Igitabo cya Daniyeli — Ijana na Mirongo Itanu na Gatatu

Ubwami bwo mu majyaruguru bwagereranyaga kamere yo hasi mu rusengero rw’ikiremwamuntu; bwagereranyaga umubiri mu rusengero rw’itorero; bwagereranyaga umubiri wa kimuntu mu rusengero rwa Kristo. Kristo yubatse buri rusengero rwose, kandi ni We washyizeho urufatiro rwose, kandi ibuye rya mbere mu rusengero rw’Abamillerite ryari inyigisho y’“ibihe birindwi,” igereranywa n’inkoni ebyiri za Ezekiyeli. Mu bugome bwo kwigomeka bwo mu 1863, Ubadivantisiti bwa Lawodikiya bwanze “ibuye ry’ifatizo ryo mu mfuruka” ryabwo rya gihanuzi, kandi ni ko byagenze no mu iyubakwa ry’urusengero rwo ku isi. Iryo buye ryanzwe ryari ryaragenwe kuzatoranywa ku musozo w’iyubakwa ry’urusengero, nubwo ryabereye ibuye risitaza mu gihe cyose cy’iyubakwa. Nyamara, Ijambo rya gihanuzi rigaragaza ko ibuye ryanzwe risitaza amaherezo rizahinduka umutwe w’imfuruka.

Inkoni y’“ibihe birindwi,” nk’uko ishushanywa n’ubwami bw’amajyepfo, ni yo “mutwe,” ugereranyije n’ubwami bw’amajyaruguru. Ni “umutwe,” kuko ari mu bwami bw’amajyepfo Imana yahisemo kwerekana Yerusalemu nk’umurwa Wayo, aho yashyize ubuturo Bwayo bwera n’izina Ryayo. Kugeza igihe izo nkoni zombi zahurijwe hamwe kuva mu 1798 kugeza mu 1844, “umutwe” wari warabaye ubwami bwo hasi, ari bwo bw’amajyepfo. Igihe Yohana, mu 1844, yabwirwaga kureka ubwami bw’amajyaruguru, kuko bwari bwarahawe abanyamahanga, ubwami bw’amajyepfo bwagumyeho nk’ibendera rihagaze ryonyine ari ishyanga rimwe, cyangwa nibura uwo ni wo wari umugambi. Uwo mugambi waburijwemo n’ubwigomeke bwo mu 1863, n’“ubwigomeke bwa mbere i Kadeshi” bwa Isirayeli ya none.

Ku wa 11 Nzeri 2001, Uwiteka yagaruye Itorero Rye rya Lawodikiya mu 1863, arigarura mu 1888, arigarura mu 1919, kandi arigarura mu 1957 ku “bugome bwa kabiri bw’i Kadeshi”. Ariko muri ubwo bugome, isezerano ry’uko ibuye ryanzwe rizahinduka irikomeza imfuruka ubu ririmo gusohora. Risohorezwa muri abo bashushanyijwe nk’abihumbi ijana na mirongo ine na bine, abo Kristo asohozeramo guhuza Ubumana n’ubumuntu iteka ryose.

Pawulo yagaragaje kamere yo hasi ko ari umubiri, naho kamere yo hejuru ko ari ubwenge. Yagaragaje ko umubiri (kamere yo hasi) ari urupfu.

Pawulo yari azi ko mu “mubiri” we hatarimo “ikintu cyiza na kimwe.” Kamere zo gukunda icyaha, izo yarazwe n’izo yitoje zari mu mubiri we, zakoraga gusa kugira ngo zimuyobore mu cyaha. Izo kamere zagaragazaga amategeko y’icyaha, ariko Pawulo yifuzaga gukomeza amategeko y’Imana, atari amategeko y’icyaha. Amategeko y’Imana Pawulo yayise “itegeko ryo mu bwenge bwe” (kamere ye yo hejuru). Gutaka kwe kwari uku: “Ni nde uzankiza uyu mubiri w’urupfu?” Birumvikana ko Pawulo yari azi ko ari Ubumana bwari kuzana agakiza, ariko kandi yari azi ko umurimo wo gukizwa wasabaga ko na we awugiramo uruhare.

Gukizwa ku mubiri w’urupfu kwakozwe n’imbaraga z’Ijuru, zihujwe n’imbaraga za kimuntu, kandi icyo ni cyo cyitegererezo Yesu yahaye abantu. Ndetse n’igihe itegeko ry’icyaha ryakoraga cyane muri kamere yo hasi y’umubiri, Yesu yakomeje gutegeka iyo kamere yo hasi kuyoboka amategeko y’Imana, atanga ubushake Bwe ngo bugandukire ubushake bwa Se. Pawulo yashoboraga kubona gukizwa iyo aza kuba yaratanze ubushake bwe ngo bugandukire ubushake bw’ubumana. Mu kubigenza atyo, yari ari gukorera agakiza ke bwite, kandi ibi ni byo Mushiki wa White ashaka kuvuga iyo avuga iby’umurimo wo gukuraho icyaha mu mibereho yacu.

Pawulo yaratatse ati: “Mbega ndi umuntu uteye agahinda! Ni nde uzankiza uyu mubiri w’uru rupfu?” Mushiki wa White yavuze ati: “igihe twifuza kubaturwa mu cyaha, maze mu bukene bwacu bukomeye tugatabaza dusaba imbaraga zituruka hanze yacu kandi zisumba izacu, ubushobozi bw’ubugingo bwuzuzwa imbaraga ziva ku Mana z’Umwuka Wera, kandi bukumvira amabwiriza y’ubushake mu gusohoza ubushake bw’Imana.” Mu kwinjira mu guhuza ubumuntu bwacu n’ubumana bwa Kristo, binyuze mu gukoresha ubushake bwacu, dusohoza “igikorwa” cyo gukura icyaha mu “bugingo” bwacu ubwacu.

Ariko icyo “dukeneye gusobanukirwa ni imbaraga nyakuri z’ubushake.” Ubushake ni “ububasha bugenga kamere y’umuntu, ububasha bwo gufata icyemezo, cyangwa bwo guhitamo. Byose bishingira ku mikoreshereze myiza y’ubushake. Imana yahaye abantu ubushobozi bwo guhitamo; ni ubwabo kubukoresha. Ntimushobora guhindura imitima yanyu, ntimushobora ubwanyu guha Imana ibyiyumvo byayo by’urukundo; ariko mushobora guhitamo kuyikorera. Mushobora kuyiha ubushake bwanyu; ni bwo izabakoreramo, kugira ngo mushake kandi mukore ibihuje n’ibiyishimisha byiza. Bityo kamere yanyu yose izashyirwa munsi y’ubuyobozi bw’Umwuka wa Kristo; urukundo rwanyu ruzaba rwibanze kuri We, ibitekerezo byanyu bizaba bihuje na We.”

Pawulo yari azi aya kuri yose, kandi yari azi ko kamere ye yo hasi yagombaga kugengwa no gutegekwa na kamere ye yo hejuru, binyuze mu gukoresha ubushake bwe. Ni cyo cyatumaga Pawulo apfa buri munsi.

Pawulo yari azi ko yagombaga kubamba kamere ye yo hasi buri munsi, akoresha ubushake bwe kugira ngo akomeze iyo kamere ye yo hasi iri mu kwicisha bugufi. Ni cyo cyatumye abamba umubiri we.

Pawulo yari azi ko kamere ye y’icyaha yo mu mubiri yari kuzakomeza kubaho mu bantu kugeza ku Kugaruka kwa Kristo kwa kabiri, igihe abizerwa, mu kanya nk’ako guhumbya, bazahabwa umubiri mushya w’ubwiza. Ni cyo gituma 1798 igaragaza urufatiro rw’iyo myaka mirongo ine n’itandatu urusengero rw’Abamilerite rwubatsweho, kuko Kristo, ari we rufatiro rwonyine, yari Umwana w’Intama watambwe kuva ku rufatiro rw’isi. Ubwami bwo mu majyaruguru bwari umubiri, ari wo, binyuze mu cyaha, wari warafashe ubutware ku bumuntu, kandi ukishyira hejuru ngo ube ubwami bwo mu majyaruguru bw’ibinyoma. Mu 1844, Yohana yabwiwe “gusiga hanze” urugo rw’urusengero, ari byo mu Kigiriki bisobanura kwanga kamere yo hasi, yari yarafashe ubutware ku kamere yo hejuru aho Imana yari yarahisemo gushyira izina ryayo; kandi mu 1798, umubiri (kamere yo hasi) hamwe n’“ibyifuzo n’irari byawo” wagombaga kubambwa.

Ku ishingiro, umubiri wa Kristo wapfuye mu kubambwa, ubwo yacibwaga akavanwa mu bazima. Ubwami bw’amajyepfo bwari bukwiriye noneho kuba ishyanga rimwe, rifite umwami umwe, riri mu isezerano n’Imana, kandi rikaba ishyanga rifite Ubuturo Bwera bw’Imana hagati muri ryo. Umurongo ku murongo, “ibihe birindwi,” ubu ni byo “mutwe w’imfuruka,” kuko uhereye ku wa 11 Nzeri 2001 Imana iri guhagurutsa “ingabo zo mu majyaruguru” zayo nk’ibendera. Izo ngabo zigomba kuba ishyanga rimwe, kandi iryo shyanga rizagaragaza ishusho Yayo yonyine, kandi ribikora muri cya gihe nyir’izina Satani ari guhagurutsa “ihembe” rye ari ryo shusho y’inyamaswa. Muri Ezekiyeli igice cya mirongo itatu na karindwi, ubutumwa bw’imiyaga ine buhumekesha ubutumwa bw’imvura y’itumba ku bahaguruka hanyuma bakaba izo ngabo. Ubutumwa bw’imiyaga ine ni bwo butumwa bw’Impanda ya Karindwi, ari ho ubwiru bw’Imana burangirizwa.

Igikorwa cyo kurangiza cyo gushyiraho ikimenyetso cyatangiye ku wa 7 Ukwakira 2023. Igihe cyo gushyirwaho ikimenyetso kw’abo ibihumbi ijana na mirongo ine na bine kirasohozwa mu gihe cyo kuvuza kw’Impanda ya Karindwi, kandi iyo Mpanda ivuzwa incuro eshatu mu gihe cyose cyo gushyiraho ikimenyetso. Buri gihe iranga igitero cya Isilamu ku Gihugu Cy’Ikuzo. “Igihugu cy’Ikuzo” cya none cyo mu buryo bw’umwuka cyakubiswe ku wa 11 Nzeri 2001, kandi igihugu cy’Ikuzo cya kera nyakuri cyakubiswe ku wa 7 Ukwakira 2023, ari na wo mwaka nyirizina abahamya babiri bari barishwe bongeye kugira ubugingo. Igitero cya gatatu ni ku itegeko rya vuba ryo kubahiriza ku Cyumweru muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika.

Kuva ku wa 7 Ukwakira 2023, ihembe rya Repubulikani n’ihembe nyakuri ry’Abaporotesitanti ry’inyamaswa yo mu isi birimo kurangiza impinduka zabyo za nyuma, bihindukire ihembe rivuga nk’igisato cyangwa nk’Umwana w’Intama, mu itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba. Ibyo kwigaragaza byombi by’abarwanya bo mu imbere n’abo hanze mu ntambara ikomeye ikinirwa mu bihe byo gusoza amateka y’isi, byombi bibarizwa mu mateka ahagarariwe n’umurongo wa mirongo ine mu gice cya cumi na kimwe cya Daniyeli. Iterambere rya nyuma ry’amahembe yombi rigerwaho mu gihe cyo kuvuza kw’Impanda ya Karindwi. Impanda ya Karindwi ni iya gatatu mu mpanda eshatu z’amakuba.

Ibyago bitatu bigaragaza ishyirwa mu bikorwa ry’ubuhanuzi rikubye gatatu, kandi muri uko kubikora bitanga ubuhamya bukomeye bw’ikirango cy’inzira cyo ku wa 7 Ukwakira 2023. Mu byago bya mbere no mu byago bya kabiri, intambara ya Isilamu yarwanywe n’ingabo za Roma, ari yo muri minsi y’imperuka ari Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, nk’uko byahamijwe no kunesha Ubumwe bw’Abasoviyeti byatewe n’ubufatanye bw’ibanga hagati ya antikristo (Papa Yohani Pawulo II) n’umuhanuzi w’ibinyoma (Ronald Reagan) mu 1989.

Mu makuba ya mbere, nk’uko byagaragajwe mu Byahishuwe igice cya cyenda, harimo ubuhanuzi bw’igihe bw’amezi atanu, ari yo myaka ijana na mirongo itanu. Mu makuba ya kabiri, harimo ubuhanuzi bw’igihe bw’imyaka magana atatu na mirongo cyenda n’umwe, n’iminsi cumi n’itanu. Ubwo buhanuzi bwombi bw’igihe bugaragaza intambara yo kurwanya Roma Isilamu yazanye mu mateka yombi agereranya amakuba ya mbere n’aya kabiri. Ubwo buhanuzi bubiri bwari bufite ingaruka ebyiri zitandukanye z’iyo ntambara. Muri iyo myaka ijana na mirongo itanu ya mbere, Isilamu yagombaga “kubabaza” Roma, kandi mu buhanuzi bw’imyaka magana atatu na mirongo cyenda n’umwe, n’iminsi cumi n’itanu, Isilamu yagombaga “kwica” Roma. Ubwo buhanuzi bubiri bwari bufitanye isano itaziguye. Iherezo ry’iyo myaka ijana na mirongo itanu Isilamu yagombaga kubabazamo Roma ryagaragaje itangiriro ry’iyo myaka magana atatu na mirongo cyenda n’umwe, n’iminsi cumi n’itanu, Isilamu yagombaga kwicamo Roma. Amakuba ya mbere n’aya kabiri atandukanijwe n’iherezo ry’iyo myaka ijana na mirongo itanu, no gutangira kw’iyo myaka magana atatu na mirongo cyenda n’umwe, n’iminsi cumi n’itanu.

Leta Zunze Ubumwe za Amerika zireka kuba ubwami bwa gatandatu bw’ubuhanuzi bwa Bibiliya igihe itegeko ryo guhimbaza ku Cyumweru riri hafi kuza rizageraho, kandi ni bwo zihita “zicwa” mu buryo bw’ubuhanuzi. Isaha y’“umutingito ukomeye”, ivugwa mu Ibyahishuwe igice cya cumi na kimwe, ni ryo tegeko ryo guhimbaza ku Cyumweru riri hafi kuza; kandi iyo saha igeze, na none haza n’Impanda ya Karindwi y’Isilamu. Iza kugira ngo irange iherezo, cyangwa urupfu rw’ubwami bwa gatandatu, ari bwo ngabo za Roma mu minsi y’imperuka. Urwo rupfu rwabanjirijwe n’imyaka ijana na mirongo itanu Isilamu ibabaza ingabo za Roma. Dukurikije itangazamakuru rusange, rigerageza kugabanya uburemere bw’ibikorwa by’Isilamu y’abahezanguni mu isi ya none, uhereye ku wa 7 Ukwakira 2023 kugeza igihe iyi nyandiko yandikiwe ku wa 12 Gashyantare 2024, Isilamu yari imaze kugaba ibitero ijana na mirongo itandatu na bitanu ku nyungu z’Abanyamerika hirya no hino ku isi.

Imyaka ijana na mirongo itanu y’Ubuyisilamu ibabaza ingabo z’i Roma, iganisha ku kwicwa kw’ingabo z’i Roma mu byago bya mbere n’ibya kabiri, isubirwamo mu mateka y’icyago cya gatatu, kuko ari ko ikoreshwa ry’ubuhanuzi inshuro eshatu rikora. Ivuzwa ry’Impanda ya Karindwi, ari ryo rishyirwaho ikimenyetso ry’abihumbi ijana na mirongo ine na bine, ari na bwo ubumana bwifatanya n’ubumuntu, nk’uko bigaragazwa no guhurizwa hamwe kw’inkoni ebyiri, rifite ibimenyetso bitatu by’inzira. Icya mbere ni igihugu cy’ubwiza cyo mu mwuka, kandi icya nyuma ni igihugu cy’ubwiza cyo mu mwuka. Ikimenyetso cyo hagati ni igihugu cy’ubwiza nyakuri.

Mu mwaka wa 2023, impanda ya kabiri y’Impanda y’imbuzi y’akaga ya gatatu, yagaragaje ukwirundanya kw’intambara ya Isilamu ubwo yinjiraga mu gihe yagombaga “kugirira nabi” inyamaswa yo ku isi. Muri uwo mwaka kandi, abagabo babiri b’abahamya b’ihembe rya Repubulikani n’ihembe ry’Abaporotesitanti b’ukuri bongeye kubaho maze batangira impinduka zabo zombi zigana amahembe yabo ya nyuma y’ikigereranyo. Ku ihembe rya Repubulikani, byari uguhuza imbaraga zose z’Abaporotesitanti b’abahakanyi hamwe n’imbaraga zose za Repubulikani zahakanye, kugira ngo habeho ihembe rimwe ari ryo shusho y’inyamaswa. Ku ihembe ry’Abaporotesitanti b’ukuri ho, byari uguhuza Ubumana n’ubumuntu uko ihembe ryavaga ku mico ya Lawodikiya rikajya ku mico ya Filadelifiya, kugira ngo rigaragaze ibinyuranye n’ishusho y’inyamaswa. Umwaka wa 2023 wabaye nyuma y’imyaka makumyabiri n’ibiri nyuma ya 2001, bityo ugaragaza isano y’ikigereranyo y’Ubumana bwahujwe n’ubumuntu.

Aya mateka yose yabereye mu murongo wa mirongo ine wa Daniyeli cumi n’umwe, ari wo murongo wafunguwe kandi ugatanga ukwiyongera k’ubumenyi mu mwaka wa 1989, kandi ibyo bigaragazwa n’Uruzi Hidekeli. Mu mateka y’ubuhanuzi bw’uwo murongo, umurimo wa nyuma wo Ahera Cyane na wo urasohozwa, ari wo mucyo wafunguwe mu mwaka wa 1798, kandi ibyo bigaragazwa n’Uruzi Ulayi. Intangiriro y’umurongo wa mirongo ine igaragaza igihe cy’imperuka mu mwaka wa 1798, naho iherezo ry’uwo murongo rikagaragaza igihe cy’imperuka mu mwaka wa 1989, kandi ayo migezi yombi ihurira hamwe mu mateka y’umurongo wa mirongo ine, nk’uko Tigirisi na Efurate (Ulayi na Hidekeli) bihurira hamwe mbere gato y’uko bigera ku Kigobe cy’u Buperesi.

Tuzakomeza iki cyigisho mu ngingo ikurikira.