Igitabo cya Daniyeli - Umubare wa Mirongo Cyenda n’Umwe

Ubumenyi bwafunguwe mu rugendo rw’umumarayika wa mbere bugaragazwa n’iyerekwa ry’Uruzi Ulai mu gitabo cya Daniyeli. Iryo yerekwa rigereranya ibice bya karindwi, umunani n’icya cyenda bya Daniyeli, kandi ubumenyi bwafunguwe mu rugendo rw’umumarayika wa gatatu bugaragazwa n’iyerekwa ry’Uruzi Hiddekel, ryo rigereranya ibice bya cumi, cumi na kimwe na cumi na bibiri. Amasano ari hagati y’izo ngendo zombi ni menshi. Izo ngendo zombi zihuzwa n’imyaka ijana na makumyabiri n’itandatu, uhereye ku bugome bwo kwigomeka bwo mu 1863 ukageza ku gihe cy’imperuka mu 1989.

Ibihe byombi by’imperuka, muri buri rugendo, birangwa n’“ibihe birindwi” byo muri Abalewi makumyabiri na gatandatu. Ubupagani, hanyuma ubupapa, byari byarakandagiye ubuturo bwera n’ingabo kugeza ku gihe cy’imperuka mu 1798. Uhereye ku bugome bwo kwigomeka bwo mu 1863 kugeza mu 1989, habayeho gukandagirizwa mu buryo bw’umwuka nk’uko bigaragazwa n’ibizira bine byo muri Ezekiyeli igice cya munani.

Imyaka mirongo ine n’itandatu uhereye ku iherezo ry’uburakari bwa mbere kugeza ku iherezo ry’uburakari bwa nyuma mu wa 1844, aho Kristo yari yarubatse urusengero rw’umwuka maze akarwinjiramo gitunguranye ku wa 22 Ukwakira 1844, bihwanye n’igihe cy’imperuka mu wa 1989 kugeza ku mategeko ya vuba yerekeye ku cyumweru, ubwo Kristo yongera kubaka urusengero rw’umwuka, kandi azarugeramo gitunguranye mu isaha y’umutingito ukomeye wo mu Byahishuwe igice cya cumi na kimwe.

Igihe marayika wa gatatu yageraga mu 1844, Intumwa y’Isezerano yahise iboneka itunganya bene Levi; ariko mu 1863, abo Balevi batizerwa banga ubutumwa bwa Mose bwatanzwe na Eliya, bahindukira kujya kuzerera mu butayu. Muri uwo murimo wo kugeragezwa, “abubatsi” amaherezo bari kwanga “ibuye rikomeza imfuruka” ry’“ibihe birindwi”, maze bava mu murongo wa Filadelufiya bakinjira mu itorero rya Lawodikiya. Mu minsi y’imperuka, igihe Intumwa y’Isezerano izaza gitunguranye mu rusengero rwayo, ku itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba, izakoresha Balevi bizerwa kugira ngo ihamagare izindi ntama zayo. Abizerwa bo mu minsi y’imperuka bazaba bavuye mu “itorero” rya Lawodikiya binjiye mu “murongo” wa Filadelufiya.

Igikorwa cy’umumarayika wa mbere cyasohoye ubutumwa bwacyo bwashyizwe mu rwego rwemewe hashize imyaka magana abiri na makumyabiri Bibiliya ya King James isohowe, kandi igikorwa cy’umumarayika wa gatatu cyasohoye ubutumwa bwacyo bwashyizwe mu rwego rwemewe hashize imyaka magana abiri na makumyabiri Itangazo ry’Ubwigenge risohowe. Ubutumwa bwashyizwe mu rwego rwemewe bw’ibi bikorwa byombi bwahawe imbaraga n’isohozwa ry’ubuhanuzi buvuga ku Isilamu, bwari bwaranzwe no kumanuka k’umumarayika. Ukuza kw’umumarayika kwagaragaje intangiriro y’“impaka” zo muri Habakuki igice cya kabiri, kandi kuyobora ku isohorwa ry’ameza ya Habakuki.

Ubutumwa bukomejwe bwagereranyijwe n’ameza ya Habakuki bwagejeje ku gucika intege, uko gucika intege kuzanamo igihe cyo gutinda, icyo gihe cyo gutinda kigana ku butumwa bw’Amaborogo ya Saa Sita z’ijoro, kandi bukarangirana no gusohora k’ubutumwa bw’Amaborogo ya Saa Sita z’ijoro. Imigereranyo iri hagati y’izo ngendo zombi ni igihamya ndakuka ku bahitamo kubona, cy’uko ingingo zose zigize amateka y’Abamilerite zifitanye isano na zo kandi zisubirwamo mu mateka y’abihumbi ijana na mirongo ine na bine. Igihe cy’imvura y’itumba ya nyuma cyaragereranyijwe mu rugendo rw’Abamilerite, kandi gisohozwa mu rugendo rwa Future for America. Inshuro nyinshi uguhumekerwa kumenyesha abiteguye kumva ko abazamenya gusa imvura y’itumba ya nyuma ari bo bazayihabwa.

Igihe, urugendo, n’ubutumwa bw’imvura y’itumba byose byahagarariwe mu mateka y’Abamillerite, kandi ijambo “kumenya” risobanura kubona ikintu wari warigeze kubona mbere. Inzira yonyine yo kubona igihe, urugendo n’ubutumwa bw’imvura y’itumba ni ukumenya ko byashushanyijwe mu mateka y’Abamillerite. Byashushanyijwe kandi no mu yandi mavugurura yera. Urugendo rw’Abamillerite rwari urugendo rw’itangiriro ruhagarariye urugendo rw’iherezo, bityo rukaba rufite ibimenyetso byinshi birusobanuza mu buryo butaziguye kurusha amavugurura ya mbere. Nanone rufite ikimenyetso cy’Alufa na Omega, bo bahora bashushanya iherezo ry’ikintu bifashishije itangiriro ryacyo.

Mu muryango w’Abamilerite hashyizweho urufatiro, kandi inkingi yo hagati yari Daniyeli igice cya munani, umurongo wa cumi na gatatu n’uwa cumi na kane. Nzi ko Mushiki wacu White agaragaza umurongo wa cumi na kane nk’inkingi yo hagati n’urufatiro, ariko ukuri ni uko umurongo wa cumi na kane ari igisubizo cy’ikibazo cyo mu murongo wa cumi na gatatu. Igisubizo kiba kirimo ubusa iyo ikibazo gitanga icyo gisubizo kitasobanuwe. Umurongo wa cumi na gatatu ugaragaza iyerekwa ryo gucinyiriza hasi, rikorwa n’ububasha bubiri bw’isenyuka, kandi umurongo wa cumi na kane ni iyerekwa rya Kristo asubizaho urusengero n’ingabo byacinyirijwe hasi. Amayerekwa abiri ahuzwa mu buryo butaziguye n’imvugiro, n’imiterere y’inyandiko, na Palmoni, Umunyamibare w’Igitangaza.

William Miller yakoreshejwe kumenya ukuri kw’ishingiro, ari ko Daniyeli igice cya munani, umurongo wa cumi na gatatu n’uwa cumi na kane. Ibuye ry’agaciro rya mbere yavumbuye ryari “ibihe birindwi” bigereranya gukandamizwa kuvugwa mu murongo wa cumi na gatatu, kandi urwego yubatseho imiterere ye yose y’ubuhanuzi rwari ihame ry’“ububasha bubiri buteza ubukombe” bugaragazwa mu murongo wa cumi na gatatu. Miller yamenye neza ko “ibya buri munsi” by’igizira umuziririzo byo mu murongo wa cumi na gatatu byari ubupagani, kandi ko igicumuro cy’ububasha buteza ubukombe cyari ubupapa. Muri ubu buryo, “ishingiro” ubwaryo ry’urwego rwa Miller, ndetse n’“ishingiro” ry’ishingiro n’inkingi yo hagati, ryari ugusobanukirwa ko “ibya buri munsi” byo mu gice cya munani byagereranyaga ubupagani. Ishingiro ry’ukwiyongera kw’ubumenyi kuva mu mateka y’Abamillerite ryari uko “ibya buri munsi” byo muri Daniyeli igice cya munani byari ubupagani, kandi guhumekerwa kwitonda cyane mu kugaragaza ko “abatanze ubutumwa bw’igihe cy’urubanza bari bafite imyumvire ikwiye y’ibya buri munsi.”

Urufatiro rw’umucyo ugereranywa n’“ukwiyongera k’ubumenyi” mu gihe cy’imperuka mu 1989, ni na wo kandi “igitambo gihoraho.” Ibyo ni ubundi buryo bworoshye bwo kugaragaza isano ihuye yashyizweho n’Imana. Kugira ngo umuntu amenye ukwiyongera k’ubumenyi kugaragazwa mu mirongo itandatu ya nyuma ya Daniyeli cumi n’umwe, bisaba gukoresha inyandiko za Ellen White. Mu nyandiko ze, agaragaza ko amateka y’umurongo wa mirongo itatu n’umwe wa Daniyeli cumi n’umwe azasubirwamo mu mirongo ya nyuma ya Daniyeli cumi n’umwe. Hatariho icyo kimenyetso cyahumetswe, gusobanukirwa amateka ahwanye y’umurongo wa mirongo itatu n’umwe n’imirongo ya mirongo ine n’iya mirongo ine n’umwe byari kuba umurimo urushijeho kugorana.

“Buri munsi” buvugwa mu gitabo cya Daniyeli bugereranya ubupagani kandi ni yo nkingi y’ishingiro ry’Abamileriti, kandi ni na yo nkingi y’ubutumwa bw’umutwe w’abihumbi ijana na mirongo ine na bane. Ni na bwo kuri kwagoretswe nkana kukagirwa ikinyoma n’“ikinyoma” cyinjijwe mu gisekuru cya gatatu cy’Ubwadiventisiti bw’i Lawodikiya, cyashushanyijwe n’ikizira cya gatatu cy’“abagore baririra Tamuzi” muri Ezekiyeli igice cya munani, ndetse n’ubwumvikane bubi bugereranywa n’itorero rya gatatu rya Perugamo.

Ubuyobozi bw’Imana buyobora uruhare rw’“igitambo gihoraho” nk’ingingo y’ingenzi mu gihe cy’imvura y’itumba yo mu minsi y’imperuka buratangaje rwose, kandi burenze kure ibishoboka ko bwaba igihangano cy’abantu. Igisekuru cya kane cy’Abadiventisiti b’i Lawodikiya gishushanywa nk’ikiramya izuba, bityo kikaba kigaragaza kwemera ikimenyetso cya ya nyamaswa. Mushiki wacu White yerekana ko kwakira icyo kimenyetso ari ukugera ku bitekerezo bimwe n’iya nyamaswa, kandi ko abajijinganya ku busobanuro bwa antikristo, amaherezo bazisanga bari ku ruhande rw’umuntu w’icyaha. Ibyo byose bishushanyirizwa mu basaza ba kera bo muri Yerusalemu bo muri Ezekieli igice cya munani.

Mu gisekuru cya gatatu n’icya kane, Imana icira urubanza abayanga, kandi urwo rubanza rugashyirwa mu bikorwa mu gihe irindi tsinda riri kwakira ikimenyetso cy’uko ryemerwa n’Imana. Uyu murongo nyir’izina wo mu Byanditswe wahaye William Miller umucyo yari akeneye kugira ngo amenye ko ari Roma ya gipagani yari ihagarariwe n’“igitambo gihoraho” mu gitabo cya Daniyeli, ni wo uranga mu buryo butaziguye cyane umuntu w’icyaha, uwo abasaza bo mu bihe bya kera bunamira mu gice cya munani cya Ezekiyeli. Icyo gice kigaragaza papa w’ububasha bwa kabiri buteza ubutayu, kandi nanone kikagaragaza ubupagani bw’ububasha bwa mbere buteza ubutayu. Kandi ukuri ari ko kivugwa muri uwo murongo ni uruhare rwa Roma ya gipagani, yo muri 2 Abatesalonike ikaba ari yo mbaraga ibuza ubupapa kuzamuka ku ntebe y’ubwami kugeza mu mwaka wa 538.

“Buri munsi” bwari ukuri shingiro kwa Miller, kwamwemereye kubaka urwego rw’ubuhanuzi rushingiye ku butegetsi bubiri buteza ubuhenebere, bugakandagira ahera n’ingabo. Uko kuri ni ko Pawulo agaragaza nk’ukuri kwangwa, kandi ni ko kuzana ubuyobe bukomeye ku batagukunda muri iyo minsi y’imperuka. Mu guhuza n’amateka abangikanye, uko kuri nyine, ari na ko kuri shingiro, ni ko kwemereye Future for America kubaka urwego rw’ubuhanuzi bwerekeye ku ihuriro rya nyuma ry’ubumwe bw’inshuro eshatu mu minsi y’imperuka.

Ndetse ibyo gusa, ahubwo uko kuri kw’ishingiro, ari nako kuri kw’ishingiro kw’ayo mateka yombi abangikanye, guhindurwa “ikinyoma” kiba ikosa ry’urutare rw’ifatizo n’ubuyobe bukomeye bwa Pawulo, kuko ari yo nkingi y’ubutumwa bw’imvura y’itumba y’ikinyoma buvuga ngo “amahoro n’umutekano,” butangazwa n’abantu batazongera na rimwe kuzamura amajwi yabo ngo bereke ubwoko bw’Imana ibicumuro byabwo. “Ibitambo bya buri munsi” bigereranya urufatiro rw’umurimo w’umumarayika wa mbere n’uwa gatatu, kandi igihe abigometse b’i Laodikiya bahinduraga insobanuro yabyo bakayubika umutwe hasi, baranga ikimenyetso cya Satani nk’aho ari ikimenyetso cya Kristo, icyo kimenyetso cy’ikinyoma cyabaye urufatiro rw’ubutumwa bw’impimbano bw’imvura y’itumba y’ikinyoma.

Abahanuzi bose bavuze iby’ibihe bya nyuma, kandi kubeshya ku mugaragaro kugira ngo uhindure igisobanuro cy’“igitambo cya buri munsi” ukagihirika rwose, ni ugukurikiza hafi cyane ibisobanuro by’icyaha kitazababarirwa. Kugenera umuntu ko yahoranye no kuzahora yarazimiye burundu birenze ubushobozi cyangwa ububasha bw’imyitwarire mbonera abantu bagira ku bandi bantu, ariko si cyo kiri hano kigaragazwa.

Abahinduranya ibintu uko bitari muri Yesaya, bikaba ari ubundi buryo bwo kuvuga ibyo Yesaya ahandi yita kwita umwijima umucyo cyangwa umucyo umwijima, bagaragazwa nk’abakuru ba kera bategeka Yerusalemu, mu gihe urubanza rwabo rwa nyuma ruba rurimo kugaragazwa.

Ibendera ry’Imana (abo ibihumbi ijana na mirongo ine na bine) rishyirwaho hejuru nk’ibendera mu gihe cy’itegeko ryo kuramya ku Cyumweru rigiye kuza vuba, ari na bwo “uburakari bw’Uwiteka buzagurumanira ubwoko bwe”, maze akarambura “ukuboko kwe kubarwanya”, kandi “akabakubita”, kandi “imirambo yabo izatatanywa hagati mu mihanda.” Hagati mu mihanda ni imihanda ya Yerusalemu, igihe abamarayika barimbura bo muri Ezekieli igice cya cyenda, bategetswe kujya imbere “mukubite; ijisho ryanyu ntirizababarire, kandi ntimuzagire impuhwe: mwice rwose abasaza n’abasore, abakobwa b’inkumi, n’abana bato, n’abagore: ariko ntimuzegere umuntu uwo ari we wese uriho ikimenyetso; kandi muhahere ahera hanjye. Nuko bahera ku basaza bari imbere y’inzu.” “Abasaza” ba Ezekieli, abo Mushiki wa Wera avuga ko ari bo bagombaga kuba abarinzi b’ubwoko, ni bo “abasinzi ba Efurayimu” ba Yesaya “bahindura ibintu bicuritse” mu bice bya makumyabiri na munani n’icya makumyabiri na cyenda.

Mu gice cya gatanu ni ba bandi “b’abanyambaraga mu kunywa divayi, n’abagabo b’imbaraga mu kuvanga ibisindisha: Batsindishiriza abanyabyaha babiheshejwe ingororano.” Igitabo *Questions on Doctrine* kimaze gusohoka, abo bagabo bo mu bihe bya kera banywereye ku gikombe cy’Ubuporotesitanti bw’ubuhakanyi, maze batangaza ubutumwa bwiza bw’ibinyoma bw’ukutsindishirizwa, buvuga ko abantu badashobora kwezwa, ko Kristo ari Umusimbura wacu, ariko atari Icyitegererezo cyacu. Mu gukora ibyo, icyo gitabo cyatsindishirije abanyabyaha, ku ngororano yo kwemerwa mu matorero yaguye y’Ubuporotesitanti bw’ubuhakanyi. Uwo murongo urerekana urubanza rwabo rwa nyuma, kandi impamvu y’urwo rubanza ni uko “basuzuguye ijambo ry’Uwera wa Isirayeli.” Ibyo babikoze banga kwemera gusobanukirwa kwa “the daily,” kwatanzwe n’abatanze gutaka kw’igihe cy’urubanza, kandi banywa ku gikombe cy’Ubuporotesitanti bw’ubuhakanyi.

Muri uwo murongo bahindura icyiza kikaba ikirura, n’ikirura kikaba icyiza. Ubutumwa buri mu kuboko kw’uwo mumarayika igihe amanuka buraryoha, ariko umwanzuro w’ubwo butumwa urarura. Bemeza ko ubutumwa nyakuri bw’imvura y’itumba ya nyuma butangira igihe uwo mumarayika amanuka ari uburura, kandi ku musozo bakagaragaza ubutumwa bw’ibinyoma bwo “amahoro n’umutekano” nk’uburyohe, kuko badashobora kwirinda guhindura ibintu bakabicurika.

Igice aho iki cyaha kigereranyirizwa kiri ku musozo w’igihe cyabo cy’igeragezwa nk’itsinda. Ni cyo gituma bikwiriye kubona ko ibikorwa byabo byo kumenyekanisha umurimo wa satani w’ubupagani nk’aho ari umurimo wa Kristo ari ihuzanyito ry’ubuhanuzi n’icyaha kitabababarirwa, ari cyo kumenyekanisha umurimo wa Mwuka Wera nk’aho ari umurimo wa Satani. Gushyira “ikinyoma” mu gisekuru cya gatatu cy’Abadiventisiti byatanze imitekerereze shingiro y’ubutumwa bwabo bw’ibinyoma bw’imvura y’itumba, kandi amaherezo bikabazanira kuyobywa gukomeye. Igice nyine aho Miller yageze ku gusobanukirwa n’igisobanuro nyakuri cya “ibya buri gihe” ni ho bagaragazwa ko batsinzwe.

Abahanuzi bavuga iby’ibihe by’imperuka kurusha uko bavuga indi mateka ayo ari yo yose yera yabanje, kandi ni ko bimeze no kuri uyu murongo. Urufatiro rw’ukwiyongera k’ubumenyi kwa Miller ni na rwo rufatiro rw’ukwiyongera k’ubumenyi kwageze mu 1989, kuko gusobanukirwa neza amateka y’ubuhanuzi afitanye isano na “iby’ituro rihoraho,” bisobanura amateka yo mu mirongo ya mirongo ine na mirongo ine n’umwe ya Daniyeli cumi n’umwe. Ibyo bisobanura ko, niba umunyeshuri w’ubuhanuzi adasobanukiwe uruhare rw’ubupagani n’isano yabwo y’ubuhanuzi na Roma ya gipapa, uwo munyeshuri atazashobora kumenya ko umurimo wo kubanza gukoma mu nkokora izamuka ry’ubupapa, hanyuma umurimo wo gushyira ubupapa ku ntebe y’ubwami bw’isi, byakozwe n’ubupagani, kandi ko uwo murimo ushushanya uruhare rw’inyamaswa iva mu isi yo mu Ibyahishuwe cumi na bitatu, iyo yabanje gukoma mu nkokora ubupapa, ariko nyuma igahinduka maze ikabushyira ku ntebe y’ubwami bw’isi. Uruhare rw’inyamaswa iva mu isi yo mu Ibyahishuwe cumi na bitatu rugaragazwa nk’ahazaza ha Amerika.

Mu nyandiko yacu itaha tuzakomeza gusuzuma ihishurwa ry’umucyo w’Uruzi Hiddekel.