Igitabo cya Yoweli n’Itorero ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi ry’i Lawodikiya - Nimero Mirongo Ine na Gatatu

Ikimenyetso cy’abatambyi b’abantu mirongo inani bahujwe n’Umutambyi Mukuru w’Imana ni umubare “81,” ari na wo tubonamo Inzozi za Miller mu gitabo Early Writings. Mu Byahishuwe “81” dusangamo ko igihe ikimenyetso cya nyuma rwose kivanyweho, habaho ituze mu ijuru rimara igice cy’isaha. Habakuki 2:20 havuga ko isi yose ikwiriye guceceka igihe Uwiteka ari mu rusengero rwe rwera.

Gukurwaho kw’ikimenyetso cya karindwi kuba mu minsi mirongo itatu, kuko ari cyo kimenyetso cya nyuma. Ku wa 31 Ukuboza 2023, amagufa ya Ezekiyeli yatangiye inzira y’umuzuko. Hanyuma Kristo atangira kwigisha iminsi mirongo ine. Iryo tariki ryaranze iherezo ry’iminsi 1,260 uhereye ku gucika intege kwabaye ku wa 18 Nyakanga 2020, kandi Yohana atumenyesha muri Ibyahishuwe igice cya cumi na kimwe ko dukwiriye gupima urusengero, ariko tukareka urugo rw’inyuma. Urugo rw’inyuma rurangira ku iherezo ryo gutatanywa, kuko Yohana atumenyesha ko 1,260 yahawe abanyamahanga ari bo rugo rw’inyuma. Mu gupima, ayo mateka akwiriye gusigara inyuma.

Igihe Miller akangutse akabona umugabo wo gusukura umukungugu, icyumba kiba kirimo ubusa; kandi uko azamura ijwi rye, Miller aba akiri mu butayu. Uhereye mu mateka y’umuzuko kugeza mbere gato y’itegeko ryo ku Cyumweru, Kristo arubaka urusengero rw’ab’umwihariko ibihumbi ijana na mirongo ine na bine, nk’uko yabigenje mu myaka mirongo ine n’itandatu kuva mu 1798 kugeza mu 1844.

Igihe atangiye kwigisha, aba akorera mu rusengero rwe, cyane cyane muri ya minsi mirongo itatu. Maze abamarayika bakaceceka mu gihe cy’igice cy’isaha, mu gihe arimo kwigisha abatambyi be b’ababwirizabutumwa ba Millerite magana atatu, cyangwa ingabo ze za Gideyoni z’abagabo magana atatu, cyangwa mu gihe atangaza amashusho y’imbonerahamwe magana atatu yo mu 1843; kandi ibyo byose abikora muri iyo minsi mirongo itatu, uhereye ku iherezo ry’imigati idasembuwe, ukageza ku butumwa bw’amakondera. Arimo gukubura hasi mu cyumba cya Miller, ariko ni hasi he, bityo icyumba cya Miller kikaba ari urusengero rwe. Arangiza umurimo wo guhanagura, haba ibyaha cyangwa amazina y’abahamagariwe kuba abakandida bo kuba mu bantu ibihumbi ijana na mirongo ine na bine.

Ubutumwa bw’impanda buza iminsi itanu mbere yo kuzamurwa no iminsi icumi mbere y’urubanza ni bwo kigeragezo kigaragaza ukuri. Ibyabaye mu minota mirongo itatu ijuru rituje, cyangwa mu minsi mirongo itatu Kristo yigisha abatambyi, byamaze gutera kubaho amatsinda abiri igihe ikimenyetso gitsindagirizwa mu byiciro bitatu by’impanda, ukuzamurwa n’urubanza. Biroroshye kubibona.

Nugeraho igihe ugomba kumvikanisha ubutumwa bw’impanda, hanyuma ukanga kubumvikanisha—uba wananiwe.

Intambwe eshatu z’“impanda, kuzamurwa no guca urubanza” ni ikimenyetso kimwe cy’inzira mu ntambwe eshatu, nk’uko no mu ntangiriro y’iyo mateka ikimenyetso kimwe cy’inzira cyagaragajwe n’“urupfu, ugushyingurwa n’umuzuko.” Ikigeragezo cy’intambwe eshatu ku iherezo ni cyo kigeragezo nyakuri kibanziriza amategeko yo ku Cyumweru ya Pentekote ho iminsi itanu.

Iminsi itanu nyuma y’umuzuko, iherezo ry’umunsi mukuru w’imitsima itarimo umusemburo riragera, kandi iyo materaniro yera iranga ikigeragezo cya mbere kandi cy’ishingiro cya 2024. Mbese urarya Umugati wo mu Ijuru cyangwa umugati w’imitekerereze ya kimuntu? Icyo kigeragezo cyageze mu 2024, kandi cyari cyararanzwe mbere n’ubwigomeke bw’ishingiro bwa Adamu na Eva, Nimurodi, Aroni, Yerobowamu, Kora n’abigometse hamwe na we, Abaporotesitanti bo mu mateka y’Abamilerite, ubugome bwa alufa bwa John Harvey Kellogg, ubugome bwo mu 1888, kandi by’umwihariko ubugome bwa 9/11. Ubugome bw’ishingiro bwa Kayini, bugaragaza ikibazo cy’ishyari ku mwene so, bukagenda bugaragara mu ruhererekane rwose rw’ubwigomeke bw’ishingiro.

Ingero zose z’ubwigomeke bw’ishingiro ni ubugomeke bwo kurwanya Imana, ariko zimwe muri zo; nk’abigometse bo mu wa 1888, n’abigometse ba Kora, zirimo ukuri ko intumwa yatoranyijwe na yo ubwayo iri mu kigeragezo. Kwanga ibyo Miller yagaragaje ko ari Roma ishyiraho iyerekwa muri Daniyeli 11:14, ni ukwanga ubutumwa n’intumwa byombi. Icyo kigeragezo ni icy’ishingiro kuko atari Data Miller wenyine wagaragaje ko abajura bo mu murongo wa cumi na kane ari Roma, ahubwo n’umuhungu wa Miller na we.

Iminsi itanu nyuma y’izuka ryo ku wa 31 Ukuboza 2023, umurimo wa Miller wo kwigisha utegura warakomejwe n’Uwaje nyuma ya Yohana. Mu gihe cy’iminsi mirongo itatu, abaramya bo mu rusengero bahabwaga inyigisho zidasanzwe “imbonankubone” na Kristo. Uko kwitegura kwari ukugira ngo hategurwe ubutambyi bwa 80, bugamije gutangaza ubutumwa bw’umuburo bw’umunsi mukuru w’impanda.

Iyo myiteguro y’iminsi mirongo itatu igizwe n’igeragezwa rya mbere ry’ifatizo mu itangiriro n’igeragezwa rya kabiri ry’urusengero ku iherezo. Igeragezwa rya kabiri ry’urusengero rirangizwa mbere y’uko impanda zivuzwa, bityo rero iyo ngingo igashushanywa mu nzozi za Miller igihe Kristo yateraga amabuye y’agaciro mu gasanduku. Ni nyuma y’uko abikoze, ni bwo atumira Miller ngo “aze arebe.” Ni uhereye ku muburo w’impanda ukageza ku izamurwa rijya ku rubanza, ni bwo ibendera rishingwa hejuru mbere y’itegeko ryo ku cyumweru. Amabuye y’agaciro yose ari mu rusengero mbere y’uko Miller ahamagarirwa “kuza no kureba,” kandi ni igihe abahamya babiri bazamurirwa mu bicu, ni bwo abanzi babo babitegereza.

Ubuhanuzi bwabo bw’igitero kizaturuka mu Isilamu butasohoye mu mwaka wa 2020, bugomba kongera gutangazwa nyuma yo gukosorwa, nk’uko byagenze ku Rwamo rw’Igicuku nyakuri rwa Snow. Miller yari afite uko gusobanukirwa yise Rwamo rw’Igicuku, ariko Samuel Snow yakosoye ubutumwa bwa Miller bw’Urwamo rw’Igicuku; kandi ni yo mpamvu ubutumwa bwa Snow bw’Urwamo rw’Igicuku bwitwa ubutumwa “nyakuri” bw’Urwamo rw’Igicuku mu mateka y’Abamillerite. Ubutumwa bw’Urwamo rw’Igicuku ni ubutumwa bwakosowe, kandi bukomezeshwa n’uko kwakosowe.

Icyo kintu cyabaye ku iherezo ry’igihe cya 1840 kugeza 1844, kandi cyanabaye no ku itangiriro ryacyo. Josiah Litch yahanuye isohozwa ryerekeye Islamu mu 1840. Yashyize ubuhanuzi bwe mu nyandiko rusange mu 1838, hanyuma abusubiramo no kubukosora iminsi icumi mbere ya 11 Kanama 1840. Isohozwa ry’ubwo buhanuzi bwakosowe ryahaye imbaraga ubutumwa bw’umumarayika wa mbere. Ubutumwa bwa kabiri na bwo bwahawe imbaraga n’ubutumwa bwakosowe bw’Induru ya Saa Sita z’ijoro. Abahamya babiri baturutse mu mateka amwe, umwe akaba umuhamya wa alufa undi akaba umuhamya wa omega. Bafatanyije bagaragaza guhabwa imbaraga k’ubutumwa gushingiye ku ikosorwa ry’ubutumwa bwabanje.

Alufa igaragaza ubuhanuzi bwa Islamu, kandi omega igaragaza ubuhanuzi bw’umuryango ufunze. Umurongo ku wundi murongo, Islamu mu 1840 n’umuryango ufunze mu 1844, bigaragaza ko Islamu n’umuryango ufunze ari bwo butumwa bw’Induru ya Saa sita z’ijoro. Mu ntangiriro y’ubutumwa, Islamu irarekurwa, nk’uko byagenze mu kwinjira kwa Kristo kwa ntsinzi. Muri uwo mwanya umuryango urafungwa mu mugani w’abakobwa icumi, nk’uko umuryango ufungwa ku rubanza rw’inzu y’Imana. Ku musozo w’ubutumwa, Islamu yongera gutera igihe umuryango ufungiwe Leta Zunze Ubumwe z’Amerika.

Ni iby’ingenzi kubona ko umurongo ugaragazwa n’Abalewi makumyabiri na batatu ugaragaza intambwe eshatu za Pasika ku ntangiriro n’intambwe eshatu z’abatambyi ku iherezo. Abatambyi bazamurwa nk’ituro ku itegeko ryo ku Cyumweru, ariko bejeshwa mbere y’icyo gikorwa. Iyo bazamuwe, baba ikimenyetso, kandi ubwo Kristo yazamurwaga muri za ntambwe eshatu zo ku ntangiriro y’umurongo, yikururiye ab’isi bose. Ukuzamurwa kw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine ni iherezo ry’umurongo watangiranye no kuzamurwa kwa Kristo. Mu ntangiriro no ku iherezo hombi hamenyekanishwa ikimenyetso cy’inzira kimwe kigizwe n’intambwe eshatu.

Intambwe eshatu ku ntangiriro zikurikirwa n’iminsi itanu, n’intambwe eshatu ku iherezo zikurikirwa n’iminsi itanu. Uhereye aho, inkuru ivuga ku mbaga nyamwinshi, kuko ubutambyi bwashyizweho nk’ibendera ry’abantu ibihumbi ijana na mirongo ine na bine. Iminsi irindwi y’Iminsi Mikuru y’Ingando ni igihe cy’abanyamahanga. Nituvanaho igihe cy’abanyamahanga gitangirira ku itegeko ryo ku Cyumweru, kandi tukavanaho iminsi itatu n’igice yarangiye mu mwaka wa 2023, dusigarana urusengero rw’abantu ibihumbi ijana na mirongo ine na bine rugaragajwe muri ya minsi mirongo itanu y’igihe cya Pentekote, uhereye ku wa 31 Ukuboza 2023 kugeza ku itegeko ryo ku Cyumweru riri hafi kuza.

Iminsi itanu uhereye ku izuka ku bakobwa b’inkumi, hanyuma iminsi mirongo itatu ikurikira ku batambyi. Hanyuma hakaza iminsi itanu y’ubutumwa bw’impanda buturutse ku bakobwa b’inkumi, ikarangirana no kuzamurwa kwabo igihe iyo minsi mirongo ine irangiye, igakurikirwa n’iminsi itanu igana ku rubanza, hanyuma igakurikirwa n’iminsi itanu igana ku itegeko ryo ku Cyumweru. Nk’ikimenyetso cy’abakobwa b’inkumi, umubare “5” werekana intambwe z’abo igihumbi ijana na mirongo ine na bine, ari bo bakobwa b’inkumi kandi bakaba n’abatambyi.

Mu minsi mirongo itatu y’inyigisho, ikimenyetso cya nyuma, ari na cyo cya karindwi, gikurwaho; kandi muri icyo gihe ni bwo Miller abona amabuye y’agaciro asubizwaho. “Ngwino urebe” ni ikimenyetso gishingiye ku bimenyetso bine bya mbere; bityo rero, igihe ikimenyetso cya karindwi cyafungurwaga, Miller yabwiwe ati “Ngwino urebe,” nyamara abamarayika bose bo mu ijuru bakomeza kurebera mu mutuzo. Inzozi za Miller zigaragaza ishyirwaho ikimenyetso ku mabuye y’agaciro ari bo ibihumbi ijana na mirongo ine na bine, kandi zikanagaragaza amabuye y’agaciro ari yo butumwa bwo Kurarika kwa Saa Sita z’ijoro. Ubutumwa bw’ibyo butanga imbaraga ku bakobwa b’inkumi zituma ishyirwaho ry’ikimenyetso risohora, kandi umugabo ufite uburoso bwo gukuraho umwanda agaragaza Ugenzura intumwa n’ubutumwa byombi.

2024 igereranya igeragezwa ry’ishingiro, kandi none mu 2026 igeragezwa ry’urusengero rigeze. Ubu turi mu gihe cy’iminsi mirongo itatu aho Kristo ari kwigisha, kandi kutamenya uku kuri ni ibyago byica.

Kumenya ubutumwa n’intumwa byari kimwe mu bice by’ikigeragezo cy’ishingiro cyagereranyijwe na Roma ishyiraho iyerekwa, kandi ni kimwe mu bice by’inkuru ya Eliya na Ahabu.

Imibare ifitanye isano na Ahabu yongerera uburemere urwego rw’uyu murongo. “Mirongo itatu n’umunani” igereranya “guhaguruka.” Isirayeli yategetswe “guhaguruka” no kwinjira mu Gihugu cy’Isezerano mu mwaka wa mirongo itatu n’umunani.

Yesu yakijije wa muntu wari ubumuga wari ufite imyaka mirongo itatu n’umunani igihe yamubwiraga ati “haguruka.”

Yosiya Litch yakoze ubuhanuzi mu 1838, hanyuma abusobanura neza kurushaho mu 1840. Umwaka wa mirongo itatu n’umunani Mose avugaho mu Gutegeka kwa Kabiri, wari na wo mwaka wa mirongo ine. Uburyo bwa Yosiya Litch bw’ibyiciro bibiri bwagereranyaga ukuvugururwa kw’ibyiciro bibiri k’uwo bahuje izina, umwami Yosiya. Imibare 38 na 40, mu isano ifitanye, ishushanya kuzamuka, ari na byo bibaho ku bahamya babiri igihe bazamurirwa mu bicu.

Hamwe na Litch, kuzamurwa byasohorejwe mu butumwa bwa Isilamu bw’akaga ka kabiri. Uku kuzamurwa kurangwa no kuzamuka kwa Kristo, kuza nyuma y’ubutumwa bw’impanda bwa Isilamu. Izo ntambwe ebyiri za mbere z’ikimenyetso cy’inzira cy’impanda, ari zo kuzamuka n’urubanza, zagereranyijwe na Litch, we ubwe intambwe ze ebyiri zagereranyijwe n’ububyutse n’ivugurura by’intambwe ebyiri by’umwami Yosiya. Mu Gutegeka kwa Kabiri, itegeko ryari iryo guhaguruka no kujya mu Gihugu cy’Isezerano, kandi ukuzamurwa kw’ibendera ku cyumweru cy’itegeko ni isezerano risa n’iryo rwose.

Ahabu yamaze ku ngoma imyaka makumyabiri n’ibiri; bityo, aganza mu gihe Ubumana buhujwe n’ubumuntu, ari cyo gihe cy’iminsi mirongo itatu ibanziriza ubutumwa bw’impanda. Ahabu ni Trump, uzarongora Yezebeli mu gihe cya vuba cyane. Mu gihe cya Trump, Eliya wenyine ni we ufite ubutumwa bw’imvura. Uko kuri ni urufatiro, kuko urugendo rw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine ari urugendo rw’uburyo bw’inyigisho bw’umurongo ku wundi; kandi ubwo buryo bushingiye ku kuri kw’ishingiro ko urugendo rw’ivugurura rw’abo bihumbi ijana na mirongo ine na bine rwagereranyijwe n’urugendo rwose rw’ivugurura rwo mu mateka yera. Muri buri rugendo muri izo ngendo, abayobozi bari mu rwego rw’igikorwa cyo kugeragezwa. Buri gihe.

Ahabu ni umwami wa karindwi uhereye kuri Yerobowamu, kandi twagiye tugaragaza kenshi uburyo Ahabu ari ishusho y’icyo gihugu mu gihe cy’amakuba y’itegeko ryo ku Cyumweru. Twagaragaje uburyo itorero ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi ry’i Lawodikiya ryongeye kubaka Yeriko mu mwaka wa 1863, bikagwa ku Ba White igihombo cy’abahungu babo b’imfura n’umuto wabo, kandi bikaba bishushanya Yeriko mu gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru. Umwaka wa 1863 ushushanya itegeko ryo ku Cyumweru.

Iki gice cyuzuye ibimenyetso by’ishusho bigaragaza ko icyo gihe ari icy’ishyirwaho ikimenyetso kw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine, kandi muri icyo gihe kwanga uko Miller yasobanukiwe ukuri kwashyizwe ku mbonerahamwe ya Habakuki yo mu 1843 ni ubugome bw’ibanze bwo kwigomeka; kandi ibyo bikubiyemo kwirengagiza intumwa Imana yatoranyije, hifashishijwe urwitwazo rumwe n’urw’abigometse ba Kora n’abigometse bo mu 1888, bavugaga ko iteraniro ryose ari iryera.

Ubu turi none mu igeragezwa ry’urusengero igihe amadirishya y’ijuru afunguwe hamwe n’urugi rw’igihe cy’igeno. Urwo rugi rw’igihe cy’igeno ruranga ihinduka ry’abatambyi riva ku ba Lawodikiya rijya ku batambyi b’i Filadelifiya. Ruranga no gutandukanywa kw’imitako y’agaciro y’impimbano n’iy’ukuri yo mu nzozi za Miller. Ayo madirishya agaragaza umuvumo cyangwa umugisha. Malaki gatatu ishyira iryo geragezwa ku ishingiro ryo kugaruka. Inzozi za Miller zishimangira kugarurwa kw’ubutambyi n’ubutumwa byombi. Ibyahishuwe cumi n’icyenda hagaragaza ingabo z’Umwami zishyirwaho igihe ubuhanuzi bw’ubutumwa bw’impanda bwerekeye Isilamu busohoye.

Ikigeragezo kibanziriza ikigeragezo nyakuri cy’ubutumwa bw’impanda ni icya kabiri, kandi ni ikigeragezo cy’urusengero. Inzozi za Miller zituma habaho ugukubwa kabiri, guhora guhuzwa n’ikigeragezo cya kabiri, kuko inzozi za Miller zikoresha amabuye y’agaciro nk’ubutumwa kandi nk’intumwa. Ikigeragezo cy’urusengero kirimo gushyira mu bikorwa uburyo bwa “umurongo ku murongo” bw’imvura y’itumba. Gisaba ko abatambyi babona urusengero mu mirongo itandukanye y’ubuhanuzi kugira ngo bahuze ubutumwa. Isanduku nini kurushaho y’umuntu wo koza umwanda n’uburoso ni urusengero rw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine, kandi ububiko bwa Malaki ni cyo kimwe. Umutima w’ibikoresho by’urusengero ni isanduku y’isezerano, iyo abakerubi bayitwikiriye bahora bahanze amaso, bityo bikagaragaza ishingiro ry’ibyitonderwa n’ibiremwa byera byose. Abera bo muri aya mateka bakeneye kwitegereza urusengero no guhanga amaso mu isanduku y’isezerano.

Urusengero rw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine ni wo mutwe uvugwa mu Balewi makumyabiri na batatu, kandi rutanga umurongo w’amateka wasohoreye mu gihe cya Kristo binyuze mu cyo Mushiki wa White yita “igihe cya Pentekote.” Uhereye ku kuzuka ukageza kuri Pentekote, cyangwa uhereye ku ya 31 Ukuboza 2023 ukageza ku itegeko ryo ku Cyumweru, umurongo w’ubuhanuzi wo muri Balewi 23 ugereranya urusengero rw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine. Ayo mateka atangira n’ikimenyetso cy’inzira kigizwe n’intambwe eshatu gikurikiwe n’iminsi itanu, kandi agasozwa n’ikimenyetso cy’inzira kigizwe n’intambwe eshatu gikurikiwe n’iminsi itanu. Hagati mu mateka ya alufa na omega harimo iminsi mirongo itatu yo gushyiraho ikimenyetso ku batambyi. Uwo murongo muri rusange utangirana n’Isabato y’umunsi wa karindwi ugasozwa n’Isabato y’umwaka wa karindwi. Kuri uru rwego, urusengero rw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine ni bwo nkuge izatwara abantu 8 ibageze ku isi yahinduwe nshya, kandi ni na bwo nkuge y’isezerano itwikirijwe n’abamarayika babiri, nk’uko za Sabato ebyiri zitwikira urusengero rw’ubutambyi bw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine rugereranywa n’igihe cya Pentekote.

Abalewi igice cya makumyabiri na gatatu havuga iby’ubutambyi bw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine mu ihishurwa rya nyuma ry’igihe cya Pentekote cyatangiriye ku izuka rya Kristo kigakomeza kugeza ku minsi mirongo itanu nyuma yaho ku Munsi wa Pentekote. Igihe cya Pentekote gishyirwaho iyo imirongo makumyabiri n’ibiri ya mbere yo mu Balewi igice cya makumyabiri na gatatu ihujwe n’imirongo makumyabiri n’ibiri ya nyuma. Inzozi za William Miller zigaragaza ko imitako y’ijambo ry’Imana ari ubutumwa n’intumwa byombi.

Abamarayika ni ibimenyetso by’ubwoko bw’Imana butangaza ubutumwa buhagarariwe n’umumarayika.

Abamarayika bagereranya abantu batanga ubutumwa bugaragazwa n’abo bamarayika. William Miller agereranywa mu buryo bw’ubuhanuzi mu mikoreshereze myinshi. Muri iyo mikoreshereze imwe, Miller agereranywa n’ubuhanuzi bw’ibihe bwa mbere n’ubwa nyuma yayobowe kwamamaza. Ibihe birindwi, cyangwa imyaka 2,520, byarangiye mu 1798, ni byo byari ubuvumbuzi bwa alpha bwa Miller; kandi kwezwa k’Ubuturo Bwera ku iherezo ry’imigoroba n’amanywa 2,300 ku wa 22 Ukwakira 1844, ni byo byari ubuvumbuzi bwe bwa omega. Amateka y’Abamilleri agereranywa kuva mu 1798 kugeza mu 1844, kandi nubwo yari amateka y’ubutumwa bw’umumarayika wa mbere n’uwa kabiri, yitwa izina ry’intumwa y’ayo mateka. Amateka y’Abamilleri agaragaza ko Miller yari “ijwi” ryamamaje ubutumwa bw’umumarayika wa mbere n’uwa kabiri; kandi umumarayika wa mbere yatangaje itangiriro ry’urubanza ku wa 22 Ukwakira 1844, kandi umumarayika wa mbere yaje mu gihe cy’imperuka mu 1798, ku musozo wo “gutatanywa” kw’ubwami bwa Isirayeli kumaze “ibihe birindwi.” Miller ni ikimenyetso cyombi cy’ubuhanuzi bw’imyaka 2,520 n’ubw’imyaka 2,300.

Ikimenyetso cya mbere cyo ku nzira cyo mu 1798 cyatangaje ko urubanza rwari gutangira ubwo imyaka 2,300 yarangiraga ku wa 22 Ukwakira 1844. Hanyuma Uwiteka ahishura umucyo w’Isabato y’umunsi wa karindwi, kandi umugambi We wari uwo kurangiza umurimo, bityo agerageza kongera guhishura umucyo ku byerekeye ibihe birindwi mu 1856, ariko hagaragara ubugome bwo kwigomeka aho kuba ukwizera. Ibihe birindwi ni alufa y’amateka y’Abamilerite, naho 2,300 ni omegam.

Ibihe birindwi bigereranywa n’Isabato y’umwaka wa karindwi, kandi 2,300 bigereranywa n’Isabato y’umunsi wa karindwi. Amateka y’Abamillerite agereranywa na 1798 na 1844, kandi 1798 igereranya ibihe birindwi, naho 1844 ikagereranya imyaka 2,300. Izo Sabato ebyiri ni zo nkomeje z’amateka agereranywa mu Balewi makumyabiri na gatatu. Izo Sabato ebyiri zigereranya ubutumwa bubiri, bugize ubutumwa bumwe. Ubutumwa bubiri bugereranya Abamillerite, kuko abantu batangaza ubwo butumwa bagereranya abamarayika bagereranya ubutumwa. Mu 1798 marayika wa mbere yarageze, kandi mu 1844 marayika wa gatatu yarageze.

Abalewi wa gatatu bugizwe n’iminsi mikuru irindwi n’amateraniro yera arindwi, nubwo atari buri munsi mukuru uba ari iteraniro ryera, kandi n’iteraniro ryera ryose si umunsi mukuru. Iyi minsi mikuru yose iba hagati y’iteraniro ryera rya mbere n’irya nyuma, ari ryo Sabato y’umunsi wa karindwi ku ntangiriro n’Isabato y’umwaka wa karindwi ku iherezo. Amateka y’iyi minsi mikuru afungiranyijwe n’izo Sabato zombi zigereranya William Miller n’Abamillerite.

Iyo imirongo makumyabiri n’ibiri ya mbere n’iyo mirongo makumyabiri n’ibiri ya nyuma iyo ihujwe muri Abalewi makumyabiri na gatatu, igihe cya Pentekote kiragaragazwa. Imiterere ishyirwaho no guhuriza hamwe iyo mirongo ni iy’ijuru rwose. Igihe cya Pentekote cy’iyo miterere kigaragaza mu buryo busobanutse intambwe eshatu z’abamarayika batatu. Gifite umukono wa “Ukuri.” Gifite umukono wa Alufa na Omega. Gifite umukono wa Palmoni. Kiyobora umunyeshuri kugeza ku mutima nyir’izina w’Ahera Cyane. Kigaragaza urusengero rw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine. Kigera rwose kugeza ku isi yagizwe nshya.

Uku kuri kwa Abalewi makumyabiri na gatatu ubu kurimo gukurwaho ikidodo mu isano n'ikigeragezo cy'urusengero kibanziriza ikigeragezo cya litmus n'ikigeragezo cya gatatu. Marayika wa gatatu yageze mu 1844, hanyuma yongera kuza ku wa 9/11, hanyuma yongera kuza mu 2023. Igihe marayika wa gatatu yageraga mu 1844, abanyakuri bagombaga gukurikira Kristo mu Ahera Cyane kubwo kwizera. Abalewi makumyabiri na gatatu ni yo nzira yinjira mu Ahera Cyane kandi ihagarariye igice kimwe cy'ikigeragezo cy'urusengero. Yohana yabwiwe gupima urusengero ndetse n'abarusengeramo.

Isanduku ya Miller ni urusengero, kandi imitako y’agaciro ni abaramya barurimo. Ibigega byo kwa Malaki ni urusengero, kandi icyacumi ni abaramya barurimo. Igihe cya Pentekote, nk’uko kigaragazwa mu ishyirwa mu bikorwa ry’umurongo ku murongo rya Abalewi makumyabiri na gatatu, kigereranya urusengero rw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine. Mu buryo burushijeho kugaragara neza, kigaragaza isanduku y’isezerano, hamwe n’abakerubi batwikiriye bareba ku Mategeko Cumi, inkoni ya Aroni yameze utubabi n’inkono ya zahabu irimo manu.

Abakerubi batwikiriye ni abamarayika, kandi abamarayika bahagarariye ubutumwa n’uwabuzanye. Ubutumwa ari bwo butumwa bwa alfa bwo muri Abalewi makumyabiri na batatu ni Isabato y’umunsi wa karindwi, kandi ubutumwa bwa omega ni Isabato y’umwaka wa karindwi. Byombi ni ubutumwa, kandi ni na byo butumwa bwa alfa na omega bya William Miller n’Abamillerite, hamwe no gusohora kw’“ibihe birindwi,” mu 1798, ikimenyetso cy’Isabato y’umwaka wa karindwi, kandi mu 1844, Imana yayoboye ubwoko bwayo ibwinjiza Ahera Cyane, aho bavumburiye Isabato y’umunsi wa karindwi. Izo Sabato zombi ni zo materaniro yera ya mbere n’aya nyuma yo muri Abalewi makumyabiri na batatu, kandi igihe cya Pentekote gishyizwe hagati yazo zombi, nk’uko isanduku yari ishyizwe hagati y’abakerubi babiri batwikiriye.

Urusengero rugomba gupimwa, kandi ibyo bikubiyemo gusiga urugo rw’inyuma rwahawe abanyamahanga. Ku cyumweru cy’itegeko, urubanza rw’inzu y’Imana rurangira, maze urubanza rw’abanyamahanga rugatangira. Ibihe by’abanyamahanga byarangiye mu 1798, ku iherezo ry’imyaka 1,260, kandi ku iherezo ry’iminsi itatu n’igice, (ikimenyetso cya 1,260) Yohana yagombaga gusiga urugo rw’inyuma.

Urugo rwari rugomba gusigwamo, kuko rwari rwarahawe abanyamahanga, kandi barukandagira munsi y’ibirenge byabo mu minsi itatu n’igice, cyangwa amezi mirongo ine n’abiri.

Ibihe by’Abanyamahanga byasohoye mu 1798, igihe igitabo cya Daniyeli cyafungurwaga.

Tariki ya 31 Ukuboza 2023 yarangije ya minsi itatu n’igice y’ubuhanuzi ibarwa uhereye ku gutenguha kwa tariki ya 18 Nyakanga 2020. Iyo myaka itatu n’igice igaragaza ko ubutumwa bw’ubuhanuzi bwari kuzahita bukurwaho ikimenyetso, kandi ko ibihe by’Abanyamahanga byari bisohoye, maze gupima urusengero n’abarusengeramo bikarekwa. Ku itegeko ryo ku Cyumweru, ari ryo mu gihe cya Pentekote ryari Umunsi wa Pentekote, urubanza ruhabwa Abanyamahanga. Iyo turetse ibihe by’Abanyamahanga mu gupima urusengero rw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine, dusanga ko kuva tariki ya 31 Ukuboza 2023 kugeza ku itegeko ryo ku Cyumweru ari ho urusengero.

Ubuhamya bw’urusengero ni uko rwubakwa mu byiciro bibiri; ubanza urufatiro, hanyuma urusengero rukamenyekana ko rwuzuye igihe ibuye ry’urufatiro ryanzwe, mu buryo butangaje, rihindutse umutwe w’imfuruka. Urufatiro rwashyizweho igihe Isirayeli ya kera yavaga i Babuloni mu mateka y’itegeko rya mbere, kandi urusengero rwarangiye mu mateka y’itegeko rya kabiri, ariko mbere y’itegeko rya gatatu. Ikigeragezo cy’urufatiro cyabaye mu wa 2024 kandi ubu turi mu kigeragezo cy’urusengero. Icyo kigeragezo cy’urusengero kirangirira ku cya gatatu n’ikigeragezo cya litmus, kandi ikigeragezo cy’urusengero gisaba ko ubwoko bw’Imana bupima urusengero.

Urusengero rwo mu Balewi makumyabiri na gatatu rwubatswe uhereye ku itariki ya 31 Ukuboza 2023 kugeza ku mategeko yo ku Cyumweru, kandi muri urwo ruhererekane rw’ubuhanuzi hagaragarwamo ibigeragezo bitatu bihora bibaho igihe ubuhanuzi bufunguwe. Icya nyuma muri ibyo bitatu ni ikigeragezo ntarengwa cyo kugaragaza ukuri, cyashushanyijwe n’inama y’amahema ya Exeter. Muri iyo nama, washoboraga kujya mu materaniro yo mu ihema aho Umukuru Snow yagejejeho ubutumwa bwe bw’ukuri bw’Induru yo Mu Gicuku incuro ebyiri, cyangwa ukajya mu yandi materaniro yuzuyemo amarangamutima kandi ataboneye yabereye ku ihema rya Watertown. Igihe ayo materaniro yarangiraga, ubutumwa bw’ukuri bw’Induru yo Mu Gicuku bwakwirakwiriye nk’umuraba w’inyanja. Exeter yari ikigeragezo ntarengwa cyo kugaragaza ukuri, kandi icyo kigeragezo ntarengwa cyo kugaragaza ukuri kigereranya gushyirwaho ikimenyetso.

Inama yo muri Exeter yagereranywaga n’ukwinjira kwa Kristo i Yerusalemu mu buryo bw’intsinzi, kandi Lazaro yayoboye indogobe Yesu yari ahetsweho. Urupfu rwa Lazaro rwari ugutenguha ko ku wa 18 Nyakanga 2020, ariko kandi yari n’igitangaza cya Kristo cyamwambitse ikamba ndetse n’“ikimenyetso” cy’ubumana Bwe.

Kwinjira kwa ntsinzi kwatangiranye no kubohora indogobe kugira ngo Kristo ayigenderemo.

Ubutumwa bw’Ijwi ryo mu Gicuku bwihuje n’ubutumwa bw’umumarayika wa kabiri bwari bwarageze ku gucika intege kwa mbere. Mu gihe cya Kristo, uko gucika intege kwari urupfu rwa Lazaro, kandi ku ba Millerite kwari uguhanurwa kutasohoye kwa 1843, kwageze ku wa 19 Mata 1844. Ibyo byombi byo gucika intege bihagarariye tariki ya 18 Nyakanga 2020.

Mu gihe cya Pentekote kigereranywa n’Ibyo ku Balewi makumyabiri na gatatu, ikigeragezo cy’ibanze giserukirwa n’ikimenyetso cy’inzira y’ibice bitatu cy’umunsi mukuru w’amakondera, kuzamurwa kwa Kristo, n’Umunsi w’Impongano. Izo ntambwe eshatu zigereranya icyo kigeragezo cy’ibanze mu isano gifitanye n’ibigeragezo bibiri bya mbere by’urufatiro n’urusengero. Izo ntambwe eshatu zibanziriza iminsi itanu itegeko ryo ku Cyumweru rya Pentekote kandi zigereranya kuzamurwa kw’abihumbi ijana na mirongo ine na bane nk’ibendera. Nibaramuka batsinze ikigeragezo cy’ibanze, bazazamurwa; nibatabigeraho, bazahanurwa mu madirishya y’inzozi za Miller.

Intambwe ya gatatu yo gushyirwaho ikimenyetso ni Umunsi w’Impongano, kandi igereranya ihanagurwaho ry’icyaha. Intambwe ya kabiri ni ukuzamurwa kw’ituro ry’Abalewi rya Malaki, naho intambwe ya mbere ni ubutumwa bw’amakondera. Kuva mu mwaka wa 1844, abantu babayeho mu mateka yo kuvuza kw’ikondera rya karindwi. Ubutumwa bwo hanze bw’ikondera rya karindwi ni ubutumwa bw’amakuba ya gatatu ya Isilamu, kandi ubutumwa bw’imbere bw’ikondera rya karindwi ni umurimo wa Kristo wo guhuza Ubumana bwe n’ubumuntu bw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine.

Tuzakomeza mu nyandiko ikurikira.