Ch’aki tullukunakapas, ñanpi wañusqa siraykashaqkuna, “kachaq” runaq “siminta” uyarispa, chayta ruwanku imaraykuchus Sunquchakuq hamusqaña, Jesúspa payta kachamunaypaq nisqan prometisqan hunt’asqa kasqanrayku. Milleritakunaq ñawpaq huk llakikuyninpi, Milleritakuna yacharqanku sipaskunaq parablanpi suyay pacha ukhupi kashasqankuta.
Mana allinchasqa suyakuqkunaqa Bibliamanta rikurqanku paykunaqa suyasqa pacha-pi kashasqankuta, chaymantaq rikch’arisqa musquy hunt’akunanpaq llamp’u sonqowan suyapunankuta. Chay kikin willakuykuna, mayqinchus paykunata 1843 watapi Señorninkuta suyanankupaq pusarqanku, chaykuna kikinmi payta 1844 watapi suyanankupaq kamachirqanku. Spiritual Gifts, volumen 1, 153.
Milleritakuna hina rikuchisqa kasqakunaqa ñawpaq ñak’arisqa suyasqankumanta yuyarikuyninta yapamantan kutichinku; chayta ruwaspankuqa, paykunapas ñusta panpakunaq rimayninpi qhiparisqa pacha ukhupi kashasqankuta entiendenanku tiyan. Chay chiqaqta rikunankupaqa Qespichiqpa kallpallanmanta atikun. Chay riqsisqa kay, Qespichiqwan paqarichisqa, rikuchisqa kashan Ezequielman churasqa ñawpaq willakuypi, ch’aki, wañusqa tullukunapampa qochaman willakunampaq kamachisqa kasqanpi.
Hukmantaqmi yapamuwasqaman hina, huk kutitaq niwarqan: Kay tullukunapa hawanpi willakuy, hinaspa ninki paykunaman: Ay ch'aki tullukuna, uyariychis Señorpa siminta. Kayhinan Señor Dios nin kay tullukunaman: Qhawariychis, noqa samayta yaykuchisaq qankunaman, hinaspa kawsankichis. Hinaspa ankukunata churasaq qankunaman, aychata wiñachisaq qankuna hawanman, qarawan p'istusaq qankunata, samaytataq churasaq qankunapi, hinaspa kawsankichis; hinaspa yachankichis noqaqa Señor kasqayta. Chaymi willarqani imayna kamachisqa kasqayman hina; hinaspa willakusqaykama, uyarikurqan huk qapariy, hinaspa qhawariy, kuyuy karqan, tullukunataq huñunakurkanku, sapa tullu masin tulluman. Qhawarisqaypiqa, ankukunaqa, aychawan kuska, paykuna hawanman wiñarqanku, qarataq hawanta p'istarqan; ichaqa manam paykunapiqa samaychu karqan. Ezequiel 37:4–8.
“Qapariy”qa Espíritu Santota rikuchin. Chay pachapiqa vírgeneskunan reqsiyta tiyan paykunaqa suyasqa pacha ukhupi kasqankuta. Bibliaq yachachisqanmi achka kachkan ima ruwanankuta pantasqa runakuna chay suyasqa pacha ukhupi kasqankuta reqsispa. Jeremías yachachin mana hayk’aqpas kutinankuta “burlakunaq huñunakuyninman”, mayqinchus Filadelfiaman willakuypiqa Satanáspa sinagogan nisqa kashan. Hinallataq ancha chanin kaqta millay kaqmanta t’aqanankuta. Ancha chanin kaqta millay kaqmanta tupachisqa nisqaqa iskay ñiqin reqsiyniyuqmi.
Ñuqaqa kay willakuy sut’ichayta sapallaypaqmi yachakurqani watakuna ñawpaqtaña, William Millerpa musquyninmanta huk churayta rurashaqtiy. Allintan qillqani perlas nisqakunata Diospa siminpa cheqaq chiqaq yachachiykuna kasqanta, hinaspa llulla perlaskunata waqllichisqa yachachiykuna kasqanta. Chaymanta qhipamanqa ñuqaman reqsichirqaku James Whitepas William Millerpa musquyninmanta huk churayta rurasqanta, hinaspa paypa churayninpiqa perlas nisqakunata Diospa cheqaqta kasuk runankuna kasqanta sut’incharqa, llulla perlaskunataqa chiqaq kaymanta llulla willakusqakuna kasqanta. James White imayna musquymanta yachachisqanta mask’aspaqa, iskayninku allin kasqaykuta reparani. Perlasqa Diospa cheqaqta kasukninkunata reqsichinmanmi, hinaspa qillqasqa perlaskuna mana cheqaq kasukkunata; ichaqa perlasqa Diospa siminpa cheqaq yachachiykunatapas reqsichinmanmi, hinaspa qillqasqa perlaskuna llulla yachachiykuna kanmanmi. James Whiteqa Millerpa musquyninta churarqa chay pacha kawsasqan historiapi, ichaqa ñuqa musquyta qayllachirqani qhipa p’unchawkunapa historianta hina. Iskaynin churaykuna huñusqalla reqsichinku runakuna iñisqankuman hina tukusqankuta, hinaspa pantasqa yachachiykunapi sayayta akllanku chayqa, t’uqya pichana runaqa ventana-manta picharinqa, chaywan kuska chay yachachiykunatapas paykuna mayqinman chakrusqa tukusqankuman. Imata mikhusqanchikmi chay hina kanchik.
Kaylla suyaspasqa runakuna yachanku paykunaqa suyay pacha ukhupi kasqankuta, Jeremías nisqanman hina, ancha chanin kaqta mana allin kaqmanta t’aqanakunankupaqmi.
“¿Imaynataq Diospa gobiernoyninwan awqanakuypi kaq runakuna chay yachayman chayanku, mayqintachus wakin kuti rikuchinku? Satanás kikinqa hanaq pacha cortekunapi yachasqa karqa, allinmanta mana allinmantapas yachaynintaq kachkan. Payqa chanin kaqta mana chanin kaqwan chaqrun, chaymi llullachiy atiyta qon. Ichataq, Satanás hanaq pacha k’anchaypa p’achawan pachallisqa kasqanrayku, ¿kawsayta qoriq angel hina chaskisunchu? Tentadorqa agente-kunan kachkan, paypa ruwayninkunaman hina yachasqa, paypa espiritunwan kallpachasqa, paypa llamk’ayninpaq allinchasqa. ¿Paykunawan yanapasunchu? ¿Paypa agente-kunapa ruwayninkunata yachayta tarinapaq ancha munasqa kaq hina chaskisunchu?” Ministry of Healing, 440.
Chaninmi hina millaywan llullakuyta rikuchin. Chaymantaq iskay laya runakunatapas rikuchin.
“‘Ichaqa Diospa cimientonqa mana kuyukuqchu, allinta sayasqa, kay selloyoq: Señorqa paypa kaqkunata reqsin. Hinaspa: Cristopa sutinta sutichaq llapa runaqa mana allin ruwaymanta karunchakunqa. Ichaqa hatun wasipiqa mana qoriwan qolqewan rurasqa vasosllachu kan, aswanpas k’aspiwan allpawan rurasqakunapas; wakinkuna honrarranapaq, wakinkunataq mana honrarranapaq.’ “Hatun wasi” nisqaqa Iglesiata reqsichin. Iglesiapiqa tarikunqa mana allin kaqkuna hinallataq ancha chanin kaqkunapas. Lamar qochaman wikch’usqa llikaqa allin kaqkunatapas mana allin kaqkunatapas huñun.” Review and Herald, February 5, 1901.
Jeremíasman yachachisqa karqan: kutimunqa chayqa, mana yuyayniyuq sipaskunamanta t’aqakunampaq kasqanmi, hinallataq mana allin yachachiykunankumantapas t’aqakunampaqmi. Pachak tawar chunka tawa waranqaqa chay perfecto hukllayman haykuqkunam. Jeremíasqa rikuchinmi chay llamkasqakta, Ezequielpa iskay ñiqin tawa wayrakunamanta willakuyninwan sellasqa kananpaq qayasqa runakuna ruwanankuta, Diospa “simin” kananpaq, rikch’aynin rimaptin. Chay rikch’ayqa Milleritapa historiankupi rimarqan taripakuy chayamusqanpi, hinallataq pachak tawar chunka tawa waranqapa historiankupipas rimanmi allpapa uywantaq rimaptin, kimsa kaq ayqeypa taripakuynin chayamuptin. Chaymantataq Jeremíaswan reqsisqa llamkayta hunt’asqa runakuna Diospa qhawariqnin-kuna hina oqarisqa kanku.
Apunchisqa runakunata wañusqankumanta rikch’arichinapaq Señor Consoladorta kachamuspan, payqa reqsichin huk llank’anata qhispichisqa kanankupaq hunt’achinankuta, chayta manaqqa domingo p’unchaw kamachiypa sasachakuy crisispi Paypa rimariqninkuna kananpaq. Isaíasqa Jeremíaspa yachachisqanwanmi rimanakuyta atipachin.
¡May sumaqmi urqukunapi alli willakuy apamuqpa chakin! Paymi allin kawsaymanta willakun, hawkayayta willakun; allinmanta alli willakuyta apamun, qispichiyta willakun; Sionta nin: “Diosniykiqa kamachinmi.” Qhawariqniykikunaqa kunkankuta oqarinqaku; kikin kunkallawan kuska takiyninkuta waqyarinqaku; imaraykuchus Señor Sionta kutichimusqan p’unchawpi ñawiwan ñawi tinkisqata qhawarinqaku. Jerusalén llaqta ch’usaq chiqninkuna, kusikuywan phutiychis, kuskallaña takiychis; imaraykuchus Señor llaqtanta sonqocharqan, Jerusalénta rantispa qispichirqan. Isaías 52:7–9.
Paykunaqa “allin willakuykunata apan” nisqaqa, hinaspa “thak kayta, salvacióntawan willakun” nisqaqa, “kuskalla kunkankuta oqarin,” imaraykuchus paykunaqa “uyapura rikunqaku.”
Wakin runakunaqa ñawpaqman rimashqaykunawan kuska kallpaykuta yapachikurqanku, chaymantaq atisqankuman hina cuerpomanta karunchanankupaq, chhullchhakuyta ruranankupaqpas llamk’anku; hinaspataq paykunaq kallpankuqa Diospa cheqaqninman p’enqayman churayta apamun. Jesúswan ch’uya angelkunawanqa Diospa llaqtanta huñumuspa huk iñiyman huñunayachkanku, llapankupas huk yuyayniyoq, huk taripayniyoq kananpaq. Hina kaptin, iñiypa hukllachasqanman pusasqa kashaspanku, kay p’unchaykunapaq ancha chanin, solemne cheqaqkunapi ñawi ñawiman qhawanankupaq, Satanásqa purichkan paykunaq wiñayninta hark’anampaq. Jesúsqa paypa instrumentonkuna nisqawan llamk’an huñunampaq, hukllachanampaq. Satanásqa paypa instrumentonkuna nisqawan llamk’an ch’eqechinampaq, t’aqanampaq. “Qhawariy, ñoqaqa kamachisaq, hinaspa Israelpa wasinta llapa nacionkunapi suysuchisaq, hina trigo saruta suysuna suysunapi suysusqanhina; ichaqa manam aswan huch’uy muhupas allpaman urmanqachu.”
Diosqa kunanmi llaqtanta prueban, ensayo ruwan. Caráctermi wiñachisqa kachkan. Angelkunan moral valeq kayninta tupachkanku, hinallataq runakunaq llapa ruwasqankumanta cheqaqta qellqasqa yuyariyta waqaychachkanku. Diospa sutinpi runakuna ukhupinmi q’añu sonqokuna kanku; ichaqa paykunapas pruebasqa, ensayasqa kanqaku. Sapa runaq sonqonta ñawinchaj Diosmi tutayaypa pakasqa imakunata rikuchimunqa, maypichus aswan mana suyachisqachu chaypi, chay hina urmaykuchiqkunata, cheqaq kaypa ñawpaqman puriyninta hark’asqankuta, qichusqa kananpaq; hinaspataq Diosqa llimphu, santo llaqtayoq kananpaq, estatutonkuna hinallataq juicionkuna willakunampaq.
“Qispichisninchikpa Capitanninqa llaqtanta pusaykun huk puriyninmanta huk puriyninkama, paykunata chuya-chaspa hinaspa wakichispa oqarisqa kayman, hinaspa qhipapi saqespa chaykuna cuerpomanta sapaqchasqa karquykuyta munasqankuta, mana pusasqa kayta munasqankuta, hinaspa kikinkupa chanin kayninkuwan kusisqa kasqankuta. ‘Chayrayku qanpi kaq k’anchay tutayay kaptinqa, may ancha hatunmi chay tutayayqa!’ Mana kanchu aswan hatun pantachikuy runaqa yuyayninta llullachinman chaymantaqa, chaymi runakunata pusarqa kikinkuman atinichakusqa espirituta uywanankupaq, creespa paykuna chaninpi kasqankuta hinaspa k’anchaypi kasqankuta, maypachachus Diospa llaqtanmanta karunchakuchkanku, hinaspa munakusqanku k’anchayninku tutayay kasqanta.” Testimonies, volumen 1, 332, 333.
Rimayqa “allin willakuykunata apamun” nisqaqa Isaiaspa chay pasajenpi iskay kuti kutichisqa kachkan, Chawpi Tuta Qapariypa historianta reqsispa sut’inchananpaq; hinallataq Isaiaspa chay willakuyman pusaq versículokunapas chayllatataq ruwanku, maypichus munasqa kaq mana allin kaqmanta rakisqa kaptin hukllay rurasqa kasqanmanta rimarin.
Rikch’ariy, rikch’ariy; kallpaykita churakuy, Sion; sumaq p’achaykikunata churakuy, Jerusalén, llaqta santa: kunanmantapacha mana yapamanta yaykonqachu qamman mana señalniyuq circuncisiónniyuq runa, nitaq qhelli runapas. P’ututa chhaqchukuy; hatariy, tiyay, Jerusalén: kunkaykimanta watasqakunata paskaykuy, Sionpa prisionera ususin. Isaías 52:1, 2.
Jeremíasqa rikuchin ñawpaq llakikuypi kaqkunata, pikuna yachanku suyay pacha ukupi kashankuta. Isaíasqa chayllataq runakunata kamachin: “Rikch’ariy, rikch’ariy” nispa. Paykunaqa rikch’arinku hinaspa qhipaman chayanku huk punto-man maypim manaña kanqachu Diospa iglesianpi circuncisión mana rurasqa nitaq qhelli kaqpas, imaraykuchus tukuchasqaña kanqa ancha chanin kaqta hinaspa mana allin kaqta t’aqay llamk’anata. “Señorqa munan iglesianta ch’uyanchasqa kananpaq, manaraq taripayninkuna aswan sut’i hina uraykamuchkaptin kay pachaman.”
“Kay allpamanta kay pacha historiapa tukukuyninman utqayllaña chayasunchik. Tukuyqa ancha qayllañam, achka runakuna yuyasqankumanta aswan qayllañam, hinaspan ñoqaqa llakiywan hunt’asqa kashani ñuqanchik llaqtanchikman mañakuyta, tukuy sonqowan Señorta mask’anankupaq. Achka runakuna puñusqañam kachkan, hinaspa imataq nisqa kayman paykunata aychan munayniyuq puñuyninkumanta rikch’arichinapaq? Señorqa munan iglesianta ch’uyanchasqa kananpaq, manaraq taripayninkuna aswan sut’inchasqa hinata kay pachaman urmashaqtin.”
“‘Pitaq hamuynin p’unchayninpi sayayta atinman? Pitaq rikurimuptin sayarinqa? Payqa quri q’umyachiqpa ninan hina, p’achata taksaqpa jabónnin hinataqmi. Paymi tiyaykunqa quri q’umyachiq hina, qullqita ch’uyaq hina; Levipa churinkunataqmi ch’uyanchanqa, quri qullqi hinam q’umyachinqa, chayhinaqa Señorman haywarinqaku chanin kaypi haywarisqata.’”
“Cristoqa llullaq p’achakuna llapanmantam qichunqa. Chiqaqta llullakuwan chaqrusqa kayqa manam payta pantachiyta atinchu. ‘Payqa quri ch’uyachiq nina hinam,’ ancha chaninnaqta mana allinmanta t’aqaykuspa, quri q’upata qurimanta.”
“Levitakuna hina, Diospa akllasqan runankuna paymanta t’aqasqa kanku paypa sapallan llaqt’ay llamk’ananpaq. Sapa cheqaq cristianom sacerdotekuna hina kamachisqa kayninta apamun. Payqa yupaychasqa kachkan kay santu kamachiwan, hanaq Pachapi Taytanpa kawsayninta kay pachaman rikuchinanpaq. Allinta uyariytawan kasukunqa kay simikunata: ‘Chayrayku qankunapas hunt’asqa kaychis, imaynatachus hanaq pachapi kachkaq Taytaykichis hunt’asqa kasqan hina.’”
“‘Ichaqa sutiyta manchakukuqkunaqpaqmi ichaqa Quski Kusaypa Intin lluqsimunqa ripukunankunapi hampiywan; qankunan taqmi lluqsinqichik, uywa wasipi wiñasqa waka wawachakuna hina hatunyarinqichik. Hinaspan millay runakunata saruchinkichik; paykunaqa chakiykichikpa plantan uranpi uchpa kanqaku, kayta rurasqay p’unchaypi, nispa nin Tukuy Atiyniyuq Señor de los ejércitos.
“‘Yuyaychaychis sirviniy Moisespa kamachikuyninta, Horebpi payman kamachirqani tukuy Israelpaq, kamachikuykunawan hinaspa taripanakuykunawan kuska. Qhawariychis, noqa kachamusaqmanmi profeta Eliasta Señorpaj hatun manchay p’unchay hamunanmanta ñawpaqta; paymi taytakunap sonqonta wawakunaman kutichinqa, hinaspa wawakunap sonqontapas taytankunaman kutichinqa, ama noqa hamuspa allpata ñakay ñak’ariywan maqaykunaypaq.’” Review and Herald, November 8, 1906.
Llakichis llulla yachachiykunata hap’ipakusqankuqa rakisqa kanqaku chay historiapi, chayqa qallarin “kunka” chunlla purunpi waqaspa. Llakichis Diospa kamaq atiyninta mana saqespa huk sapa runapa santu-khuyasqa kawsayninta rurachinantaqa, “qori”manta rakisqa kanqaku chay historiapi, chayqa qallarin “kunka” chunlla purunpi waqaspa. Paykunaqa Laodicea runakuna hina puchukankum, kikin chay cheqapi maypichus Laodicea Philadelphia-man chimpaspa wiñan.
Chaninnaqta mana allinmanta t’aqayqa casi llapallanmi kachkan rimanakuypa kachaqninpa llamk’aynin, paymi usqhaylla hamun Levípa churinkunata ch’uyanchanampaq; ichaqa noqanchikpas chaypi ruwasqanchikwan yaykunanchikmi tiyan.
Chayrayku, munasqaykuna, imaynan qankunaqa sapa kuti kasukusqankichik, manam ñawpaqpi kashaqtiyllachu, aswanmi kunanqa mana qankunawan kashaqtiypas, manchakuywan chhaphchiywanpas kikin qespichisqasniykichikta ruwariychik. Diosmi qankunapi llamk’ashan munayta hina ruwanaykichikpaqpas, paypa allin munayninman hina. Llapa imatapas ama rimarqaykachaspa nitaq churanakuspachu ruwaychik, huch’annaq mana tarisqa, mana ima millaychasqa, Diospa churinkuna hina, mana piñakusqa, q’iwisqa millayman tukusqa llaqtapa chawpinpi, paykunapa ukhupinpi kay pachapi achkiykuna hina lliphillishaqkankichik. Filipenses 2:12–15.
Jeremíasman nisqa karqa ancha chanin kaqta mana allin kaqmanta t’aqayta, hamuq taripaypi Diospa rimaynin apaqnin kananpaq munaspa. Jeremías Diospa yuyaychasqannta uyarisqanmi rikuchirqan Sonqochaqepa kachkayninña ña paypaq chaskisqa kasqanta, llamk’anata hap’iyta akllaspaqa.
Qespichisqa tariykuna tarinapaq llamk’ayqa huk kuska-yanapakuymi, ishkayninpa kuska ruwasqanmi. Dioswan huchanmanta wanakukuq hucha runawanqa yanapanakuy kananmi. Kayqa allin kausay kamachiykunata runapa sonqonpi sayachinapaq ancha munasqañam. Runaqa tukuy sonqonwan kallpachakunanmi hunt’asqa kayman chayananta hark’aqta atipananpaq. Ichaqa allin lluqsiyta tarinapaqqa tukuyta Diosllamanmi hap’ipakusun. Runapa sapallan kallpachanqa mana hayk’aqpas aypanchu. Diospa hatun kallpan yanapaynin mana kaptinqa mana imapaqpas valenchu. Diosqa llamk’an, runapas llamk’an. Wateqaykunata hark’ayqa runamanta hamunanmi, paymi Diosmanta kallpanta chaskinan. Huk ladupeqa mana tukukuq yachay, kuyapayakuy, kallpawanmi kachkan; huk ladupeqataq pisi kallpay, huchasapa kay, tukuy imapi mana atiy atiyniyuq kaymi kachkan.
“Diosqa munan kikinchik kikinchikpa hawan atiyniyuq kayta. Ichaqa Payqa mana yanapawayta atinchu mana ñuqanchikpa munakuyninchikwan, yanapakuyninchikwanpas. Diosmanta Espírituqa runaman qusqan atiyninkunawan, kallpankunawan ima llamkan. Kikinchikllamantataq mana atinchikchu munaykunata, yuyaykuna churayninkunata, sunqupa qhechuyñinkunatapas Diospa munayninwan hukllachasqata churayta; ichaqa sichus ‘munanchik munayta munaytaqa,’ Salvadorqa kayta ñuqanchikrayku ruwanqa, ‘Yuyaykuna oqarispa, hinaspa sapa hatunchakuyta Diospa yachayninpa contranpi hatarikuqta urmachispa, sapa yuyaytapas Cristo-man kasukuyman prisionerota apaspa.’ 2 Corintios 10:5.” Hechos de los Apóstoles, 482.
Apocalipsis chunka hukniyuqpi kinsa pusaq p’unchawkuna kuskan, ch’aki tullukuna ñanpi wañusqa kashaqtin, “ch’in pampa” nisqapa unanchaqninmi, hinaspa “ch’in pampa”qa Levitico iskay chunka suqta-niyuqpi “qanchis kuti” nisqatan rikuchin. Chay kinsa pusaq p’unchawkuna kuskan ch’iqichisqa kaypa tukukuyninpi, pachak tawa chunka tawa waranqa ukhupi kayman qayasqakunaqa “rikch’arinankupaq” hinaspa “allpata thalirinankupaq” kashanku. Panin White nin: “Señor munan Iglesianta chuyanchasqa kananpaq, juiciokunaqa aswan sut’inta kay pachaman urmamunanmanta ñawpaqta.”
“Huk iglesia” nisqawan tupachispa payqa Jeremíaspa rakisqa rurayninmanmi rimarin, mayqenmi “chaninnaqta millaymanta” hurqun. Chaymantapas payqa Malacías qillqapa kinsa kaq kapitulumwanmi tupachin, maypichus huk willakuq ñanta wakichin pactopa Willakuqpaq. Ñanta wakichiq willakuqqa Isaíaspa “ch’inneqpi waqyaq simin” nisqanmi. Pactopa Willakuqqa Criston, paymi wakichakuspa kachkan pachak tawa chunka tawa waranqa runakunawan pacto rurananpaq; paykunaqa “Levitakuna hina,” “paypa sapanchasqa kanku paypa sapa llamk’ayninpaq.” Chaymantataq payqa sacerdotekuna kasqankuta reqsichin, hinaspa Jesuspa nisqanta citespa nin: “Chayrayku qankunapas hunt’asqa kaychis, hanaq pacha Yayaykichis hunt’asqa kasqan hina.”
Kanmi huk pichapiq patanpi huk ch’uyanchanakuy ruray kachkan, imaraykuchus Señorqa pachak tawa chunka tawa waranqa runakunapaq huk sapa llamk’anata hunt’achinankupaq wakichisqa kachkan, hinaspataq “paypa taripakuyninkuna aswan sut’inchaywan kay pachaman urmanankukama” huk ch’uyachasqa iglesiata hap’inqa. Paypa taripakuyninkunaqa ñam kay pachapi kachkanñam, ichaqa domingo kamachikuypiqa “Diospa chinkachiq taripakuyninkuna” qallarin urmayta.
Chay juicio-kunaqa “khuyapayakuy pacha kanku cheqaqta mana hayk’aqpas reqsirqankuchu chaykunapaq.” Ichaqa manam ima khuyapayakuypas kanchu chay juicio-kunapi, chay necesariu pichaychasqa puriyman mana yaykuyta munasqankunapaq. Chay “juicio-kuna,” mayqenkunachus “aswan sut’ita urmaykunku,” señal juicio-kunata reqsichinku. Chaykunaqa huk señalta rikuchinku, Santo Espíritu-taqmi chay juicio-kuna rurasqan caoswan ch’aqwaywanpas llamk’achkan, huk t’aqata señalaypaq, mayqenkunachus “llulla samana p’unchayta waqaychanku” chaykunawan, mayqenkunachus “yuyaychasqa sonqowan Señorpa Sábado ninta waqaychanku” chaykunawan, imaraykuchus kayllam kachkan “pachamamallata amonestananpaq.” Chay juicio-kuna, mayqenkunachus señal kanku, chaykunaqa qhipa rikra hinam Santo Espíritu llamk’achkan Diospa wawakunata, Babilonia ukhupiraq kachkaptinku, pachak tawa chunka tawa waranqapa unanchanta reqsinankupaq.
Ichaqaqa, Panichik White manam kinsa Malakías qillqapa kimsa kaq kapítulollatachu riqsichin, aswanpas chay librop tukukuyninpi tawa kaq kapítulopi kaq qhipa versículokunatapas churaykun, hinaspataq huk kutiwanraqmi “kunka” nisqaman riqsichin, chaytaqmi pactokuy willakuqpa kachananpaq ñanta waqichinan karqa. Chay qhipa versículokuna manam pactokuy willakuqpaq waqichaymantaqa kankuchu; Moiséspa kamachikuyninta yuyarinamanta, taytakunapa sonqonkuta wawankunaman muyurichinankumanta, hinaspataq wawankunapa sonqonkuta taytankunaman kutirichinankumantawanmi kanku. “Kunka” ñawpaqtaqa Cristopaqmi waqichin, payqa pactokuy willakuq hina, usqhayllata Templonman hamuspa, rikch’achisqa kasqankurayku llaqisqa llaqtanta chuyanchananpaq, unanchapa llamkayninta hunt’anankupaq. Chaymantaña Malakíasqa “kunka” nisqapa llamkayninmanta huk aswan kaq rikch’aynintana rimarin.
Payqa “taytakunapa sonqonta wawakunaman kutichinqa, wawakunapa sonqontataq taytankunaman,” nispa, chay ruwaytataq Horebpi qosqa kamachikuywan tupaqllataq ruwanqa. Elías, mayqinchus Isaíaspa “qapariynin” kasqa, Diospa llaqtanpa huchankunata reqsichinqa. Chayqa mayllakuy ruranamanta huk rakiymin. Huchaqa huklla sut’ichayniyuqmi: Horebpi qosqa kamachikuyta p’akiylla. Juan Bautistaqa Elíasmi karqa, hinaspa llamk’ayninpi chay kikin imapas karqa.
Chay p’unchaykunapi Juan Bautista hamurqa, Judea chunlla pampapi willakuspa, nispa: Arrepentikuychik; hanaq pacha qhapaq kamachikuyqa qayllañam kashan. Kaymi profeta Isaiaspa rimarisqan runaqa, nispa: Chunlla pampapi waqyaspa qapariqpa siminmi kay: Señorpa ñanninta wakichiychik, purinan ñankunata chiqanyachiychik. Kikin Juanqa camello millwawan p’achasqasqan karqa, qarawan rurashqa chumpita wijsansa muyuriqta watakuspa; mikhunantaq karqa chuqchikuna hinaspa sach’a misk’i. Chaymantataq Jerusalén llaqtamanta, llapa Judeamanta, hinaspa Jordán mayu muyuriq llapa suyumantawan payman lloqsirqaku; huchankuta willakuspa Jordánpi paywan bautizasqa karqaku. Ichaqa bautizananman achka fariseokuna hinaspa saduceokuna hamuqta rikuspa, payqa paykunata nirqa: Mach’aq wayñu miray, ¿pitaq qankunata yachachisurqankichik hamuq phiñakuy mantam ayqekunaykichikpaq?
Chayqa rayku, allin ruraykunata ruraychis arrepentikuywan kuska kashqanta rikuchinapaq. Amaqá ukhuykichispi niychischu: “Abrahammi taytayku,” nispa; noqaqa niykichis: Diosqa kay rumikunamantapas atinqa Abrahampaq wawankunata hatarichiyta. Kunanpas hachaqa sachakunapa sapinman churashqanñam kashan; chayrayku llapa sachapas mana allin rurayta apamuqqa kuchusqa kanqa, ninamanpas wikch’usqa kanqa. Noqaqa yakuwanmi bautizaykichis arrepentikuypaq; ichaqa qhepata hamuqqa noqamanta aswan kallpasapaqmi, paypa usutan kunanapaqpas mana hinachu kani; paymi bautizasunkichis Espíritu Santowan, ninawanpas. Paypa makinpim aventador kashan, era nirqananta sumaqta pichanqa, trigontapas pirwanman huñunqa; ichaqa qaratataqa mana wañuq ninawanmi rupachinqa. Mateo 3:1–12.
Juan Bautista hamurqa Apocalipsis chunka hukniyuqpi kimsa p’unchaw kuskanmanta “ch’in neqman”, llapa profetakunaqa astawan qhepa p’unchawkunamanta rimashaqtin, manam paykuna kawsasqanku p’unchawkunamantaqa. Payqa huchamanta wanakuy willakuyta apamurqa, hanaq pachap qhapaq suyunchis qayllapi kasqanrayku, hinallataq Jesucristoq Apocalipsisnin kicharisqa kachkan “tiempo qayllapi kasqan” nisqapi. Juan Bautistaqa “kunkaq” llamk’ayninta rikuchin; Jesuspa nisqanman hinaqa, payqa hamunan Elíaspas karqan.
Llapan profetakunapas kamachikuywan kuska Juan kama willakurqanku. Chaskiyta munankichik chayqa, paymi Elías, hamunanpaq kaq. Uyarispa uyariq rinriyuqqa, uyariychun. Mateo 11:13–15.
Jesús sut’ita reqsichin Bautista Juanpa profétiko kayninqa huk prueban kasqanta. Paymi chiqanta nin: “sichus chaskikunkichik chayta”. Chaymantataq Jesúsqa yachaqninkunata kallpanchan chayta chaskinankupaq, nispa: “uyarinapaq rinriyoq kaqqa, uyariychun.” ¿Imataq uyariychun? Uyariychun pichus chay simi kasqanta, Bibliapa qhipa chunlla chiqninman hamuq, hinaspa allincharin ñanta pactopa kachaqninpaq, payqa pachak tawa chunka tawa waranqa runakunata wakichinanpaq huk sapa ruranata ruranankupaq Diospa señalmanta juicionkunapa pacha tiempopin.
Juanqa p’achan karqan “camelloq chukchanmanta p’achawan, qarap watanakusqanwan siki muyuriqninpim; mikhuynintaq karqan ch’uspiqkuna hinaspa sallqa mishki.” Paypa “mikhuynin”qa Islam willakuy karqan, imaraykuchus “ch’uspiqkuna” simiqa Islamta rikuchin, mishkiqa Diospa siminmi, paypa siminpi misk’i karqan. Pay mikhusqan misk’i willakuyqa karqan “sallqa” Arabia llaqtayoq asnomanta, qillqasqa Escrituraspi Islampa ñawpaq kaq unanchanmantapuni. Islampa sallqa Arabia asnonmanta misk’i willakuy, mayqinchus “ch’uspiqkuna” nisqawanpas rikuchisqa, chayqa paypa p’achanpipas awaykusqa karqan, imaraykuchus camellokunapas Islampa huk unanchan kanku. Mana simita q’iwispa apaychu “ch’uspiqkuna” nisqata Islampa unanchan hina apayqa, Juanpa mikhusqan mikhuyqa ch’uspi sach’a nirqanman tupaq kasqanraykupas, manataq chay ch’uspi animalkunatachu. “Ch’uspiqkuna” simiqa Islampa unanchanmi, hinaspa Juanqa mana ima phisiku mikhuyta mikhusqanta rikuchirqanchu; paypa mikhunqa huk unanchan karqan pay mikhusqan profetico willakuymanta.
Wachaqninqaqa Habacucpi rikuchisqa “profecía” karqan. Chay profecíaqa huñun ñawpaq kaq llakikuy pantasqanta, vírgenespa suyasqan tiemponta, hinallataq Adventismopa cimientonkunata, imaynachus chaykunaqa sagrados gráficos nisqakunapi rikuchisqa kasharqan hina. Habacucqa profétic wachaqnin karqan, mayqenchaq chay llapa cheqaq kaykunata huñuspa watarqan.
Rikch’ayninqaqqaqa churasqa p’unchaypaqraqmi kashan; ichaqa tukukuyninpi rimanqa, mana llullakuspa. Unaychakuspapas, suyapay; imaraykuchus cheqaqtapuni hamunqa, manam unaychakunqachu. Qhawariy, paypa almaqa hatunchakusqa kasqanrayku mana allinchu ukhumpi; ichaqa chaniyoq runaqa kawsanqa iñiyninwan. Habakkuk 2:3, 4.
Profecía willakuy, chumpi hina hukllachkaspa “voz”pa waqyayta ruranapaq willakuykunata, chayqa sipaskunamanta rimaymi, chay unaykama suyasqa rikch’ayninwan tinkisqa, ichaqa rimananpaq kasqa. Chisi chawpi Waqyaypa rikch’ayninqa huk rakiyta paqarichin millay runakuna ukhupura, paykunapa “almankunapas hatunchasqa” kasqankumanta, chay preciado runakunamanta, paykuna iñiypi chaninchasqa kasqankurayku. Iñiypi chaninchasqa kayqa chay “voz”pa churakusqan chumpinmi.
Hinaspaka kaymi kanqa wasinpa chumpin, cheqaq kaytaq sonqonpa chumpin. Isaías 11:5.
Chʼusaq pampapi waqaq “kunan rimay” chayamurqan chay llakikuyta apamuq hina, 18 julio 2020 p’unchaypi llakikuy qhipaman, paypa willakuyninqa kikin willakuyllam karqan, imaynachus 11 septiembre 2001 p’unchaymantapacha kasqan hina. Chay willakuy Elíasmanta hamuqmanta, suyaypi llakiska wañusqa chʼaki tullukunaman, kaymi: Islamqa “señal juicios” nisqakuna kasqanmi, Diospa wakin wawanakunapaq Babiloniapi chiqan kayta yachakunankupaq qhepapi rikuchikuq hina.
Chiqap runakunapa ñanninqa allin chiqanniyuqmi: qan, aswan chiqap kashaq, chiqap runakunapa ñanninta tupunki. Arí, Señor, qanpa taripaynikkunapa ñannimpiqa suyakurqaykiku; sunquykupa munayninqa qanpa sutiykipaqmi, hinaspa qan yuyariyniykipaqmi. Alma-ywan tutaqpi munarqayki; arí, ukhupi kaq espiritu-ywanqa paqarinmanta mask’asqayki: imaraykuchus qanpa taripaynikkuna kay pachapi kaptinqa, kay pachapi tiyakuqkuna chiqap kayta yachaqanku. Isaías 26:7–9.
Juan Bautista, payqaqa hamuq Elías karqan, Apocalipsis chunka hukniyuq kapitulumanta kimsa pusaq p’unchay chawpipi “ch’in pampapi” kaq “kunka”mi. Rurasqanqa chay tawa kaq, tukukuq generación Adventismomanta reqsichiyta hap’in, chaykunapa almanakuta hoqarisqa kaptinpas paykunaqa taytankunapa espíritu herencianpi atinispa kachkanku, ichaqa Diospa phiñakuynin hamunanta musyaspankum. Paykunaqa tawa kaq generaciónmi, imaraykuchus paykunaqa hunt’asqata rikurirqunku huk generaciónman tukuspa, Cristopa contranpi llapanmanta chinkasqa hina. Paykunaqa mach’aqwaykunapa generaciónmi, ichaqa Abraham taytankumanraqmi qhawarinku, nispa rimanankupaq paykunaqa cheqaqtapuni Corderopa generaciónnin kasqankuta. Corderopa generaciónnenqa Pedroq akllasqa generaciónninmi; paykunaqa Corderota qatikunku maymanpas risqanman hina.
Juanqa rikch’ayllam huchankunata rikhuchirqa paypa willakuyninta uyariqkunaq huchankunata, paykunaqa arrepentikuspa bautizakuspankurayku. Hinallataq willarqanku paypa qhepanta huk runa hamunanta, paymi allinta pichaspa paypa era nispata llump’ayta ruwanqa. Chay Runaqa pacto nisqapa kachaqninmi, paymi “allpa pichana runa”, llulla qullqikunatawan llulla anillukunatapas ventanaman pichaspa urqun, hinaspataq ñawpaq anillukunata kutichimun; chaykunaqa chunka kuti aswan k’anchan, William Miller-ta angelkuna pusarqanku ñawpaq anillukunata huñuy llamk’anapi, ñawpaq angelpa kuyuriyninpi.
Juan Bautistaqa mana muyuykuspa, chiqap simillawan rimarqan Laodicea Adventistakuna Abraham taytankuyman confiakusqankumanta; chaymi hamuq Elíaspa ruraynin karqan taytakunapa sonqonkuta wawakunaman kutichiy, hinallataq wawakunapa sonqonkutapas taytakunaman kutichiy. Ñawpaq kaqwan qhepa kaqwan Biblia nisqanman hina aplicaypa kamachiyninmi chay ruwanakunapi rikuchikun; ichaqa chayllapiqa tarikunpas kachkan, chaypi tarikuqkunapaq, paykuna t’aqakunapi kasqanku, awqakunapa hallp’api kasqanku, ch’in neq’epi wañusqa hina kasqanku. Paykunaqa huchankuta riqsirinanku, taytankunapa huchantawanpas, hinaspa wanakunanku. Huchankuta riqsirisqankuwan, taytakunapa huchantawan riqsirisqankuwan kuska, chay kimsa p’unchaw kuskanniyuq ch’in neq’e pacha unaypiqa mana Señorwan purisqankutapas sut’inchananku. Aswanpas, chay historiapiqa Diospas paykunawan mana purisqantapas sut’inchananku.
Qankunamanta puchuqkunaqa awqankunapa allpankunapi huchankuraykumanta pisipayaspa tukukunqaku; chay hinallataq taytankunapa huchankunamanta paykunawan kuska pisipayaspa tukukunqaku. Sichus huchankuta, taytankunapa huchantawan, ñoqapa contraypi huchallikusqankumanta pantasqankuta confesakunkuman, hinallataq ñoqapa contraypi purisqankutapas; hinallataq ñoqapas paykunapa contranpi purirqani, awqankunapa allpanman apamurqani; chaymantapas mana circuncidasqa sonqonkuta uywasqa kaspa humillakunkuman, huchankumanta castigasqa kayninkuta chaskikunkuman chayqa: chaypim yuyarisaq Jacobwan rurasqay pactota, Isaacwan rurasqay pactotapas, Abrahamwan rurasqay pactotapas yuyarisaqmi; allpatapas yuyarisaqmi. Levítico 26:39–42.
Ñaqayqa karqan allpapa samana p’unchawninkunata mana yuyarisqankurayku.
Juan Bautista, mayqinchus hamuq Elías karqan, Apocalipsis chunka hukniyoqpa kimsa p’unchaw kuskanta qhepa kuskanta ch’usaq purunpi “kunkata” rikuchirqan. Payqa wañusqa ch’aki tullukunata pushanman karqan Horebpi Moisespa kamachisqanta “yuyarinankupaq”; chayta ruwaspankuqa, chaymantataq pactopa kachaqninmi taytakunapa pactonta “yuyarinman” karqan. Ichaqa huchankuta, taytakunapa huchankutapas willakuspa, aswan p’inqayman urmaspa, imaynachus Diospa contranpi “huchallikurqanku” chay pantasqankutapas sut’inchayta ruwanankupuni karqan.
Paykunataqa hinallataqmi willakuyta munanman karqan, Diospa ñanman mana allinchasqa “ch’iqnikuspa” purisqankuta, hinallataq Diospas paykunapa contranpi “ch’iqnikuspa” purisqanta.
Paykunakapas reqsisqankuman yachayta, paykunapuni kasqankuta wañusqa ch’aki tullukuna hina, Apocalipsis chunka hukniyuqpi ñanpi kaqkuna, imaraykuchus willakuyta hap’iyta karqan: Diosmi paykunata apamurqa awqankupa hallp’aman, hinaspa awqankupa hallp’anqa wañuymi.
Juan Bautista nisqanman hinaqa, paykunaqa kutichinankutaq karqan ima “qapariqtaq” “ch’in pampa”pi qaparishanman, imaraykuchus Juan tapurqan: “¿Pitaq qankunata willarirqasunkichis hamuq phiñakuymanta ayqekunaykichispaq?”
Kay yachachikuykunata qhipa qillqapiqa qatiqkusunchik.
Diospa ministrunman kamachisqa kachkan: “Qapariy sinchita, ama qispichiychu, waqnikiqa pututupa hina oqarichun, llaqtayman huchankuta rikuchiy, Jacobpa wasinmanta runakunamanpas huchankuta rikuchiy,” nispa. Señorqa kay runakunamanta nin: “Paykunaqa sapa p’unchay maskhawanku, ñanniykunata yachayta kusikunku, chanin ruwasqa suyu hina.” Kaypiqa kashan huk llaqta, paykikuna kikinllamanta pantasqa, kikin chanin kaypi hap’isqa, kikinkunamanta allinllaña kasqankupi samasqa; chayrayku ministruman kamachisqa kachkan sinchita qaparinanpaq huchankuta paykunaman rikuchinanpaq. Tukuy pacha edadkunapi kay ruwanaqa Diospa llaqtanpaq ruwasqa kashan, kunanqa aswan mastaraq munasqa kachkan ñawpaqmanta ima pacha kasqanmantapas.” Testimonios, volumen 5, 299.