Ubutumwa bw’imbuzi buri mu gitabo cya Ezekiyeli ni “ikimenyetso cyo kugotwa.” Igihe kugotwa kwatangiraga, umugore wa Ezekiyeli yarapfuye, kandi Ezekiyeli ategekwa kutamuririra urupfu rwe. Urupfu rwe, ruherekejwe no kutarira kwe urupfu rwe, rwagereranyaga kugotwa n’irimbuka rya Yerusalemu ryari ryegereje. Ibikorwa bye n’urupfu rwe bigereranya ikimenyetso cy’imbuzi, bishushanya mbere ikimenyetso cy’imbuzi cyo mu gihe kizaza cyashyizwe ahagaragara na Yesu, ari cyo “ikizira giteza ubuhenuzi.”

Nuko rero nimubona ikizira cy’ubutayu, cyavuzwe na Daniyeli umuhanuzi, gihagaze ahera, (usoma abyumve). Matayo 24:15.

Igihe amabendera y’ingabo z’Abaroma yari kuba yashyizwe mu mbibi z’urusengero, Abakristo bo muri Yerusalemu bagombaga guhunga bakava muri uwo murwa. Abahamya babiri b’ikimenyetso cyo kurimbuka kwa Yerusalemu bashimangira akamaro gakomeye ko kumenya ‘ikimenyetso’ mbere y’uko uwo murwa ugotwa, kandi ibyahumetswe binagaragaza ko ubuhamya bw’abo bahamya bombi bufite “icyo bwerekezaho mu buryo butaziguye kurushaho” mu minsi y’imperuka. Avuga ku muburo Kristo yatanze ku byerekeye kurimbuka kwa Yerusalemu, awuhuza n’uko Ezekiyeli na Yohana bari mu iyerekwa ry’urusengero, Mushiki wacu White yanditse ati:

“Igihe ubu buhanuzi bwasohoraga mu buryo bw’igice mu irimbuka rya Yerusalemu, bufite ishyirwa mu bikorwa rirushaho kuba ry’ako kanya mu minsi y’imperuka.

“Duhagaze ku muryango w’ibintu bikomeye kandi bikomeye byuzuye uburemere. Ubuhanuzi buri gusohora bwihuse. Uwiteka ari ku rugi. Vuba aha imbere yacu hagiye gufunguka igihe kizakurura cyane inyungu y’abariho bose. Impaka zo mu bihe byashize zigiye kongera kubyutswa; kandi hazavuka impaka nshya. Ibizabera mu isi yacu ntibirajya no kurota.” Testimonies, volume 5, 753.

Mu gice cya kane, Ezekiyeli yategetswe gukina umugani washimangiraga “ikimenyetso cy’igotwa.” Ezekiyeli yakinnye umugani incuro eshanu mu gitabo cye, ariko bene se banga kuwubona. Ezekiyeli yavuganye na bene se incuro eshanu, ariko banga kumwumva. Imigani yakinnye n’ubutumwa bwe byerekana icyiciro gikubye gatanu cy’inkumi z’ibipfapfa zanga kwakira ukwiyongera k’“ubumenyi” kujyana n’imigani ye n’amagambo ye. Ayo magambo n’iyo migani byari bifitanye isano itaziguye no kurimbuka kwa Yerusalemu, kandi ibyo bifite “isohora rirushijeho kuba iry’ako kanya mu minsi y’imperuka.”

Nawe, mwana w’umuntu, ifatire ibuye ry’umukarani, urishyire imbere yawe, urishushanyemo umudugudu, ari wo Yerusalemu. Uwurwanishe, uhubakeho igihome, uruhurize ikirundo cy’ubutaka; uhashinge n’ingabo, uhagoteshe n’ibimene by’intambara impande zose. Kandi noneho ifatire isafuriya y’icyuma, uyigire urukuta rw’icyuma hagati yawe n’uwo mudugudu; uhindurire yo amaso yawe, na wo uzagotezwa, kandi uzawugota. Icyo kizaba ikimenyetso ku nzu ya Isirayeli.

Kandi uryame no ku rubavu rwawe rw’ibumoso, urushyireho gukiranirwa kw’inzu ya Isirayeli; ukurikije umubare w’iminsi uzaruryamaho ni ko uzikorera gukiranirwa kwabo. Kuko nagushyizeho imyaka yo gukiranirwa kwabo, ikurikije umubare w’iminsi, iminsi magana atatu na mirongo cyenda; ni ko uzikorera gukiranirwa kw’inzu ya Isirayeli. Nuko nimara iyo minsi, uzongere uryame ku rubavu rwawe rw’iburyo, kandi uzikorere gukiranirwa kw’inzu ya Yuda iminsi mirongo ine: ngushyiriyeho buri munsi kuba umwaka. Nuko uzerekeza mu maso hawe ku kugotwa kwa Yerusalemu, ukuboko kwawe kuzabe kutwikiriye, kandi uzahanuze uburwanya. Kandi dore, nzagushyiraho ingoyi, kandi ntuzahindukira uva ku rubavu rumwe ngo ujye ku rundi, kugeza igihe uzarangiriza iminsi yo kugotwa kwawe. Ezekiyeli 4:1–8.

Ikimenyetso

Ijambo “ikimenyetso” riboneka inshuro icyenda mu gitabo cya Ezekiyeli. Mu gice cya kane, kugotwa kwa Yerusalemu ni “ikimenyetso” ku b’inzu ya Isirayeli. Mu gice cya cumi na kabiri, Ezekiyeli yongera kuba “ikimenyetso” kigaragaza kugotwa no kurimbuka kwa Yerusalemu.

Mwana w’umuntu, uba hagati mu nzu y’abagome, bafite amaso yo kureba ariko ntibabone; bafite amatwi yo kumva ariko ntibumve; kuko ari inzu y’abagome. Nuko rero, wa mwana w’umuntu we, itegurire ibikoresho byo kwimuka, maze wimuke ku manywa babireba; kandi uzimuke uve aho uri ujye ahandi hantu babireba: ahari bazabitekerezaho, nubwo ari inzu y’abagome. Hanyuma uzasohore ibikoresho byawe ku manywa babireba, nk’ibikoresho byo kwimuka; kandi uzasohoke nimugoroba babireba, nk’abajya mu bunyage. Ucukure mu rukuta babireba, unyuremo usohorane ibyo bikoresho. Babireba uzabiheke ku rutugu rwawe, ubisohorane mu kabwibwi: uzipfuke mu maso hawe kugira ngo utabona ubutaka; kuko nagushyizeho kuba ikimenyetso ku nzu ya Isirayeli. Ezekiel 12:2–6.

Igihe inzu y’abagome yabonaga uwo mugani wakinwe, ntibamenyaga icyo washakaga kuvuga, nuko basaba Ezekiyeli kuwubasobanurira.

Mwana w’umuntu, mbese inzu ya Isirayeli, ya nzu y’ibyigomeke, ntiyakubajije iti: “Urimo ukora iki?” Ujye ubabwira uti: “Uwiteka Imana iravuze iti: Ubu butumwa buremereye bwerekeye umutware uri i Yerusalemu, n’inzu yose ya Isirayeli iri muri bo.” Uvuge uti: “Ndi ikimenyetso cyanyu; nk’uko nabikoze, ni ko bizabagendekera; bazimurwa kandi bajyanwe mu bunyage.” Ezekiyeli 12:9–11.

Kugotwa kwa Yerusalemu ni ikimenyetso ku bwoko bw’Imana mu minsi ya nyuma.

“Buri umwe mu bahanuzi ba kera yavuze ibirenze iby’igihe cye kurusha uko yavugiraga igihe cye ubwe, kugira ngo ubuhanuzi bwabo bugire imbaraga kuri twe. ‘Ibyo byose byababayeho ngo bibe ingero; kandi byanditswe ngo bitubere umuburo, twebwe abo imperuka z’ibihe zasohoreweho.’ 1 Abakorinto 10:11. ‘Ntabwo bakoreraga ubwabo, ahubwo bakoreraga mwe, ibyo mwabwiwe none n’abababwirije ubutumwa bwiza ku bwa Mwuka Wera watumwe ava mu ijuru; ari byo bintu n’abamarayika bifuza kureba.’ 1 Petero 1:12....”

“Bibiliya yakusanyije kandi ihuriza hamwe ubutunzi bwayo bwose ku bw’iki gisekuru cya nyuma. Ibyabaye byose bikomeye n’ibikorwa byose bikomeye kandi biteye ubwoba by’amateka yo mu Isezerano rya Kera byarasubiwemo, kandi biracyasubirwamo, mu itorero muri iyi minsi y’imperuka.” Selected Messages, igitabo cya 3, 338, 339.

Uyu Munsi Ubwawo

Ezekiyeli, mu mugani ukinwe werekana “kugotwa no kurimburwa kwa Yerusalemu,” ni ikimenyetso ku bwoko bw’Imana mu minsi y’imperuka.

Nuko mu mwaka wa cyenda, mu kwezi kwa cumi, ku munsi wa cumi w’uko kwezi, ijambo ry’Uwiteka ringeraho, riti: Mwana w’umuntu, wandike izina ry’uyu munsi, ari wo uyu munsi nyirizina; umwami w’i Babuloni yagose Yerusalemu kuri uyu munsi nyirizina.

Maze ubwire inzu y’abagome umugani, ubabwire uti: Uku ni ko Umwami Imana avuga: Tereka inkono ku ziko, uyitereke rwose, unayisukemo amazi. Uyishyiremo ibice byayo, koko buri gice cyiza, ikibero n’urutugu; uyuzuzemo amagufwa yatoranyijwe. Fata intama yatoranyijwe mu mukumbi, unacanire amagufwa munsi yayo, uyiteke neza rwose, kandi amagufwa yayo ayitekeremo imbere. Ni cyo gituma uku ari ko Umwami Imana avuga ati: Ni ishyano umudugudu w’amaraso, inkono ifite ingese zayo imbere, kandi izo ngese zayo ntizivuyemo! Muyikuremo ibice kimwekimwe; ntihakagwe ubufindo kuri yo. Kuko amaraso yayo ari hagati muri yo; yayashyize ku gitare cyambaye ubusa; ntiyayasutse ku butaka ngo atwikwe n’umukungugu; kugira ngo azamure umujinya wo guhorera. Nashyize amaraso yayo ku gitare cyambaye ubusa, kugira ngo adatwikirwa.

Ni cyo gituma Uwiteka Imana avuze atya ati: Umujyi wamenetsemo amaraso, uragowe! Nanjye nzatuma ikirundo cy’inkwi z’umuriro kiba kinini. Gerekaho inkwi, ucanire umuriro, uteke inyama zishiremo rwose, uzisogongeshe neza, kandi amagufwa atwikwe. Hanyuma ushyire inkono ubusa ku makara yayo, kugira ngo umuringa wayo ushyuhe, uturike, kandi umwanda wayo ushongereremo, kugira ngo ububobere bwayo bushireho. Yirushije ubusa mu kinyoma, ariko ububobere bwayo bwinshi ntibwayivuyemo: ububobere bwayo buzashirira mu muriro. Mu mwanda wawe harimo ubusambanyi buteye ishozi; kuko naguhumanuriye, ariko ntiwahumana, ntuzongera guhumanurwa ngo ukire umwanda wawe, kugeza aho nzaruhuriza uburakari bwanjye kuri wowe. Jyewe Uwiteka ni jye wabivuze: bizasohora, kandi nzabikora; sinzisubiraho, kandi sinzababarira, kandi sinzicuza; bazagucira urubanza bakurikije inzira zawe, kandi bakurikije ibyo wakoze, ni ko Uwiteka Imana avuga.

Ijambo ry’Uwiteka ryongera kunzaho, riti: Mwana w’umuntu, dore ngiye kugukuraho ikinezeza amaso yawe nkubise igihwereye; nyamara ntuzaboroga cyangwa ngo urire, kandi amarira yawe ntazatemba. Wiyumanganye, ntuborogere abapfuye; uzirikane igitambaro cyo ku mutwe wawe, wambare inkweto ku birenge byawe, kandi ntugapfuke iminwa yawe, ntunarye umugati w’ab’abantu. Nuko mvugisha abantu mu gitondo; nimugoroba umugore wanjye arapfa; maze mu gitondo nkora uko nategetswe. Abantu barambaza bati: Mbese nturaza kutubwira icyo ibyo bintu bitubwiyeho, ko ari cyo gituma ubikora utyo?

Maze ndabasubiza nti: Ijambo ry’Uwiteka ryangezeho, riti: Bwira inzu ya Isirayeli uti: Uku ni ko Uwiteka Imana ivuga iti: Dore ngiye guhumanya ubuturo bwanjye bwera, ubwiza bw’imbaraga zanyu, icyo amaso yanyu yifuzaga, n’icyo ubugingo bwanyu bwagiriye impuhwe; kandi abahungu banyu n’abakobwa banyu mwasizeyo bazicwa n’inkota. Namwe muzagira nk’uko nagize: ntimuzitwikira ku munwa, kandi ntimuzarya ibyokurya by’abantu. Imitambiko yanyu izaba ku mitwe yanyu, n’inkweto zanyu zizaba ku birenge byanyu; ntimuzaboroga kandi ntimuzarira; ahubwo muzashirira mu byaha byanyu, kandi muzaborogera hamwe. Uko ni ko Ezekiyeli ababereye ikimenyetso: ibyo yakoze byose ni byo muzagira; kandi ubwo ibyo bizaba, ni bwo muzamenya yuko ndi Uwiteka Imana. Ezekiyeli 24:1–24.

Ezekiyeli ni ikimenyetso kigaragaza igota rya Yerusalemu ryo mu ntangiriro n’irimbuka ryayo ryo ku iherezo, hanyuma no kujyanwa mu bunyage kw’abagize itorero ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi rya Lawodikiya.

“Igihe Kristo yarebaga hasi ari ku gasongero k’Umusozi wa Elayono, yabonye iyi mimerere y’ibintu iri muri buri torero. Izi mbuzi zimanukira kuri bose bakurikira inzira y’abantu b’i Yerusalemu, bari bafite umucyo mwinshi cyane. Aba bantu bari imbere yacu nk’umuburo. Mu kwanga imiburo y’Imana muri iki gihe cyacu, abantu barimo gusubiramo icyaha cya Yerusalemu. Uwiteka abona ibyo umukozi w’umuntu atabona kandi atazabona—ingaruka zose z’amayeri yose y’abantu yakorewe i Battle Creek. Yakoze ibyo Imana yashoboraga gukora byose. Yarabamurikiye imbere y’amaso y’abantu, kugira ngo ibyaha byabo bitagera ku rugabano aho kwihana bitakibasha kumvwa. Ariko binyuze mu nzira ndende yo guteshuka ku mahame akwiriye kandi akiranuka, abantu bishyize aho umucyo n’ukuri, ubutabera n’imbabazi bitakibonwa. Iyi nzira yahindutse kimwe n’imiterere yabo bwite cyane.” Testimonies, volume 8, 68.

Abahamya Babiri ba Alufa na Omega

Ezekiyeli yari yarahinduwe ikiragi mu buryo ndengakamere, kandi yari yaramenyeshejwe ko igihe Yerusalemu yari kugwa, yari kongera gushobora kuvuga, kandi ko icyo gihe yari kuba ‘ikimenyetso.’ Kuba Ezekiyeli ataragaragaje icyunamo ku bw’urupfu rw’umugore we byabaye ikimenyetso cya alufa mu ntangiriro z’igotwa, naho gufungurwa kw’akanwa ka Ezekiyeli igihe Yerusalemu yagwaga byabaye ikimenyetso cya omega. Igotwa kugeza ku irimbuka rirangwa n’ikimenyetso mu ntangiriro zaryo no ku iherezo ryaryo. Muri icyo kigereranyo nyine, ubuhamya bwa kabiri bw’ikimenyetso cya alufa n’icya omega bugaragazwa n’urupfu rw’“icyifuzo cy’amaso ya Ezekiyeli” nka alufa, n’urupfu rw’“icyifuzo cy’amaso” cy’abantu nk’ikimenyetso cya omega cy’icyo gihe. Igihe cy’umwaka umwe n’igice gitanga ubuhamya bubiri bwa alufa na omega. Urupfu rw’umugore wa Ezekiyeli rwashushanyaga kujyanwa mu bunyage no gukandagirwa kw’ingabo, naho urupfu rwa Yerusalemu rwo kuri omega rwashushanyaga gukandagirwa k’ubuturo bwera.

Nuko Ezekiyeli azababera ikimenyetso: uko yakoze kose ni ko namwe muzagira; kandi ubwo ibyo bizaba, muzamenya ko ndi Uwiteka Imana. Kandi nawe, mwana w’umuntu, mbese si ku munsi nzabamburaho imbaraga zabo, umunezero w’ikuzo ryabo, icyifuzo cy’amaso yabo, n’icyo imitima yabo yibandaho, ari bo bahungu babo n’abakobwa babo, ko kuri uwo munsi uwarokotse azakugereraho kugira ngo abyumvishe amatwi yawe? Kuri uwo munsi akanwa kawe kazabumburwa imbere y’uwarokotse, uzavuga, kandi ntuzaba ukiri ikiragi; kandi uzababera ikimenyetso; na bo bazamenya ko ndi Uwiteka. Ezekiyeli 24:24–27.

Impfu esheshatu

Urupfu rw’umugore wa Ezekiyeli rugaragaza intangiriro yo kugotwa, naho urupfu rwa Yerusalemu rukagaragaza iherezo ry’uko kugotwa. Yerusalemu, mu buhanuzi ikaba ari umugeni wa Kristo kandi igashushanya itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba, ibanzirizwa n’igihe gishushanywa no kugotwa. Igihe cyo kugotwa n’irimbuka ni ibimenyetso bibiri bitandukanye biranga inzira, nubwo bifitanye isano itaziguye. Kugotwa bimara igihe, naho irimbuka rikaba mu kanya runaka. Irimbuka ni itegeko ryo ku Cyumweru ribanzirizwa n’igihe cyo gushyirwaho kw’igishushanyo cy’inyamaswa. Igihe cy’igishushanyo cy’inyamaswa gisozwa n’ikimenyetso cy’inyamaswa. Igihe Yesu yagaragazaga ikimenyetso cy’irimbuka rya Yerusalemu muri Matayo igice cya makumyabiri na kane, yanavuze ku minsi ya Nowa.

Ariko nk’uko iminsi ya Nowa yari iri, ni ko no kuza kw’Umwana w’umuntu kuzaba. Kuko nk’uko byari bimeze muri iyo minsi yabanjirije umwuzure, bararyaga kandi bakanywaga, bararongoraga kandi bagashyingirwaga, kugeza ku munsi Nowa yinjiye mu nkuge; kandi ntibamenya kugeza ubwo umwuzure wazaga ukabatwara bose; ni ko no kuza kw’Umwana w’umuntu kuzaba. Matayo 24:37–39.

Mu minsi ya Nowa, urugi rw’imbabazi rwarafunzwe, bityo iryo fungwa rishushanya itegeko ryo kubahiriza umunsi w’Icyumweru ryegereje, ari na ryo rishushanywa n’ifungwa ry’urugi ryo ku wa 22 Ukwakira 1844. Igihe gitangirira ku materaniro makuru yabereye i Exeter kuva ku wa 12 kugeza ku wa 17 Kanama 1844 kigereranya igihe cy’ubuhanuzi kiganisha ku rugi rufunze.

Mu minsi ya Nowa, Nowa yashushanyaga marayika wa gatatu, kandi marayika wa gatatu yageze ku rugi rwafunzwe rwo ku wa 22 Ukwakira 1844. Mu minsi ya Nowa, nk’uko Yesu yavuze ko izaba imeze nk’“ukuza k’Umwana w’umuntu,” abamarayika batatu bo mu Byahishuwe igice cya cumi na kane bayoboye kugera ku rugi rwafunzwe. William Miller yashushanyaga ubutumwa bwa marayika wa mbere, kandi yagereranywaga na Enoki wo mu minsi ya Nowa. Yuda agaragaza ubutumwa bwa Enoki nk’uburinganiye n’ubutumwa bwa Miller.

Kandi Enoki na we, uwa karindwi uhereye kuri Adamu, yahanuye ibyabo, ati: Dore, Umwami araje azanye ibihumbi mirongo by’abera be, kugira ngo acire bose urubanza, kandi ahamye abatubaha Imana bose bo muri bo ku bw’ibikorwa byabo byose byo kutubaha Imana bakoze batubaha Imana, no ku bw’amagambo yabo yose akomeye abanyabyaha batubaha Imana bamuvuzeho. Yuda 1:14, 15.

Ubutumwa bwa marayika wa mbere bwatanzwe na Miller bwatangaje “urubanza” nk’uko rwari rwarashushanyijwe n’ubutumwa bwa Henoki. Intangiriro ya Henoki irangwa no kuba yari “uwa karindwi uhereye kuri Adamu.” Ubutumwa bwa Miller bwatangiranye kandi burangirana no kugera kw’“ibihe birindwi” ku bwami bwo mu majyaruguru, maze nyuma y’imyaka mirongo ine n’itandatu marayika wa gatatu aza ku wa 22 Ukwakira 1844, ubwo “ibihe birindwi” byari biteganyirijwe ubwami bwo mu majyepfo byasohoraga. Henoki na Miller, bombi bari intumwa z’isaha y’urubanza, intangiriro yabo yaranzwe no kugaragazwa kw’umubare karindwi. Igihe cyatangiranye na Henoki, uwa karindwi, cyarangiranye n’iminsi irindwi inyamaswa zinjiragamo mu nkuge, kugeza ubwo urugi rwakingwaga mu buryo ndengakamere. Yesu buri gihe agaragaza iherezo yifashishije intangiriro.

Henoki yabyaye Metusela, na we abyara Lameki. Lameki na Metusela bashushanya ubutumwa bwa marayika wa kabiri ndetse n’ubutumwa bw’urusaku rwo mu gicuku. Urusaku rwo mu gicuku rwakomeje kugeza ku gukingwa k’urugi, bityo rukaba rushushanywa na Metusela, wapfuye mu mwaka w’umwuzure. Lameki yashushanyaga ubutumwa bwa marayika wa kabiri, kandi Lameki yapfuye hasigaye imyaka itanu ngo umwuzure ube. Imyaka itanu kuva ku rupfu rwa Lameki kugeza ku rupfu rwa Metusela, ubwo urugi rwakingwaga, yashushanyaga urupfu rw’umugeni wa Ezekiyeli, rwagaragazaga intangiriro y’igihe cyagejeje ku rupfu rw’umugeni wa Kristo washushanywaga na Metusela.

Henoki yashushanyaga marayika wa mbere wageze mu mwaka wa 1798; Lameki yashushanyaga marayika wa kabiri wageze ku wa 19 Mata 1844; naho Metusela yashushanyaga ijwi ryo mu gicuku kuva i Exeter kugeza ku rugi rwakinzwe ku wa 22 Ukwakira 1844, rwashushanywaga na Nowa. Imyaka itanu kuva ku rupfu rwa Lameki kugeza ku rupfu rwa Metusela yashushanyaga umwaka umwe n’igice kuva mu mwaka wa 587 mbere ya Kristo kugeza mu mwaka wa 586 mbere ya Kristo. Iyo myaka itanu kuva kuri Lameki kugeza kuri Metusela ishushanya imyaka itanu kuva mu mwaka wa 1448 kugeza mu mwaka wa 1453.

Ku wa 31 Ukwakira 1448, John Palaiologos yarapfuye, maze umuvandimwe we, Constantine wa cumi n’umwe (Constantine wa nyuma), asaba ubutegetsi bwa Kisilamu bwa Turukiya uruhushya rwo kwima ingoma ya Roma y’Iburasirazuba. Kuganduka kwe ku wa 27 Nyakanga 1299 kwasohoje igihe cya kabiri cy’imyaka ijana na mirongo itanu kivugwa mu Byahishuwe igice cya cyenda, ku murongo wa cumi. Hashize imyaka itanu John Palaiologos apfuye, umuvandimwe we Constantine wa cumi n’umwe yaguye ku nkike za Constantinople, ubwo Mehmed II yigaruriraga ingoma ya Bizantini ya Roma y’Iburasirazuba. Mehmed ni izina rikomoka kuri Mohammed mu rurimi rw’Igiturukiya; bityo, urupfu rwa Mohammed wa mbere mu mwaka wa 632 rwatangije ubuhanuzi bwa mbere bw’imyaka ijana na mirongo itanu bwo mu Byahishuwe igice cya cyenda (buvugwa ku murongo wa gatanu), bukaba bwarangiranye n’urupfu rwa Constantine wa nyuma wishwe na ‘Mohammed wa kabiri’, hashize imyaka magana inani na makumyabiri n’umwe. Imyaka itanu mbere y’uko apfa, Mohammed yari yarahanuye iby’ugusenyuka kwa Roma, kandi ibyo byashohojwe n’Umuturukiya witwaga Mohammed wa kabiri.

Konsitantini wa nyuma, ari we wa cumi n’umwe, yapfiriye mu ntambara y’i Konsitantinopule, bityo bigaragaza imyaka itanu yashize hagati y’urupfu rw’umuvandimwe we Yohana n’urwe. Iyo myaka itanu yari yarashushanyijwe n’imyaka itanu yashize kuva ku rupfu rwa Lameki, umuhungu wa Metusela, kugeza ku rupfu rwa se Metusela, wapfuye nyuma y’imyaka itanu igihe umuryango w’inkuge wafungwaga. Bityo, urupfu rw’umugeni wa Ezekiyeli rwari rwarashushanyijwe n’urupfu rwa Lameki, kandi izo mpfu zombi zitanga ubuhamya ku rupfu rwa Yohana Palaiologos mu mwaka wa 1448. Urupfu rwa Metusela rwakurikiyeho ruhuye n’urupfu rw’umugeni wa Kristo no kurimbuka kwa Yerusalemu mu mwaka wa 586 mbere ya Kristo, kandi ibyo byose hamwe bihuye n’urupfu rwa Konsitantini wa cumi n’umwe.

Abahamya batatu b’igihe cy’ubuhanuzi gitangirana n’urupfu kandi kikarangirana n’urupfu bagaragaza igihe cyo kuremwa kw’igishushanyo cy’inyamaswa kirangirana n’ikimenyetso cy’inyamaswa, kandi icyo gihe gihuje n’itangazwa ry’ijwi rirenga ryo mu gicuku mu mateka y’abayoboke ba Miller, ndetse n’iremwa ry’igishushanyo cy’inyamaswa rirangirana n’ikimenyetso cy’inyamaswa mu mateka yacu y’iki gihe. Igihe ikimenyetso cy’inyamaswa kizasohora mu gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru rigiye gushyirwaho vuba, “kuvuga” ko mu buhanuzi kuzabaho, bihuje n’uko Ezekiyeli yashoboye “kuvuga” ku bushake bwe bwite igihe Yerusalemu yarimburwaga.

Kuvuga

Mu gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru, rigereranywa n’isenywa rya Yerusalemu, ukuvuga kwa gihanuzi kw’Amerika kwerekanwa igihe umuhanuzi w’ibinyoma avugana nk’ikiyoka.

Nuko mbona indi nyamaswa izamuka iva mu isi; yari ifite amahembe abiri asa n’ay’umwana w’intama, kandi yavugaga nk’ikiyoka. Ibyahishuwe 13:11.

Igihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru kigeze, Balamu akubita indogobe ye ku nshuro ya gatatu, maze iyo ndogobe ikavuga.

Nuko Uwiteka abumbura akanwa k’indogobe, maze ibwira Balamu iti: “Ni iki nagukoreye, ko unkubise incuro eshatu zose?” Balamu abwira indogobe ati: “Ni uko unnyigishije; iyaba nari mfite inkota mu kuboko kwanjye, ubu mba nkishe.” Indogobe ibwira Balamu iti: “Mbese si ndi indogobe yawe, uwo umaze kugendaho uhereye igihe wabereye nyirayo ukageza n’uyu munsi? Hari ubwo nigeze kumenyera kugukorera ntyo?” Arayisubiza ati: “Oya.” Kubara 22:28–30.

Umuhanuzi w’ibinyoma avuga mu gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru, kandi Isilamu na yo ivuga mu gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru. Mu buhanuzi, bombi ni abahanuzi b’ibinyoma. Mu gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru, ‘iyerekwa’ rya Habakuki ryari ryaratinze riravuga.

Kuko iyerekwa rikiri iry’igihe cyagenwe, ariko ku iherezo rizavuga kandi ntirizabeshya; nubwo ryatinda, uritegereze; kuko rizaza rwose, ntirizatinda. Habakuki 2:3.

Habakuki ni we muhanuzi w’ukuri uvuga ahabanye n’abahanuzi b’ibinyoma. “Iyerekwa” rya Habakuki rivugira mu kanwa ka Ezekiyeli wari waracecetse mbere, hanyuma akanwa ke kagakingurwa. Isezerano ryo kuba akanwa k’Imana ryahawe Yeremiya.

Ni iki gituma ububabare bwanjye buhoraho iteka, n’igikomere cyanjye kikaba kidakira, cyanga gukira? Mbese uzambera rwose nk’umunyabinyoma, kandi nk’amazi ayoyoka? Ni cyo gituma Uwiteka avuga ati: Nugaruka, ni bwo nzakugarura, kandi uzahagarara imbere yanjye; kandi nutandukanya ikintu cy’igiciro n’ikizira agaciro, uzamera nk’akanwa kanjye; bo bazakugarukireho, ariko wowe ntuzabagarukireho. Yeremiya 15:18, 19.

Mu gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru, amezi icyenda y’uburagi bwa Zekariya yararangiye ubwo yavugaga akemeza ko umuhungu we agomba kwitwa Yohana. Zekariya yashushanyaga abayobozi batizera ijambo rya marayika wa gatatu, naho Yohana agashushanya urugaga rwa Eliya, ari rwo torero ryari kuzategurira inzira Ukuza kwa Kabiri kwa Kristo.

Zakariya abwira marayika ati: “Ibyo nzabimenyeshwa n’iki? Kuko ndi umusaza, kandi umugore wanjye ageze mu za bukuru.” Marayika aramusubiza ati: “Ndi Gaburiyeli, uhagarara imbere y’Imana; kandi natumwe kuvugana nawe no kukugezaho aya makuru meza. Kandi dore, uzamera nk’ikiragi, ntuzabasha kuvuga kugeza ku munsi ibyo bizasohorerwa, kuko utizeye amagambo yanjye, azasohora mu gihe cyayo.”

Abantu bategerezaga Zakariya, batangazwa n’uko yatindaga cyane mu rusengero. Ariko asohotse ntiyabasha kuvugana na bo; maze bamenya ko yabonye iyerekwa mu rusengero, kuko yabaciriye amarenga kandi akomeza kuba ikiragi. Luka 1:18–22.

Zekariya yari uwo mu mutwe wa munani w’abatambyi.

Mu minsi ya Herodi, umwami w’i Yudaya, habayeho umutambyi witwaga Zakariya, wo mu mutwe wa Abiya; umugore we na we yari uwo mu bakobwa ba Aroni, kandi izina rye ryari Elizabeti. Bombi bari abakiranutsi imbere y’Imana, bagendera mu mategeko yose no mu byategetswe by’Umwami nta cyo babahozwa. Kandi nta mwana bari bafite, kuko Elizabeti yari ingumba; kandi bombi bari bageze mu zabukuru cyane. Nuko igihe yakoraga umurimo w’ubutambyi imbere y’Imana nk’uko byari bikurikiranye mu mutwe we, hakurikijwe umugenzo w’umurimo w’ubutambyi, ubufindo bwe bwari ubwo kwinjira mu rusengero rw’Umwami ngo atwike imibavu. Kandi imbaga yose y’abantu yari hanze isenga mu gihe cyo gutwika imibavu. Luka 1:5–10.

Abahanuzi bose bashushanya iminsi y’imperuka, kandi Zakariya yinjiye mu rusengero nk’uko na Ezekiyeli yabigenje. Yari mu mugabane wa munani w’abatambyi, ibyo bikaba byarashushanyaga abantu umunani bari mu nkuge ya Nowa, bavuye mu isi ya kera bakajya mu isi nshya. We n’umugore we bombi bari indakemwa, ariko Zakariya yaje gushidikanya ku magambo ya Gaburiyeli. Urugaga rw’Abamilerite rwatangiye ari urw’Abanyafiladelifiya (indakemwa), ariko mu mwaka wa 1856 ruhinduka urw’Abanyalawodikiya. Mu minsi y’imperuka, ubutumwa bwa marayika ni ubutumwa bwa marayika wa gatatu, kandi ubutumwa Gaburiyeli yagejeje kuri Zakariya bushushanya ubutumwa bwa marayika wa gatatu ndetse n’ubutumwa bwa Eliya, nk’uko bushushanywa na Yohana Umubatiza.

Nuko umumarayika w’Umwami amubonekera ahagaze iburyo bw’igicaniro cy’imibavu. Zekariya amubonye, ahagarika umutima, ubwoba bumugwa gitumo. Ariko umumarayika aramubwira ati: Witinya, Zekariya, kuko gusenga kwawe kwumviswe; kandi umugore wawe Elizabeti azakubyarira umuhungu, uzamwite Yohana. Kandi uzagira umunezero n’ibyishimo; kandi benshi bazishimira ukuvuka kwe. Kuko azaba mukuru imbere y’Umwami, kandi ntazanywa vino cyangwa igisindisha icyo ari cyo cyose; kandi azuzuzwa Umwuka Wera, ndetse akiri mu nda ya nyina. Kandi benshi bo mu bana ba Isirayeli azabahindurira ku Mwami Imana yabo. Kandi azamubanziriza mu mwuka no mu mbaraga bya Eliya, kugira ngo ahindure imitima y’ababyeyi bayereke ku bana, n’abagomyi abayereke ku bwenge bw’abakiranutsi; ngo ategurire Umwami ubwoko bwateguwe. Nuko Zekariya abaza umumarayika ati: Ibyo nzabimenyesha n’iki? Kuko ndi umukambwe, kandi umugore wanjye arashaje cyane. Umumarayika aramusubiza ati: Ndi Gaburiyeli, uhagarara imbere y’Imana; kandi natumwe kuvugana nawe no kukubwira aya makuru meza. Luka 1:11–19.

Zakariya yashidikanyaga ko ubutumwa bwa Eliya wagombaga kuza bwari kuzasohozwa.

Dore, nzaboherereza Eliya umuhanuzi mbere y’uko umunsi ukomeye kandi uteye ubwoba w’Uwiteka uza; kandi azagarura imitima y’ababyeyi ku bana, n’imitima y’abana ku babyeyi babo, kugira ngo ntazaza ngakubita isi umuvumo. Malaki 4:5, 6.

Mushiki wacu White, mu rwego rw’ishyirwaho ikimenyetso kuvugwa muri Ezekieli igice cya cyenda, agaragaza impamvu ubuyobozi bw’itorero ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi b’i Lawodikiya bwagereranyijwe no kutizera kwa Zakariya.

Itsinda ritababazwa no gusubira inyuma kwaryo mu by’umwuka, kandi ritaborogera ibyaha by’abandi, rizasigara ridafite ikimenyetso cy’Imana. Uwiteka ategeka intumwa Ze, abagabo bafite intwaro zo kwica mu maboko yabo, ati: “Mugende mumukurikire munyure mu murwa, mukubite; ijisho ryanyu ntirigire uwo ribabarira, kandi ntimugire impuhwe na nke; mwice rwose abasaza n’abasore, abakobwa n’abana bato n’abagore; ariko ntimukegere umuntu n’umwe uriho ikimenyetso; kandi muhere ku buturo Bwanjye bwera. Nuko bahera ku basaza bari imbere y’inzu.”

“Aha ni ho tubona ko Itorero—ahantu hera h’Umwami—ari ryo rya mbere ryumvise igikubitisho cy’uburakari bw’Imana. Abasaza, ari bo abo Imana yari yarahaye umucyo mwinshi kandi bari barahagaze nk’abarinzi b’inyungu z’umwuka z’abaturage, bari barahemukiye icyizere bari baragiriwe. Bari barafashe umwanzuro w’uko tudakwiriye gutegereza ibitangaza n’ukwiyerekana kugaragara kw’imbaraga z’Imana nk’uko byari bimeze mu minsi ya kera. Ibihe byarahindutse. Ayo magambo akomeza kutizera kwabo, maze bakavuga bati: Umwami ntazakora icyiza, kandi ntazakora n’ikibi. Agira imbabazi nyinshi cyane ku buryo atasura ubwoko bwe azanywe no guca urubanza. Ni ko rero ‘Amahoro n’umutekano’ biba ari byo birahurwa n’abantu batazongera ukundi kurangurura ijwi ryabo nk’impanda kugira ngo bereke ubwoko bw’Imana ibicumuro byabwo n’inzu ya Yakobo ibyaha byayo. Izo mbwa z’ibiragi zitashakaga kubihira ni zo zigirwaho n’uguhora gukiranuka kw’Imana yarakajwe. Abagabo, inkumi, n’abana bato bose barimburanira hamwe.” Testimonies, umuzingo wa 5, 211.

Zakariya yashidikanyije ku butumwa bw’umumarayika wa gatatu, ari bwo butumwa bwa Eliya busubiramo amateka ya Yohana Umubatiza kimwe n’amateka ya William Miller.

Amezi Atanu

Elisabeti yahishe inda ye amezi atanu.

Nuko hanyuma y’iyo minsi, umugore we Elizabeti asama inda, yiherera amezi atanu, avuga ati: Uku ni ko Uwiteka yambaniye mu minsi yanyitegerejemo kugira ngo ankureho igisuzuguriro cyanjye mu bantu. Maze mu kwezi kwa gatandatu marayika Gaburiyeli atumwa n’Imana ajya mu mudugudu w’i Galilaya witwa Nazareti. Luka 1:24–26.

Zakariya yari uwo mu mutambagiro wa munani w’abatambyi, bihura no gukebwa k’umuhungu we Yohana ku munsi wa munani, igihe Zakariya yari kongera kuvuga. We n’umuhungu we Yohana bashushanya abantu umunani bari mu nkuge ya Nowa, bahishwe urupfu rwazanywe n’amazi y’umwuzure mu gihe cy’amezi atanu, ari yo minsi ijana na mirongo itanu. Iminsi ijana na mirongo itanu y’ugusama n’amazi y’umwuzure bihura n’ibihe bibiri by’amezi atanu bivugwa mu Byahishuwe 9.

Zekariya n’umuhungu we Yohana banashushanya igihe itorero rya karindwi ry’i Lawodikiya rihinduka itorero rya munani ry’i Filadelifiya. Igihe gihera ku murimo w’ubutambyi Zekariya yakoze mu cyiciro cya munani kikageza ku gukebwa k’umuhungu we Yohana ku munsi wa munani gishushanya igihe cy’ubuhanuzi, aho umubare umunani ugaragaza intangiriro n’iherezo byacyo. Muri icyo gihe cy’ubuhanuzi harimo igihe cy’amezi atanu gishushanya igihe cyo kwihisha.

“Kuvuga” ko mu buhanuzi kugaragaza itegeko ry’Icyumweru ryegereje, bityo Zekariya akavuga mu gihe cy’itegeko ry’Icyumweru, igihe umuhungu we ashyirwaho ikimenyetso, nk’uko bishushanywa n’igikorwa cyo gukebwa. Muri ayo mateka, mbere y’igihe cy’itegeko ry’Icyumweru ari na cyo Zekariya avugamo, amezi atanu arangiye, mu kwezi kwa gatandatu Mariya asura Elisabeti maze Umwuka Wera agasiga Elisabeti amavuta; Elisabeti, nk’umugore, akaba ashushanya gusigwa amavuta kw’itorero ry’Imana amezi ane mbere y’itegeko ry’Icyumweru ryegereje.

Muri iyo minsi Mariya arahaguruka, ajya mu misozi yihuta, yinjira mu mudugudu w’i Yudaya; yinjira mu nzu ya Zakariya, maze aramutsa Elizabeti. Nuko Elizabeti yumvise indamutso ya Mariya, umwana wari mu nda ye arasaduka; Elizabeti yuzuzwa Umwuka Wera. Arangurura ijwi rirenga aravuga ati: Hahirwa wowe mu bagore, kandi hahirwa n’imbuto yo mu nda yawe. Mbese ibi ni ibiki kuri jye, ko nyina w’Umwami wanjye aza kundeba? Kuko dore, ijwi ry’indamutso yawe rikigera mu matwi yanjye, umwana wo mu nda yanjye yansadukiye anezerewe. Kandi hahirwa uwizeye; kuko ibyo yabwiwe n’Umwami bizasohora. Luka 1:39–45.

Amezi atanu arangiye, Elizabeti yavuganye na Mariya “n’ijwi rirenga,” ashima kuba Mariya yarizeye ubutumwa bwa Gaburiyeli, ari bwo butumwa bwa marayika wa gatatu mu minsi y’imperuka. Zakariya, umugabo wa Elizabeti, ntiyari yarizeye, ariko Mariya we yari yarizeye. Mariya yumvise ubutumwa bwa Gaburiyeli hashize amezi atanu Zakariya abwumvise, bityo bigaragazwa ko ukwizera kwe muri marayika wa gatatu kwaje nyuma y’uko ubutumwa bw’amezi atanu bwari buhishwe buhishuwe. Ubutumwa buhishwe bw’amezi atanu mu minsi y’imperuka ni amezi atanu ya mbere yo mu Byahishuwe igice cya cyenda, umurongo wa gatanu. Mariya ashushanya itorero ryo mu minsi y’imperuka ryemera ubutumwa bwa marayika wa gatatu, bukubiyemo kubumburwa kwihariye kw’amezi atanu mbere gato y’uko itegeko ry’Icyumweru riri hafi kuza rivuga, ibyo bikazaba nyuma y’amezi agera kuri ane.

Ku bimenyetso ndanganzira by’uruzinduko rwa Mariya, urugaga rw’umumarayika wa mbere n’uwa kabiri, rushushanywa na Zakariya na Elizabeti, ruhuzwa n’urugaga rw’umumarayika wa gatatu rushushanywa na Mariya na Yozefu. Zakariya ashushanya umuyobozi wo mu itorero ritizeye ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu, naho Yozefu w’umubaji ashushanya urugaga rushushanywa n’umurimo wibeshaho. Ubwadiventisiti burangira nk’uko bwatangiye, kandi bwatangiye ari urugaga, atari itorero rifite inzego z’ubuyobozi. Urugaga rw’abantu ibihumbi ijana na mirongo ine na bine, rushushanywa na Yozefu, Mariya na Kristo, rufitanye isano itaziguye n’urugaga rw’Abamileri rushushanywa na Zakariya, Elizabeti na Yohana, kandi ukutizera ko mu mwaka wa 1863 gushushanywa na Zakariya. Umwaka wa 1863 ushushanya ukutizera ubutumwa bw’umumarayika wa mbere n’ubw’uwa kabiri, naho urugaga rw’umumarayika wa gatatu rushushanya ukwizera kwa Mariya.

“Abamarayika boherejwe gutabara wa mumarayika ukomeye wari uvuye mu ijuru, maze numva amajwi yasaga n’aho yumvikanira hose agira ati: ‘Nimusohoke muri we, bwoko bwanjye, kugira ngo mudahurira mu byaha bye, kandi kugira ngo mutazagerwaho n’ibyorezo bye. Kuko ibyaha bye byageze no mu ijuru, kandi Imana yibutse gukiranirwa kwe.’ Ubu butumwa bwasaga n’aho ari inyongera ku butumwa bwa gatatu, bwifatanya na bwo nk’uko ijwi ryo mu gicuku ryifatanyije n’ubutumwa bw’umumarayika wa kabiri mu wa 1844. Icyubahiro cy’Imana cyagumye ku bera bihangana kandi bategereza, maze batanga nta bwoba umuburo wa nyuma ukomeye, batangaza kugwa kwa Babuloni kandi bahamagarira ubwoko bw’Imana kuyisohokamo kugira ngo bubashe kurokoka kurimbuka kwayo guteye ubwoba.” Early Writings, 277.

Guhuza hamwe kw’ubutumwa bubiri bishushanywa no gusura kwa Mariya kwa Elizabeti, kandi icyo gihe cyagezweho ubwo ya mezi atanu yari ahishwe yahishurwaga. Aho ni ho ubuhanuzi bubiri buhurira kandi bukamamazwa hamwe. Bumwe bwamamajwe na Elizabeti, ubundi na Mariya. Guhuza ubutumwa bubiri kugaragaza igihe gutaka kwa nijoro guhurira n’ubutumwa bw’umumarayika wa kabiri, kandi ibyo byabereye mu mateka y’Abamilleri mu materaniro yo mu nkambi yabereye i Exeter.

Nyuma y’uko Elizabeti atangaje ubutumwa bwe, hanyuma Mariya na we akabigenza atyo, “Mariya yamaranye na we nk’amezi atatu, maze asubira iwe.” Luka 1:56. Igihe cy’iminsi mirongo itandatu n’itandatu, kuva i Exeter kugeza ku wa 22 Ukwakira 1844, kigereranywa n’ayo mezi ane, yarangiriye ku itegeko ryo ku Cyumweru ryegereje, igihe Zakariya yavugaga. Ayo mezi ane agereranya igihe cyo gutangaza ubutumwa bw’urusaku rwo mu gicuku, buza nyuma y’ubutumwa bw’amezi atanu ahishwe.

Ubutumwa bubiri bwo mu mateka y’abayoboke ba Miller bwari ubw’umumarayika wa mbere n’ubw’umumarayika wa kabiri, kandi ubutumwa bw’umumarayika wa mbere bwahawe imbaraga n’isohozwa ry’ubuhanuzi bwerekeye igihe bwatangiranye n’igihe cy’amezi atanu, igice cyabwo kikaba cyari cyarahishwe kugeza hasigaye iminsi icumi ngo busohore ku wa 11 Kanama 1840, nk’uko Josiah Litch yabigaragaje. Icyahaye imbaraga ubutumwa bw’umumarayika wa kabiri ni ikosorwa ry’ibyari byaravuzwe mbere bitari byo byerekezaga ku mwaka wa 1843, iryo kosorwa rikaba ryarabereye mu materaniro y’ingando yabereye i Exeter, nk’uko Samuel Snow yabigaragaje.

Itangazwa ry’ubutumwa bugizwe n’ibice bibiri bw’urusaku rwo mu gicuku rigereranywa n’igihe gito cyabanjirije gukingwa k’urugi; mu nkuru ya Nowa, uko gukingwa kwatangije igihe cy’amezi atanu cyarangiye inkuge ihagaze ku mpinga y’umusozi wa Ararati. Igihe cy’itangazwa ry’urusaku rwo mu gicuku gikurikira kubumburwa kw’amezi atanu yari ahishwe, kwabaye mbere y’itariki ya 11 Kanama 1840 ho iminsi icumi, kandi cyaje na nyuma y’uko Umwami akuye ikiganza Cye ku mibare yari yarapfutse ku mbonerahamwe ya 1843. Iminsi icumi yo kuva ku wa 1 kugeza ku wa 11 Kanama igereranywa n’iminsi mirongo itandatu n’itandatu yo kuva i Exeter kugeza ku wa 22 Ukwakira 1844, kandi ubuhamya bugizwe n’ibice bibiri bugaragaza ko kubumburwa kw’amezi atanu yari ahishwe, guherekejwe n’ikosorwa ry’itangazwa ritari ryo ryateye gutenguhwa kwa mbere, kuba igihe Mariya ahuye na Elisabeti akamusuhuza mu kwezi kwa gatandatu.

Mu gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru, Leta Zunze Ubumwe za Amerika zivuga nk’ikiyoka, indogobe ya Isilamu ikavuga, kandi iyerekwa rya Habakuki rikavugira mu kanwa ka Yeremiya, Zekariya na Ezekiyeli. Mu gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru, Ezekiyeli aba ikimenyetso, bityo agashushanya ibendera rizamurwa mu gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru. Mu nshuro icyenda ijambo ‘ikimenyetso’ rikoreshwa muri Ezekiyeli, ebyiri zigaragaza ko “amasabato” ari ikimenyetso cyo kwezwa kugaragaza uguhuzwa kw’Ubumana n’ubumuntu.

Ariko nagize icyo nkora ku bw’izina ryanjye, kugira ngo ritanduzwa imbere y’abanyamahanga bari batuyemo, abo niyerekaniye imbere yabo igihe nabakuraga mu gihugu cya Egiputa. Ni cyo cyatumye mbakura mu gihugu cya Egiputa nkabajyana mu butayu. Nabahaye amategeko yanjye, mbamenyesha n’amateka yanjye, ayo umuntu nayakurikiza azabeshwaho na yo.

Byongeye kandi, nabahaye amasabato yanjye ngo abe ikimenyetso hagati yanjye na bo, kugira ngo bamenye ko ari jye Uwiteka ubeza. Ariko ab’inzu ya Isirayeli baranyigometseho mu butayu: ntibagendeye mu mategeko yanjye, kandi basuzuguye amateka yanjye, ayo umuntu akurikiza akabeshwaho na yo; n’amasabato yanjye bayaziruye cyane: maze ndavuga nti, Nzasuka uburakari bwanjye kuri bo mu butayu, mbatsembe. Ariko nagize icyo nkora ku bw’izina ryanjye, kugira ngo ritazahumanywa imbere y’abanyamahanga bari barambonye mbakurayo. Kandi nazamuye ukuboko kwanjye ndabarahirira mu butayu ko ntazabinjiza mu gihugu nari narabahaye, gitemba amata n’ubuki, kiruta ibindi bihugu byose ubwiza; kuko basuzuguye amateka yanjye, ntibagendere mu mategeko yanjye, ahubwo bakazirura amasabato yanjye: kuko umutima wabo wakurikiraga ibigirwamana byabo. Nyamara ijisho ryanjye ryarabagiriye impuhwe sinabarimbura, kandi sinabatsembeye mu butayu. Ariko nabwiye abana babo mu butayu nti, Ntimukagendere mu mategeko ya ba so, ntimukubahirize amateka yabo, kandi ntimukihumanyishe ibigirwamana byabo: Ni jye Uwiteka Imana yanyu; mujye mugendera mu mategeko yanjye, mukomeze amateka yanjye kandi muyakurikize; kandi mweze amasabato yanjye; azaba ikimenyetso hagati yanjye namwe, kugira ngo mumenye ko ari jye Uwiteka Imana yanyu. Ezekiyeli 20:9–20.

Ezekiyeli agereranya ibendera ry’abantu ibihumbi ijana na mirongo ine na bine, kandi ikimenyetso cy’Ubumana bwahujwe n’ubumuntu ni “amasabato” y’Umwami. Ezekiyeli ni ikimenyetso mu ntangiriro zo kugotwa, kandi ni ikimenyetso mu irimbuka rya Yerusalemu, ubwo azamurwa nk’ibendera. Mu ntangiriro zo kugotwa, abanga kureba no kumva, bazirura “amasabato” Ye, na bo ni ikimenyetso.

Nuko bamwe mu bakuru ba Isirayeli baransanga, bicara imbere yanjye. Maze ijambo ry’Uwiteka rinzaho riti: Mwana w’umuntu, aba bantu bashinze ibigirwamana byabo mu mitima yabo, bashyira n’igisitaza cyo gukiranirwa kwabo imbere y’amaso yabo. Mbese nkwiriye kwemera ko bagira icyo bambaza? Ni cyo gituma ukwiriye kuvugana na bo ukababwira uti: Uku ni ko Umwami Uwiteka avuga: Umuntu wese wo mu nzu ya Isirayeli ushinga ibigirwamana bye mu mutima we, agashyira n’igisitaza cyo gukiranirwa kwe imbere y’amaso ye, maze agasanga umuhanuzi, jyewe Uwiteka nzasubiza uwo muntu uje nkurikije ubwinshi bw’ibigirwamana bye, kugira ngo mfatire ab’inzu ya Isirayeli mu mitima yabo bwite, kuko bose bitandukanyije nanjye kubera ibigirwamana byabo.

Nuko rero bwira inzu ya Isirayeli uti: Uku ni ko Umwami Uwiteka avuga: Nimwihane, muhindukire muve ku bigirwamana byanyu; muhindukize mu maso hanyu muve ku bizira byanyu byose. Kuko umuntu wese wo mu nzu ya Isirayeli, cyangwa umunyamahanga utuye muri Isirayeli, witandukanya nanjye, akimika ibigirwamana bye mu mutima we, agashyira imbere y’amaso ye igisitaza kimutera gukiranirwa, agasanga umuhanuzi kugira ngo amumbazeho, jyewe Uwiteka nzamusubiza ubwanjye. Kandi nzahoza igitsure cyanjye kuri uwo muntu, nzamugira ikimenyetso n’iciro ry’umugani, kandi nzamuca mu bwoko bwanjye; namwe muzamenye ko ndi Uwiteka. Kandi umuhanuzi nashukwa akavuga ijambo, ni jye Uwiteka uzaba washutse uwo muhanuzi; nzamuramburiraho ukuboko kwanjye, nzamurimbura mukure mu bwoko bwanjye bwa Isirayeli. Bazahanirwa gukiranirwa kwabo: igihano cy’umuhanuzi kizaba kimwe n’icy’umusanga ngo amubaze; kugira ngo abo mu nzu ya Isirayeli batazongera kuyoba ngo bamve inyuma, kandi ntibongere kwiyandurisha ibicumuro byabo byose; ahubwo babe ubwoko bwanjye, nanjye mbe Imana yabo, ni ko Umwami Uwiteka avuga. Ezekiyeli 14:1–11.

I Nashville, abari mu Itorero ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi rya Lawodikiya batizeye nk’uko Zakariya atizeye, bari “barafashe umwanzuro w’uko tudakeneye kwitega ibitangaza no kwigaragaza gukomeye kw’imbaraga z’Imana nk’uko byari bimeze mu minsi ya kera,” nk’uko bishushanywa n’igihe cyo kuva mu mwaka wa 1840 kugeza mu wa 1844, bazabazwa n’abatari mu Badiventisiti impamvu batatanze umuburo. Bahinduka “ikimenyetso” cy’ubutumwa bw’ikinyoma bw’amahoro n’umutekano, bugaragaza itandukanywa ry’abanyabwenge n’abapfapfa nk’uko bishushanywa n’amahema abiri ahanganye yo mu materaniro y’ingando yabereye i Exeter. Bafite “ikimenyetso” cyo gusenga ibigirwamana no kwigomeka, mu gihe Ezekiyeli we afite ubutumwa nyakuri bw’umuburo wa gihanuzi. Igota rirangiye, igihe Yerusalemu irimburwa, ibyo bikaba bishushanya itegeko ryo ku Cyumweru, ikimenyetso cyo kwigomeka ni ikimenyetso cy’inyamaswa, naho ikimenyetso cyo kumvira ni kashe y’Imana.

Igihe cy’imbabazi cy’Ubwadiventisiti kirangira burundu igihe hashyirwaho itegeko ryo ku Cyumweru, kandi hari ikimenyetso cy’abakiranutsi n’ababi bashyirwaho ikimenyetso muri icyo gihe. Kurangira kw’igihe cy’imbabazi igihe hazashyirwaho itegeko ryo ku Cyumweru ryegereje bishushanya kurangira kw’igihe cy’imbabazi igihe Mikayeli azahaguruka, kandi muri icyo gihe ikimenyetso cy’urupfu rw’imbaga y’abantu gishushanywa na Gogi na Magogi.

N’abagenda banyura mu gihugu, umuntu nabona igufwa ry’umuntu, azarihagarikaho ikimenyetso, kugeza ubwo abahamba bazarishyingura mu kibaya cya Hamongogi. Kandi n’izina ry’umudugudu rizaba Hamona. Uko ni ko bazezwa igihugu. Ezekiyeli 39:15, 16.

Ikimenyetso cy’isezerano kigaragazwa mu gice cya mirongo itatu na karindwi cy’igitabo cya Ezekiyeli, aho ikibaya cy’amagufwa y’abapfuye gisubizwamo ubuzima, kandi inkoni ebyiri zigahuzwa. Amagufwa asubizwamo ubuzima n’ubutumwa bwa Isilamu, bushushanywa n’imiyaga ine, bityo bigashushanya itariki ya 11 Kanama 1840. Inkoni ebyiri zihuzwa zikaba imwe, bityo zigashushanya guhuzwa k’ubutumwa bwa marayika wa kabiri n’ubutumwa bw’urusaku rwo mu gicuku. Amagufwa ashushanya guhabwa imbaraga kwa marayika wa mbere, naho inkoni zombi zigashushanya guhabwa imbaraga kwa marayika wa kabiri. Nyuma y’ibyo, ubwoko bw’Imana ni ubwoko Bwayo bw’isezerano yatoranyije bwo mu minsi y’imperuka, bugaragazwa na Yohana nk’abantu ibihumbi ijana na mirongo ine na bine.

Kandi nzagirana na bo isezerano ry’amahoro; rizababera isezerano ry’iteka ryose; kandi nzabashyira ahantu habo, mbagwize, nshyire ubuturo bwanjye bwera hagati muri bo iteka ryose. Ihema ryanjye na ryo rizabana na bo; koko, nzababera Imana yabo, na bo bazambera ubwoko bwanjye. Kandi abanyamahanga bazamenya yuko ari jye Uwiteka weza Abisirayeli, igihe ubuturo bwanjye bwera buzaba hagati muri bo iteka ryose. Ezekiyeli 37:26–28.

Ubumwe bw’Ubumana n’ubumuntu bugaragazwa mu buryo butandukanye mu Ijambo ry’Imana, kandi kimwe mu bigereranyo byabwo ni igihe “igihome cy’ubugingo” giherereye mu kamere yo hejuru y’umuntu gifatanyijwe n’igihome cy’Ubuturo bwera bw’Imana. Iyo icyumba cy’intebe y’ubwami cyo mu ijuru, gishushanya igihome cy’Imana, gihujwe n’igihome cy’imiterere yo hejuru y’umuntu, ubwoko bw’Imana “buratungananywa,” kandi akabana “hagati yabwo iteka ryose.”

Nyuma y’igice cya mirongo itatu na karindwi, Ezekiyeli akurikiraho ibice bya mirongo itatu n’umunani na mirongo itatu n’icyenda, aho avugamo Gogi na Magogi nk’ibimenyetso by’ishyirahamwe ry’abantu bari hanze y’ubwoko bw’Imana bwatoranyijwe mu isezerano. Mu gice cya mirongo ine, ubwoko bw’isezerano bwo mu gice cya mirongo itatu na karindwi bugaragazwa nk’urusengero rwuzura isi yose. Ibice bya mirongo itatu n’umunani kugeza kuri mirongo ine bigaragaza ukuzamuka k’ubwoko bw’isezerano bw’Imana mu minsi y’imperuka, nk’uko bishushanywa n’imibare 38 na 40.

Tuzakomeza ibi bintu mu nyandiko ikurikira.