacha kay pachamanpas.
Kay willakuyqa churakun chay cheqaq sonqoyoq alma-kunaman santuarupi. Levítico iskay chunka kimsayuqmi, Pentecostés pacha-man tupachisqa kasqanwan, wakichisqa kashan tukuy aswan santu cheqapi Kovenioq Arca-ta rikuchinampaq. Iñiypi, chay capítuloq willakuykunapa ruwasqanmi reqsichin kimsa waymark-kunata chay sagrado historiapi, maypichus hornoq pruebanta hunt’asqa kanan. Diosmanta ancha unay yuyayniyoq—capítulo iskay chunka kimsayuqpa profético ruwasqanmi saqin profecíata yachaqta Ezequiel-ta tarinampaq capítulo hukpa verso hukpi.
Kunanqa, kimsa chunka watapi, tawa killaqpi, pichqa p’unchaw killaq p’unchawninpi, noqaqa Chebar mayu qayllapi prisionerokunawan kuska kashaqtiy, hanaq pacha kicharikurqan, hinaspan Diospa rikch’ayninkunata rikurqani. Chay killaq pichqa p’unchawninpin, rey Jehoiachinpa prisionero apasqa kasqanpa pichqa watañan karqan. Ezequiel 1:1, 2.
Sacerdotepaq sellokunapa pachapin, pachak tawa chunka tawa waranqa sellakusqankupaq, Ezequielqa kachkan kimsa chunka watapi chunka qanchisniyuq Jubileo muyuymanta, pisqa wata ñawpaqpi Nabucodonosorpa Jerusalénta kimsanmanta kimsakaq muyurikusqan qipaqman, 587 a.C. watapi. Chay versículopi kimsa chunka wataqa Antiguo Testamentopi aswan hatun kawsarichiy qallarimusqanmanta kimsa chunka wata qipanta kashan, hinallataq pisqa wataq pisqa p’unchayninpi kashan; chayrayku yupay pisqaqa Ezequielpa testimoniunman churakun. Iskay qallariq versículokunapiqa kimsa chunka huk kutillam sut’inchasqa tarikunchik, pisqa yupaytaq kimsa kuti rimarisqa. Levítico iskay chunka kimsayoqpa ruwaqninpi, Pentecostés pacha-suyuwan tinkuchisqa, iskay kaq prueba, kimsa chunkawan rikuchisqa, corneta fiestakama chayan; chaymanta pisqa p’unchay Cristopa hanaq pachaman wichariyninkama; chaymanta pisqa p’unchay pampachanakuy p’unchaykama; chaymanta pisqa p’unchay waymarkakama, mayqinchus ñawpaq para-taq (Pentecostés) qepa para-taq (Tabernáculos) iskayninta rikuchin. Chay ruwaqninqa kimsa chunka-ta rikuchin, chay qipantaq kimsa puriykunata, sapa hukninpis pisqawan. Ezequielqa templopi kashan, Levítico iskay chunka kimsayoqpa ruwaqninñataq Arca kan.
Historiaqa qhawachinmi Ezequiel chay pachapi phisqa wataraq kasqanta, huk simbólicu muyuy p’ampachaymanta ñawpaqman, chaymi tukukun Jerusalén llaqta chinkachisqawan rikuchisqa hina, utqayllam hamuq Domingo kamachiyta tipificaspa. “Phisqa” yupayqa Leviticus iskay chunka kimsayuqpa diseño-ninpi huk ñawpaq kaq elemento-mi, hinaallataq “kimsa chunka” yupaypas.
Kay artículukunapi qhawachisqa kasqa, capitulopa ñawpaq iskay chunka iskayniyuq versículonkuna qhipa iskay chunka iskayniyuq versículonkunawan churasqa tinkuchisqa kaptin, hinaspata iskaynin iskay chunka iskayniyuq versículokuna Pentecostés pacha-tiemponwan kuska tinkuchisqa kaptinpas, kimsa patapi pruebay hinaspa suyaychakuy ruraynin, mayqinchus Malaquíaspa hornopi ninan kasqa, sut’ita rikuchisqa kasqanta. Chay kimsa patakunaqa ñawpaq hinaspa qhipa patakunapi alpha omega-yuqmi kanku; chayqa tawa waymarkakunaq serialninmanta ruwasqam, mayqinchus huk pata-ta sut’inchan.
Pascua, mana levadurayuq t’antapa raymin qatiq, qespiy cebadapa ñawpaq rurunchik ofrenda qatiq, chaymanta pichqa p’unchaw levadurannaq t’antapa raymin tukukuyninkama. Chay tawa señalkunaqa ñawpaq pruebata ruwanku, hinaspa Jesusqa qallariymanta tukukuyninta sapa kuti rikuchin, chayrayku kimsa kaq pruebaypas tawa señalkunamantam ruwasqa. Trompetakunapa raymi, chaymanta Cristopa hanaqman oqarisqan, hinaspa pampachakuy p’unchaw qatiq, chaymanta pichqa p’unchaw qhipaman Pentecostéspa Tabernáculospa ima chayamunankukama. Pentecostésqa ñawpaq paraq unanchanmi, Tabernáculosqa qhipa paraq unanchanmi. Levítico iskay chunka kimsayuq modelo-piqa Pentecostéswan Tabernáculoswan tupanku.
Chayqa hinaqa, Sionpa wawakuna, kusikuychis, hinaspa Señor Diosniykichispi aswan kusikuychis; paymi qankunaman ñawpaq tamyata tupusqaman hina qosunkichis, hinaspan qankunapaq uraykachimusun tamyata, ñawpaq tamyata, qhipa tamyatapas, ñawpaq killaqpi. Joel 2:23.
Qhipa kaqchasqa hinaspa chuyaqchay ruwayqa qallarirqan 31 diciembre 2023 p’unchawpi. Ñawpaq kaqchasqaqa saphinchay kaqchasqaymi karqan, “llaqtayki runakunamanta suwa runakuna” nisqa ch’aqwaywan unanchasqa, chaymi rakirqan chay huñusqa runakunata, mayqinkunachus ñawpaqtaña kaqchasqa karqanku 18 julio 2020 p’unchawpi llakikuywan.
“Historiapiwan hinaspa profeciapiwanpas Diospa Simin sut’ita rikuchin unaymanta pacha cheqaq kaywan pantasqakuywan chawpinpi mana tukukuq maqanakuyta. Chay maqanakuyqa manaraqmi tukusqachu; kunankamapas purishan. Imakunachus karqan, chaykunataqmi yapamanta ruwasqa kanqa. Ñawpaq churanakuykuna kawsarichisqa kanqaku, musuq yachachiykunataq sapa kuti paqarinqaku. Ichataqa Diospa llaqtan, pichkunañataq ñawpaq, iskay ñiqin, kimsa ñiqin angelkunapa willakuyninkunata willakuypi, profeciata iñisqankupi hinaspa hunt’asqankupi huk rakinpi ruwasqa kasqankurayku, yachanku maypin sayasqankuta. Paykunaqa huk kawsay yachayniyuqmi, allin qori mantapas aswan chaninniyuq. Rumi hina sinch’ita sayanankupaqmi kanku, qallariyninpi atinisqankuta tukukama mana kuyukuqta hap’ispa.” Manuscript Releases, volumen 1, 47.
Levítico iskay chunka kimsayuqpi, ñawpaq pruebaqa profetiku huñuywanmi rikuchisqa kachkan: kimsa qatiqta, chaymanta phisqa p’unchaw qhipaman mana pukuyoq t’ant’a raymipa tukukuyninwan. Pascuaqa huk ñiqin p’unchawm, mana pukuyoq t’ant’a raymiqa iskay ñiqin p’unchawm, ñawpaq ruruchakuna haywarikuyninqa kinsa ñiqin p’unchawm karqa. Phisqa p’unchaw qhipamanmi mana pukuyoq t’ant’a raymi tukukurqa. Kimsa pruebakunamanta ñawpaq pruebayuq profetiku sayayninqa kimsa ñiqin, tukukuq pruebaypipas rikuchisqallataqmi kachkan. Chay kinsa ñiqin waymarkapi, kimsamanta hukwan qatichisqa kasqanpi, pututukuna raymiqa huk ñiqin p’unchawmi, Cristopa hanaqpachaman wichariyninqa phisqa p’unchaw qhipamanmi, chaymanta phisqa p’unchaw qhipamanmi pampachakuy p’unchaw hamun, hinaspataq phisqa p’unchaw qhipaman Pentecostéswan Carpakuna Raymipas qayllamanta hamuq domingo kamachikuyta señalan, chaymi Ezequielpa qillqasqanpi Jerusalénpa chinkachiynin hina rikuchisqa kachkan.
T’ant’a mana pukuyuq raymipa tukukuyninmanta cornetakuna raymikama kimsa chunka punchawkuna kan, chaykunaqa manam huk sacerdotepa unanchaqllanchu rikuchin, aswanpas iskay ñiqin pruebatapas, chay kimsa pruebakunaq Diospa rikuchisqan ukhupi unanchaqchasqa kasqanta, rikuchin.
Cristopa bautizakusqanmi qhawachin Pascua, mana levadurayuq t’anta, chaymanta ñawpaq ruruchakuna nisqakunaq kimsa señalkunata, imaraykuchus chay kimsa señalkunam Cristopa wañuyninta, pampasqa kayninta, kawsarimuynintawan rikuchin. Chay kimsa puriynikuna qatiqninpiqa phichqa p’unchawkunam kachkan tawa kaq puriyman chayanankama, mana levadurayuq t’anta raymi tukukuyninwan rikuchisqa. Bautismuqa chay kimsa puriynikunata huk pisi ratullapi rikuchin, Juanqa Mesiasninta bautizasqan p’unchawpi. Pawkay raymikunaqa chay kimsa puriynikunata sapa huk p’unchawwan rakin; tarpuy qhipa raymikunataq chay kimsa puriynikunata phichqa p’unchawwan rakin.
Pawqar raymikunapa ñawpaq pruebanta churaptinchik kimsa señalkunap huñunwan, chaymanta huk señal pichqa p’unchay qhipaman qatiq kasqanwan; hinaspataq qhipa raymikunata churaptinchik kimsa señalkuna hina, chaykunataq pichqa p’unchay qhipaman huk señal qatiqwan, chaymanta huk profétic estruktura sayachisqa kachkan, chayqa huk alfa señal kimsa kasqanwan qallarispa pichqa p’unchaywan qatisqa, chaymanta kimsa chunka p’unchaywan qatisqa, hinaspataq qhipa raymikunapa kimsañiqin pruebanta huk señal kimsa kasqanwan pichqa p’unchaywan qatisqa hina—chay estrukturam rikuchin ñawpaq pruebata llapanta pichqa p’unchayta pampachisqanta, chaymanta iskayñiqin prueba kimsa chunka p’unchayniyuqta, chayqa kimsañiqin señalman pichqa p’unchayniyuqman chayan. Pichqa yapasqa kimsa chunka, yapasqa pichqa, tawa chunka kachkan (5 + 30 + 5 = 40).
Cristopa bautizakusqan qhepallantaq chusku chunka p’unchaykuna hamurqan, chaykunataq kimsa pruebakuna tukuchirqan. Aswan achka imakunam riqsikuyta atinman Levitico iskay chunka kimsayuqpa nisqayninpi, Pentecostés pacha-suywan huñusqa kasqanwan kuska; ichaqa huk nivelpiqa chay capítuloqa Santísimo Lugarnipi Arkata rikch’achin.
Levítico iskay chunka kimsañiqpi t’ika pacha raymikuna chiri pacha raymikunapas iskay sábado chawpipi churakusqa kanku. Chay iskay sábadoqa iskay tapakuq querubinkunata sut’inchanku, Pentecostés pacha señalkunapas, Levítico iskay chunka kimsañiqman tupachisqa, Arca-tawan iskay tapakuq querubinkunatapas sut’inchanku. Ezequielqa huk ñiqin capitulopi santuario-man pusasqa kashan, chayman pusasqa kaptinpas, Jerusalenpa thuñichisqanman apaq muyuy muyurisqa pichqa punchaw ñawpaqpi tarikusqa kashan; chayqa utqaylla hamuq domingo kamachikuyta rikch’achin. Domingo kamachikuyqa Levítico iskay chunka kimsañiqpi Pentecostéswan Tabernáculoswanmi sut’inchasqa kashan. Ezequielqa kimsa chunka watapi kashan, kimsa chunkataq Malakías kimsañiqpi nina hornota hunt’aq kimsa pruebakunamanta iskay ñiqin pruebaypa pachasqanmi. Iskay ñiqin pruebaqa kimsa chunka punchawwanmi sut’inchasqa, hinallataq Ezequielpas kimsa chunka watapi kashan chunka qanchisniyuq Jubileo muyuypa ukhupi, chay muyuyqa Josiaspa Hatun Pascuamanta qallarisqa, imaynatachus historiadorkuna rimanku hina. Ezequielqa chunka pusaq killa unay muyuyta ruraq muyurisqamanta pichqa wata ñawpaqpi kashan, paytaq templopi kashan; chaymi puchukay kimsa pruebakunapa chawpin, chaykunam puchukay puchuqta chuyañachin hinaspa qichun.
592 a.C. watapi, Ezequielqa mana rimay atiyuqman hina milagrosamente churakusqa karqan, hinaspata Dios siminta kichariptinllañam rimarqan. Chay kasqaqa 585 a.C. watakama, Jerusalén urmasqankama, hinallataq qhiparikurqan. Diosmi payta rimachirqan muyuy muyusqa hark’asqa yaykuynin qallarisqan p’unchawpi, chay p’unchawpi “ñawiykuna munasqan” wañusqanmantapas; ichaqa mana saqesqa karqanchu lliwllata rimananpaq, Jerusalén, Israelpa “ñawiykuna munasqan”, urmanankama. Jerusalénpa urmayninqa chayraq hamuq domingo leyta rikch’achin, chaypitaqmi Juan Bautistapa taytan tarikun, pusaq kaq mit’a sacerdotem, paymi templopi sirvishaspa mana rimay atiyuqman churakusqa karqan, maypichus Ezequielpas mana rimay atiyuqman churakusqa karqan iskay killa huknin yupayniyuqta hina. Juan paqarisqan qhepa pusaq kaq p’unchawpin, circuncidasqa kananpaq apasqa kashaqtin, chayraqmi rimayta saqesqa karqan. Iskay profetakuna santuario ukhupi kashaspa mana rimay atiyuqman churakusqa. Kimsa kaq profeta, Cristota santuario ukhupi qhawaspa mana rimay atiyuqman churakusqaqa, Danielmi karqan. Chunka kaq capítulo ukhupin, Danielqa santuario ukhupi kashan, hinaspata kimsa kutimanta iskay kaq kutipi llamk’asqa hina tupachisqa kashaqtin mana rimay atiyuqman churakusqa karqan. Chawpi kaq puntoypin Danielqa mana rimay atiyuqman churakusqa karqan.
Hinaspa chayhina simikunata niwarqa, ñuqaqa uyayta pampaman uraykachirqani, hinaspa upallaña karqani. Hinaqtinmi, runakunapa churinkunaman rikch’akuq hina hukqa simiyta llamk’aykuwarqa; chaymantataq simiyta kicharirqani, rimarirqani, ñawpaqniypi sayaqman nispa: Ay, taytay, kay rikuyraykum llaquykuna kutimuwarqan hinaspa manam kallpayta waqaychayta atirqanichu. Daniel 10:15, 16.
Rimayqa
“Rimay” nisqapa simbolismonqa sut’inchan pisi qhipamanta hamuq Domingokuna kamachiypi, chaypi Estados Unidos dragón hina riman; Balaampa asnuntaq riman; Habacucpa visiónnintaq riman, mana llullakunchu. Kimsa upa profetakuna, santuario ukhupi upayachasqa kashaspankum, Jerusalén llaqtapa thuñisqanpi rimanku. Zacaríaswanqa, pay riman churin musuq sutinqa allin kasqanta reqsichinapaq; chayhinaqa Filadelfiapi kaqkunata rikch’achin, paykunaman musuq suti qosqa kasqankurayku.
Atipayakuqmanmanqa Diysiy templo-ninpi sayaq columna-ta rurasaq, hinaspataq manaña hayk’aqpas lluqsinqachu; hinaspataq paypa hawanman qillqasaq Diysiy sutinta, chaymanta Diysiy llaqtanpa sutinta, musuq Jerusalén sutiyuqta, hanaq pachamanta Diysiymanta uraykamuchkaqta; hinaspataq qillqasaq paypa hawanman musuq sutiyta. Apocalipsis 3:12.
Zacarías-manmi qelqanatablata qosqa karqan Juanpa mushuq ayllusutin qellqanampaq.
Hinaspan p’unchawtaqa hamurqanku wawata circuncidayta ruwaq; hinaspan suticharqanku Zacarías nispa, taytanpa sutinta qatiq. Ichaqa maman kutichispa nirqan: Mana chaychu; Juanmi sutichasqa kanqa. Paykunataq nirqanku: Manan aylluykimantachu pipas kay sutiyuqqa kan. Hinaspan señasta rurarqunku taytanman, imayna sutichayta munasqanta yachanankupaq. Paytaq qillqanapaq tablata mañakuspa qillqarqan: Juanmi sutin. Llapa paykunataq admirakurqanku. Chay ratollataq siminqa kicharisqa karqan, qalluntaq paskarisqa, rimarqan hinaspan Diosta hatuncharqan. Lucas 1:59–64.
Juanpa musuq sutinqa Filadelfia iglesiwan tupachkan, hinaspa Zacarias sutinqa Laodiceawan tupachkan, imaynachus Zacariaspa mana iñiyninpi rikuchisqa kashan kinsa kaq angelpa willakuyninmanta. Llapa profetakunam qipa p’unchaykunamanta rimanku, hinaspa qipa p’unchaykunaqa kinsa kaq angelpa historiannintam kanku. Chayrayku, chay willakuyta apamuq angelqa kinsa kaq angelmi kanan. Zacariasqa mana munarqachu entienderiyta Señorqa Laodicea nisqa Qanchis P’unchay Sabadista iglesiata pasaykuspa saqesqanta. Kay profetakunapi simipa kutichisqanmantam aswan achkata niyta atisunman, ichaqa Josiaspa profetiko linyanta entienderinapaq ñawpaqman purisunchik.
Josíaspa Ruedan
Qanchis chunka qanchisniyuq Jubileo muyuyta rimarqanchik, chayqa Josiaspa Pascuanpi qallariq karqa 622 a.C.-pi; ichaqa Josiaspa mirayninqa 622 a.C. ñawpaqmantaraqmi qallarin. Israelpa hatarikuyninmi Saul-ta Israelpa ñawpaq qhapaqnin hina tiyananman apamurqa; chaymi rey Saul tawa chunka watata kamachirqa, chaymanta qhipaman rey David tawa chunka watata kamachirqa, chaymanta qhipaman Solomonpas tawa chunka watata kamachirqa. Diospa chay mana chaskisqan, profeta Samuel-ta sinchita nanachiq, 1097 a.C.-pim karqa, chaymi huk profetico hatarikuypa siq’ita qallarin, chay siq’iqa cruzpi tukukurqa, judíokuna rimarqanku: mana qhapaqniyoqchu kaniku, aswanqa Césarllam.
Ichaqa paykuna qapariqkanku: “¡Qarqoy payta, qarqoy payta, chakataspa wañuchiy!” Pilatotaq nirqan paykunaman: “¿Qankunapa Reyniykichista chakataspa wañuchichispa?” Hatun sacerdotekunataq kutichirqanku: “Manan huk reyniyku kanchu, aswanqa Césarlla.” Juan 19:15.
1097 watapi, kimsa reykuna chusku chunka watata sapa huknin kamachinqaku Salomón wañusqankama 977 a. C. watapi, chaymantataq qhapaq suyuta rakirqaku hanaqman hinaspa urayman.
Chaymantataqmi huk reyta munarqanku; hinaspan Diosqa qorqa paykunaman Cispa churin Saúlta, Benjamín ayllumanta runata, tawa chunka watakuna kamachinankupaq. Hechos 13:21.
Davidqa kinsa chunka watayuq karqa qallarisqanpi rey hina kamachinanta, hinaspa tawa chunka wata kamachirqa. Hebrón llaqtapi Judá suyuta qanchis wata suqta killantin kamachirqa; Jerusalén llaqtapitaq tukuy Israeltawan Judáta kimsa chunka kinsa watata kamachirqa. 2 Samuel 2:4, 5.
Salomónpa reynonqa qallarin 1017 a.C. watapi karqan; Templopa cimientonqa churakurqan Salomónpa tawa watapi (1013 a.C.). Ruwasqanqa qanchis wata puchukama unaykama karqan (1 Reyes 6:37–38), hinaspa Temploqa tukukurqan Salomónpa chunka hukniyoq watanpa pusoq kaq killapi. Sapaqchasqa dedicaciónninqa ruwarqan qanchis kaq killapi (Etanim sutiyoq killapi), Carpas Raymipi (1 Reyes 8; 2 Crónicas 5–7), 1006 a.C. Reyeskuna, Templo, llaqtapas sapa huknin historiapi tawa pachak isqon chunka watayoq pacha rikusqa kanku, chayqa sut’ita señalaspa huk profético pacha kasqanta, yaqa reyeskunawan, Templowan, utaq llaqtawan tinkuchisqa.
Danielqa prisionman apasqa karqa 607 a.C.-pi, ichaqa Biblia pacha yupay yachaqkunam aswan achka 605 a.C.-ta reqsichinku. Ñawpa pacha willakuyqa profético testimoniowanmi tupanan, hinaspa chay ruwaykunaq simbolismon, historiaq siqinpi señalasqa kaq, reyta munaymanta qallariq 1097 a.C.-manta, achka profético testigokunaman mañakun 607 a.C. cheqaq apaychasqa kananpaq, manataq 605 a.C.-chu. 607 a.C.-qa reykunaq siqinpi tawa pachak isqun chunka watakuna tukukuyninta señalaspa, chaymantaq kimsa hatun qanchis chunka watakuna rikch’ayninkunamanta huknin qallariynintapas qallarin. 607 a.C.-qa 677 a.C.-pi Manasés prisionman apasqa kaywan qallarirqan chay qanchis chunka watakunaq tukukuyninta señalaspa. Ñawpaq rikch’ay tawa pachak isqun chunka watakunaq simbolonmanta (siqinpi kimsan testigokunata hap’in), hinaspa tukukun maypichus qanchis chunka watakunaq kimsa testigokunamanta huknin tukukun, huk testigotaq qanchis chunka watakunaq qallarin. Yupaychasqa estructuraqa 607 a.C.-manta testifican, Danielqa 605 a.C.-pi prisionman apasqa kasqan yuyay kasqanmanta mana qhawaspa.
1097 a. C. manta 607 a. C. kama reykunawan tinkisqa 490 watayuq siq’i ukhupiqa, 515 a. C. watapi Zorobabelpa hinaspa kutimusqankumanta qhipa Templota sapaqchasqankukama, Salomonpa Templonta sapaqchasqanmanta pacha huknin 490 watapas kachkan. Chay 490 wataqa Salomonpa chunka hukniyuq watanpi sapaqchasqanmantapacha 420 watamanta, hinaspa prisionpi kasqanku pachapi Templo chunka qanchis wata chunka, chayri 70 wata, ch’usaqyachisqa kasqanwan yapasqa, 490 wataman hunt’an. Artajerjespa kinsa kaq kamachikuyninqa 59 wata qhipataraqmi hamurqan, 457 a. C. watapi; chaymi qallarinan 490 wata “chasqisqa” kasqanpa (kuchusqa, Daniel 9:24) Diospa llaqtanpaq, chaytataq tukuparqan 34 watapi Estebanta rumiwan wañuchisqankupi. Cheqaqmi, 1097 a. C. watapi Diospa hinaspa Profeciapa Espíritu nisqanta mana chaskiywan qallariq hatun sapakuy apostasiamanta pacha, Estebanpa Diospa paña makinpi Cristota sayaqta rikunankama puriq profetapa siq’ipi, wakin aswan ukhu kronología testigokunapas achka kanku. Kay testimoniopiqa Josiaspa profético muyunta tarinchik.
“Ninimi ‘sapiyninpi qhiparakuq apostasia’,” nispa, imaraykuchus chay siqi qallariynin reqsichin hayk’aq Israel llaqtakuna Dios-ta Reynin hina qhespichirqanku, kay pachapi hina huk reyta munasqankurayku; chayhinataq señalakun Israelpa runa monarquíaninpa sapiynin. Kaytapas qillqani Josíaspa muyuyninrayku, paypa sutin “Diospa sapiynin” niyta munanmi; chaymi Diospa llaqtanpa iskayninmanta huk unancha kachkan: sapiyninmanta, hinallataq sapiyninpi qhiparakuq apostasiamanta.
Salomón wañupuptin, chunka iskay ayllukuna hanaqman urayman rakikurqanku, hinaspata Jeroboam llulla yupaychay-sistemanpa sapaqchasqanqa mana kasukuq profetap rimayninwan qhawqachasqa karqa, chay qhawqachaypitaq sut’inchasqa karqa hamuq huk rey, Josías sutiyuqmanta. Jeroboam-pa, hinallataq chunka hanaq ayllukunapa, qallariy hucha-sapanman urmayninpi, Josíasmanta sut’inchayqa, paypa musuq kawsariyninwan, 622 a.C.-pi Hatun Pascuawan reqsisqa kaqwan kuska, ñawpaqmantaraq willasqa karqa. Chay musuq kawsariyqa Moisés-pa qillqasqankunata tariykuspa, Diospa llaqtanpa mana tukukuq hucha-sapanman urmayninrayku taripayninta willakuspa, apamurqa. Moisés-pa qillqasqanpi simikuna rey Josíasman ñawirisqa kaptin, chayqa Antiguo Testamentoq historiapi aswan hatun musuq kawsariyta paqarichirqan. Hamunan p’unchawpi paqarinapaq huk wawa Josías sutiyuqmanta sut’inchayqa, mana kasukuq profetap rey Jeroboampa contranpi rimarisqan qallariy hucha-sapanman urmayta proféticamente huchachaytapas apaykurqan.
Daniel sutichisqan hina, Moisespa maldicionninqa Levitico iskay chunka suqtayuqpi “qanchis kuti” nisqami, chaymi tukurqa William Millerpa aswan hatun tarisqanman, paymi Adventismoq qallariynin chiqap yachachiykunapa unanchan. Millerpa willakuyninpa kallpachasqa kayninqa agosto 11, 1840 p’unchawpi, “Josías” Litchpa llank’ayninwanmi hamurqa 1838 watapi hinaspa 1840 watapi. 1863 watapitaq chay cimiento-kunaqa saqesqa karqan, hinaspa “qanchis kuti” nisqaqa tukurqa manam Philadelphiayuq Milleritakunapa qallariynin chiqap yachachiykunallapa unanchanchu, aswanpas Laodiceayuq Millerismoq chay cimiento-kunapa contranpi hatarikuyninpa unanchanmi. Ñawpaq kaq hinaspa iskay kaq angelkunapa Milleritakunapa historianninqa “Josías” nisqapa unanchayninta apamun, chaymi pachallantaq, qellqasqa simikama kutichisqa kanqa pachak tawa chunka tawayuq waranqakunapa historianninkupi. Josíaspa muyuriyninqa qhipamanmi chayan rey Saulpa layqakuykama, hinaspa chaymantapas aswan karukama Domingo kamachikuypi Laodiceayuq qanchis p’unchaw adventista iglesiapa wijch’uykusqa kayninkama. Ezequielpi Josíaspa muyuriyninqa kunanqa kicharisqa kayman yaykuchkan, pachak tawa chunka tawayuq waranqakunapa sellasqa kayninpa tukuynin hina.
Kaykunakunaq qatiq qillqapi kaykunata qatiqllataqmi rimarisun.