Igitabo cya Yoweli n’Itorero ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi ry’i Lawodikiya - Umubare wa Cumi n’ine

Amateka y’“imirimo itangaje y’Imana” na yo agaragazwa n’ikibazo cy’ubuhanuzi kigira kiti “kugeza ryari.” Amateka agaragazwa muri ibyo byombi, no mu bindi bimenyetso byinshi, ahagarariye igihe cyo gushyirwaho ikimenyetso kwa bamwe ibihumbi ijana na mirongo ine na bine. Muri icyo gihe habamo impaka ku byerekeye ubutumwa bw’ukuri bw’imvura y’itumba n’ubundi butumwa bwinshi bw’ibinyoma buvuga iby’imvura y’itumba. Hariho ubutumwa bumwe gusa nyakuri bw’imvura y’itumba. Umurongo w’inkuru w’amateka yera aho Imana ikorera imirimo yayo itangaje ushyirwa mu rwego rw’igitabo cya Yoweli, aho “vino nshya” ikurwa ku itsinda rimwe mu gihe isukwa ku rindi tsinda.

Mu gitabo cya Yoweli harimo imihabane mike ikwiriye kwitabwaho. Umuzi w’ijambo “umugani” usobanura “gushyira iruhande,” kandi ku byawo urimo ugutandukanya ibyiciro bibiri. Mbere twigeze kuvuga kuri imwe muri iyo “mihabane” iboneka mu gitabo cya Yoweli, tugaragaza ko ikamba ry’ubwibone ryambarwa n’abasinzi bategeka Yerusalemu rihabanye n’abambara ikamba ry’ubwiza. Ntabwo turasobanura uko ikimenyetso cy’ibyishimo ari igihabanye no gukorwa n’isoni, ariko na none kikaba impuzanyamateka yabyo; nyamara ni ko biri, kandi dufite umugambi wo kubyerekana. Ingingo ya alufa na omega na yo iboneka mu gitabo cya Yoweli, kandi iyo hame y’uko ibya mbere bishushanya ibya nyuma na yo yemezwa n’inyigisho ebyiri za Petero zo mu gitabo cy’Ibyakozwe n’Intumwa.

Ibyakozwe igice cya kabiri bibera kuri Pentekote saa tatu za mu gitondo (isaha ya gatatu), naho igice cya gatatu kikaba ku isaha ya cyenda (saa cyenda z’amanywa), ari wo mwanya w’igitambo cya nimugoroba. Mu Byakozwe igice cya kabiri, ubutumwa Petero atangaza butangarizwa mu cyumba cyo hejuru cy’inzu y’umuntu ku giti cye, ariko ikibwirizwa cye cyo mu gice cya gatatu gitangirwa mu rusengero. Bihuzwa n’umuhamagaro wo kwihana uri muri izo nteraniro zombi. Ubutumwa bumwe, ahantu habiri h’akarere, bigaragaza ikimenyetso cyo gukuba kabiri kiri mu butumwa bwa Pentekote, bugabanyijwemo urugo rw’imbere n’urusengero. Mu Ibyahishuwe igice cya cumi na kimwe, Yohana ategekwa gupima urusengero, ariko agasiga urugo rw’imbere, kuko rwari rwarahawe abanyamahanga.

Bityo, ukwikuba kabiri kwa za nyigisho ebyiri no kugabanywa kw’aho izo nyigisho zombi zatangiwe, byerekana amatsinda abiri y’abumviriza agamijwe n’imvura y’itumba yo mu gitabo cya Yoweli. Itsinda rimwe ni Abanyamahanga bari hanze y’urusengero, irindi na ryo ni Abayahudi bari mu rusengero. Mu rubanza rw’abazima, inzu y’Imana ibanza gucirwaho urubanza; kandi uhereye kuri 9/11 kugeza ku itegeko ryo ku Cyumweru, urusengero ni rwo rucirwaho urubanza, naho uhereye ku itegeko ryo ku Cyumweru kugeza igihe cy’isozwa ry’igihe cyo kugeragezwa kwa muntu, Abanyamahanga ni bo bacirwaho urubanza. Urwo rubanza rubaho mu gihe cy’imvura y’itumba Petero yerekanye ko yashyizwe ahagaragara mu gitabo cya Yoweli. Icyo urugo rw’urusengero (Abanyamahanga) n’urusengero rw’imbere (itorero ry’Imana) byagereranyaga muri uko kugabanywa kugaragara mu Byakozwe n’Intumwa igice cya kabiri n’icya gatatu, ni na cyo kandi itandukaniro riri muri Yoweli hagati y’imvura y’umuhindo n’imvura y’itumba. Imvura y’umuhindo yaje kuri 9/11 kandi isukwa mu gihe urusengero rw’Imana ruri gucirwaho urubanza. Iyo iyo gahunda irangiye, imvura y’itumba isukwa ku Banyamahanga bari mu rugo rw’urusengero.

Ubu si bwo ngiye kugaragaza itandukaniro ry’ubuhanuzi riri hagati y’ibyishimo no kugira isoni, ahubwo uwo murongo ubwira ubwoko bw’Imana “kwishima” kubera ubutumwa bw’imvura y’itumba. Ubutumwa bw’imvura y’itumba butera mu bwoko bw’Imana ibyishimo by’ubuhanuzi. Ibyo bivuzweho, ingingo y’imvura y’umuhindo cyangwa y’imvura y’itangira, ikurikirwa n’imvura y’itumba, ni ikigereranyo cy’ibuye risitaza ryashyizwe ku ruhande kandi ritangarirwa. Ikimenyetso cy’ibuye ryo ku mfuruka amaherezo rihinduka ibuye risoza ni cyo gitangaje mu maso y’Imana no mu maso y’ubwoko bwayo.

Ibuye ritangaje rihagarariye Alufa na Omega by’ubuhanuzi. Ihame rya Alufa na Omega mu bijyanye no gushyira mu bikorwa ubuhanuzi rigaragazwa na Alufa na Omega ubwayo kenshi mu Ijambo rye, kandi ni We Jambo. Ni yo mpamvu ibyahishuwe kuri iri hame byahishuriwe twe n’abana bacu iteka ryose. Umwaka wa 1863 ni ibuye risoza ry’ubuhanuzi bwa Bibiliya, kandi ni ibuye risoza ry’igihe cy’umumarayika wa gatatu kuva mu 1844 kugeza mu 1863. Mu 1844 hari ibuye ry’urufatiro, naho mu 1863 hari ibuye risoza ry’icyo gihe cy’ubuhanuzi. 1844 kugeza mu 1863 ni igihe cy’ubuhanuzi cyashinzwe, nk’uko 538 kugeza mu 1798 na byo byashinzwe. Kuba abantu batazi ikintu Imana yashyizeho, ntibituma icyo kintu kidashyirwaho!

Twasoje inyandiko ibanziriza iyi n’iki gice gikurikira.

Mu wa 1863, James White yagaragajwe nk’uhagarariye, “mu buryo bumwe na bumwe,” “Mose kuri Isirayeli.”

Igihe cyo kuva mu 1844 kugeza mu 1863 cyaragereranyijwe n’igihe cyo kuva ku kurokorwa ku Nyanja Itukura kugeza i Kadeshi ya mbere. Kadeshi ya mbere ni alufa, naho Kadeshi ya kabiri ni omega—bigatanga ibihe bibiri by’imyaka mirongo ine bigana i Kadeshi, kandi byombi byarangiye mu bugome bwo kwigomeka.

Umwuka w’Ubuhanuzi uhuza kwambuka Inyanja Itukura no gucika intege gukomeye ko mu 1844. Bibiliya ihuza kwambuka Inyanja Itukura n’umusaraba, kandi Mushiki wacu White yemeza ko gucika intege kw’abigishwa ku musaraba kwari kugereranya gucika intege gukomeye ko mu 1844. Byari ubushake bw’Umwami ko binjira mu Gihugu cy’Isezerano mu buryo butaziguye, kandi ikimenyetso cy’ahantu cy’ubwinjiriro bwo mu Gihugu cy’Isezerano cyari Yeriko; ari ho muri iki cyumweru cya kabiri cya Ukuboza, 2025, abahanga mu byataburuwe mu butaka bamaze gucukura Yeriko ya kera—maze basanga, bibababaje cyane, ko inkuta zasenyutse bavumbuyeyo zose zari zaraguye zerekeza hanze, atari imbere nk’uko bisanzwe bigenda igihe umugi ugoswe n’ingabo. Mu kugota umugi kwa kera, inkuta zarakubitwaga zikagushwa zerekeza imbere. Ibyo si ko byagenze kuri Yeriko.

Abacukuzi b’ibya kera na bo basanze ibibindi birimo ibyokurya, bikagaragaza ko igihe inkuta zasenyukaga bitari igoswe rirambye kandi ryatinze. Ibyo kandi byanasubije ikibazo cyari mu itsinda ry’abashakashatsi b’ibya kera cyerekeye impamvu inyandiko ya Bibiliya ivuga iby’isenyuka rya Yeriko igaragaza ko bayinjiyemo “bazamuka” bajya i Yeriko banyuze ku musozi cyangwa ku mukingo, ibyo ubu bakaba bazi ko byaremwe n’uko inkuta zaguye zisohokera hanze.

Inzitizi cya mbere cyatangaje kwinjira mu Gihugu cy’Isezerano cyari Yeriko, umujyi w’icyubahiro n’ubutunzi. Yeriko ni 1863, kandi Yeriko ni ingingo y’ubuhanuzi bwa Bibiliya, atari gusa nk’ishusho y’igihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru, ahubwo no mu isano n’ugusenyuka kwayo n’ukongera kubakwa kwayo. Yeriko kandi yari ifite umuvumo wayo wihariye w’ubuhanuzi watangajwe kuri yo. Yosuwa yavumye umuntu wari kuzongera kubaka Yeriko, kandi muri uko kubikora yagaragaje ko umuntu wari kuzongera kubaka Yeriko yari kuzatakaza umwana we muto n’umukuru we muri uko kongera kubaka uwo mujyi wavumwe. Umwe muri abo bana yagombaga gupfa igihe urufatiro rwashyirwagaho, undi na we agapfa igihe irembo ryubakwaga. Ubu buhanuzi bwarasohoye, kandi inkuru y’ugusohora kwabwo yanditswe muri Bibiliya, bityo Yeriko ihinduka ikimenyetso cya Bibiliya cyemejwe.

Mu rupfu rwayo rw’amateka, no mu muvumo warwo wa gihanuzi, wakurikiwe no gusohora kw’amateka y’ubwo buhanuzi, dusangamo abagabo batatu b’ubuhamya bavuga kuri Yeriko mu mwaka wa 1863. Uko guhamya kose uko ari gutatu kugomba gushyirwa ku mwaka wa 1863. Abo bagabo batatu b’ubuhamya bahagararana hamwe nk’uko ba Mose batatu bahagarara mu buryo bwa gihanuzi ku iherezo ry’ibihe byabo bya buri myaka mirongo ine. Kimwe muri ibyo bihe by’imyaka mirongo ine gihuje ku buryo busobanutse n’amateka y’Abamillerite, bityo bigashyiraho ko ibyo bishushanyo byose uko ari bitatu bya Mose ku iherezo rya buri gihe cy’imyaka mirongo ine bihurirana n’amateka yo mu mwaka wa 1863—amateka ya marayika wa gatatu.

Babiri muri abo bagabo batatu b’ubuhamya bwerekeye imyaka mirongo ine ya Mose barangiriye i Kadeshi; umusozo wa gatatu w’iyo myaka mirongo ine wari uruzi rwa Yorodani, naho umusozo wa kabiri wari Inyanja Itukura. Umusozo w’imyaka mirongo ine ya mbere wari uguhunga kwa Mose ava muri Egiputa. Ubutatu bwose burasobanura uguhunga kuva muri Egiputa, mu isohozwa ry’ubuhanuzi bwa Aburahamu bw’imyaka magana ane na mirongo itatu y’uburetwa muri Egiputa.

Ibihe bitatu bya Mose by’imyaka mirongo ine, aho iherezo ryabyo (capstone) ryerekana ishusho y’ubutabazi bwo kuva mu Misiri, byari ugusohora kw’ubuhanuzi bwa Aburahamu bwerekeye kubatwa no kubohorwa mu bubata bw’Abanyamisiri. Nk’umucunguzi wahanuwe w’isezerano ry’isezerano rya Aburahamu, Mose ubwe yatangiye akizwa akurwa mu mazi, nk’uko izina rye ribivuga. Hanyuma Mose ayobora ubwoko bw’Imana anyuze mu mazi y’Inyanja Itukura, kandi nyuma yaho abugeza ku nkombe y’agakiza, ishushanywa n’Uruzi rwa Yorodani. Alufa y’ubuzima bwa Mose yari ugukizwa mu mazi ya Nili, kandi omega yari agakiza gashushanywa n’amazi y’Uruzi rwa Yorodani. Alufa y’ubuzima bwa Mose, igaragazwa n’ibyamubayeho bisobanurwa n’izina rye n’ababyeyi be, ni uko ababyeyi be bubahaga Imana bamenye ko uwo mwana yari yarakatiwe urwo gupfa, nk’uko na we ubwe yari kuzaba ameze imyaka mirongo ine nyuma yaho amaze kwica Umunyamisiri. Abo babyeyi bubahaga Imana, bazi ko umuhungu wabo yari akeneye gukizwa urubanza rw’urupfu, bamukoreye inkuge, yambutse imuvana mu isi y’Abaheburayo imugeza mu isi y’Abanyamisiri, nk’uko na Mose, ku iherezo ry’imyaka mirongo ine, yavuye mu isi y’Abanyamisiri ajya mu isi y’Abaheburayo.

Mose yongeye gusubiramo inkuru ya Nowa mu gukizwa kwe avanywe mu mazi. Kuvugwa kwa mbere cyane kwa Mose nk’ “umukiza” w’ubuhanuzi bw’isezerano ry’imyaka magana ane na mirongo itatu rya Aburahamu kwari ugusubiramo amateka aho Imana yagiranye isezerano n’abantu, bityo bikomatanya hamwe ubuhanuzi bw’isezerano rya Aburahamu ry’ubwoko bwatoranyijwe n’isezerano ryasezeraniwe abantu bose. Ibi byerekana umubatizo mu kwimurirwa k’uruhinja Mose ku mukobwa wa Farawo, kuko urupfu rwagaragajwe n’igikorwa cy’ababyeyi, ugushyingurwa kugashushanywa n’icyombo kiri ku mazi, naho umuzuko ukaba umukobwa wa Farawo.

Ubuzima bwa Mose butangirana no kugereranywa n’umubatizo w’inkuge ya Nowa. Ibyo rero bivuga ko kuva mu ntangiriro umubare “8” ufitanye isano na Mose, kuko umuzi w’isano ye y’isezerano watangiriye ku mubare “8” uhereye ku isezerano rya Nowa, kandi umurimo we wari uwo gushyiraho umuhango wo gukebwa ku munsi wa “munani”. Hanyuma yageragejwe kuri uwo muhango nyir’izina, maze arahunanirwa. Ubuzima bwa Mose butangirana n’umubatizo, hanyuma nyuma y’imyaka mirongo ine hakabaho urupfu (rw’Umunyegiputa) ruranga igihe Umunyegiputa Mose apfa maze agahinduka by’ukuri umwana wa Aburahamu. Intangiriro n’iherezo by’imyaka mirongo ine ya mbere ya Mose bishushanywa n’umubatizo. Uwa mbere wagaragaje kwimuka ava ku Muheburayo akajya ku Munyegiputa, naho uwa nyuma ugaragaza kwimuka ava ku Munyegiputa asubira ku Muheburayo. Nyuma y’indi myaka mirongo ine, Mose anyuza ubwoko bw’Imana mu mubatizo wo mu Nyanja Itukura, ari mu rugendo rugana ku mubatizo wo kuri Yorodani, uwo atigeze ageraho.

Abantu b’Imana, bayobowe na Yosuwa, binjiye mu Gihugu cy’Isezerano batari kumwe na Mose, kuko yapfuye mbere gato y’uko babatirizwa kuri Yorodani. Mose yaravuze, kandi Petero aza kubisubiramo, ko Uwiteka Imana yawe azahagurutsa umuhanuzi umeze nka Mose. Uwo muhanuzi Mose yari yaragereranyije yari Kristo, kandi yatangiye umurimo We neza rwose aho Mose yari awuhagarariye. Yatangiye umurimo We ku mubatizo We, kandi uwo mubatizo ni ho hantu nyakuri Yosuwa yabatirije Isirayeli ya kera igihe bambukaga Yorodani binjira mu Gihugu cy’Isezerano. Ubutumwa Bwiza butumenyesha ko Yohana yabatizaga i Betabara, ari ho hantu ho kwambukira, kandi bisobanura aho bambukira hakoreshejwe ubwato.

Inyanja Itukura ni ikimenyetso cy’ubwigomeke bwa Egiputa, bityo kikagaragaza ko ubuhamya bw’ubuhanuzi bwa Mose muri uyu murongo ari ukuri. Uruzi rwa Nili rugera ku Nyanja Itukura (rimwe na rimwe yitwa uruzi) rukomeza kugera kuri Yorodani. Mose, risobanurwa ngo “yakijijwe akurwa mu mazi,” atangirira kandi asoza ubuhamya bwe ku mazi y’agakiza, kandi buri rimwe muri ayo mazi ryerekana ibyiciro bibiri by’abaramya.

Imyaka mirongo ine ya mbere ya Mose ishushanya ubutumwa bw’umumarayika wa mbere, kandi indi myaka mirongo ine ya kabiri ni iy’umumarayika wa kabiri, iya gatatu ikaba iy’umumarayika wa gatatu. Abamarayika batatu bafite ibibaranga byihariye bya gihanuzi, ku buryo ubutumwa uko ari butatu bugaragarizwa mu butumwa bwa mbere. Iyi miterere twagiye tuyigaragaza ku mugaragaro imyaka myinshi dufatiye ku bice bitatu bya mbere by’igitabo cya Daniyeli.

Daniyeli yubashye Imana mu gice cya mbere maze yanga kurya indyo y’Abanyababuloni, kandi Imana iramuhimbaza mu kigeragezo cya kabiri cy’indyo n’icyo kureba cyakurikiyeho, ibyo bikaba byagejeje ku rubanza no ku kigeragezo cya gatatu cyakozwe na Nebukadinezari ubwe. Daniyeli igice cya mbere ni marayika wa mbere wo mu Ibyahishuwe cumi na bine utangaza ati “mwubahe Imana,” “muyihe ikuzo” nk’uko Daniyeli yabigenje mu kigeragezo cya kabiri cy’indyo n’icyo kureba, kuko “igihe cy’urubanza” rwa Nebukadinezari cyasohoye.

Imyaka mirongo ine ya mbere y’ubuzima bwa Mose yatangiye kuko ababyeyi be batinyaga Imana. Igihe umukobwa wa Farawo yabonaga ya sanduku iri mu mazi, Mose yari amaze gutsinda ikigeragezo cya kabiri, ari cyo kigeragezo cy’amaso. Nuko umukobwa wa Farawo acira urubanza ko atagomba gupfa. Urubanza na rwo rwaje ku iherezo ry’iyo myaka mirongo ine ya mbere, igihe yicaga Umunyamisiri maze agahita ahunga Egiputa.

Mu myaka mirongo ine ya kabiri, marayika wa kabiri wo mu Byahishuwe 14 utangaza kugwa kwa Babuloni yashushanyijwe no kugwa kwa Egiputa. Muri uko kugwa, ku iherezo ry’iyo myaka mirongo ine habayeho ukwigaragaza gukomeye cyane kw’imbaraga z’Imana, nk’uko na ko kwabaye ku iherezo ry’ubutumwa bwa marayika wa kabiri mu gihe cy’Induru ya Saa Sita y’Igicuku yo mu 1844.

Icyiciro cya gatatu cy’imyaka mirongo ine gitangirana no gutangarizwa urubanza rw’urupfu ku iteraniro hafi ya ryose, kandi kirangirana n’urubanza rw’urupfu ku muyobozi w’iryo teraniro.

Mushiki White agaragaza ko umurimo wacu ari uguhuza ubutumwa bw’abamarayika batatu.

Imyaka ya mbere mirongo ine ya Mose ishushanya marayika wa mbere wo mu Ibyahishuwe igice cya cumi na kane, kandi igihe cye cya kabiri cy’imyaka mirongo ine ni marayika wa kabiri, naho igihe cya gatatu cy’imyaka mirongo ine ni marayika wa gatatu. “Ubutumwa bwacu bukomeye” ni uguhuza “ubutumwa bwa marayika wa mbere, uwa kabiri, n’uwa gatatu,” ibyo bikaba bishyira ibimenyetso uko ari bitatu bya Mose mu mwaka wa 1863, bityo hakabaho ba Mose batatu ku itegeko ryo ku cyumweru.

1844 kugeza ku 1863 hakubiyemo abahamya babiri b’ibihe byombi by’imyaka mirongo ine byagejeje i Kadeshi. Guhumekwa kugaragaza ko uwa gatatu adashobora kubaho hatabanje kubaho uwa mbere n’uwa kabiri; bityo imyaka mirongo ine ya mbere y’ubuzima bwa Mose na yo igomba kugereranya 1844 kugeza ku 1863. Mose yica Umunyamisiri mu 1863, kimwe no kuba Mose akubita Urutare inkoni ye y’ubutware, kandi nanone igihe Mose asaba kureba ubwiza bw’Imana mu mateka y’ubwigomeke bw’inyana y’izahabu. Hariho ba Mose batatu kuri 1863 no ku itegeko ryo ku Cyumweru, kandi bose bafite imyaka mirongo ine.

Ibihe bitatu bya Mose buri kimwe kirimo gukizwa binyuze mu mazi; Mose ari mu gitebo bihura na Mose anyuze mu Nyanja Itukura, kandi ibyo bigahuza na Mose incuro ebyiri ku Ruzi rwa Yorodani: Nil, Inyanja Itukura, n’incuro ebyiri kuri Yorodani. Amazi yo gukizwa agaragazwa muri buri kimwe muri ibyo bihe bitatu, kuko byose bihura n’igihe amazi yo gukizwa ari gusukwa mu gihe cy’imvura y’itumba y’iherezo.

Ku iherezo ry’igihe cya gatatu cy’imyaka mirongo ine, Mose yakubise Igitare inkoni ye. Ku iherezo ry’igihe cya kabiri cy’imyaka mirongo ine, inkoni ye yatandukanyije Inyanja Itukura. Ku iherezo ry’igihe cya mbere cy’imyaka mirongo ine, yanze inkoni y’ubutware bw’Abanyegiputa, ahitamo kubabarana n’ubwoko bwe.

Ku iherezo ry’igihe cya mbere, Umunyegiputa yarapfuye; kandi ku iherezo ry’igihe cya kabiri hapfa ingabo, imfura n’ubuyobozi bwa Egiputa. Ku iherezo ry’igihe cya gatatu, ishyanga rya Isirayeli, Aroni na Mose bose bari barapfuye. Aya ni amateka atatu abangikanye, “umurongo ku wundi murongo,” buri yose agaragaza 1844 kugeza kuri 1863—amateka ya marayika wa gatatu, na yo akaba ari ishusho ya 9/11 kugeza ku itegeko ryo ku Cyumweru, n’igihe cya Pentekote ubwo amazi yo gukizwa asukwa.

Mose ari mu bwigomeke bwombi bw’i Kadeshi, kandi ubw’igomeke bwa Kadeshi bwombi ni amabuye yo ku mutwe mu bihe byabwo. Bwombi bugereranya 1863, ari na yo buye ryo ku mutwe ry’igihe cy’umumarayika wa gatatu, gitangirira kuri alufa mu 1844 kikageza ku ibuye ryo ku mutwe ryo mu 1863. Iyo hitegerejwe umucyo w’igitangaza w’ibuye ritangirira ku rufatiro rikazarangirira ku ibuye ryo ku mutwe, bigaragara ko ibuye ryo ku mutwe mu buhanuzi rihora riruta. Utu dutonyanga duke two mu ntangiriro z’igihe cya Pentekote, tuyobora ku isukwa ryuzuye ku ibuye ryo ku mutwe ku munsi wa Pentekote, bigaragaza uku kuri.

Ku wa 9/11, kunyanyagiza kwaratangiye, kandi kurangira ku isukwa ryuzuye rizabaho ku itegeko ryo ku Cyumweru. Uku kuri kugaragaza ko icyaha cya Mose i Kadeshi ya kabiri n’iya omega cyari gikomeye kurusha ubugome bwo kwigomeka bwabereye i Kadeshi ya mbere n’iya alpha. Ukwigomeka kwa alpha kwazanye urupfu rw’ishyanga ryose, kandi ukwigomeka kwa omega kuzana urupfu rw’umuntu umwe (Mose), nyamara icyaha cy’uwo muntu umwe cyari gikomeye kurusha icyaha rusange cy’iryo shyanga ryose. Umuntu ukora icyaha ni we upfa, kandi kuri urwo rwego nta tandukaniro riri hagati y’ibyaha bya Mose n’ibyaha by’undi Mwisirayeli uwo ari we wese; ariko mu buryo bw’ubuhanuzi, uko Mose yakubise Kristo ubwa kabiri byari bikomeye kurushaho, kuko byari ibuye risoza icyo gihe cy’imyaka mirongo ine.

Ubugome bwa Mose i Kadeshi ya kabiri ya omega bwari icyaha gikomeye kurusha ubugome bw’abana ba Isirayeli ubwo bangaga ubutumwa bwa Yosuwa na Kalebu. Mu buryo bw’ubuhanuzi, Mose ahagarara kuri 1863, aho apfira mu butayu azize ubugome bwe. Mose kandi ahagarara kuri 1863, aho abantu b’isezerano rya mbere bapfira mu butayu bazize ubugome bwabo, ariko Mose ntiyagize uruhare muri ubwo bugome. 1863 ihura n’itegeko ryo ku Cyumweru, nk’uko n’ubugome bwa Aroni bw’inyana y’izahabu buhura na ryo. Muri ayo mateka, ahura na Kadeshi, na 1863, n’itegeko ryo ku Cyumweru, Mose ari gusenga asaba kubona ubwiza bw’Imana.

Kadeshi ihagarariye umwaka wa 1863, kandi Mose ari kuri Kadeshi zombi; bityo, dushingiye ku batangabuhamya babiri ba Bibiliya, bombi bakaba ari amabuye y’ingenzi yo hejuru, dushyiraho ko igihe cya gatatu cy’imyaka mirongo ine, kitangirira kuri Kadeshi ariko kikaba kitarangirirayo, na cyo gihagarariye 1863. Aho ni ho “Mose utatunganijwe” ari kongera kubamba Kristo, kuko yanze Urutare. Mu 1863, no mu itangwa ry’Amategeko i Sinayi, “Mose watunganijwe” arashaka imico y’Imana. Mu 1863 Mose ahagarariye umwari w’umunyabwenge kandi n’umwari w’umupfapfa.

I Kadeshi no mu wa 1863, Mose ahagarariye “amatsinda abiri akomeye abo” “baramya Imana bagabanyijemo”. Mose ni urugero rw’abahumbi ijana na mirongo ine na bane, nk’uko Petero na we ari rwo.

Ku itegeko ryo ku Cyumweru, ari ryo 1863, Petero ahagarariye amatsinda abiri. Abakira ikimenyetso cy’inyamaswa cyangwa abakira ikimenyetso cya kashe y’Imana. Igihe Yesu yahinduraga izina rya Simoni rikaba Petero, byashushanyaga ibihumbi ijana na mirongo ine na bine. Uko gusobanukirwa na ko kugaragazwa n’ikimenyetso cyo gukuba izina rya Petero ukoresheje umubare ukomoka ku mwanya w’inyuguti mu nyuguti z’Icyongereza. Nitukoresha ubwo buryo nyine kuri 1863, tubona 144.

Bibiri muri bitatu by’ibimenyetso bya Mose bihura na 1863, bishyiraho ko n’igihe cya gatatu na cyo kigomba guhura na yo. Imirongo ibiri ya Kadeshi igaragaza inkuru y’abakobwa b’abanyabwenge n’ab’abapfu, kandi igihe cya gatatu kigaragaza kugerageza gukoresha imbaraga za kimuntu kugira ngo hakorwe umurimo w’Imana. Kwiringira imbaraga za kimuntu nk’uko Mose yabigenje ku Munyegiputa bigereranya kwiringira ubutware bwa kimuntu busimbura ubutware bwashyizweho.

Mushikiwabo White avuga ko “isano umugabo we yari afitanye n’ubwoko bw’Imana, mu buryo bumwe na bumwe, ryari rimeze nk’irya Mose ku Bisirayeli.” Mu 1863, Mose yagereranywaga na James White. Mu 1863, James White ari kwica Umunyegiputa, akubita Kristo ubwa kabiri kandi asabira inyeshyamba zanze ubutumwa bw’“ikiruhuko” bwashyizwe ahagaragara na Yosuwa na Kalebu. Mose ni isugi y’umupfu ubwo yakubitaga Urutare ubwa kabiri, kandi akaba isugi y’umunyabwenge ubwo yaburaniraga inyeshyamba z’Abisirayeli.

Tuzasoza iyi ngingo dusoreza ku gace kaboneka mu Kubara cumi na kane, aho Mose ari mu wa 1863, igihe ahabwa iyerekwa ry’ubwiza bw’Imana mu mateka ahwanye n’ayo agaragazwa n’ubwigomeke bw’inyana y’izahabu.

Muri uwo murongo, Uwiteka aribaza ati “kugeza ryari” azakomeza kwihanganira abigometse bo muri Isirayeli, kandi uwo ni na wo mubazo Yesaya yabajije Uwiteka mu gice cya gatandatu. Zirikana ko igitabo cyo Kubara gishyira iri mateka mu gihe isi imurikirwa n’ubwiza bw’Imana, nk’uko n’abamarayika babigaragaje mu murongo wa gatatu wa Yesaya 6. 9/11 yari ibuye ry’ifatizo ry’amateka yo kuva mu 1844 kugera mu 1863, kandi itegeko ryo ku Cyumweru ni ryo buye ryo ku mutwe. Imimerere ivugwa mu Kubara nta kindi iri cyo uretse kuba ari ishusho y’indirimbo cyangwa umugani w’umuzabibu, kuko Isirayeli ya kera irimo gusimbukwa, mu gihe Uwiteka yinjiraga mu isezerano na Yosuwa.

Tuzakomeza ibi bitekerezo mu nyandiko ikurikira.