Chusku Chunka Yoq Kaypa Pakasqa Willakuynin - Iskay Chunka Qanchis Yupanapaq

Hinallataqmi Egipto allpata ch’inyaykusqa kanqa ch’inyaq nacionkunapa chawpinpi, llaqtankunapas waqllichisqa llaqtakunapa chawpinpi ch’inyaqmi kanqaku tawa chunka watakuna; hinaspan Egipciokunata nacionkunaman ch’iqichisaq, hallp’akunapipas t’aqasaq. Ichaqa kayhinatan Señor Dios nin: tawa chunka watakunapa tukukuyninpi Egipciokunata huñumusaq maymanchus ch’iqichisqa karqanku chay runakunamanta. Hinaspan Egiptopa prisionninta kutichimusaq, Pathros allpaman, tiyakusqanku allpaman kutirichisaq; chaypitaq pisiyasqa qhapaq suyu kanqaku. Ezequiel 29:12–14.

Chay wasillapillataq qhepakuychis, paykuna qosusqaykuta mikhuspa, upyaspa ima; arí, llamk’aqqa pagasqanman hina chayta jap’inanpaq allinmi. Ama wasimanta wasiman puriychischu. Lucas 10:7.

Chayammi pacha kashanmi Diospa wasinmanta taripanakuy qallarinanpaq; chayqa ñawpaqta noqanchikpi qallarispaqa, imataq tukukuynin kanqa Diospa evangelionta mana kasukuqkunapaq? 1 Pedro 4:17.

Chay p’unchaypi Israelpa wasinpa waqran t’ikrayta paqarichisaq, qamtaq paykunapa chawpinpi simiykita kicharinaykipaq qonqaykusaq; hinaspan yachankakuq ñoqa Señor kasqayta. Ezequiel 29:21.

Quntawanmi, wiñaypaq lluqsichiptiki, paywanmi rimanakunki; payqa sinch’i wayranta hark’an inti lloqsimu wayra p’unchawpi. Chayraykun Jacobpa huchan pichasqa kanqa; kaymi llapan rurun huchanta apanankupaq: hayk’aqmi altar rumikunata llipinmanta ruwasqa qhata rumikunahinata ch’aqchusqa tukuchin, chayqa sach’a wak’akuna hinallataq lantikunaqa manam sayarinqachu. Isaías 27:8, 9.

¿Imaraykunataq ñak’ariyniyqa wiñaypaq hina, ch’akiyqa mana hampiy atikuq, hampisqa kayta mana munaspa? ¿Qanri noqapaqqa llullakuq hina, ch’akiq unu hina kanayki? Chayrayku kayhinata nin Señor: Sichus kutirinki, chayqa yapamanta kutichisqayki, ñawpaqniypi sayankiq; hinallataq allin kaqta mana allin kaqmanta rakinki chayqa, simiy hina kanki. Paykunaqa qamman kutimuchunku; ichaqa ama qanqa paykunaman kutiriychu. Jeremías 15:18, 19.

Hinaspanmi karqa chunka hukniyuq watachapi, ñawpaq killa pi, kikin killapa qanchis p’unchawninpi, Señorpa simin hamuwarqa ñoqaman, nispa: Runaq Churin, ñoqaqa pakirqani Egiptopa rey Faraonpa makinta; hinaspan qhawariy, mana watasqachu hampisqa kananpaq, mana vendawan watasqachu kallpachakunanpaq, espada hap’inanpaq kallpayuq kananpaq. Ezequiel 30:20, 21.

Chayqa pasaran chunka hukniyuq watapi, kinsa kaq killapi, killapa huk kaq p’unchayninpi, Señorpa simin hamuwarqan ñoqaman, nispa: Runaq Churin, rimay Egiptopa reynin Faraonman, hinaspa paypa achka runankunaman: ¿Pitaq qam rikch’akunki hatun kayniykipi? Ezequiel 31:1, 2.

Chaymi pasasqa, chunka iskayniyuq watapi, chunka iskayniyuq killapi, killa qallariy p’unchawpi, Señorpa simin hamuwarqan ñuqaman, nispa: Runa Churi, Egipto suyupa rey Faraonpaq waqay taki oqarispa, payta niy: Qanqa llaqtakunapa chawpinpi wayna leonhinam kanki, lamar qochakunapipas hatun challwahinam kanki; mayukunawan lluqsimurqanki, chakiykikunawan yakukunata turbarqanki, mayunkunatapas q’añucharqanki. Kayhinatan Señor Dios nin: Chayraykun qanmanta redniyta mast’arisaq achka runakunapa huñunwan; paykunataq redniypi oqarimusunkiku. Ezequiel 32:1–3.

Chaymantaqa karqapas, chunka iskayniyuq watapi, killapa chunka phisqayuq p’unchawninpi, Señorpa simin hamuwarqan ñuqaman, nispa: Runa Churi, Egipto llaqtapa achka runankunamanta waqay, hinaspa urayman wikch’uy paykunata, paytapas, reqsisqa suyukunapa ususinkunatapas, kay pachapa aswan uray partenkunaman, t’ukuman uraykamuqkunawan kuska. Ezequiel 32:17, 18.

Llaqtakunata katkatichirqani urmayninpa qapariyninwan, payta uku pacha-man wikch’uykuspa, t’uquman uraykamuqkunawan kuska; hinaspa Edenpa llapa sach’ankuna, Libanopa akllasqa aswan allin sach’ankuna, llapa unu upyaqkuna, kay pachapa aswan ukhu cheqenkunapi sonqochasqa kanqaku. Paywan kuskataqmi uku pacha-man uraykurqanku, espadawan wañuchisqakunapa kasqankuman; hinallataq paypa kallpan karqanku, llaqtakuna ukhupi llanthun uranpi tiyakuqkuna. ¿Pitaq qam hina kanki kayhina yupaychasqa kashaykipi, hatun kayniykipipas, Edenpa sach’ankuna ukhupi? ichaqa qampas Edenpa sach’ankunawan kuska kay pachapa aswan ukhu cheqenkunaman uraykachisqa kanki: mana señalniyuqkunapa chawpinpi sirinkinki, espadawan wañuchisqakunawan kuska. Kaymi Faraón, llapa aypayninwan kuska, nispa nin Señor Dios. Ezequiel 31:16–18.

Payqa kawsak runakunaq allpanpi manchakuyta churani; chayrayku mana señalakusqakunapa chawpinpi churakusqa kanqa, espadawan wañuchisqakunawan kuska, Faraónpas tukuy achka runankunawan kuska, nispa nin Señor Dios. Ezequiel 32:32.

Kay pachata qawarirqani, hinaptinmi mana imayna kayniyoq, ch’usaq karqa; hanaq pacha qawaspaymi, mana k’anchaynin karqachu. Urqukunata qawarirqani, hinaptinmi khatatatanku karqa, llapa moqokunapas kuyurirqanku. Qawarirqani, hinaptinmi mana runa karqachu, hanaq pacha p’isqunkunapas llapallanku ayqekusqaña karqanku. Qawarirqani, hinaptinmi rurun apaq allpa chunyaq karqa, llapa llaqtankunapas Señorpa ñawpaqenpi, sinchi phiñakuyninrayku urmachisqa karqanku. Kayhinatan Señor nirqan: Llapa kay suyu chunyaqmi kanqa; ichaqa manam tukuyta tukuyninta rurasaqchu. Jeremías 4:23–27.

Manchakuypas, t’oqoman urmaypas, toqllapas qampaqmi kan, ay allpapi tiyaj runa. Hinallataq kanqa: manchakuypa qaparimayninmanta ayqeqqa t’oqoman urmanqa; t’oqopa chawpinmanta lloqsejtaq toqllapi jap’isqa kanqa. Hanaqmanta ventanakuna kichasqañam kachkan, kay pachapa cimientonkunaq saphinkunapas kuyurin. Allpa tukuyta p’akikapun, allpa llapan chinkaripun, allpa ancha kuyuchisqa kan. Machasqa runahinam allpa kayman chayman muyunqa, chukllahinataq astakunqa; huchanpas paypa patanpi llasa kanqa; urmanqataq, manañam kutimunqachu. Chay p’unchaypitaq Señorqa hanaqpi kaq altojkunapa ejercitonta, hinallataq kay allpapi kaq reykunatapas castiganqa. Paykunataq t’oqopi presokuna huñusqahinallam huñusqa kanqaku, carcelpitaq wisq’asqa kanqaku; achka p’unchaykunamanta qhepatataq watukusqa kanqaku. Isaías 24:17–22.

Hina uywapisqa karqan, paywan kuska llulla profetapas, paypa ñawpaqninpi milagrukunata rurashaq, chaykunawanmi engañarqan uywapa señalta chaskiqkunata, hinaspa paypa rikchayninta yupaychaqkunatapas. Iskayniykum kawsashaqlla hich’arparqaku asufriwan rawraq nina quchaman. Puchuqkunataqa wañuchirqaku caballopi tiyakuqpa espadanwan, chay espadataq siminmanta lluqsimurqan; llapa pichinkukunapas aychankuwan saqsachisqa karqaku. Apocalipsis 19:20, 21.

Hinaqaspita uraykamuqta huk angelta rikurqani, makinpin kaq mana tukukuq ukhuta kicharinan llavinta, hinallataq hatun watanata apaqta. Hinaqtinmi dragonta hap’irqan, chay ñawpaq mach’aqwayta, supay kasqanta, Satanás sutiyuqta, waranqa watakunapaq watarqan. Hinaqtinmi mana tukukuq ukhuman wisch’uykurqan, wisq’arqan, hinallataq sellota churapurqan, amaña nacionkunata pantachinampaq, waranqa watakuna hunt’akunankama; chaymanta qhipatataq pisilla p’unchawkunaqpaq kacharichisqa kanan tiyan. Apocalipsis 20:1–3.

“Qillqawanpas rimayninwanpas willakuyta waqyaspa uyarichinanchikmi, nisqanman hina allinchaspa, ñawpa rimaykunaq churakusqanta qhawachispa, chay profecíakunapa churanakuyta rikuchinanchik, mayqinchus kimsay kaq angelpa willakuyninman apamuwanchik. Manam kimsay kaqqa kanmanchu huk ñawpaq kaqta, iskayñiqin kaqtapas mana kachkaptinqa. Kay willakuykunataqa pacha llapa runakunaman qunanchikmi qillqasqakunapi, rimariskakunapipas, profecía historiapa siqinpi rikuchispa ima kaqkunachus karqan chaykunata, hinallataq ima kaqkunachus kanqa chaykunatapas.” Selected Messages, libro 2, 104, 105.

Chunka chunka karqa chunka hukniyuq watapi, killapa ñawpaq p’unchayninpi, Señorpa simin hamuwarqa ñoqaman, nispa: Runa churiy, Tiroqa Jerusalénpa contranpi nirqanrayku: “¡Ajá! Llaqtakunapa punkunkuna kaqmi p’akirparisqa; kunanqa ñoqamanmi kutimun; hunt’asqañam kasaq, payqa ch’usaqyachisqa kaptin”, chayrayku kayhinata nin Señor Dios: Qhawariy, Tiro, qanpa contraykipim kani, achka nacionkunatan qampa contraykiman oqarichisaq, lamarpa olankuna oqarimusqankuman hina. Paykunataq Tiropa murallankunata thuñichinqaku, torrenkuna-taq urmachinqaku; allpantaq hich’uspa qespichisaq paymanta, qaqapa patanman hinataq ruwasaq. Lamar chawpinpim redes mast’arina k’iti kanqa; imaraykuchus noqa rimarqani, nin Señor Dios; nacionkunapa saqueonmanmi tukunqa. Chakrapi kaq ususinkunataq espadawan wañuchisqa kanqaku; hinaspataq yachanqaku noqa Señor kasqayta. Señor Diosqa kayhinatan nin: Qhawariy, Tiropa contranman apanisaq Babiloniapa reynin Nabucodonosorta, reykunapa reyninta, norte lawmanta, caballokunawan, carretakunawan, caballopi puriqkunawan, tropakunawan, achka runakunawanpas.

Payqa wawaykikunata chakra pampapi espadawan wañuchinqa; hinaspa qanpa contraykipi sinchi pukarata ruwaspa, allpata montontaqa wicharichinqa, hinaspa escudonta oqarispa qampa contraykipi sayachinqa. Hinaspa guerrapa makinankunata perqaykikunapa contranpi churaykunqa, hachasninkunawanmi torreykikunata urmachinqa. Caballonkuna achka kasqanrayku allpanpa ñutquyninmi qanta pakaykusunki; perqaykikuna chukchurinqa caballero runakunapa, ruedakunapa, carreta guerrakunapa qaparikuyninwan, punkuykikunaman haykuspan, imaynan huk llaqtaman p’akiy ruwasqa kaptin haykunku hina. Caballonkuna chakipallanwanmi llapa calliykikunata saruchinqa; espadawanmi llaqtaykita wañuchinqa, sinchi guarnicionniykikunapas pampakama urmaykunqa. Hinaspa qapaq kayniykita suwaqllanku, rantikuykiwan ruwasqa qhatuykitapas apaqllanku; perqaykikunata urmachinqaku, munay wasiykikunatapas thuñichinqaku; rumiykikunata, kaspiykikunata, allpaykipa ñutquynintawan yaku chawpinmanmi wikch’uykunqaku. Hinaspa takiyniykikunapa qapariyninta tukuchisaq; arpankunapa sonidonpas manañam uyarisqañachu kanqa. Hinaspa qanta rumi puntaman rikch’achisaq; challwa redes mast’anapa chiqanmi kanki; manañam hukmanta hatarichisqañachu kanki; noqan Señor rimarqani, nispa Señor Dios nin.

Kaynataqmi Señor Diosmi Tiro llaqtaman nin: ¿Manachu isla-kuna qhataqyanqaku qan urmaykiq ruqyasqan uyarikusqanrayku, k’irisqa runakuna waqaptinku, wañuchiy chawpiykipi ruwakusqanmanta? Chaymanta lamar qapaqkuna llapanku tiyanankumanta uraykamuyninqaku, p’achankuta churakusqankumanta qichunqaku, bordasqa p’achankutapas urqunqaku; manchariywan p’achakukunqaku; pampapi tiyaykunkuña, sapa pachapi suysuykanqaku, qanmantaq mancharisqa muspharisqa kanqaku. Hinaspan qanmanta waqay taki oqarinqaku, nisunki: ¡Imaynataq chinkachisqa karqanki, lamar puriq runakunaq tiyasqan, sutichasqa llaqta, lamarpi kallpasapa karqan, paypas tiyaqninpas, llapa chaypi tiyaqkunaman mancharinankuta apachiq! Kunanqa isla-kuna qhataqyanqaku urmayki p’unchawpi; arí, lamarpi kaq isla-kunapas ripukuynikimanta llakikuyanqaku. Señor Diosmi kaynata nin: Maypachachus qanman churasqayki ch’usaq llaqtata hina, mana tiyasqa llaqta-kunaman rikch’akuqta; maypachachus ukhu yakuta qanman wicharichimuspa, achka unu-kuna tapanqaku; maypachachus urquman uraykuqkunawan kuska uraykachisqayki, ñawpaq pacha runakunawan, allpaq aswan uran chiqninpi churasaqki, unaymanta pacha ch’usaq cheqekunapi, urquman uraykuqkunawan kuska, ama pipas qampi tiyachunpaq; hinaspan kawsaqkunaq hallp’anpi hatunchayta churasaq; mancharina tukuchisqayki, manañataq kanqichu; mask’asqa kaspaykipas, manañam hayk’aqpas tarisqa kankiñachu, nispa Señor Dios. Ezequiel 26:1–21.

Payqa mancharisqa karqan, hinaspataq nirqan: ¡Mayna manchayqa kay cheqaqa! Kayqa mana hukchu, Diospa wasinmi; kaymi hanaq pacha punkunpas. Chaymantataq Jacob tutamanta paqarinman hatarirqan, uma churananpaq churakusqan rumi-ta hap'ispa, huk sayachisqa rumita hina sayarichirqan, hawanman-taq aceite ta churapurqan. Chay cheqaqa sutinta Betel nispa suticharqan; ichaqa ñawpaqtaqa chay llaqtapa sutin Luz karqan. Génesis 28:17–19.

“Kaypi profetaqa willakuchkan huk llaqtata, mayqankunachus llapa runakuna cheqaq kaymanta hinaspa chiqnin kaymanta karunchakusqa pachapi, maskhashanku kutichiyta chay yuyaykamachiykunata, mayqankunachus Diospa qhapaq suyuyninpa cimienton kasqankuta. Paykunaqa huk llikaqpa allinchayniqninmi, Diospa kamachikuyninpi ruwasqa p’akikuyta—chay perqata pay churarqan akllasqa runankunapa muyuriqninku, paykunata amachanapaq; hinaspa kasukuy paypa justicia, cheqaq kay, ch’uyanchay nisqa kamachikuyninkunamanqa kachkan wiñaypaq paykunapa waqaychanankupaq.” Prophets and Kings, 677.

“‘Hinaspa iskay waqrayuq karqan ovejaman rikch’akuq.’ Ovejaman rikch’akuq waqrakuna wayna kayta, mana huchayuq kayta, llamp’u sonqoyuq kaytawan rikuchin, chaymi allinta rikuchin Hukllachasqa Estados Unidospa kasqanta, profetaman 1798 watapi ‘wichariq hamusqan’ hina qhawachisqa kaptin. Ñawpaqta Amerikaman ayqekuq cristiano qarqusqakuna, reykuna ñak’arichisqanmantawan sacerdote-kuna mana much’uy atinanmanta pakakuyta mask’aqkunamanta, achkha runakuna karqanku hatun civil hinaspa religioso libertadpa ancha hatun cimientonpi huk gobiernota sayarichiyta munaspa. Paykunapa yuyayninkuna tarirqan Independenciapa Declaración nisqapi maypin rimarin chay hatun cheqaqta: ‘llapa runakuna kikillanmanta paqarichisqa kanku’ hinaspa mana qichuy atina derechowan qoykusqa ‘kawsayman, libertadmán, hinaspa kusikuyta mask’anaman.’ Hinaspa Constituciónqa llaqtamasikunaman garantizaykun sapanka kamachikuy derecho-ta, chayrayku kamachin akllasqa representanekuna runakunapa votonwan akllasqa kaspa leykunata rurachinqaku hinaspa purichinqaku. Religiosopi iñiy libertadpas qorqasqa karqan, sapanka runa Diosta yupaychananpaq saqisqa kaspa sonqonpa yuyachisqanman hina. Republicanismo hinaspa Protestantismo tukurqanku nacionpa hatun kallpachaq principiosninman. Kay principioskunaqa pakasqa willakuyninmi kallpanpa hinaspa qhapaqyayninpa. Cristiandad entero ukhupi ñak’arisqa hinaspa urmachisqa runakuna kay allpaman qhawarirqanku interéswan hinaspa suyaywan. Millones runakuna mask’arqanku kay mama quchapa patankunata chayayta, hinaspa Estados Unidosqa hatarirqan kay pachapi aswan atiyniyuq nacionkunapa chawpinpi huk chiqanman. …”

“Uywakuna hina iskay waqrawan, dragónpa siminwan kay unancha nisqanqa sut’i rikch’ayninpi huk hatun chinkasqa kashanta rikuchin, chay nacionpa rimayninwan ruwasqanwan. Nacionpa ‘rimayninqa’ kamachiqninpa, hinallataq taripaqninpa ruwasqanmi. Chay hina ruwasqanwanmi llulla qhispichinqa chay liberal, thak kawsaymanta kaq kamachiyninkunata, mayqenchus payqa kamachikuy paqarinampaq saphin hina rikuchirqan. ‘Dragón hina’ rimananpaq, hinaspataq ‘ñawpaq kaq animalpa tukuy atiynta’ rurachkananpaq willakusqanqa sut’ita willakun mana muchuy atiq kaypa, qatipanakuypa espiritun wiñaykusqanmanta, mayqenchus dragónwan, leopardoman rikch’akuq animalwan unanchasqa nacionkuna rikuchirqanku. Hinaspataq chay iskay waqrayuq animalqa ‘kay pachata, chaypi tiyaqkunatapas ñawpaq kaq animalta yupaychanankupaq ruwachin’ nisqanqa rikuchin kay nacionpa atiyninqa huk waqaychayta kamachispa rurachisqa kananpaq, mayqenchus chayqa papadoman yupaychay ruwasqa kanan.”

Chay ruwanakunaqa kay kamachiypa prinsipionkunaman chiqanta contranmi kanman karqa, qispisqa institucionninkunapa kayninmanpas, Declaración de Independencia nisqapa chiqap hinaspa solemne willakuyninkunamanpas, hinaspa Constitución-manpas. Suyupa qallariqkunaqa yachaywanmi maskarqanku iglesiapa ladoyninmanta secular atiyniyta mana llamk’achiyta waqaychanankupaq, mana qispichikuq rurayninwan—intoleranciawan hinaspa qatipakuywan. Constitución nisqanmi kamachin: “Congresoqa manam ima kamachiytapas ruranganachu religionpa huk hatun sayayninta sayachinampaq, utaq chayta qispisqa ruraypi harkanampaq,” hinaspa “manam hayk’aqpas mañakunanachu ima religioso pruebapas Estados Unidos ukupi mayqin llamk’ayman utaq llapa runakunapa atinisqan confiakuyman yaykunapaq.” Kay waqaychanakunata, suyupa qispikuyninpaq churakusqakunata, sut’i huch’uychasqa p’akiywanlla civil autoridadpa kamachikuyninwanmi mayqin religioso uyariykunapas hunt’achisqa kayta atinman. Ichaqa chayhina ruwaypa mana tupaq kayninqa manam astawan hatunchu simbolopi rikuchisqa kasqanmantapas. Corderohina waqrankunaq uywayninyoq animalmi—rimayninpi chuya, llamp’u, mana ima qasichakuqpas—dragónhina rimarin. El Gran Conflicto, 441, 442.