Mu gice cyo mu gitabo cy’Ibihamya, umuzingo wa gatanu, tumaze gusuzuma mu nyandiko nke ziheruka, tubwirwa iby’iyerekwa ry’urusengero Ezekiyeli, Yesaya na Yohana beretswe:

“Aya masomo ni ayo kutugirira akamaro. Dukeneye gushinga ukwizera kwacu ku Mana, kuko imbere yacu hari igihe kiri hafi kuza kizagerageza imitima y’abantu. Kristo, ari ku Musozi wa Elayono, yasubiyemo imanza ziteye ubwoba zari kuzabanza mbere yo kuza kwe kwa kabiri ati: ‘Muzumva intambara n’impuha z’intambara.’ ‘Ishyanga rizahagurukira irindi shyanga, n’ubwami bugahagurukira ubundi bwami: kandi hazabaho inzara, n’indwara z’ibyorezo, n’imitingito ahantu hanyuranye. Ibyo byose ni intangiriro y’umubabaro.’ Nubwo ubu buhanuzi bwagize isohozwa ry’igice mu irimbuka rya Yerusalemu, burushaho kugira ishyirwa mu bikorwa ryihariye ku minsi y’imperuka.”

Icyenda cya Cyenda cya Av

Tisha B’Av, izina risobanura ngo “umunsi wa cyenda w’ukwezi kwa Av” mu Giheburayo, ni umunsi Abayahudi bibukaho isenywa ry’Urusengero rwa Mbere rwashenywe n’Abanyababuloni mu mwaka wa 586 mbere ya Kristo, n’iry’Urusengero rwa Kabiri rwashenywe na Tito mu mwaka wa 70. Ibyo bikorwa byombi byo gusenya byabaye ku itariki imwe kuri kalendari—ku munsi wa 9 w’ukwezi kwa Av muri kalendari y’Abaheburayo (uwo munsi ukaba ukunze kuba muri Nyakanga cyangwa Kanama kuri kalendari ya Geregori). Iyo Mushiki wacu White ahuza isenywa rya Yerusalemu n’“igihe kizagerageza imitima y’abantu” cyo mu minsi y’imperuka, aba agaragaza ibikorwa bibiri byo gusenya, byombi bishushanya itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba.

Umurongo wa cumi n’itandatu wo mu gice cya cumi na kimwe cy’igitabo cya Daniyeli ushushanya iryo tegeko ryo ku Cyumweru, kandi uhuje n’umurongo wa mirongo ine n’umwe. Mu gitabo cya Ezekiyeli, irimbuka rya Yerusalemu ryifashishwa mu kugaragaza itandukanywa ry’abakobwa b’amasugi bari abanyabwenge n’abari abapfu mu gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru. Ezekiyeli yari umunyagano i Babuloni ubwo yajyanwaga i Yerusalemu mu buryo bw’igitangaza kugira ngo yirebere iryo tandukanywa nyirizina, nk’uko bigaragara mu bice bya munani kugeza ku cya cumi na kimwe.

Nuko mu mwaka wa gatandatu, mu kwezi kwa gatandatu, ku munsi wa gatanu w’ukwezi, nkiri nicaye mu nzu yanjye, kandi abakuru ba Yuda bicaye imbere yanjye, ukuboko k’Umwami Uwiteka kunzigiraho aho hantu. Nuko nditegereza, maze mbona ishusho imeze nk’ifite ishusho y’umuriro: uhereye ku ishusho y’amatako ye umanuka, hari umuriro; kandi uhereye ku matako ye uzamuka, hari nk’ishusho y’umucyo, imeze nk’ibara rya ambaro. Nuko arambura ishusho y’ukuboko, anyakura ku gisibo cy’umutwe wanjye; maze umwuka anterura hagati y’isi n’ijuru, anjyana i Yerusalemu mu byerekezo by’Imana, ku rugi rw’irembo ry’imbere rireba i ruhande rw’amajyaruguru; aho hari icyicaro cy’ishusho y’ishyari, itera ishyari. Ezekiyeli 8:1–3.

Ibice bine, kuva ku cya munani kugeza ku cya cumi na kimwe, bisobanura ibyerekeye gutandukanywa, kandi Mushiki wacu White, mu bisobanuro atanga ku gice cya cyenda cya Ezekiyeli, ntagaragaza gusa ko gushyirwaho ikimenyetso kuvugwamo ari na ko kuvugwa mu Byahishuwe igice cya karindwi, ahubwo anagaragaza ko Yerusalemu ishushanya Itorero ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi rya Lawodikiya ryo mu minsi y’imperuka.

“Abatarababazwa no gusubira inyuma kwabo mu by’umwuka, kandi ntibababare ku byaha by’abandi, bazasigara badafite ikimenyetso cy’Imana. Uwiteka aha intumwa Ze itegeko, abagabo bafite intwaro zo kwica mu maboko yabo ati: ‘Mumukurikire munyure mu murwa, kandi mwice; ijisho ryanyu ntirigire uwo ribabarira, kandi ntimugire impuhwe na nkeya: mwice rwose abasaza n’abato, abakobwa b’inkumi, n’impinja, n’abagore: ariko ntimugakore ku muntu uwo ari we wese uriho ikimenyetso; kandi mutangirire ahera Hanjye. Nuko batangirira ku basaza bari imbere y’inzu.’”

“Aha turabona ko Itorero—Ahera h’Umwami—ari ryo ryabanje kumva inkoni y’uburakari bw’Imana. Abasaza, abo Imana yari yarahaye umucyo mwinshi kandi bari barahagaze nk’abarinzi b’inyungu z’umwuka z’abantu, bari baragambaniye icyo bizewe. Bari barafashe umwanzuro wo kuvuga ko tudakwiriye gutegereza ibitangaza n’ukwihishura kugaragara kw’imbaraga z’Imana nk’uko byari biri mu minsi ya kera. Ibihe byarahindutse. Ayo magambo akomeza kutizera kwabo, maze bakavuga bati: Uwiteka ntazakora icyiza, kandi nta n’ikibi azakora. Agira imbabazi nyinshi cyane ku buryo adashobora gusura ubwoko bwe azanye urubanza. Bityo “Amahoro n’umutekano” ni byo bitangazwa n’abantu batazongera na rimwe kuzamura ijwi ryabo nk’impanda kugira ngo bereke ubwoko bw’Imana ibicumuro byabwo n’inzu ya Yakobo ibyaha byayo. Izi mbwa z’ibiragi zitashatse kubomba ni zo zigerwaho n’ihora rikiranuka ry’Imana yarakajwe. Abagabo, abakobwa b’isugi, n’abana bato bose barimburanira hamwe.”

“Ibizira bikomeye abizerwa baborogeraga bakanabiririra ni ibyashoboraga gusa kugaragarira amaso y’umuntu ufite aho agarukira, ariko ibyaha bibi cyane kurushaho, ibyateraga Imana itunganye kandi yera kugira ishyari, ntibyari byarahishuwe. Umushakashatsi Mukuru ushishoza imitima azi buri cyaha cyose gikorerwa mu ibanga n’abakora ibibi. Abo bantu bagera aho bakumva batekanye mu buriganya bwabo kandi, kubera kwihangana Kwe, bakavuga ko Uwiteka atabona, hanyuma bagakora nk’aho yaratereranye isi. Ariko azagaragaza uburyarya bwabo kandi azashyira ahagaragara imbere y’abandi ibyo byaha baritondeye cyane guhisha.”

“Nta buruta bw’inzego, icyubahiro, cyangwa ubwenge bw’isi, nta mwanya uwo ari wo wose mu murimo wera, bizabuza abantu gutamba ihame ho igitambo igihe barekewe imitima yabo ibeshya. Abafashwe nk’abakwiriye kandi bakiranuka bagaragaza ko ari bo bayobozi b’ubuhakanyi kandi bakabera abandi urugero mu kutita ku bintu no mu gukoresha nabi imbabazi z’Imana. Inzira yabo mbi ntazayihanganira ukundi, kandi mu burakari bwe ababana na bo nta mbabazi.”

“Ni atari ko Umwami akura kubari bahiriwe n’umucyo mwinshi kandi bakumvise imbaraga z’ijambo mu kurikorera abandi. Igihe kimwe bari abagaragu Be b’indahemuka, batoniwe no kubana na We no kuyoborwa na We; ariko baramuvuyeho maze bayobya abandi, bityo bagwa munsi y’uburakari bw’Imana.” Testimonies, volume 5, 211, 212.

Igitabo cyose cya Ezekiyeli gishyizwe mu rwego rw’isenywa rya Yerusalemu. Mu buhamya bwa Ezekiyeli, igotwa rya Nebukadinezari ryamaze umwaka n’igice ryagaragajwe mu buryo bwihariye; ariko “ishyirwa mu bikorwa rirusha kuba iry’ako kanya” ry’umuburo wa Yesu wo muri Matayo makumyabiri n’ine riri mu minsi y’imperuka. Muri Ezekiyeli, uwo murongo w’ukuri uboneka mu gice cya makumyabiri na kane.

587 mbere ya Kristo

Nuko mu mwaka wa cyenda, mu kwezi kwa cumi, ku munsi wa cumi w’uko kwezi, ijambo ry’Uwiteka rinzaho, riti: Mwana w’umuntu, iyandikire izina ry’uyu munsi, koko ry’uyu munsi nyine; umwami w’i Babuloni yatangiye kugota Yerusalemu kuri uyu munsi nyine. Ezekiyeli 24:1, 2.

Kuri iyi tariki, ari na yo ishimangirwa n’ibindi bihamya bya Bibiliya, hatangiye kugotwa kwamaze amezi cumi n’umunani. Ijambo ry’Uwiteka ryaje kuri Ezekiyeli kuri iyo tariki ryari rigizwe n’umugani w’umudugudu wuzuye amaraso ushushanywa n’inkono ibira, ugakurikirwa n’umuriro ukomeye. Uwo mugani ugaragaza neza urubanza rwaciriwe Yerusalemu, kandi muri uwo mutwe nyine ukurikirwaho n’uko umugore wa Ezekiyeli yashyinguwe amaze guhitanwa n’indwara y’itungurane, bikaba ikimenyetso cy’uko kugotwa kwari kuzagera ku kurimbura ubuturo bwera kwari kwatangiye.

Nuko ijambo ry’Uwiteka rinzaho rirambwira riti: Mwana w’umuntu, dore ngiye kukunyaga ikintu gishimisha amaso yawe nkubise; nyamara ntuzarire, kandi ntuzaboroga, amarira yawe na yo ntazatemba. Uhumeke bucece, ntukorere icyunamo uwapfuye, wiyambike umutamirizo wo ku mutwe, wambare inkweto ku birenge byawe, ntugapfuke iminwa yawe, kandi ntukarye umutsima w’abantu. Nuko mu gitondo mbwira abantu; maze nimugoroba umugore wanjye arapfa; nuko mu gitondo nkora nk’uko nategetswe. Ezekiyeli 24:15–18.

Nuko abantu bari bakikije Ezekiyeli bamubaza icyo uwo mugani n’urupfu rw’umugore we byasobanuraga.

Nuko abantu barambaza bati: “Mbese ntiwatubwira icyo ibi bintu biturebaho, ko ari byo bituma ukora utyo?” Ni bwo ndabasubije nti: Ijambo ry’Uwiteka ryanzaho, riravuga riti: Vugana n’inzu ya Isirayeli uti: Uku ni ko Umwami Uwiteka avuga ati: Dore ngiye guhumanya ahera hanjye, ubwiza bw’imbaraga zanyu, icyo amaso yanyu yifuza, n’icyo umutima wanyu ubabarira; kandi abahungu banyu n’abakobwa banyu mwasize bazicishwa inkota. Ezekiyeli 24:19–21.

Muri icyo gice, umugore wa Ezekiyeli n’ubuturo bwera byombi byitwa “ikinezeza amaso yawe”. Abahanga mu mateka ya Bibiliya bagaragaza ko uko kugota kwamaze amezi cumi n’umunani, naho ukugota kwa Cestius n’ukwa Tito kukaba kwaramaze imyaka ine, kuva mu mwaka wa 66 kugeza mu mwaka wa 70. Iyo habazwe neza igihe cyashize kuva ku kugota kwa mbere kwa Cestius kugeza ku irimbuka, usanga ari imyaka itatu n’igice, ariko iyo hakoreshejwe uburyo bwo “kubara habariwemo umwaka wa mbere n’uwa nyuma”, ari na bwo bukoreshwa kenshi kurusha ubundi muri Bibiliya, iba imyaka ine. Kumenya ko ubwo buryo bwombi bwo kubara bufite ishingiro bituma tubona ko kuva kuri Cestius kugeza kuri Tito hashobora kubarwa imyaka itatu n’igice ndetse n’imyaka ine.

Dufite abahamya babiri b’itegeko ryo ku Cyumweru mu gusenywa kwa Yerusalemu kwabaye incuro ebyiri, kandi amakuru arambuye akubiye muri ayo mateka yombi agomba kwerekezwa ku itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba—ubwo Lawodikiya izarukwa mu kanwa k’Umwami. Intangiriro y’igotwa rya Yerusalemu na Nebukadinezari irangwa n’urupfu rw’umugore wa Ezekiyeli. Igihe yapfaga, Ezekiyeli yategetswe kutamuririra ku mugaragaro, kuko yari ikimenyetso cy’Abayahudi bajyanwaga mu bunyage.

Intangiriro y’igihe cy’imyaka ine cyo kuva mu wa 66 kugeza mu wa 70 irangwa n’ikimenyetso cy’ikizira cy’ubutayu, ari na cyo cyari ikimenyetso ku Bakristo b’i Yerusalemu cyo guhunga.

Nuko rero nimubona ikizira giteza ubunyagwe, cyavuzwe n’umuhanuzi Daniyeli, gihagaze ahera, (usoma abyitondere, abyumve:) icyo gihe abazaba bari i Yudaya bazahungire ku misozi. Matayo 24:15,16.

Ibihe bibiri byo kugotwa birahuza mu buryo bugaragara, kandi muri byombi harimo “ikimenyetso” mu ntangiriro yo kugotwa. Igihe Ezekiyeli yasobanuraga icyo urupfu rw’umugore we no kuba ataragandaye byasobanuraga, yarabisobanuye hanyuma yandika ati:

Nuko Ezekiyeli ababereye ikimenyetso: uko yakoze kose ni ko namwe muzagira; kandi nitibi biba, muzamenya yuko ndi Uwiteka Imana. Ezekiyeli 24:24.

Ikimenyetso cy’urupfu rw’umugore wa Ezekiyeli cyari ikimenyetso kiranga kurimbuka kwa Yerusalemu n’Urusengero byari bigiye kuza bidatinze, hamwe n’ubunyage bwakurikiyeho i Babuloni. Ikimenyetso cy’igisesema cyo kurimbuka, cyavuzwe na Daniyeli, cyari umuburo wo guhunga ngo barokoke kurimbuka; ariko uko kugotwa kwombi kwari gufite ikimenyetso ku ntangiriro yabyo.

Hazabaho ukugota kwa gihanuzi mbere y’itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba, kandi urupfu rw’umugore wa Ezekiyeli ni ikigereranyo kigaragaza ko Itorero ry’Abadiventisti b’Umunsi wa Karindwi rya Lawodikiya ryamaze kurengwaho burundu, mu gihe Ezekiyeli ari ikigereranyo cy’abantu ibihumbi ijana na mirongo ine na bine, akaba n’ikigereranyo cy’ibendera rishyirwa hejuru mu ntangiriro yo kugota. Ezekiyeli ni ibendera ry’abantu ibihumbi ijana na mirongo ine na bine mu ntangiriro y’ukugota kwa Babuloni, kandi ikimenyetso cy’ikizira kirimbura mu ntangiriro ni “ikimenyetso” cya Roma. Ikimenyetso kimwe cyerekeza ku muburo wo imbere, ikindi kikerekeza ku muburo wo hanze. Nta gushidikanya ko mu mwaka wa 66 hari umuburo wahawe Abakristo, ariko ikimenyetso cy’uwo muburo cyari Roma. Igihe Babuloni yarimburaga Yerusalemu, ikimenyetso cyari umugore wa Ezekiyeli. Roma ni itsinda ry’abahabwa ikimenyetso cy’inyamaswa, naho Ezekiyeli akaba ikimenyetso cy’abashyirwaho ikimenyetso cy’Imana.

Ibihe Bibiri Byo Kurangiza

Kugota kwa mbere kwamaze amezi cumi n’umunani, naho kugota kwa kabiri kwamaze imyaka ine. Ibyo bigota byombi bibona isohozwa ryabyo “rirushaho kuba riziguye” mu minsi y’imperuka, kandi byombi bifitanye isano itaziguye n’ubuhanuzi bw’imyaka magana atatu na mirongo cyenda n’umwe n’iminsi cumi n’itanu buboneka mu Byahishuwe 9:15.

Intangiriro y’amezi atanu avugwa mu Byahishuwe igice cya cyenda, umurongo wa cumi, yarimo amateka agaragaza igihe cy’imyaka mirongo itatu n’umunani cyageze ku ndunduro mu igotwa ryamaze imyaka ine, rifitanye isano n’umubare mirongo itatu n’umunani, kandi yagaragaje izamuka ry’Ubuyisilamu. Iryo gotwa ryamaze imyaka ine rihuye n’irindi riboneka mu mateka yatangiye igihe (amezi atanu) imyaka ijana na mirongo itanu yarangiraga, maze imyaka magana atatu na mirongo cyenda n’umwe n’iminsi cumi n’itanu igatangira. Byatangiye ku wa 27 Nyakanga 1449, maze nyuma y’imyaka ine, Ubuyisilamu bugota Constantinople mu gihe cy’iminsi mirongo itanu n’itatu, iryo gotwa rirangira ku wa 29 Gicurasi 1453.

Ubwo ubuhanuzi bw’igihe bwatangiye ku wa 27 Nyakanga 1449 bwarangiraga ku wa 11 Kanama 1840, imyaka ine y’urugaga rw’umumarayika wa mbere n’uwa kabiri, kuva mu 1840 kugeza mu 1844, yari ihuye n’igota ry’imyaka ine ryo kuva mu 1333 kugeza mu 1337, ndetse n’igihe cy’imyaka ine cyo kuva mu 1449 kugeza mu 1453. Abo bahamya batatu, bose bagize mu buryo butaziguye umurongo umwe w’ubuhanuzi, bashushanya igihe cy’ikigereranyo cy’imyaka ine, aho urugaga rw’umumarayika wa mbere n’uwa kabiri rwo kuva mu 1840 kugeza mu 1844 rwisubiramo mu mateka y’urugaga rw’umumarayika wa gatatu. Abo bahamya batatu bashushanya igota ry’imyaka ine mu mateka y’ibihumbi ijana na mirongo ine na bine. Icyo gihe cy’imyaka ine kigaragazwa kandi n’ukugotwa kwa Yerusalemu mu mwaka wa 66 no mu wa 70.

Itangira ry’ukugota kwamaze imyaka ine, kwatangijwe na Cestius mu mwaka wa 66, n’irangira ryako ubwo Titus yagusozaga mu mwaka wa 70, bitanga ikimenyetso cya alufa n’ikimenyetso cya omega biranga icyo gihe cy’imyaka ine. Icyo gihe kandi kigereranywa n’imyaka itatu n’igice, na yo ikaba ihuje n’imyaka itatu n’igice y’ubuhanuzi Roma y’ubupapa yamaze iribatira ubuturo bwera.

Ariko urugo rw’inyuma rw’urusengero urusige; nturupime, kuko rwahawe abanyamahanga; kandi bazamara amezi mirongo ine n’abiri bakandagira umurwa wera. Kandi nzaha abahamya banjye bombi ubushobozi, maze bazahanure iminsi igihumbi magana abiri na mirongo itandatu, bambaye ibigunira. Ibyahishuwe 11: 2, 3.

Kandi bazagwa n’ubugi bw’inkota, kandi bajyanwe ho iminyago mu mahanga yose; kandi Yerusalemu izaribatwa n’Abanyamahanga, kugeza ubwo ibihe by’Abanyamahanga bizasohorera. Luka 21:24.

Ni ngombwa kuzirikana ko nkoresha uburyo bwo kubara “bubariramo intangiriro n’iherezo” n’uburyo bwo kubara “butabibariramo” ku gihe gihera ku kimenyetso cya alufa cya Cestius kikagera ku kimenyetso cya omega cya Titus. Ibi bigaragaza ko amateka amwe agaragazwamo uburyo bubiri bwo kubara igihe. Iri hame ryo muri Bibiliya twamaze kurivugaho ubwo twasuzumaga (mu nyandiko imaze gukurikirwa n’izindi nyinshi) igihe kiri hagati y’uruzinduko rwa Yesu i Kayisariya ya Filipo (Panium) n’urugendo rwe rwo kujya ku Musozi wo Guhindurirwaho. Abanditsi babiri ba Bibiliya bavuga iminsi itandatu, naho undi umwe akavuga iminsi umunani.

Maze iminsi itandatu ishize, Yesu ajyana Petero na Yakobo na Yohana mwene nyina wa Yakobo, abazamukana ku musozi muremure biherereye ukwabo. Matayo 17:1.

Nuko hashize iminsi itandatu, Yesu ajyana Petero na Yakobo na Yohana, abazamukana ku musozi muremure bari bonyine ukwabo; ahindurirwa ishusho imbere yabo. Mariko 9:2.

Nuko, hashize nk’iminsi umunani nyuma y’ayo magambo, ajyana Petero na Yohana na Yakobo, azamuka umusozi gusenga. Luka 9:28.

Kurimbuka kwa Yerusalemu gufite uko gukoreshwa “kugaragara kurushaho” ku minsi y’imperuka, kandi uko kurimbuka ni abahamya babiri bagereranywa na Babuloni na Roma. Abo bahamya babiri bahurirana mu buhamya bwabo, ariko bagatanga ibiranga ubuhanuzi bitandukanye kandi by’ingenzi kugira ngo ukuri kurusheho kugaragazwa. Kugotwa na Roma (66 kugeza kuri 70) kwabaye imyaka ine, na yo ikaba inagereranya imyaka itatu n’igice. Iyo myaka itatu n’igice ihuzwa no gukandagirirwa hasi kw’urusengero n’ingabo, kwakozwe n’ubupagani n’ubupapa byombi. Gukandagirirwa hasi n’ubupapa kwamaze imyaka itatu n’igice y’ikigereranyo, nk’uko byashushanyijwe n’imyaka itatu n’igice nyakuri mu kugotwa kwa Yerusalemu na Roma.

Iryo gotwa ryamaze imyaka ine rifitanye kandi isano n’ibihe by’imyaka ine bifitanye isano n’umurongo w’ubuhanuzi ugaragaza gushyirwa hejuru kwa Isilamu, hanyuma hagakurikiraho gushyirwa hejuru k’urugaga rw’abamarayika bombi, uwa mbere n’uwa kabiri, maze nyuma yaho hagashyirwa hejuru n’urw’umumarayika wa gatatu. Igihe cyo kuva kuri Cestius kugera kuri Titus gihurirana n’uruziga rwa Roma ya gipapa ndetse n’uruziga rwa Isilamu. Uruziga rwa Roma n’imyaka itatu n’igice ya Cestius na Titus bihurirana n’imyaka itatu n’igice y’ikigereranyo ya Roma ya gipapa, bityo bikagaragaza izo mpande zombi, ari zo Roma ya gipagani na Roma ya gipapa. Uruziga rwa Isilamu ruhuzwa n’ayo mateka amwe afatwa nk’igihe cy’imyaka ine, ariko nk’uko bimeze ku ruziga rwa Roma muri ayo mateka, Isilamu ifitanye isano n’ububasha bwa kabiri bugengwa n’uruziga rwa Isilamu—ubwo bukaba ari Ubudiventisiti. Igihe cy’imyaka itatu n’igice kigereranya Roma mu byiciro byayo byombi, naho igihe cy’imyaka ine kikagereranya Isilamu n’Ubudiventisiti. Roma ya gipagani na Roma ya gipapa ntizishobora gutandukanywa mu buhanuzi, kandi na Isilamu n’Ubudiventisiti ntibishobora gutandukanywa.

Ibi bisaba ko, mu buryo bw’ubuhanuzi, igihe dusuzuma ukugota kwa Babuloni, tubona uburyo bubiri bwo gusobanukirwa igihe mu kigereranyo cy’ukugota kwamaze amezi cumi n’umunani. Uburyo bubiri bwo kugaragaza igihe mu kugota kwakozwe na Roma busaba, mu buryo bw’ubuhanuzi, ko no mu kugota kwakozwe na Nebukadinezari habamo uburyo bubiri bwo kugaragaza igihe. Ukugota kwa Nebukadinezari kwamaze amezi cumi n’umunani gushobora no gufatwa nk’ikimenyetso cy’umwaka umwe n’igice. Amezi cumi n’umunani ni umwaka umwe n’igice, kandi umwaka umwe n’igice ushobora kugaragazwa nk’imyaka 1.5. Ukugota kwa Nebukadinezari kwamaze amezi cumi n’umunani, kandi kwamaze umwaka umwe n’ibice bitanu bya cumi by’umwaka (1.5).

Igihe cy’amezi cumi n’umunani cyerekeza ku butegetsi bwagombaga kuribata Yerusalemu, naho igihe cy’imyaka 1.5 kikerekeza ku Buyisilamu. Uruziga rw’ubuhanuzi rwo kubara igihe rugaragaza amezi cumi n’umunani rugaragaza Babuloni, naho urundi ruziga rw’ubuhanuzi rwo kubara igihe rukagaragaza Ubuyisilamu. Ntituratanga ibisobanuro by’uko tugera ku kwerekeza igihe cy’imyaka 1.5 ku Buyisilamu, ariko hakwiye kuzirikanwa ko uburyo bubiri bwo kubara igihe mu irimburwa ryatewe na Roma bwari bufitanye isano n’uruziga rw’ubuhanuzi rwa Roma (iya gipagani n’iya gipapa), naho ubundi buryo bwo kubara igihe bukaba bwari bufitanye isano n’uruziga rw’ubuhanuzi rw’Ubuyisilamu. Iyo miterere iboneka haba mu irimburwa rya Yerusalemu rya alufa, haba no mu rya omega.

Igota rya Yerusalemu ryamaze imyaka ine, ryakozwe na Cestius na Titus, rigereranya iherezo ry’umurongo w’ubuhanuzi watangiranye n’igihe cy’imyaka mirongo itatu n’umunani cyasojwe n’igota ryamaze imyaka ine ryashushanyaga kuzamurwa k’Ubuyisilamu, kandi igihe cya nyuma cy’imyaka ine muri uwo murongo nyirizina kigereranya kuzamurwa kw’ibendera ry’abantu ibihumbi ijana na mirongo ine na bine.

Tuzakomeza ibi bintu mu ngingo ikurikira.