Igitabo cya Yoweli n’Itorero ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi ry’i Lawodikiya - Nimero Cumi n’Itanu

Nshimangira ko ari iby’ingenzi gusobanukirwa isano iri hagati y’ikimenyetso cy’ibisekuru bine n’ubutumwa bw’imvura y’itumba kugira ngo haboneke ibyiringiro byiza kurushaho byo kumenya ubusobanuro bw’imirongo ine ibanza yo muri Yoweli igice cya mbere. Yoweli aririmba indirimbo y’uruzabibu, ariko igitero cye cya mbere ni isano y’ubuhanuzi bw’isezerano n’ibisekuru bine.

Iki gice ni ubuhanuzi bwasohorejwe mu mibereho ya Mose. Igihe igitabo cya Yoweli gitangiza indirimbo y’uruzabibu kivuga ibisekuru bine by’ukurimbuka kugenda kwiyongera, kiba gihuza igitabo cya Yoweli n’igisekuru cya kane kandi cya nyuma cy’ubuhanuzi. Icyo gisekuru ni “igisekuru cyatoranijwe” cya Petero, abahamagariwe kuva mu mwijima bakinjira mu “mucyo we w’igitangaza.” Batandukanywa na bagenzi babo bahuye mu gisekuru, bagereranywa n’igisekuru cy’impiri. Icyo gisekuru cya kane kandi cya nyuma giserukirwa na Yohana, ari we kimenyetso cy’ibihumbi ijana na mirongo ine na bine, “bahamagawe, kandi batoranijwe, kandi bizerwa.”

Bahamagariwe kuri 9/11, batoranyirijwe mu Butumwa bw’Ijwi ryo mu Gicuku kandi bakomeza kuba indahemuka mu gihe cy’ikibazo cy’itegeko ryo ku Cyumweru, nk’uko Abalewi bagize indahemuka mu bwigomeke bw’inyana y’izahabu bwo mu gihe cya Aroni n’icya Yerobowamu. Ubugingo bwezwa nk’ifeza muri Malaki 3 ni Abalewi batoranywa mu gihe cy’ubutumwa bw’Ijwi ryo mu Gicuku, kuko gushyirwaho ikimenyetso gusohozwa hamwe no gusukwa k’Umwuka Wera, kandi kukagusohozwamo na ko.

Mu nyandiko ibanziriza iyi twagaragaje imirongo ikomoka mu mateka ya Mose, uwo Sister White avuga ko ari alfa y’ubuhanuzi bwa Bibiliya, kandi mu buryo bw’ubuhanuzi agahuza na Kristo nk’omega y’ubuhanuzi bwa Bibiliya. Mose ni ibuye ry’ifatizo, naho Kristo ni ibuye risoza inyubako. Bombi ni ibimenyetso byo gukizwa icyaha, nk’uko bigaragazwa no kurokorwa muri Egiputa binyuze kuri Mose. Nyamara ibihishurwa byose by’imbaraga z’Imana byabaye binyuze mu maboko ya Mose, byarushijwe kure cyane, igihe Kristo yahamishaga isezerano na benshi mu cyumweru kimwe. Mose ni alfa kandi Kristo ni omega, kandi omega ni umubare “22” naho alfa ni umubare “1.”

Mu byerekeye kuri Mose tubona ko agakiza gakwira hose mu buhamya bwe bw’ubuhanuzi gashyizwe mu mazi. Gukizwa kwe mu mazi ya Nili igihe yavukaga, byagereranyaga Nowa mu nkuge. Umubatizo ku Nyanja Itukura uhuye na Nowa n’abo munani bari mu nkuge, na byo bikaba bihuye n’umubatizo wa Yosuwa ku ruzi rwa Yorodani, uwo Kristo yaje gusubiriraho aho hantu nyine. Ubuhamya bwa Mose butangirira ku gakiza ko ku ruzi rwa Nili bukarangirira ku nkengero z’uruzi rwa Yorodani. Umubatizo wa Kristo wari ugusigwa kwe kugira ngo abe umuhamya mu gihe cy’imyaka itatu n’igice cyabanzirizaga urupfu rwe, urwo rwagereranyijwe uhereye mbere na mbere mu mubatizo we. Mu kuzuka kwe habayeho uduconsho duke kugeza ku gusukwa kuzura k’Umwuka kuri Pentekote.

Isezerano Imana yasezeraniye abantu ritangirana na Nowa, kandi isezerano ryayo yasezeraniye ubwoko bwatoranyijwe ibinyujije kuri Aburahamu risohozwa na Mose. Mose, ari we alufa, yashushanyaga Yesu, ari we omega, wari kuza agahamya isezerano n’“benshi,” atari ubwoko bwatoranyijwe gusa. Nk’ishusho ya Kristo, ivuka rya Mose rihura n’isezerano ryahawe Nowa, aho umukororombya ari wo kimenyetso ku bantu bose. Mose kandi ahura n’isezerano ryahawe ubwoko bwatoranyijwe, aho gukebwa ari cyo kimenyetso cy’ubwoko bwatoranyijwe. Umurimo w’isezerano wa Mose wari uwo gukorana n’“benshi,” atari ubwoko bwatoranyijwe gusa. Iyo bitagenda bityo, ntibari guhora bahanzwe n’imbaga y’abivanze.

Hagati mu “mazi y’agakiza” anyuranye yose agaragazwa mu mibereho ya Mose, umubatizo wabereye i Betabara ku Ruzi rwa Yorodani uhuza intangiriro y’amateka y’isezerano ya Isirayeli ya kera mu Gihugu cy’Isezerano n’iherezo ry’ayo mateka, mu cyumweru Kristo yemejemo isezerano na benshi. Umubatizo wa Kristo uhuye n’umubatizo wa Isirayeli ya kera, kandi ayo mateka yombi avugira ku kuzuka Kwe igihe yahumaga utudonyangendo duke tw’imvura, mbere y’imvura nyinshi yasutswe kuri Pentekote nyuma y’iminsi mirongo itanu. Umurongo wose wa alufa na omega, mu buryo bwa Mose kugeza kuri Kristo, ugaragazwa muri ayo mazi y’agakiza.

Mu nyandiko zivuga ku gitabo cya Yoweli, twagiye “duhuza ubuhanuzi bwo mu Isezerano rya Kera n’amateka y’Isezerano Rishya,” kimwe n’amateka ya Isirayeli ya mwuka yo muri iki gihe. Yaba ari Isezerano rya Kera cyangwa Isezerano Rishya, cyangwa amateka y’abamarayika batatu yatangiye mu 1798, iyo mirongo yose ihagarariwe nk’“ijwi rya Kristo.” Ubuhamya bwanditswe bwa Bibiliya n’Umwuka w’Ubuhanuzi ni ijwi rya Kristo, kandi ijwi rya Kristo ni ijwi ry’Uwo ari Jambo ry’Imana.

“Ijwi” ry’Ijambo ry’Imana ni ubutumwa bw’Imana nk’uko bugaragarizwa mu Ijambo ryayo ryanditswe. Ubutumwa bwayo mu minsi y’imperuka ni ubutumwa bw’imvura y’itumba, bukubiyemo imvura y’umuhindo, igakurikirwa n’imvura y’umuhindo n’iy’itumba, nk’uko bivugwa muri Yoweli.

Yohana Umuhishuzi ahagarariye ibihumbi ijana na mirongo ine na bine basubira mu nzira za kera, kuko yumva “ijwi” rimuri inyuma. Iryo “jwi” riri inyuma ni ijwi rya Kristo “uhereye mu minsi ya Adamu” gukomeza.

Uyu murongo ugaragaza ihagarara mu gice cya mbere, kuko kugeza ku murongo wabanje Yohana yari ku kirwa cyitwa Patimo, ariko mu murongo wa cumi na kabiri arahindukira, kandi uhereye aho Yohana aba ari mu Buturo Bwera bwo mu Ijuru. Igihe ahindukira, aba abikora kuko mu murongo wa cumi yari yumvise ijwi rivugira inyuma ye.

Yohana agereranya abumva ijwi rya Kristo inyuma yabo. Yumvise ubutumwa bw’impanda bwa Yeremiya bubahamagarira gusubira mu nzira za kera, inzira abanyabyaha banze kunyuramo n’impanda y’imbuzi banze kumva. Yohana yarumviye, kandi rya jwi ryari inyuma ye ryimenyekanisha ko ari Alufa na Omege—Wa Wundi werekana inzira nshya, hamwe n’inzira ya kera.

Mu murongo wa cumi na kabiri, Yohana arahindukira abona iyerekwa rya Kristo, iryo Mushiki wa White ahuza n’iyerekwa rya Kristo Daniyeli yabonye, ari ryo yeretswe Yesaya, Yeremiya, Ezekiyeli na Pawulo.

Iyerekwa turi gusuzuma ririmo ibisobanuro by’ijwi rya Kristo. Igihe Yohana ahindukiye akumva ijwi rya Kristo, ryari rimeze nk’ijwi ry’“amazi menshi.” Iyo ijwi rya Kristo rivuga isezerano rye n’abantu cyangwa n’ubwoko bwatoranyijwe, rihuzwa n’amazi menshi. Ubutumwa bwo muri Daniyeli igice cya karindwi kugeza ku cya cyenda bwafunguwe mu 1798, maze hanyuma, mu 1989 ubutumwa bwo muri Daniyeli igice cya cumi kugeza ku cya cumi na kabiri burafungurwa. 1798 ifitanye isano n’ijwi ry’Uruzi Ulai, kandi 1989 ni ijwi ry’Uruzi Hiddekel.

Uruzi Yorodani ni rwo ruhuza amateka y’isezerano ya Alufa n’amateka y’isezerano ya Omega ya Isirayeli ya kera. Ijambo Yorodani risobanura “umanuka” kandi rigereranya Kristo “umanuka ukomeye.”

Uruzi rwa Yorodani rugereranya Kristo, “umanuka cyane,” kandi Yorodani ni yo sano rihuza amateka ya Alufa n’Omega y’ubwoko bwatoranyijwe bw’Imana, bwahawe uruzabibu rwo kururinda no kurwitaho. Amazi ya Mose yo gukizwa agereranya ijwi rya Kristo, rishobora kumvikana iyo umutima ushaka gusa guhindukira, kugira ngo wumve “ijwi riri inyuma yabo,” kandi ijwi bazahita bumva ni—ijwi ry’amazi menshi. Uhereye ku mwuzure wo mu gihe cya Nowa ukageza ku kurimbuka kwa Yerusalemu mu mwaka wa 70 nyuma ya Kristo, amazi yo gukizwa ashyirwaho nk’ibimenyetso nyobozi by’ubwoko bw’Imana bw’isezerano. Ibyo bimenyetso nyobozi bigereranya amateka yo mu mutima y’ubwoko bw’Imana bw’isezerano rya nyuma, bwa bantu ibihumbi ijana na mirongo ine na bine. Amazi agaburira uruzi rwa Yorodani aturuka mu ikime no mu rubura byirundaniriza mu misozi ya Herumoni, ari yo ikomokaho amasoko y’uruzi rwa Yorodani.

Ayo mazi kandi arema isenga rya Pani, ikidendezi cyimbitse kiri mu buvumo buherereye i Paniyumu havugwa muri Daniyeli 11:13–15, ndetse n’i Kayisariya-Filipi mu minsi ya Petero. Amasoko y’uruzi rwa Yorodani na yo arema ikidendezi cya satani cyo mu isenga rya Pani. Ijwi ry’amazi menshi rigaragaza ko intandaro y’intambara ikomeye hagati ya Kristo na Satani yakomotse mu mpinga ndende z’imisozi ya Herumoni.

Izina “Herumoni” risobanura “icyera, cyeguriwe Imana, cyitandukanyijwe ku yindi, cyangwa cyarobanuriwe umwihariko,” kandi ni ikimenyetso cy’Ijuru, isoko y’amazi yose n’intangiriro y’intambara ikomeye nk’uko bigaragazwa n’“amarembo y’ikuzimu,” ari ryo zina Yesu yahaye ubuvumo bwa Pani igihe yari i Kayisariya ya Filipo. Muri uwo mwanya ni ho izina rya Simoni Barjona ryahinduwe Petero. Simoni risobanura “uwumva,” kandi Barjona risobanura “umwana w’inuma.” Simoni yari ikimenyetso cy’ubugingo bwumvise ubutumwa bw’umubatizo wa Yesu bwagereranywaga na Mwuka Wera mu ishusho y’inuma. Kubera ko yumvise ubutumwa bw’umubatizo wa Kristo, Petero arahinduuka, agereranya 144,000. Petero yashyizweho ikimenyetso igihe yari i Paniyumu, ari ho mu mirongo ya cumi na gatatu kugeza kuri cumi n’itanu ya Daniyeli cumi na rimwe.

Uhereye ku mazi ya Herumoni, uruzi Yorodani, ikimenyetso cya Kristo—umanuka ukomeye—rusoza urugendo rwarwo ku Nyanja y’Umunyu. Uhereye mu Ijuru, aho ikime cy’ubugingo gituruka, Kristo yamanutse agera ku rupfu rwo ku musaraba, rugereranywa n’Inyanja y’Umunyu. Inkombe z’Inyanja y’Umunyu ni zo buso bw’ubutaka bugaragara buri hasi kurusha ubundi ku isi. Uruzi Yorodani rumanuka, rukamanuka rugera ku rugero rw’amazi ruri hasi kurusha urundi ku isi, nk’uko Kristo yamanutse agera ku rupfu rwe rwo ku musaraba. Uhereye ku mazi y’ubugingo ukagera ku mazi y’urupfu, Uruzi Yorodani rugaragaza ukumanuka kwa Kristo ava mu ijuru akagera ku musaraba.

Insanganyamatsiko z’ingenzi z’ubuhanuzi bwo muri Bibiliya zifitanye isano n’amazi, kandi ubuhanuzi bwo muri Bibiliya ni ijwi rya Kristo, ari ryo jwi ry’amazi menshi. Indaya y’i Babuloni yicaye ku mazi menshi, kandi amazi ya Ufurate arakama kugira ngo ategurire inzira abami b’iburasirazuba, kandi abacuruzi n’abami bahagarara kure bakarira kuko amato y’i Tarushishi yarimburiwe hagati mu nyanja, kandi isezerano ry’urupfu abanywi b’inzoga bo muri Efurayimu bemeye igihe bihishaga munsi y’ibinyoma, riseswa n’umwuzure urengeranije w’itegeko rya papa ry’umunsi w’icyumweru.

Iyo Mushiki wacu White avuga “inzuzi nini za Shinari,” aba yerekezaho inzuzi za Tigirisi na Ufurate. Ayo mazi asubizwa inyuma kugeza mu Ngobyi ya Edeni, aho ari inzuzi ya gatatu n’iya kane zisohoka muri Edeni.

Hidekeli ni Tigiri, kandi by’ukuri, Efurate yari Efurate, n’ubwo abahanga mu by’amateka n’abanyatewolojiya bo muri iki gihe batabyemeranyaho. Bashimangira ko Ulayi itari uruzi runini, ahubwo ko yari umuyoboro w’amazi wakozwe n’abantu mu Buperesi, atari i Shinari. Abo bategetsi b’umuntu nyine bagaragaza ko inzuzi ebyiri zonyine zifite icyo zivuze zifitanye isano na Shinari zari Tigiri na Efurate, kandi umuhanuzikazi avuga ko Ulayi na Hidekeli byari “inzuzi nini za Shinari.”

Amagambo y’umuhanurakazi yerekeye ubutumwa bw’amazi arwanya abahanga b’iki gihe, nk’uko n’abahanga ba kera barwanyije ubutumwa bwa Nowa bw’amazi. Tubwirwa ko ibyerekanywe byombi bihagarariwe n’inzuzi ebyiri biri mu nzira yo gusohora, kandi rero, ibyo byose byagaragajwe muri ibyo byerekanywe byombi byatanzwe n’“inzuzi ebyiri zikomeye zo muri Shinari,” bizahita bisohora. Ubutumwa bufitanye isano n’izo nzuzi ni ijwi rya Kristo, kuko ijwi rye rimeze nk’amazi menshi. Tigiri na Ufurate bihagarariye insanganyamatsiko ikomeye y’ubuhanuzi, kandi ubuhamya bwazo bufitanye isano n’isezerano Mose wa alfa yashyizeho, ari ryo sezerano rimwe Kristo wa omega yemeje.

Mu buhanuzi, Tigiri ishushanya Ashuri, naho Ufurate igashushanya Babuloni. Muri uwo mubano, ni zo mbaraga ebyiri, Yeremiya yashushanyije nk’intare, zari gutwara mbere na mbere ubwami bwo mu majyaruguru zikabujyana mu bunyage, hanyuma zigatwara ubwami bwo mu majyepfo na bwo mu bunyage.

Ashuri na Babuloni byombi byari abanzi baturukaga mu majyaruguru ku ngoma zombi za Isirayeli, bityo bikaba ibishushanyo by’umwami w’impimbano w’iy’amajyaruguru—ububasha bwa gipapa. Mu by’ukuri, imigenzo ya politiki n’iy’idini hafi ari imwe yakozwe n’izo mbaraga zombi zavutse mu muco umwe, ariko imiterere ya politiki ya Ashuri yashyiraga imbere ubutegetsi bwa Leta, mu gihe Babuloni yo yashyiraga imbere ubutegetsi bw’itorero, nubwo byari bisa cyane. Roma ya gipagani na Roma ya gipapa ku rwego runaka ni bimwe, nyamara Roma ya gipagani ihagarariye ubutegetsi bwa Leta, naho Roma ya gipapa igahagararira ubutegetsi bw’itorero. Mu isano ya gihanuzi na Babuloni, Ashuri yari ubwami bw’ubutegetsi bwa Leta, bukurikirwa na Babuloni, ububasha busa na bwo bwashyiraga imbere ubutegetsi bw’itorero. Ashuri yagereranyaga Roma ya gipagani, kandi Babuloni igereranya Roma ya gipapa. Izo mbaraga zose uko ari enye zahonyoye ahera h’Imana n’ingabo zayo. Ashuri ifitanye isano na Tigiri, naho Babuloni igafitanye isano na Ufurate. Ibi bihuje n’ukumishwa kwa Ufurate mu gitabo cy’Ibyahishuwe, kugira ngo haboneke inzira y’abami bo iburasirazuba, nk’uko byashushanyijwe n’umurimo wa Kuro wo kuyobya Ufurate kugira ngo agwize Babuloni. Babuloni ni Ufurate; Ashuri ni Tigiri.

Umwami wo mu majyaruguru uvugwa mu buhanuzi anesha isi mu gihe cy’akaga k’itegeko ryo ku Cyumweru, hanyuma akagwa; ariko kenshi uko kunesha kugaragazwa nk’umwuzure urengeje urugero. Inkuru y’umwami wo mu majyaruguru, nk’uko ahagarariwe na Ashuri na Babuloni, irangwa nk’inzuzi, kuko iyo nkuru ivugwa n’ijwi ry’amazi menshi.

Igihugu kiri hagati y’inzuzi ebyiri cyitwa Mesopotamiya, bisobanura ngo “igihugu kiri hagati y’inzuzi ebyiri.” Izo nzuzi ebyiri zigereranya ubushobozi bw’amajyaruguru Imana ikoresha kugira ngo ihane ubwoko bwayo bwahakanye, ibutatanyirize mu bunyage. Umwe mu migezi y’inkomoko y’ijwi ry’amazi menshi uboneka mu izina “Padanaramu,” rivugwa incuro icumi gusa mu Byanditswe. Kuvugwa kwa mbere gufitanye isano n’isezerano, kuko kugaragaza inkomoko y’amaraso ya Rebeka, umugore wa Isaka. Umurongo uravuga uti:

Iherezo ry’imyaka mirongo ine ryagaragajwe ku batangabuhamya batatu ba Mose ko rigeza i Kadeshi, ku wa 1863 no ku itegeko ryo ku Cyumweru. Ishyingiranwa rya Isaka ni ishyingiranwa ry’isezerano rigereranya ishyingiranwa rya Kristo n’ibihumbi ijana na mirongo ine na bine ku itegeko ryo ku Cyumweru, ari ryo 1863, ari ryo Kadeshi, ari na ryo iherezo ry’amateka y’isezerano ry’imyaka mirongo ine. Rebeka yari umukobwa w’Umunyasiriya kandi yari mushiki wa Labani w’Umunyasiriya, (ari we mu gisekuru gikurikiyeho cy’amateka y’isezerano, wishe isezerano yagiranye na Yakobo umuhungu wa Isaka.)

Betuweli bisobanura “inzu y’ubutayu” cyangwa “umusenyi,” bityo Rebeka yari umukobwa wa “inzu y’umusenyi.” Siriya bisobanura ahirengeye n’ikibaya kiringaniye, kandi Padanaramu bisobanura Mezopotamiya, cyangwa igihugu cyo hagati. Rebeka yakomokaga mu rubyaro rw’Abasiriya bavuye i Mezopotamiya, ahirengeye ho hagati ya “Tigiri y’Ashuriya” na “Efurate y’i Babuloni,” bagereranywa n’intare Uwiteka yakoresheje mu gutatanya intama ze zayobye. Inzu y’abasenyi yunze ubumwe n’inzu y’Imana mu ishyingiranwa rya Isaka na Rebeka. Si impanuka ko mu kuvugwa bwa mbere kwa Padanaramu, izi nzuzi ebyiri zigereranya umwami w’amajyaruguru wo mu buhanuzi, ushushanywa nk’umwuzure urengera inkombe, bwa mbere zivugwa mu Itangiriro 25:20.

Isano ry’inzu y’umwirare n’ubwoko bw’Imana bw’isezerano rikomeza igihe Yakobo ahunga Esawu, akagera kwa nyirarume Labani, maze akahakorera ibihe bibiri by’iminsi 2520 kugira ngo ahabwe ishyingiranwa ry’isezerano rikurikiyeho. Iryo shyingiranwa rimwe rirangira no gutatanywa kw’ubwami bw’amajyaruguru bwa Isirayeli, kandi irindi shyingiranwa rikarangira no gutatanywa kw’ubwami bw’amajyepfo. Igihe ibihe byo gutatanywa by’ayo mabwiriza yombi byarangiraga mu 1798 no mu 1844, ishyingiranwa Yakobo yaruhiyeho mu bihe bibiri by’iminsi 2520 ryarasohoye, kuko umukwe yaje mu bukwe ku wa 22 Ukwakira 1844.

Noneho Kristo yashatse Leya, bisobanura ngo “unaniwe kandi urushye,” cyangwa se yashatse Rasheli, bisobanura ngo “umugenzi mwiza?” Leya na Rasheli bahagarariye ibyiciro bibiri by’inkumi ziri mu rugendo, imwe “inanirwa,” n’indi “igenda neza” mu nzira ijya gushakana na Yakobo ku wa 22 Ukwakira 1844.

Mu 1844, umutwe wa Millerite wo mu gihe cya Filadelifiya winjiye mu bukwe. Ubukwe bwo ku wa 22 Ukwakira 1844 bwatandukanije ibyiciro bibiri by’abaramya byagereranywaga na Rasheli na Lewa. Rasheli ahagarariye icyiciro cyari cyaragenze neza mu nzira igana ku bukwe bwo ku wa 22 Ukwakira 1844, ariko icyiciro cya Lewa cyacitse intege. Hanyuma baratandukanywa, maze igikorwa cy’igeragezwa cy’umumarayika wa gatatu kiratangira, aho neza rwose igikorwa cy’igeragezwa cyo gutaka kwa saa sita z’ijoro cyari cyasorejwe.

Ubukwe bwari bwaratangiye, hanyuma bukazakurikiraho kwemezwa no kugeragezwa. Ubukwe bwemejwe mu 1846, maze hatangira igikorwa cyo kugeragezwa cy’umumarayika wa gatatu. Mu 1849 no mu 1850 Uwiteka yaramburaga ukuboko Kwe ubwa kabiri kugira ngo akoranye ibisigisigi Bye. Icyapa cya kabiri cya Habakuki icyo gihe cyashyizwe mu mateka, nk’uko cyashushanyijwe n’itsinda rya kabiri ry’Amategeko. Mose amaze kumena itsinda rya mbere, hasohowe itsinda rya kabiri ry’ibyapa. Icyapa cyo mu 1850 cyasimbuye icyo mu 1843, kandi mu 1850, kugeragezwa kwa Isirayeli ya kera nk’umugeni w’isezerano rishya w’Imana byakomeje byerekeza i Kadeshi no ku 1863.

Mu 1856, andi mazi menshi aturuka muri iyo migezi yombi anyura mu ikaramu ya Hiram Edson. Umucyo werekeye ku “bihe birindwi” wanyuze mu ikaramu ya Edson, wari umucyo ugereranywa n’iyo migezi yombi yatangiye ubuhamya bwayo bw’ubuhanuzi mu Ngobyi ya Edeni. Ingobyi ya Edeni ni ikimenyetso cy’ubwigomeke bw’umuntu ku mategeko y’Imana, kandi ni ho amazi y’inzuzi za Ulai na Hiddekel atangirira urugendo rwayo. Iyo migezi inyura mu mateka y’isezerano, kuko iyo Ngobyi, ikimenyetso cy’ubwigomeke, ari na ho umwana w’intama watambiwe kugira ngo haboneke imyambaro isimbura amababi y’umutini yari ku mubiri wa Adamu na Eva. Amateka y’isezerano atangirana n’isezerano ry’ubugingo hagati ya Adamu n’Imana. Iryo sezerano ryagereranywaga n’igiti cy’ubugingo, ryagejeje ku isezerano ryaciwe na Adamu na Eva, ari byo byatangije isezerano rishya ry’ubugingo, igihe Umwana w’Intama watambwe uhereye ku rufatiro rw’isi yahaga uwo mugabo n’uwo mugore bambaye ubusa kandi bazimiye imyambaro. Iyo migezi yombi itemba iva muri iyo Ngobyi amaherezo ihinduka ibimenyetso by’ububasha Imana ikoresha nk’inkoni yayo yo guhana.

Iyo migezi yombi yaturutse muri Edeni yinjira mu rubyaro rwa Rebeka no mu ishyingiranwa rye ry’isezerano na Isaka, ikomeza kugera kuri Yakobo, aho amazi y’iyo migezi yombi agaragazwa nk’ibihe bibiri bitandukanye by’inshuro ndwi. Hanyuma, iyo migezi yombi inyura mu bice bitandatu bya nyuma by’igitabo cya Daniyeli, aho ibice bitatu bigereranywa na buri mugezi. Umugezi umwe ugereranya ukwiyongera k’ubumenyi kwakuweho ikimenyetso mu bice bya karindwi, umunani n’icyenda, naho undi mugezi ugereranya ukwiyongera k’ubumenyi kwakuweho ikimenyetso mu bice bya cumi, cumi na kimwe, na cumi na bibiri.

Ibice bya karindwi, umunani n’icya cyenda bigaragazwa nk’iyerekwa ry’Ulai, kandi Kristo agaragazwa mu buryo busa n’ubwo mu bice bya cumi, cumi na kimwe, na cumi na bibiri. Muri ayo mayerekwa yombi y’inzuzi, agizwe n’ibice bitatu—Kristo agaragazwa ahagaze hejuru y’amazi.

Iyerekwa rya Kristo riri mu gice cya cumi risa n’iryerekwa Yohana yabonye mu Byahishuwe igice cya mbere, kandi mu iyerekwa rya Daniyeli ryo mu gice cya munani Palumoni ari hejuru y’amazi, nk’uko yari ari mu gice cya cumi na kabiri, aho yari yambaye imyenda y’ibitare byiza by’umweru.

Mu iyerekwa rya Hiddekel rya Kristo ryo mu gice cya cumi, Kristo ari hejuru y’amazi kandi yambaye imyenda y’ibitare, kandi mu iyerekwa rya Ulai na ho ari hejuru y’amazi. Iyerekwa ryo mu Ibyahishuwe igice cya mbere rihura n’iryatanzwe mu iyerekwa rya Ulai n’irya Hiddekel, aho Sister White agaragaza ko ari “nta wundi uretse Umwana w’Imana.” Igihe agaragaza marayika wo mu Ibyahishuwe igice cya cumi, avuga ko uwo marayika yari “nta wundi uretse Yesu Kristo.” Marayika wo mu Ibyahishuwe igice cya cumi azamura ukuboko kwe arekeye mu ijuru, akarahirira Uhoraho uhoraho iteka ryose, bikaba bifitanye isano n’iyerekwa rya Kristo ryo mu gice cya cumi na kabiri, uzamura amaboko ye yombi arekeye mu ijuru, akarahirira Uhoraho uhoraho iteka ryose. Mu Ibyahishuwe igice cya cumi ari hejuru y’amazi n’ubutaka.

Ikiri “hagati y’inkombe” z’umugezi ni amazi, kandi Daniyeli yumvise “ijwi ry’umuntu hagati y’inkombe,” bityo iryo jwi ryaturutse ku muntu wari hejuru y’amazi, kandi iryo jwi ryari urusaku rw’amazi y’umugezi wa Ulayi.

Inzu nini za Shinari, nk’uko Mushiki wa White azigaragaza, zombi zifitanye isano n’iyerekwa aho Kristo ari hejuru y’amazi avugira, kuko ijwi Rye rimeze nk’ijwi ry’amazi menshi. Muri ayo mayerekwa yombi habazwamo ikibazo ngo “bizageza ryari?” Izo nzuzi zombi kandi zigaragazwa mu “kibazo n’igisubizo” byo muri Daniyeli igice cya munani, ari byo nkingi yo hagati n’ishingiro by’Adventisime. Aho, izo nzuzi zombi ni ibimenyetso by’“ibihe birindwi” byo gutatanya no gukandagira hasi ubuturo bwera n’ingabo. Izo nzuzi zombi zasohoza uruhare rwazo nk’inkoni y’Imana yo guhana, maze nyuma yaho zigakomereza mu mateka y’Abamilerite y’umumarayika wa mbere, aho William Miller yavumbuye ubwa mbere igisarisari cye cy’ubuhanuzi, ari cyo murongo w’“ibihe birindwi” wo mu Balewi makumyabiri na gatandatu. Izo nzuzi zombi zigereranya ugutatana kubiri kw’imyaka 2520, kwasohojwe n’intare ebyiri za Ashuri na Babuloni, zigereranywa na Tigiri na Efurate, kandi koko na Leah na Rasheli, abishywa ba Rebeka, bashyingiranywe mu isezerano igihe Isaka yari amaze imyaka mirongo ine, nk’uko byanditswe mu Itangiriro 2520.

Miller yagaragaje gusa ugutatana kwa “ibihe birindwi” ku bwami bw’amajyepfo bwa Yuda, byasohoye hamwe n’ubuhanuzi bw’imyaka 2300 mu 1844. Mu 1856, “divayi nshya” y’“ibihe birindwi” yerekanye uko ukwo gutatana kwageze no ku bwami bw’amajyaruguru, kurangira mu 1798. Nk’ivumburwa rya mbere ry’ubuhanuzi rya William Miller, amazi y’uruzi Ufurate yaje nk’inyigisho ya alufa mu mateka y’umumarayika wa mbere. Amazi y’uruzi Ulayi yaje hamwe n’umumarayika wa gatatu. Ivumburwa rya alufa rya Miller ryari ibihe birindwi byagereranyijwe n’uruzi Ulayi, kandi ivumburwa rya omegā rya Hiram Edson ryari ibihe birindwi byagereranyijwe n’uruzi Hidekeli.

2520 igereranya uburebure bw’igihe bungana kuri buri bwami, ariko gitangira kandi kigasozwa gitandukanyijwe n’imyaka mirongo ine n’itandatu. Umwaka wa 1798 ugaragaza igihe cy’imperuka no kuza kw’umumarayika wa mbere wo mu Ibyahishuwe cumi na bine. 1798 ni ugusohora kw’imyaka 2520 yo gutatanywa kwazanywe ku bwami bwo mu majyaruguru n’intare ya Ashuri. 1844 ni ugusohora kwa “bihe birindwi” byazanywe ku bwami bwo mu majyepfo kandi bugereranywa n’intare ya Babuloni. Izo nzuzi zombi ni nk’impera zishingirwaho amateka y’ubutumwa bw’umumarayika wa mbere n’uwa kabiri, byasojwe no kuza kw’uwa gatatu ku itariki ya 22 Ukwakira 1844, igihe impanda ya karindwi ndetse n’impanda ya yubile byumvikanaga ku Munsi w’Impongano wo mu ishusho nyakuri.

Ukuvuza kw’impanda ya karindwi ni ikimenyetso cy’umurimo wa Kristo wo guhuza Ubumana Bwe n’ubumuntu, kandi kugereranywa n’imyaka 2300 yo mu iyerekwa ry’Uruzi rwa Ulai; kandi ukuvuza kw’impanda ya yubile ni ikimenyetso cy’isezerano ry’igihugu ryarenzwe maze rikazanwa ku bwoko bw’Imana, icyo Daniyeli yise umuvumo n’indahiro bya Mose, kandi icyo Mose yise “intonganya y’isezerano ry’Imana.”

“Umuvumo” n’“indahiro” byanditswe “mu mategeko ya Mose” ni byo “incuro ndwi” byo mu Balewi makumyabiri na gatandatu. Ijambo ryahinduwemo “indahiro” ni ryo jambo rimwe ry’Igiheburayo rihinduwemo “incuro ndwi” mu gitabo cy’Abalewi. Umuvumo wo kwica indahiro y’isezerano yo mu gice cya makumyabiri na gatanu, ushyirwa ahagaragara mu gice cya makumyabiri na gatandatu, aho Mose aranga uwo muvumo ko ari “impaka z’isezerano.”

Umwami yazanye inkota y’intare ya Ashuri ku bwami bwo mu majyaruguru kugira ngo “abahanire” ababashyira mu “kuboko kw’umwanzi,” mu mwaka wa 723 mbere ya Kristo. Nyuma y’imyaka mirongo ine n’itandatu, mu wa 677 mbere ya Kristo, ubwami bwo mu majyepfo bwumvise umuvumo wa Mose. Umuvumo wa Mose ni intonganya y’isezerano. Mu gihe cy’imyaka mirongo ine n’itandatu, intare zo muri Mezopotamiya zakoreshejwe n’Imana kugira ngo zikureho kandi zitsikamirize hasi ingabo. Igihe icyo gihe cy’imyaka mirongo ine n’itandatu cyarangiraga, Nebukadinezari yarimbuye ubuturo bwera. Ingabo zivugwa mu kibazo cya Daniyeli mu murongo wa cumi na gatatu wa Daniyeli umunani zagizwe imbata n’abanzi bazo mu gihe cy’imyaka mirongo ine n’itandatu cyarangiye ku irimbuka ry’ubuturo bwera, ari na cyo kindi kintu cyagombaga gutsikamirizwa hasi kivugwa mu murongo wa cumi na gatatu. Igihe iyo nzuzi yageraga ku wa 1798 no ku wa 1844, uko bikwiye, hari hamaze gukoranirizwa hamwe ingabo nk’urusengero, kuko ingabo ari umubiri, kandi umubiri ni urusengero. Igihe icyo gihe cyarangiraga, urusengero rwubatswe muri iyo myaka mirongo ine n’itandatu rwagombaga kwifatanya n’urusengero rwo mu ijuru mu ishyingiranwa ry’Ubumana n’ubumuntu. Ishyingiranwa riba hagati y’insengero ebyiri, kandi icyo Imana yateranyije hamwe ntikigomba gutandukanywa.

Amazi ya Tigirisi yageze mu wa 1798, kandi amazi ya Ufurate yageze mu wa 1844. Mbere gato y’uko umumarayika wa gatatu aza, umumarayika wa kabiri yaraje, hanyuma nyuma y’ibyo, mu materaniro y’ingando yabereye i Exeter, muri New Hampshire, ku wa 12–17 Kanama 1844, ubutumwa bw’Ijwi ryo mu Gicuku burasukwa. Exeter bisobanura “igihome cy’amazi,” kandi muri ayo materaniro y’ingando habayemo iteraniro ry’impimbano ryabereye mu rundi rusengero rw’amahema, ryashyizweho n’itsinda ryaturutse i Watertown, Massachusetts. Amazi yakomotse muri Edeni, nk’uko Mushiki wa Wite yabivuze, yari agiye gukwira hose nk’“umuraba w’inyanja” ku nkombe zo mu burasirazuba bwa Leta Zunze Ubumwe za Amerika. Umutingito watumye uwo muraba uterwa wabereye mu Ngobyi ya Edeni igihe Satani yanesheje inyokomuntu, bitera ihungabana rikomeye muri Edeni, kandi imiraba yaryo igera ku Ijwi ryo mu Gicuku ryo mu mateka y’Abamilerite. Uwo muraba w’inyanja wisukamo mu Ijwi ryo mu Gicuku mu mateka y’abihumbi ijana na mirongo ine na bine, kandi umuraba watangiye ku mutingito w’icyaha cya Adamu ugera ku mutingito w’itegeko ryo ku Cyumweru ryo mu Ibyahishuwe igice cya cumi na kimwe.

Ijwi rya Kristo ni ijwi ry’amazi menshi, kandi ayo mazi ahurijwe hamwe agize ubutumwa bw’imvura y’itumba. Yesaya n’umuhungu we Shearjashub bahagaze ku murongo wa gatatu w’igice cya karindwi iruhande rw’ikidendezi cyo ku muyoboro wo hejuru, batanga ubutumwa bw’imvura y’itumba mu gihe cyo gushyirwaho ikimenyetso kw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine. Aho ni ho itangazo rya Yesaya ryerekeye umwami wapfuye umutwe kandi mubi Ahazi rivuga ko Uwiteka azateza Ahazi amazi ya Ashuri, umwami Senakeribu, kandi amazi ye azazamuka agere ku ijosi.

Ahazi yanze amazi yari “yohererejwe” n’Uwiteka, ni cyo cyatumye Uwiteka “yoherereza” Ahazi amazi ya Ashuri. Ahazi “yishimiye” ubufatanye bwa “Rezini n’umuhungu wa Remaliya.” Ahazi “yishimira” ubutumwa bw’impimbano bw’imvura y’itumba ya nyuma buhagarariwe na Rezini n’umuhungu wa Remaliya.

Rezini n’umwana wa Remaliya, ari we Peka, umwami w’ubwami bwo mu majyaruguru, bagereranya ikinyoma gisa n’uw’Yesaya n’umuhungu we. Umwami Ahazi, umupfapfa n’umunyabyaha, “yishimira” ubumwe bw’ishyirahamwe bugereranywa n’imiryango icumi ya Isirayeli yo mu majyaruguru na Siriya, bikaba bishushanya isano itemewe hagati y’itorero na leta mu gihe cy’itegeko ryo ku cyumweru. Ahazi arishima, kuko isoni n’ibyishimo ari amarangamutima abiri atandukanye rwose akoreshwa n’Ihumekero mu kubwira abagereranywa mu mpaka z’imvura y’itumba. Igihe Yeremiya yariye agatabo gato, kari akabaye ibyishimo n’umunezero w’umutima we, kandi Yoweli atumenyesha ko ubwoko bw’Imana butazigera bukorwa n’isoni. Ahazi, nk’Umunyalawodikiya, ni impumyi, bityo akaba yishimira ubutumwa bw’ibinyoma bw’amazi kandi akanga ubutumwa bw’amazi nyakuri bwa Yesaya. Yari akwiriye guterwa n’isoni kubera ko yiringiye ubutumwa bw’ikinyoma bw’imvura y’itumba bugereranywa n’umwuzure w’umwami wo mu majyaruguru, ariko yanze ubutumwa bwa Shiloha.

Ubutumwa bwa Shiloah muri Yesaya umunani ni ubutumwa bw’imvura y’itumba. Ikidendezi cya Shiloah kivugwa mu Isezerano Rishya nk’ikidendezi cya Siloam. Mu giheburayo cyangwa mu kigiriki bisobanura ngo “watumwe.” Byari ngombwa ko Kristo agenda kugira ngo “atume” Mwuka Wera. Yesaya na Ahazi bari ku kidendezi cya Shiloah, kandi ikigeragezo gishingiye ku kumenya niba bagomba kwizera ikidendezi cya Shiloah nk’uko gihagarariwe na Yesaya n’umuhungu we, cyangwa kwizera Rezini n’umuhungu wa Remaliya? Ahazi yahitagamo amazi abiri, amazi ya Shiloah cyangwa amazi y’Umwami wa Ashuri. Ahazi yanejejwe n’ubufatanye n’ubutumwa byagereranywaga na Rezini n’umuhungu wa Remaliya, bityo ahabwa umwuzure w’ubutayu, aho guhabwa amazi atemba buhoro mu rubanza rwe. Urubanza rwe rugereranya itegeko ryo ku Cyumweru igihe umwami w’amajyaruguru arengera isi yose nk’umwuzure. Ibyo abikora uhereye ku itegeko ryo ku Cyumweru gukomeza, igihe umwuzure wo gutaka kwa Saa Sita z’Ijoro na wo urimo gukwira isi yose.

Ahazi yishimira ubufatanye bw’imiryango icumi yo mu majyaruguru na Siriya, bityo akishimira ubutumwa buhuza itorero na Leta, nk’uko bigaragazwa n’ubufatanye bwose butemewe buboneka mu Ijambo ry’Imana. Yesaya ahagarariye Umunyafiladelifiya, naho Ahazi agahagararira Umunyalawodikiya. Kristo ahuza ubuhamya bwa Yesaya n’ubwe igihe akiza impumyi, Umulawodikiya wari ku kidendezi cya Silowamu.

Umuntu w’impumyi kimwe n’umwami mubi kandi w’umupfapfa Ahazi barageragezwa kugira ngo harebwe niba bagomba gushyira ibyiringiro byabo ku kidendezi cy’i Silowamu cyangwa ku mwuzure wa Ashuri. Umuntu w’impumyi azi ko ari impumyi, ariko Ahazi arakize, yungutse ubutunzi bwinshi kandi nta cyo akennye. Ahazi ni wa mwari w’umupfapfa uri ku kidendezi cy’imvura y’itumba ya nyuma, naho umuntu w’impumyi akaba umwari w’umunyabwenge. Amazi yoherejwe aturutse, cyangwa amazi yoherejwe aturutse muri Ashuri, ni yo kigeragezo.

Ikidendezi ni ahantu amazi akusanyirizwa hamwe, kandi mu buryo bw’ubuhanuzi ikidendezi ni ahantu hateranirizwa hamwe imigezi mito n’iminini, inzuzi, utugezi, inyanja, inyanja nini, ibiyaga, imvura n’ikime—ayo “mazi” yose agereranya ijwi rya Kristo. Ikidendezi cy’imvura y’itumba gikomatanywa n’amazi atemba ava mu kidendezi cyo hejuru. Ikidendezi kigereranya ubutumwa bw’imvura y’itumba mu rwego rw’ikigeragezo. Ahazi yanze amazi atemba buhoro, ariko wa mugabo w’impumyi yumviye ubutumwa bufitanye isano n’ikidendezi. Yesu yafashe ku Bumana bwe, bugereranywa n’“amacandwe,” abivanga n’ibumba, bigereranya guhuza Ubumana n’ubumuntu bikorwa na Kristo Ahera Cyane.

Kristo yaciriye ku butaka, avanga amacandwe ye n’umukungugu kugira ngo akore ibumba. Yakoresheje ubutumwa bwo kwivanga kw’Ubumana n’ubumuntu gusiga ku maso y’impumyi. Ubutumwa bugereranywa n’iryo vangwa ry’Ubumana n’ubumuntu ni ubutumwa bwo mu 1888, kandi bwagenewe guhindura umuntu bukamuvana mu mimerere ya Lawodikiya bukamugeza mu mimerere ya Filadelifiya. Ariko ubutumwa busaba uruhare rw’umuntu. Bagomba kujya ku kidendezi, hanyuma bakiyuhagira.

Bose bakoze icyaha kandi basigaye inyuma y’ubwiza bw’Imana, ariko Yesu yavuze ko uwo mpumyi n’ababyeyi be batakoze icyaha. Yesu akuraho ikibazo cy’uruhare rw’ugushinja ku mimerere y’uwo mpumyi, kandi amugaragaza nk’umuntu wahagurutswe kugira ngo aheshe Uwiteka icyubahiro; kandi umuntu w’ubuhanuzi uvugwa mu buhanuzi bwa Bibiliya, uhagurutswa ku bw’intego y’uko “imirimo y’Imana igomba kugaragazwa,” ni ikimenyetso, kigizwe n’abagabo n’abagore bavuye i Laodikia bakagera i Filadelifiya. Ikimenyetso ni ho imirimo y’Imana igaragarira, kuko umurimo Wayo wari uwo guhuza Ubumana n’ubumuntu (nk’uko bigereranywa n’amavuta y’ibumba), kandi ibimenyetso by’uwo murimo ni abatarumvise gusa ubutumwa bwa Laodikia, ahubwo ni n’abakurikiye amabwiriza ari muri ubwo butumwa. Icyategetswe uwo mpumyi cyari ukujya kwiyuhagira. Amaze kubona, ntiyari agikeneye kugerageza guhesha Imana icyubahiro; ibimukikije ubwabyo ni byo byatumye ibyo biba.

Byatangiriye ku kuza kwa Kristo, bikurikirwa n’umurimo wa Kristo. Umurimo wa nyuma wa Kristo mu Buturo bwo mu Ijuru, werekeye umuntu, ni uguhindura umuntu amukuye mu kibaya cy’amagufwa yumye yapfuye, cyangwa amukuye mu kuba ari intumbi ziri mu mihanda, cyangwa amukuye mu kuba ari impumyi rwose. Umurimo We wa nyuma ni ukurema ubwoko Bwe bundi bushya mu ishusho Ye, kandi uwo ni wo murimo nyakuri yakoze igihe yaremaga Adamu amukuye mu mukungugu w’ubutaka, hanyuma akamuhumekeramo umwuka w’ubugingo. Umurimo wa nyuma ni wo murimo wa mbere, kuko yabanje kurema ibumba, hanyuma iryo bumba arisiga ubugingo bw’Umwuka We. Kuri Adamu, Umwuka wari umwuka We; ku mpumyi, yari amazi. Mu kibaya cy’amagufwa yapfuye cya Ezekiyeli, byari ubutumwa bwo gukoranya bwaremye umubiri. Hanyuma ubutumwa bw’imiyaga ine buhumekezwa kuri uwo mubiri, maze uhaguruka uhinduka ingabo ikomeye.

Mu gihe uwo mpumyi yari igihumye, Yesu yaramubonye hanyuma aramwegereza. Yegereye uwo mpumyi mu rwego rw’ikibazo cyari cyabajijwe n’abigishwa Be, bityo amuha uburyo bwo gushyiraho imiterere nyakuri y’ubuhanuzi y’icyo kigereranyo. “Imirimo y’Imana” ni ikimenyetso cy’ubuhanuzi gikurikirana imirongo myinshi itandukanye y’abahamya muri Bibiliya. Buri kugaragarira kwose kw’ “imirimo y’Imana” mu Byanditswe gusohozwa mu gihe cy’imvura y’itumba ya nyuma. Yesu arimo ashyira imiterere y’iyi nkuru mu buryo bw’ubutumwa bwa nyuma, nk’uko bugereranywa na Eliya mu mirongo ya nyuma ya Malaki.

Ababyeyi n’umwana w’impumyi ntibaciriweho iteka nk’abanyabyaha, kuko iki ari igihe cy’imirimo itangaje y’Imana, kandi muri icyo gihe imitima y’ababyeyi n’imitima y’abana izahindurwa kugira ngo ibone ikibazo kiriho. Icyo kibazo ni iki—niba wa mugabo w’i Lawodikiya wari impumyi yarahinduwe akaba umugabo wasizwe w’i Filadelifiya. Icyo ni cyo kibazo gihangara ababyeyi n’umwana mu gihe cy’imvura y’itumba, kuko icyo na cyo ari igihe cy’urubanza. Kandi igihe cy’urubanza gishyirwa mu bikorwa mu gisekuru cya gatatu n’icya kane hakurikijwe ubuhanuzi bw’isezerano rya Aburahamu. Wa mugabo w’impumyi ni we gisekuru cya nyuma n’icya kane, kandi ababyeyi be ni ab’icya gatatu. Muri icyo gihe ubutumwa bwa Eliya bushyira imiryango mu mimerere ituma ihatirwa kwemera cyangwa kwanga ubutumwa bw’icyuzi cy’i Silowamu. Umwami Ahasi, wari umupfapfa n’umunyabyaha, yanze ubutumwa bw’icyo cyuzi, ariko wa mugabo w’impumyi arabwemera. Ubutumwa bwa Eliya bwo muri Malaki bushyizwe mu rwego rw’umuvumo mbere y’umunsi ukomeye kandi uteye ubwoba w’Uwiteka.

Igihe Yesu yateguraga imimerere turimo gusuzuma, mu ncamake ye y’intego y’igitangaza yashyizemo ko yagombaga gukora icyo gihe, kuko igihe kizaza ubwo nta muntu uzashobora gukora. Umurimo yavugaga ukorerwa ku manywa, kandi iherezo ry’umurimo rigaragazwa nk’ijoro. Icyo yavugaga cyerekeye isoza ry’igihe cy’igeragezwa.

Iyo arangije umurimo We wo guca urubanza, yambura imyambaro Ye y’ubutambyi maze akambara imyambaro Ye yo kwihorera. Iyo arangije uwo murimo wo gutandukanya abazimiye n’abakijijwe, umurimo w’agakiza urarangira. Igihe cy’igeragezwa kirafungwa, kandi noneho hakaba ijoro, igihe nta muntu ushobora gukora. Ubutumwa bwa Kristo ntibwari gusa ubutumwa bw’i Lawodikiya bugenewe umuntu uhumye, ahubwo bwari ubutumwa bwa Eliya bwashyizwe mu rwego rw’ukwegera kw’ifungwa ry’igihe cy’igeragezwa, ari bwo bushake bwera bwa Kristo bwo gukorera agakiza k’ubugingo.

Ubwa mbere Kristo yegereye uwo muntu w’impumyi, hanyuma ategura kandi amusiga umuti, nyuma amuha amabwiriza yerekeye umurimo uwo mpumyi yagombaga kwikorera ubwayo; kandi ikindi gifite akamaro nkako ni uko, ubwo yatangiraga uwo murimo, amaso ye yahise agaruka. Amaze kubona, yari amaze guhinduka ava ku Mulaodokiya w’impumyi aba Umunyafiladelifiya. Igihe cy’ihinduka ry’ayo matorero yombi cyasohoye mu ntangiriro kuva mu 1856 kugeza mu 1863.

Icyo gihe kigereranya itandukanywa ry’ingano n’urukungu, no gushyirwaho ikimenyetso kwa nyuma kw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine, abo nyuma yaho bazamurwa nk’ikimenyetso. Uwo muntu w’impumyi yahise aba we wibandwaho mu ruhame—akimara guhinduka ava ku kuba Umunya-Lawodikiya akajya kuba Umunya-Filadelifiya. Uwo muntu w’impumyi ni ba bihumbi ijana na mirongo ine na bine, kandi umwami mubi kandi w’umupfapfa Ahazi ni abantu b’isezerano rya mbere basohorwa mu kanwa k’Umwami. Muri iyo ngingo nyine y’amateka, Yesu ashobora kuba ari gukoresha amacandwe ye kugira ngo asige abantu be b’isezerano rishya, cyangwa akaba ari gucira abantu b’isezerano rya kera abavana mu kanwa ke.

Tuzakomeza ibi bitekerezo mu nyandiko ikurikira.