Ezequiel qillqasqa libropi p’unchawkunamanta “chunka kimsayuq” nisqa willakuykuna kanku; suqtan Jerusalénmanta rimanku, suqtataq Egiptomanta, huktataq Tiro manta. Lliw chay willakuykunaqa hatarikuq mana kasukuypa contextonpi churakusqa kanku, mayqintachus “chunka kimsayuq” yupay unanchaq. Ezequielpa warmin ch’aki onqoywan wañusqan qhipa watapi, kinsañiqin muyuy waqaychaypa qallariyninta señalananpaq, Ezequielqa kamachisqa karqa Egiptopa contranpi rimananpaq, chayta riqsichispa tawa chunka watakuna ch’usaqlla kananta.

Hinallataqmi Egipto allpata ch’inyaykusqa kanqa ch’inyaq nacionkunapa chawpinpi, llaqtankunapas waqllichisqa llaqtakunapa chawpinpi ch’inyaqmi kanqaku tawa chunka watakuna; hinaspan Egipciokunata nacionkunaman ch’iqichisaq, hallp’akunapipas t’aqasaq. Ichaqa kayhinatan Señor Dios nin: tawa chunka watakunapa tukukuyninpi Egipciokunata huñumusaq maymanchus ch’iqichisqa karqanku chay runakunamanta. Hinaspan Egiptopa prisionninta kutichimusaq, Pathros allpaman, tiyakusqanku allpaman kutirichisaq; chaypitaq pisiyasqa qhapaq suyu kanqaku. Ezequiel 29:12–14.

Muyurispa harkayqa Cristo manaraq paqarimuptin 587 watapim qallarirqan, Ezequiel rimananpaq kamachisqa kasqan pachapi. ‘Chunka qanchisniyuq’ versiculopiqa, Cristo manaraq paqarimuptin 571 wata nisqawanmi riqsichikun Egiptoqa Babiloniaman qusqa kananta, Babilonia llamkasqanpa pagon hina. Bibliapi willakusqakunapa pacha yupayninmanta yachaqkunaqa, chay versiculokunapi riqsichisqa tawa chunka wataqa Cristo manaraq paqarimuptin 567 watamanta 527 watakama kanman nispa yuyaychanku; hinaspapas, Cristo manaraq paqarimuptin 587 watapi taripakuymanta ñawpaq kaq willakuyta willakusqanmanta, chunka qanchisniyuq versiculopi, Cristo manaraq paqarimuptin 571 watapi, Apupa Egiptota Nabucodonosorpa makinman qusqanta willakusqankamaqa, ‘chunka qanchisniyuq watayuq’ pachata tarinchik.

Nabucodonosorpa ejercitonqa Tiro llaqtapa contranpi unayta, sasachakuypi hunt’asqa kampañata ruwarqan (muyuykusqa hark’ayqa hina 13 watata hina sayarqan, 586–573 a.C. watakunakama). Soldadokunaqa ancha sinchita llank’arqanku (sapa uman q’alata rutuptin baldokama tukusqa karqan, sapa rikranpas q’epita aparispa q’arachakusunankama llakhsasqa karqan), ichaqa Tiro llaqtamanta kikinmantaqa mana ima allin pagotapas, nitaq haykapas botinta chaskirqankuchu. Kay mana allin chaninyoq llank’ayraykum, Diosqa yuyayninpi churaran Egipto llaqtata Nabucodonosorman qunanta, Tiropa contranpi ejerciton ruwasqan llank’aymanta kutichisqa pagon hina (“wages”).

Chay wasillapillataq qhepakuychis, paykuna qosusqaykuta mikhuspa, upyaspa ima; arí, llamk’aqqa pagasqanman hina chayta jap’inanpaq allinmi. Ama wasimanta wasiman puriychischu. Lucas 10:7.

Chayraykum Nabucodonosorqa ñawpaqta Tiro llaqtata hapirqan, chunka kimsayuq wata unay muyurparispa harkasqan qipamanñataq payman Egipto suyu qusqa karqan. Tiro llaqtata manaraq hapichkaspanmi, Cristo manaraq paqarimuptin 586 watapi Jerusalén llaqtata hapirqan; chaymanta Tiro llaqtata chunka kimsayuq wata muyurparispa harkarqan, chay qipatañataq Egipto suyuta hapirqan. Jerusalén llaqtaqa Cristo manaraq paqarimuptin 586 watapim hapisqa karqan, Tiro llaqtata muyurparispa harkayñataq Cristo manaraq paqarimuptin 586 watapi qallarirqan, 573 watakamañataq unayarqan. Chunka kimsayuq yupayqa Estados Unidos suyuwanmi tinkuchisqa kachkan.

Pani Whiteqa willawanchis Ezequielpa libronpi Jerusalén llaqtamanta nisqaqa Laodiceapi kaq Qanchis Punchaw Adventista iglesiata rikch’achisqanta, hinaspataq Nabucodonosor, chinchaymanta reyqa qhepa punchawkunapi papal atiyniyta rikch’achisqanta. Iskay chunka qanchisniyuq t’aqapi kaq historiapi rikuchiypiqa, qhepa punchawkunapi llaqtaykimanta suwa runakuna, papal Roma-ta rikch’achispa, chay t’aqapi kimsa kaqkunata atipan. Ñawpaqta Jerusalénta hap’in, chaymantataq Tirota, tukuypiqa Egiptota.

Taripayqa Diospa wasinmanta qallarin, hinallataq Estados Unidospi Protestantismopa waqranmi ñawpaqta atipasqa kan, manaraq domingo p'unchaymanta kamachiy hamuchkaptin. Estados Unidospi iñiyninmanta t'aqakuq Protestantismopa waqranpiqa Laodicea nisqa Qanchis kaq P'unchay Adventista iglesiapas kachkanmi; kay iglesiaqa, 34 watapi ñawpa Israel llaqta saqisqa kasqanman hina, 1844 watapi protestantekuna saqisqa kasqankuman hinataq saqisqa kaq, rimanakuypi kaq “ñawpaq” llaqtata unanchan. Diospa rimanakuyninpi kaq chay ñawpaq llaqtakuna 34 watapi 1844 watapipas saqisqa kasqankuqa Daniel 8:14 nisqapi kaq iskay waranqa kimsa pachak watayuq ñawpaqmanta willakuypa ñawpaqmanta willakusqa wiñay kawsayninpi unanchasqa kachkan. Taripayqa Diospa wasinmanta qallarin, Protestantismopa waqranñataq Republicanismopa waqranmanta ñawpaqta taripasqa kan.

Chayammi pacha kashanmi Diospa wasinmanta taripanakuy qallarinanpaq; chayqa ñawpaqta noqanchikpi qallarispaqa, imataq tukukuynin kanqa Diospa evangelionta mana kasukuqkunapaq? 1 Pedro 4:17.

Egiptopa taripaymanta ñawpaq rimayqa iskay chunka isqunniyuq qhapaqpa ñawpaq ch’iqninpi kashan, hinaspa Egiptowan tantasqa Ezequielpa qhepa p’unchaynin rimarisqaqa chay kikin qhapaqpa “chunka qanchisniyuq” ch’iqninpi kashan. Chay qhapaqqa reqsichin kunan pacha Romata ñawpaqta protestantismopa waqranta atipayasqanta, chaymantataq Tirota, mayqanmi republicanismopa waqran kasqa, chaytaq qaylla hamuq domingo kamachiypi atipayasqa. Sichus Tiro (Estados Unidos) domingo kamachiypi Nabucodonosorpa atipasqan kaptin, Egiptupas makinman qoykusqa kachkan. Chay pachapin papadopa wañuy atiyoq k’irisqan hampikapun. Mana chayllachu, papadopa wañuy atiyoq k’irisqan hampikapun, aswanpas Ezequiel willawanchis kayqa qhepa tamyapa pachanpi pasasqanta.

Chay p’unchaypi Israelpa wasinpa waqran t’ikrayta paqarichisaq, qamtaq paykunapa chawpinpi simiykita kicharinaykipaq qonqaykusaq; hinaspan yachankakuq ñoqa Señor kasqayta. Ezequiel 29:21.

Jacobwan Israelwan

Isaiasqa riqsichinmi Israel lloqsimuspa, wayt’aspa, hinallataq tukuy kay pachata ruruwan junt’achin. Paraqmi chay kimsa puriyninkunata—lloqsiyta, wayt’ayta, hinaspa ruruta apayta—rurachin; hinaspapas, Isaiasman hina, qhipa paraqa chayamun “sinchi wayra” sayachisqa kaptin. Astawampis riqsichinmi lloqsimuy, wayt’ay, hinaspa ruruta apay pacha ukhupi Jacobpa huchankuna pichasqa kananpaq kasqanta; chay hebreo simi “pichasqa” nisqaman tikrasqaqa huchankunamanta allinchasqa, pampachasqa kasqanta nin.

Quntawanmi, wiñaypaq lluqsichiptiki, paywanmi rimanakunki; payqa sinch’i wayranta hark’an inti lloqsimu wayra p’unchawpi. Chayraykun Jacobpa huchan pichasqa kanqa; kaymi llapan rurun huchanta apanankupaq: hayk’aqmi altar rumikunata llipinmanta ruwasqa qhata rumikunahinata ch’aqchusqa tukuchin, chayqa sach’a wak’akuna hinallataq lantikunaqa manam sayarinqachu. Isaías 27:8, 9.

Ch'aqwaypa tawa wayrankuna (paypa sinchi wayran) hark'asqa kaqtinmi, pachak tawa chunka tawayuq waranqa runakunaman sello churay qallarikun, Adventismopi yachaysapa runakunapas millay runakunapas tukukuyninpi t'aqasqa kanku, chay tukuytaq “inti lluqsimuy lawmanta wayrapa punchawninpi” hunt'akun. Sello churana pacha 9/11-pi ch'aqchuywanmi qallarirqan, domingo punchawmanta ley churasqa kaqtintaq hunt'a hich'akuywan tukukun, chaypitaqmi kay pacha rurukunawan hunt'asqa kan. Sello churana pachaqa, Malaquíaspa kimsa kaq capitulunman hina, pisi-pisimanta ch'uyanchakuywan q'omachakuypa pachanmi. Ichaqa Ezequielpa iskay chunka isqunniyuq kaq capitulunpa qallariyninpi tukukuyninpipas kaq fechakunawan rikuchisqa chunka qanchisniyuq watayuq pachapim Bibliapa profecianpi suqta kaq qhapaq suyuta atipay apakun, Protestantismopa waqranpa —iglesiapa— unanchan kaq Jerusalénwan, Republicanismopa waqranpa —estadopa— unanchan kaq Tirowan rikuchisqanman hina. Tirota chunka kimsayuq wata muyuykuspa wichq'ay tukukusqanpa qhepallanmanmi Egiptowan rikuchisqa chunka reykunayuq qanchis kaq qhapaq suyuta atipay apakun. Jerusalénpa, Tiropa, Egiptopa ima kimsa atipasqa kayninkuqa “Israel ayllupa waqran” ch'iqchimuspa siminta kichariyta chaskiqtinmi apakun.

Ezequiel sacerdotepapas Zacarías sacerdotepapas rimayta mana atiq kayninkuqa domingo kamachiy churakusqan pachapim tukukun, chaypim Estados Unidos suyupas Balaampa asnanpas rimanku. Señorqa domingo kamachiy churakusqan pachapim Israel aylluman “simi kicharikuyta” qun. Jacobqa chaypachaqa huchankunamanta chuyanchasqañam kachkan, hinallataq sutinqa Israel ayllu nisqaman tikrachisqa kan. Paykunapa willakusqan willakuyqa profecíapi rimayta mana atiq kaypa kimsa ñiqin testigonwanmi unanchasqa kachkan, chay testigoqa Danielwanmi unanchasqa kachkan; chaypachaqa Danielmanmi Daniel libropa chunka hukniyuq capitulonpi kaq willakuy qusqa kan, chay willakuyqa Habacucpa rikusqanpasmi, chaymi chaypachaqa ‘rimanmi, manataqmi llullakunchu.’ Ezequielpas, Zacaríaspas, Danielpas kimsa ñiqin angelpa hatun qapariyninpa willakuyninwanmi tupanku, Jeremíaspas chunka pichqayuq capitulopim chaynallataq tupan, chaypim ñawpaq kaq mana huntakusqa suyakuymanta sayarimuptinqa Diospa simin kananpaq simi qusqa kan.

¿Imaraykunataq ñak’ariyniyqa wiñaypaq hina, ch’akiyqa mana hampiy atikuq, hampisqa kayta mana munaspa? ¿Qanri noqapaqqa llullakuq hina, ch’akiq unu hina kanayki? Chayrayku kayhinata nin Señor: Sichus kutirinki, chayqa yapamanta kutichisqayki, ñawpaqniypi sayankiq; hinallataq allin kaqta mana allin kaqmanta rakinki chayqa, simiy hina kanki. Paykunaqa qamman kutimuchunku; ichaqa ama qanqa paykunaman kutiriychu. Jeremías 15:18, 19.

Jesúsmi qallariyta tukuywan rikuchin, hinaspapas 9/11 pi ch’iqchisqa unu mallkikuna wiñachirqan, Jacobpa mallkinpas wiñayta qallarin; qhepamanmi, Jacobpa huchan pampachasqa kaptin, Israelpa wasin rimarinqa. 9/11 pi para ruwasqan wiñariyqa rikuchin sellakusqa tiempopa tukukuyninpi huk wiñariyta, chaypi “waqra” Israelpa wasinmanta wiñarimun, maypichus apostata Protestantismopa hinallataq Republicanismopa waqrankuna Nebucodonosorpa atipasqan kanku.

Chaypiqa, protestantismopa llulla waqranqa, Israelpa ayllunkunapa wakin tawnankunamanta sapaqta t'ikamuq Aarónpa tawnanwan unanchasqa protestantismopa chiqap waqranwan tupachispa, mana kaqlla kasqan rikuchikun. Ezequielpa iskay chunka isqunniyuq ñiqin capitulunpi kaq iskay p'unchawkunaqa, usqhaylla chayamuq domingo kamachiypi pachak tawa chunka tawayuq waranqapa unanchanta huqariypa willakuyninta riqsichin.

P'utuypa, t'ikaypa hinaspa kay pachata rurukunawan hunt'achiypa puririyninqa 9/11 p'unchawpi qhipa para ch'aqchusqa kaqtinmi qallarirqan, Cristo yachachisqankunaman samayninwan pisi sut'ukunata phukusqanwan Pentecostés mit'a qallarisqanman hinallataq; chaymi hunt'a hich'akuy ruwakusqan Pentecostésman aparqan. Jacobta (hukpa rantinpi churakuqta) ch'uyanchaypa qallariyninpi, chay sellowan chimpuy pachapi, 9/11 p'unchawpi p'utuyqa domingo p'unchawmanta kamachiy churakuqtin Israel (llalliq) ayllupa p'utunanta unanchay hina ñawpaqmantaraq rikuchirqan. Tukukuypi p'utuyqa rimanakuyuq ñawpaq llaqtata pachak tawa chunka tawayuq waranqa runakunamanta sapaqchachkan, imaynatachus Carmelo urqupi nina hich'akuy Elías profetata Baalpa profetankunamanta sapaqcharqan, chay hinallataq. Kay sapaq kayqa hawka kawsaymantawan waqaychasqa kaymanta llulla willakuyrayku, profecía nisqaman hina p'inqakusqa kaq huk t'aqa runakunawanmi unanchasqa kachkan, huknin t'aqa runakunataq profecía nisqaman hina kusisqa kanku, hinallataq mana hayk'aqpas p'inqakunqakuchu.

Egiptopa Soqta Punchawkunan

Ezequielqa Egiptowan tupaq huk tawa punchawkunatapas riqsichin; chay punchawkunamanta iskayninqa preso kasqankupa chunka hukniyuq watanmanmi tupun, huk iskaynintaq chunka iskayniyuq watanman tupun.

Chunka huk watapaq Muyuy Sitiakuynin

Hinaspanmi karqa chunka hukniyuq watachapi, ñawpaq killa pi, kikin killapa qanchis p’unchawninpi, Señorpa simin hamuwarqa ñoqaman, nispa: Runaq Churin, ñoqaqa pakirqani Egiptopa rey Faraonpa makinta; hinaspan qhawariy, mana watasqachu hampisqa kananpaq, mana vendawan watasqachu kallpachakunanpaq, espada hap’inanpaq kallpayuq kananpaq. Ezequiel 30:20, 21.

Chayqa pasaran chunka hukniyuq watapi, kinsa kaq killapi, killapa huk kaq p’unchayninpi, Señorpa simin hamuwarqan ñoqaman, nispa: Runaq Churin, rimay Egiptopa reynin Faraonman, hinaspa paypa achka runankunaman: ¿Pitaq qam rikch’akunki hatun kayniykipi? Ezequiel 31:1, 2.

Kimsa chunka kaq capitulupiqa, preso apasqa kasqankupa chunka hukniyuq kaq watanpi, Egiptopa hinaspa Faraonpa rikrankuna p’akisqa kanku, Babiloniapa rikrankunataq kallpachasqa kanku. Kimsa chunka hukniyuq kaq capitulupiqa, chunka hukniyuq kaq watapi, Egiptopa tuñiynin hinaspa chay tuñiypa kay pachapi ima rikhurichisqanpas sut’inchasqa kanku.

Chunka Iskayniyuq Watapi hinallataq Jerusalénpa Urmaynin

Chunka iskay p’unchawkuna, chunka iskayniyuq watapi, Ezequiel kimsa chunka iskayniyuqpi kachkan.

Chaymi pasasqa, chunka iskayniyuq watapi, chunka iskayniyuq killapi, killa qallariy p’unchawpi, Señorpa simin hamuwarqan ñuqaman, nispa: Runa Churi, Egipto suyupa rey Faraonpaq waqay taki oqarispa, payta niy: Qanqa llaqtakunapa chawpinpi wayna leonhinam kanki, lamar qochakunapipas hatun challwahinam kanki; mayukunawan lluqsimurqanki, chakiykikunawan yakukunata turbarqanki, mayunkunatapas q’añucharqanki. Kayhinatan Señor Dios nin: Chayraykun qanmanta redniyta mast’arisaq achka runakunapa huñunwan; paykunataq redniypi oqarimusunkiku. Ezequiel 32:1–3.

Chaymantaqa karqapas, chunka iskayniyuq watapi, killapa chunka phisqayuq p’unchawninpi, Señorpa simin hamuwarqan ñuqaman, nispa: Runa Churi, Egipto llaqtapa achka runankunamanta waqay, hinaspa urayman wikch’uy paykunata, paytapas, reqsisqa suyukunapa ususinkunatapas, kay pachapa aswan uray partenkunaman, t’ukuman uraykamuqkunawan kuska. Ezequiel 32:17, 18.

Faraón llaqtanwan kushka runakunaqa

Kinsa chunka hukniyuq qhapaq qillqapi Egipto llaqtapaq willakusqanmanta, tukukuq ch’usaq simikuna kaynata nin:

Llaqtakunata katkatichirqani urmayninpa qapariyninwan, payta uku pacha-man wikch’uykuspa, t’uquman uraykamuqkunawan kuska; hinaspa Edenpa llapa sach’ankuna, Libanopa akllasqa aswan allin sach’ankuna, llapa unu upyaqkuna, kay pachapa aswan ukhu cheqenkunapi sonqochasqa kanqaku. Paywan kuskataqmi uku pacha-man uraykurqanku, espadawan wañuchisqakunapa kasqankuman; hinallataq paypa kallpan karqanku, llaqtakuna ukhupi llanthun uranpi tiyakuqkuna. ¿Pitaq qam hina kanki kayhina yupaychasqa kashaykipi, hatun kayniykipipas, Edenpa sach’ankuna ukhupi? ichaqa qampas Edenpa sach’ankunawan kuska kay pachapa aswan ukhu cheqenkunaman uraykachisqa kanki: mana señalniyuqkunapa chawpinpi sirinkinki, espadawan wañuchisqakunawan kuska. Kaymi Faraón, llapa aypayninwan kuska, nispa nin Señor Dios. Ezequiel 31:16–18.

Kimsa chunka iskayniyuq capitulopi Egiptopa contranpi kaq willakuypa qhipa versiculonkunaqa kimsa chunka hukniyuq capitulopi nisqakunatam yapamanta ninku, aswan mast'arinkutaq, hinallataq chayman rikch'akuq tukuchay rimayniyuqmi kanku.

Payqa kawsak runakunaq allpanpi manchakuyta churani; chayrayku mana señalakusqakunapa chawpinpi churakusqa kanqa, espadawan wañuchisqakunawan kuska, Faraónpas tukuy achka runankunawan kuska, nispa nin Señor Dios. Ezequiel 32:32.

Iskay chunka qanchis watakuna, iskay chunka qanchisniyuq capítulopeqa

Iskay chunka qanchisniyuq wata qhipaman pusaq chunka iskayniyuq qillqapi rikuchisqa p’unchawkunaqa riqsichinku Nabucodonosorpa Egipto suyuta atipasqanta, hinallataq Egipto suyupa tawa chunka watayuq ch’usaqyayninta. Tawa chunkaqa chunlla puriyta rikuchin, waranqa watakunapi kay pacha ch’usaq kasqanta unanchaspa.

Kay pachata qawarirqani, hinaptinmi mana imayna kayniyoq, ch’usaq karqa; hanaq pacha qawaspaymi, mana k’anchaynin karqachu. Urqukunata qawarirqani, hinaptinmi khatatatanku karqa, llapa moqokunapas kuyurirqanku. Qawarirqani, hinaptinmi mana runa karqachu, hanaq pacha p’isqunkunapas llapallanku ayqekusqaña karqanku. Qawarirqani, hinaptinmi rurun apaq allpa chunyaq karqa, llapa llaqtankunapas Señorpa ñawpaqenpi, sinchi phiñakuyninrayku urmachisqa karqanku. Kayhinatan Señor nirqan: Llapa kay suyu chunyaqmi kanqa; ichaqa manam tukuyta tukuyninta rurasaqchu. Jeremías 4:23–27.

Ezequielpa iskay chunka isqunniyuq capitulonpi willakusqan Egiptopa tawa chunka wata chunniqman tukusqa kasqanpa tukukuyninpi, millay runakunapa qhipa kaq kawsarimuyninkupas, wiñaypaq tukuchisqa kanankupas rikuchikun.

Manchakuypas, t’oqoman urmaypas, toqllapas qampaqmi kan, ay allpapi tiyaj runa. Hinallataq kanqa: manchakuypa qaparimayninmanta ayqeqqa t’oqoman urmanqa; t’oqopa chawpinmanta lloqsejtaq toqllapi jap’isqa kanqa. Hanaqmanta ventanakuna kichasqañam kachkan, kay pachapa cimientonkunaq saphinkunapas kuyurin. Allpa tukuyta p’akikapun, allpa llapan chinkaripun, allpa ancha kuyuchisqa kan. Machasqa runahinam allpa kayman chayman muyunqa, chukllahinataq astakunqa; huchanpas paypa patanpi llasa kanqa; urmanqataq, manañam kutimunqachu. Chay p’unchaypitaq Señorqa hanaqpi kaq altojkunapa ejercitonta, hinallataq kay allpapi kaq reykunatapas castiganqa. Paykunataq t’oqopi presokuna huñusqahinallam huñusqa kanqaku, carcelpitaq wisq’asqa kanqaku; achka p’unchaykunamanta qhepatataq watukusqa kanqaku. Isaías 24:17–22.

Egiptowan tinkisqa suqta fechakunawan huñusqa Ezequielpa willakuyninqa kay pachapi kaq dragón nisqa atiyniyuqpa puchukay chinkachikuynintam riqsichin; chay chinkachikuyqa utqaylla chayamunan domingo p'unchaymanta kamachikuypi qallarin, hinaspas waranqa wata tukukuyninpi millay Egipto runakunapa qhipa chinkachisqa kanankama hinalla puririn.

Profecíaq willakuypiqa uywaqa llulla profetawan kuska ninapa quchaman chayan, chaymi Cristopa iskay kutin hamuyninta rikuchin; ichaqa dragónpa atiynin ninapa quchapi chinkachisqa kayninqa waranqa watakuna tukukuyninpimi kachkan.

Hina uywapisqa karqan, paywan kuska llulla profetapas, paypa ñawpaqninpi milagrukunata rurashaq, chaykunawanmi engañarqan uywapa señalta chaskiqkunata, hinaspa paypa rikchayninta yupaychaqkunatapas. Iskayniykum kawsashaqlla hich’arparqaku asufriwan rawraq nina quchaman. Puchuqkunataqa wañuchirqaku caballopi tiyakuqpa espadanwan, chay espadataq siminmanta lluqsimurqan; llapa pichinkukunapas aychankuwan saqsachisqa karqaku. Apocalipsis 19:20, 21.

Uywaqa animal falso profetawanqa profecía nisqaman hina tukunku Cristoqa iskay kutin kutimuyñinpi; ichaqa dragónqa waranqa wata qhipamanmi paypa destinowan tinkun Cristoqa kinsa kutin kutimuyñinpi.

Hinaqaspita uraykamuqta huk angelta rikurqani, makinpin kaq mana tukukuq ukhuta kicharinan llavinta, hinallataq hatun watanata apaqta. Hinaqtinmi dragonta hap’irqan, chay ñawpaq mach’aqwayta, supay kasqanta, Satanás sutiyuqta, waranqa watakunapaq watarqan. Hinaqtinmi mana tukukuq ukhuman wisch’uykurqan, wisq’arqan, hinallataq sellota churapurqan, amaña nacionkunata pantachinampaq, waranqa watakuna hunt’akunankama; chaymanta qhipatataq pisilla p’unchawkunaqpaq kacharichisqa kanan tiyan. Apocalipsis 20:1–3.

Chunka huk wata chunka iskayniyuq watakuna

Ezequiel libropa iskay chunka isqunniyuq kaq capitulonpi kaq iskay fechakunawan rikuchisqa ‘chunka qanchisniyuq’ wata pachaqa hapisqa kasqankupa chunka kaq watanpi qallarirqa, iskay chunka qanchisniyuq kaq watanpitaq tukukurqa. Kimsa chunka kaq, kimsa chunka hukniyuq kaq capitulokunapi kaq willakuykunaqa chunka hukniyuq kaq watapi willakusqa karqaku, kimsa chunka iskayniyuq kaq capitulopi rikuchisqa iskay fechakunañataq hapisqa kasqankupa chunka iskayniyuq kaq watanpi qusqa karqaku. Chunka kaq watapi, yaqa Jerusalén llaqtata muyuykuspa harkay qallarisqan pachapi, qallarisqa chunka qanchisniyuq wata pachapa qipantam kimsa chunka kaq, kimsa chunka hukniyuq kaq capitulokunapi rikuchisqa, chunka hukniyuq kaq watapi kaq Egiptomanta iskaynin willakuykuna hamurqaku. Chunka hukniyuq kaq watapi kaq iskaynin willakuykunaqa kuskam domingo punchawmanta kamachikuypa ñawpaqllanpi kaq huk willakuyta unanchanku. Hapisqa kasqankupa chunka iskayniyuq kaq watanpi kaq, Egiptomanta wak iskay willakuykunaqa Cristo manaraq paqarimuchkaptin 586 watapi Jerusalén llaqtata tuñichisqanku pachapi utaq chaymanta pisi pacha qipamanmi karqaku.

Cristopa hamuyninmanta willakuytaqa Chawpi Tuta Qapariy willakuypa huk rakinnin hinam willakunku; chay willakuyqa domingo punchaw kamachiy churakusqanpi sinchi qapariy willakuyman tikrakun. Egiptomanta iskay willakuykunataqa domingo punchaw kamachiy manaraq churakuchkaptinmi willakunku, hinallataq Egiptomanta iskay willakuykunata domingo punchaw kamachiy churakusqanpi utaq chayllamanta willakunku. Jerusalen llaqtapa chinkachisqa kayninwan tukukuq muyuy pachapi huk watallapi qusqa willakuykunapa iskaychasqa kasqanqa, domingo punchaw kamachiy churakusqanpi huknin iskay willakuykunawan kuska, iskay ñiqin angelpa willakuyninta unanchan; chay willakuypiqa sapa kutim iskaychay kan.

Iskay ñiqi willakuyqa sapa kuti kimsa ñiqi willakuywan qatiqmi.

“Qillqawanpas rimayninwanpas willakuyta waqyaspa uyarichinanchikmi, nisqanman hina allinchaspa, ñawpa rimaykunaq churakusqanta qhawachispa, chay profecíakunapa churanakuyta rikuchinanchik, mayqinchus kimsay kaq angelpa willakuyninman apamuwanchik. Manam kimsay kaqqa kanmanchu huk ñawpaq kaqta, iskayñiqin kaqtapas mana kachkaptinqa. Kay willakuykunataqa pacha llapa runakunaman qunanchikmi qillqasqakunapi, rimariskakunapipas, profecía historiapa siqinpi rikuchispa ima kaqkunachus karqan chaykunata, hinallataq ima kaqkunachus kanqa chaykunatapas.” Selected Messages, libro 2, 104, 105.

Kinsa kaq willakuypiqa, khuyapayakuy pachaq punkunmi wisq'akun. Estados Unidos suyupaqmi khuyapayakuy pacha tukukun domingo p'unchawmanta kamachiy churasqa kaptin, tukuy kay pachapaqtaqmi khuyapayakuy pacha tukukun Miguel sayariptin. Chay iskaynin wisq'asqa punkukunaqa kinsa kaq willakuytam unanchanku; chaypa ñawpaqninpiqa iskay kaq willakuymi sapa kuti hamun, chay iskay kaq willakuytaqmi sapa kuti iskay t'aqayuq willakuy.

Iskay ñiqin angelpa kallpachasqa kayninqa Chawpi Tuta Qapariypa willakuynin payman huñukuqtinmi hunt'akun. Lliw runakunaman willakusqa iskay willakuykunaqa, Ezequielpa kimsa chunka hinaspa kimsa chunka hukniyuq kapitulukunapi Egipto suyuman willakusqankunawan unanchasqa kaspanku, Chawpi Tuta Qapariypa willakuynin iskay ñiqin angelman mayk'aq huñukusqantam sut'inchanku, kimsa chunka iskayniyuq kapitulupi kaq iskay willakuykunataq sinchi qapariypi kimsa ñiqin angelpa kallpachasqa kayninta sut'inchachkanku.

Runakunapa kawsayninpi imaymana pasakuqkunapa sasa tinkunakuyninta rikuchiq Ezequielpa ruedankunaqa tukuy runakunapaq qipa kaq kunakuytam riqsichinku, chayqa kimsa kaq angelpa kunakuyninmi, hinaspa kimsa kaq angelqa huk kaq angelpawan iskay kaq angelpa kunakuyninkunamanta huñusqam. Domingo punchawmanta kamachikuypa ñawpaqninpi kaq Chawpi Tuta Qapariywan domingo punchawmanta kamachikuypa qipanpi kaq sinchi qapariywanqa Ezequielpa tawa punchawninkunawanmi rikuchisqa kanku; chay punchawkunaqa iskay chunka isqunniyuq capitulupa alfa punchawninmanta omega punchawninkama kaq ‘chunka qanchisniyuq’ watakuna ukupim tarikunku, chay alfa hinaspa omega punchawkunaqa Danielpa chunka hukniyuq capitulunpa tawa chunka kaq versiculunpa pakasqa historianwanmi tupanku, chay kikin capitulupa chunka hukniyuq versiculunmanta chunka suqtayuq versiculunkama rikuchisqa kasqan hina.

Daniel qanchis chunka kapítulopi, Danielqa, Ezequiel hina, upallachisqa karqan. Danielpa upallakuyninqa kimsa llamk’akuykunapa chawpinpi ruwasqa karqan; ñawpaq llamk’akuywan kimsa kaq llamk’akuyqa angil Gabrielmanta hamurqan, chawpi kaq llamk’akuytaq Cristopa llamk’akuynin karqan. Danielqa, Pedro hina Cesarea-Filipiwan chakatawan chawpinpi kasqanmanta hina, chawpinpi kachkan. Chay chawpinpi Pedromi hatunchasqa Cristota rikurqan, imaynan Danielpas chunka kaq kapítulopi rikurqan hinata. Chay kimsa angilkunamanta chawpi kaqqa iskay ñawpaq willakuykunamanta hukllachasqa iskay kaq willakuymin.

Kinsa p’unchay 4 ka killaq, 1844 wataqpi

Ezekiel libropa huk kaq capitulonpi, huk kaq hinaspa iskay kaq versiculokunapi, Ezekielqa tawa kaq killapa pichqa kaq punchawninpim kachkan; chay punchawqa 1844 watapi qanchis kaq killapa kuyuriyninpa chawpinwanmi tupachkan. Ezekielqa 1844 watapi abril killapa 19 kaq punchawninmanta octubre killapa 22 kaq punchawninkama kaq pachapa chawpinpim kachkan, 1844 watapi Chawpi Tuta Qapariypa willakuqnin Samuel Snowpas Boston llaqtapi chay willakuymanta ñawpaq kaq suti hamutayninta riqsichisqan pachapi kasqan hinallataq, abril killapa 19 kaq punchawninmanta 93 punchaw qipaman, 1844 watapi octubre killapa 22 kaq punchawninpi punku wichqakusqanmanta 93 punchaw ñawpaqta. Samuel Snowqa 1844 watapi julio killapa 21 kaq punchawninpi, qanchis kaq killapa kuyuriyninpa chawpinpi, Boston llaqtapim karqan, profeciaman hina Rikchay Tikrakuy Urqupi Peterwan, chunka qanchisniyuq kaq Jubileo muyupa kimsa chunka kaq watanpi Ezekielwan, hinaspa chunka kaq capitulopa rirpu rikuchikuyninpi iskay kaq kutita llamipasqa kasqan pachapi Danielwanpas kuska sayachkasqanta mana yachaspa.

Tiro

Manaraq Jerusalénmanta Ezequielpa suqtan willakusqan p’unchawkunaman kutispa, ñawpaqtaqa Tiro contra willasqa huk p’unchawta riqsichinanchikmi.

Chunka chunka karqa chunka hukniyuq watapi, killapa ñawpaq p’unchayninpi, Señorpa simin hamuwarqa ñoqaman, nispa: Runa churiy, Tiroqa Jerusalénpa contranpi nirqanrayku: “¡Ajá! Llaqtakunapa punkunkuna kaqmi p’akirparisqa; kunanqa ñoqamanmi kutimun; hunt’asqañam kasaq, payqa ch’usaqyachisqa kaptin”, chayrayku kayhinata nin Señor Dios: Qhawariy, Tiro, qanpa contraykipim kani, achka nacionkunatan qampa contraykiman oqarichisaq, lamarpa olankuna oqarimusqankuman hina. Paykunataq Tiropa murallankunata thuñichinqaku, torrenkuna-taq urmachinqaku; allpantaq hich’uspa qespichisaq paymanta, qaqapa patanman hinataq ruwasaq. Lamar chawpinpim redes mast’arina k’iti kanqa; imaraykuchus noqa rimarqani, nin Señor Dios; nacionkunapa saqueonmanmi tukunqa. Chakrapi kaq ususinkunataq espadawan wañuchisqa kanqaku; hinaspataq yachanqaku noqa Señor kasqayta. Señor Diosqa kayhinatan nin: Qhawariy, Tiropa contranman apanisaq Babiloniapa reynin Nabucodonosorta, reykunapa reyninta, norte lawmanta, caballokunawan, carretakunawan, caballopi puriqkunawan, tropakunawan, achka runakunawanpas.

Payqa wawaykikunata chakra pampapi espadawan wañuchinqa; hinaspa qanpa contraykipi sinchi pukarata ruwaspa, allpata montontaqa wicharichinqa, hinaspa escudonta oqarispa qampa contraykipi sayachinqa. Hinaspa guerrapa makinankunata perqaykikunapa contranpi churaykunqa, hachasninkunawanmi torreykikunata urmachinqa. Caballonkuna achka kasqanrayku allpanpa ñutquyninmi qanta pakaykusunki; perqaykikuna chukchurinqa caballero runakunapa, ruedakunapa, carreta guerrakunapa qaparikuyninwan, punkuykikunaman haykuspan, imaynan huk llaqtaman p’akiy ruwasqa kaptin haykunku hina. Caballonkuna chakipallanwanmi llapa calliykikunata saruchinqa; espadawanmi llaqtaykita wañuchinqa, sinchi guarnicionniykikunapas pampakama urmaykunqa. Hinaspa qapaq kayniykita suwaqllanku, rantikuykiwan ruwasqa qhatuykitapas apaqllanku; perqaykikunata urmachinqaku, munay wasiykikunatapas thuñichinqaku; rumiykikunata, kaspiykikunata, allpaykipa ñutquynintawan yaku chawpinmanmi wikch’uykunqaku. Hinaspa takiyniykikunapa qapariyninta tukuchisaq; arpankunapa sonidonpas manañam uyarisqañachu kanqa. Hinaspa qanta rumi puntaman rikch’achisaq; challwa redes mast’anapa chiqanmi kanki; manañam hukmanta hatarichisqañachu kanki; noqan Señor rimarqani, nispa Señor Dios nin.

Kaynataqmi Señor Diosmi Tiro llaqtaman nin: ¿Manachu isla-kuna qhataqyanqaku qan urmaykiq ruqyasqan uyarikusqanrayku, k’irisqa runakuna waqaptinku, wañuchiy chawpiykipi ruwakusqanmanta? Chaymanta lamar qapaqkuna llapanku tiyanankumanta uraykamuyninqaku, p’achankuta churakusqankumanta qichunqaku, bordasqa p’achankutapas urqunqaku; manchariywan p’achakukunqaku; pampapi tiyaykunkuña, sapa pachapi suysuykanqaku, qanmantaq mancharisqa muspharisqa kanqaku. Hinaspan qanmanta waqay taki oqarinqaku, nisunki: ¡Imaynataq chinkachisqa karqanki, lamar puriq runakunaq tiyasqan, sutichasqa llaqta, lamarpi kallpasapa karqan, paypas tiyaqninpas, llapa chaypi tiyaqkunaman mancharinankuta apachiq! Kunanqa isla-kuna qhataqyanqaku urmayki p’unchawpi; arí, lamarpi kaq isla-kunapas ripukuynikimanta llakikuyanqaku. Señor Diosmi kaynata nin: Maypachachus qanman churasqayki ch’usaq llaqtata hina, mana tiyasqa llaqta-kunaman rikch’akuqta; maypachachus ukhu yakuta qanman wicharichimuspa, achka unu-kuna tapanqaku; maypachachus urquman uraykuqkunawan kuska uraykachisqayki, ñawpaq pacha runakunawan, allpaq aswan uran chiqninpi churasaqki, unaymanta pacha ch’usaq cheqekunapi, urquman uraykuqkunawan kuska, ama pipas qampi tiyachunpaq; hinaspan kawsaqkunaq hallp’anpi hatunchayta churasaq; mancharina tukuchisqayki, manañataq kanqichu; mask’asqa kaspaykipas, manañam hayk’aqpas tarisqa kankiñachu, nispa Señor Dios. Ezequiel 26:1–21.

Tiro llaqtapa willakuyñinqa Jerusalén llaqtata thuñichisqa watapi willakusqa karqan, chaymi Bibliapi profeciakunapa soqta kaq qhapaq suyuta urmachisqanta rikuchin, utqayllam hamuq domingo kamachiypi. Domingo kamachiypi, Estados Unidos (Tiro) profecía hina kusikun, imaraykuchus Jerusalénta urmachisqanrayku; chay Jerusaléntaqa Hermana White sut’inchan Laodicea nisqa Qanchis P’unchaw Adventista iglesiata kasqanta, mayqintachus Ezequiel “llaqtakunapa punkunkuna” nispa sutichan. Tiroqa reqsichin Jerusalénqa ñawpaq pachapi “karqan” llaqtakunapa punkunkuna nisqanta. “Punku” nisqaqa profecíapi iglesia hinam.

Payqa mancharisqa karqan, hinaspataq nirqan: ¡Mayna manchayqa kay cheqaqa! Kayqa mana hukchu, Diospa wasinmi; kaymi hanaq pacha punkunpas. Chaymantataq Jacob tutamanta paqarinman hatarirqan, uma churananpaq churakusqan rumi-ta hap'ispa, huk sayachisqa rumita hina sayarichirqan, hawanman-taq aceite ta churapurqan. Chay cheqaqa sutinta Betel nispa suticharqan; ichaqa ñawpaqtaqa chay llaqtapa sutin Luz karqan. Génesis 28:17–19.

“Bethel” nisqa simiqa Diospa wasin niyta munan, Tyretaqmi Laodicea hina kaq Qanchis Ñiqin Punchaw Adventista iglesiaman Intita yupaychayta huntachichiyta kallpawan chaskichisqanrayku kusikun. Ichaqa Intita yupaychayta huntachichiqkuna pantaypi kusikuchkaptinkupas, Diosqa Ezekielniqtam nin: “Ñuqaqa qampa contraykipim kani, Tyrus, hinaspam achka suyukunata qampa contraykipi hatarichisaq, lamar quchapa olankunata hatarichisqan hina. Paykunam Tyruspa pirqankunata tuñichinqaku, torrenkunatapas urmachinqaku.”

“Tiroq pirqankuna” nisqaqa Tiroq amachakuyninta rikuchin. “Pirqa” nisqaqa Chunka Kamachikuykunapa unanchanmi.

“Kaypi profetaqa willakuchkan huk llaqtata, mayqankunachus llapa runakuna cheqaq kaymanta hinaspa chiqnin kaymanta karunchakusqa pachapi, maskhashanku kutichiyta chay yuyaykamachiykunata, mayqankunachus Diospa qhapaq suyuyninpa cimienton kasqankuta. Paykunaqa huk llikaqpa allinchayniqninmi, Diospa kamachikuyninpi ruwasqa p’akikuyta—chay perqata pay churarqan akllasqa runankunapa muyuriqninku, paykunata amachanapaq; hinaspa kasukuy paypa justicia, cheqaq kay, ch’uyanchay nisqa kamachikuyninkunamanqa kachkan wiñaypaq paykunapa waqaychanankupaq.” Prophets and Kings, 677.

Diospa kamachikuyninqa amachaq pirqam, ichaqa achkha yupaypi nisqa pirqakunaqa Estados Unidospa Republicano waqranpa unanchan kaq Tyrus llaqtata ‘amachaq’, qhapaq kaynintapas allin lluqsiynintapas paqarichiq iskay principiokunatam unanchan.

“‘Hinaspa iskay waqrayuq karqan ovejaman rikch’akuq.’ Ovejaman rikch’akuq waqrakuna wayna kayta, mana huchayuq kayta, llamp’u sonqoyuq kaytawan rikuchin, chaymi allinta rikuchin Hukllachasqa Estados Unidospa kasqanta, profetaman 1798 watapi ‘wichariq hamusqan’ hina qhawachisqa kaptin. Ñawpaqta Amerikaman ayqekuq cristiano qarqusqakuna, reykuna ñak’arichisqanmantawan sacerdote-kuna mana much’uy atinanmanta pakakuyta mask’aqkunamanta, achkha runakuna karqanku hatun civil hinaspa religioso libertadpa ancha hatun cimientonpi huk gobiernota sayarichiyta munaspa. Paykunapa yuyayninkuna tarirqan Independenciapa Declaración nisqapi maypin rimarin chay hatun cheqaqta: ‘llapa runakuna kikillanmanta paqarichisqa kanku’ hinaspa mana qichuy atina derechowan qoykusqa ‘kawsayman, libertadmán, hinaspa kusikuyta mask’anaman.’ Hinaspa Constituciónqa llaqtamasikunaman garantizaykun sapanka kamachikuy derecho-ta, chayrayku kamachin akllasqa representanekuna runakunapa votonwan akllasqa kaspa leykunata rurachinqaku hinaspa purichinqaku. Religiosopi iñiy libertadpas qorqasqa karqan, sapanka runa Diosta yupaychananpaq saqisqa kaspa sonqonpa yuyachisqanman hina. Republicanismo hinaspa Protestantismo tukurqanku nacionpa hatun kallpachaq principiosninman. Kay principioskunaqa pakasqa willakuyninmi kallpanpa hinaspa qhapaqyayninpa. Cristiandad entero ukhupi ñak’arisqa hinaspa urmachisqa runakuna kay allpaman qhawarirqanku interéswan hinaspa suyaywan. Millones runakuna mask’arqanku kay mama quchapa patankunata chayayta, hinaspa Estados Unidosqa hatarirqan kay pachapi aswan atiyniyuq nacionkunapa chawpinpi huk chiqanman. …”

“Uywakuna hina iskay waqrawan, dragónpa siminwan kay unancha nisqanqa sut’i rikch’ayninpi huk hatun chinkasqa kashanta rikuchin, chay nacionpa rimayninwan ruwasqanwan. Nacionpa ‘rimayninqa’ kamachiqninpa, hinallataq taripaqninpa ruwasqanmi. Chay hina ruwasqanwanmi llulla qhispichinqa chay liberal, thak kawsaymanta kaq kamachiyninkunata, mayqenchus payqa kamachikuy paqarinampaq saphin hina rikuchirqan. ‘Dragón hina’ rimananpaq, hinaspataq ‘ñawpaq kaq animalpa tukuy atiynta’ rurachkananpaq willakusqanqa sut’ita willakun mana muchuy atiq kaypa, qatipanakuypa espiritun wiñaykusqanmanta, mayqenchus dragónwan, leopardoman rikch’akuq animalwan unanchasqa nacionkuna rikuchirqanku. Hinaspataq chay iskay waqrayuq animalqa ‘kay pachata, chaypi tiyaqkunatapas ñawpaq kaq animalta yupaychanankupaq ruwachin’ nisqanqa rikuchin kay nacionpa atiyninqa huk waqaychayta kamachispa rurachisqa kananpaq, mayqenchus chayqa papadoman yupaychay ruwasqa kanan.”

Chay ruwanakunaqa kay kamachiypa prinsipionkunaman chiqanta contranmi kanman karqa, qispisqa institucionninkunapa kayninmanpas, Declaración de Independencia nisqapa chiqap hinaspa solemne willakuyninkunamanpas, hinaspa Constitución-manpas. Suyupa qallariqkunaqa yachaywanmi maskarqanku iglesiapa ladoyninmanta secular atiyniyta mana llamk’achiyta waqaychanankupaq, mana qispichikuq rurayninwan—intoleranciawan hinaspa qatipakuywan. Constitución nisqanmi kamachin: “Congresoqa manam ima kamachiytapas ruranganachu religionpa huk hatun sayayninta sayachinampaq, utaq chayta qispisqa ruraypi harkanampaq,” hinaspa “manam hayk’aqpas mañakunanachu ima religioso pruebapas Estados Unidos ukupi mayqin llamk’ayman utaq llapa runakunapa atinisqan confiakuyman yaykunapaq.” Kay waqaychanakunata, suyupa qispikuyninpaq churakusqakunata, sut’i huch’uychasqa p’akiywanlla civil autoridadpa kamachikuyninwanmi mayqin religioso uyariykunapas hunt’achisqa kayta atinman. Ichaqa chayhina ruwaypa mana tupaq kayninqa manam astawan hatunchu simbolopi rikuchisqa kasqanmantapas. Corderohina waqrankunaq uywayninyoq animalmi—rimayninpi chuya, llamp’u, mana ima qasichakuqpas—dragónhina rimarin. El Gran Conflicto, 441, 442.

Estados Unidos suyupa cimientonqa rikuchisqa kachkan Declaración de Independenciawan Constituciónwanpas, chaykunaqa sapaqta Protestantismota chaymanta Republicanismotapas rikuchinku. Amparaypa, qhapaq kaypa “pirqan”kunaqa Republicanismom Protestantismowanmi kanku, hinaspata Domingo p’unchaw leypi Declaración de Independenciapa, Constituciónpa prinsipionkunapas t’ikrasqa urmachisqa kanku; imaraykuchus Nabucodonosorqa “murallaykikunapa contranpi maqanakuy makinakunata churanga, hachankunawantaq torreykikunata urmachinqa.”

Domingo punchawmanta kamachiy lluqsiptinmi llapa “torrekuna” tuñichisqa kanku; huk torreqa huk iglesiapa unanchanmi, chay iglesiapa tiqsi yuyaynintaqa runa kikinta qispichinanpaq kallpachakusqanmi rikuchin. Hatun mana kasukuq Nimrodmanta hinaspa torrenmanta rimaspaqa, Profetakunawan Reykuna nisqa libropim kaynata willawanchik: “Torrepa wakinllan tukusqaña kachkaptinmi, huk kaqninta wasichiqkuna tiyanankupaq hapirqanku; huknin cuartokunañataq, ancha sumaqta mueblekunawan allichasqa hinaspa achalasqa, ídolonkunapaqmi sapaqchasqa karqanku. Runakunaqa atipasqankumantam kusikurqanku, qullqimanta qurimanta rurasqa dioskunata yupaycharqanku, hinaspam hanaq pachapa kay pachapapas Kamachiqninpa contranpi sayarirqanku.” Domingo punchawmanta kamachiy lluqsiptinmi Tyrusqa Jerusalem tuñichisqa kasqanmanta kusikun; ichaqa suyupa iñiymanta kutirikuyninpa qipantaqa suyupa tuñiyninmi hamun, chaypachataq norte lawpa reynin Estados Unidospa pirqankunata torrenkunatapas tuñichinqa.

Qatiq qillqapiqa qallarisunmi Ezequielpi Jerusalénpa soqtan p’unchayninkunata hap’iyta.