Mu gihe kitari gito, koko uhereye ako kanya nyuma ya 9/11, twakomeje kwigisha tudahwema ko urubanza rw’abazima rwatangiye kuri 9/11. Twasobanukiwe uku kuri tubikesha ubuhamya bwinshi bwa Bibiliya, bwabushyigikiraga buvuye mu byerekezo bitandukanye rwose. Kuva muri Nyakanga 2023, twasobanukiwe ibisobanuro birambuye birenzeho byerekeye urubanza rw’abazima rwatangiye kuri 9/11, ugereranyije n’ibisobanuro birambuye byari byaravumbuwe gato nyuma ya 9/11. Kuki urubanza rw’abazima rwatangiye kuri 9/11? Urubanza rw’abazima rwo muri Bibiliya ni iki?
Mu gice cya mbere cy’igitabo cy’Ibyahishuwe, ikiranga nyamukuru Kristo agaragazwaho ni uko ari Alufa na Omega, Intangiriro n’Iherezo, Uwa Mbere n’Uwa Nyuma. Atanga urugero rw’uwo mwihariko nyine w’imico ye igihe yategekaga Yohana kwandika ibintu byariho, kandi muri uko kubikora Yohana yari kuba ananditse n’ibizaza. Yesu iteka agaragaza iherezo akoresheje intangiriro. Uko ni ko ari.
Bibiliya igaragaza ko Yesu ari Jambo. Igitabo cya mbere cyo muri Bibiliya, Itangiriro, gisobanura “intangiriro.” Igitabo cya nyuma cya Bibiliya ni Ibyahishuwe, kandi ukuri kwabanje gutangazwa mu gitabo cy’Itangiriro kwitabwaho mu gitabo cy’Ibyahishuwe. Itangiriro ni Alufa, kandi Ibyahishuwe ni Omega; kandi byombi hamwe ni Jambo, kandi Jambo ni Yesu, ari we Alufa na Omega. Umukono w’Imana, cyangwa izina ryayo, ryanditswe muri buri murongo w’ubuhanuzi bwo muri Bibiliya. Uwo mukono wemeza ko umucyo uri muri uwo murongo ari ukuri.
Niba isobanuro by’umurongo w’ubuhanuzi kidafite ikimenyetso cy’Imana, ari ryo zina ryayo, ari na yo mico yayo, icyo gisobanuro rero kiba kitari cyo. Hari ibindi bipimo na byo bikwiriye kwitabwaho mu gusobanura Ijambo ry’Imana ry’ubuhanuzi, ariko ikizamini cyose umuntu ashobora gukoresha, gikwiye gusobanurirwa mu Ijambo ry’Imana. Niba nta bipimo byahimbwe n’abantu bihari, habaho ibisobanuro bike byahimbwe n’abantu. None se, kuki? Kandi iki? Mbese urubanza rwa Bibiliya rw’abazima rwatangiye ku wa 9/11?
Igihe Kristo Yimenyekanisha mu gitabo cy’Ibyahishuwe, Yivuga ko ari Intangiriro n’Iherezo, kandi agakoresha umuhanuzi Yohana kugira ngo yerekane icyo uwo mwimerere w’imico Ye usobanura. Yerekana ubutumwa bw’igitabo cyose ko ari uguhishurwa kwe Ubwe. Ategeka Yohana kwandika ibyariho icyo gihe mu isi ya Yohana, kandi mu kubikora gutyo Yohana yari kuba yandika ibyazabaho ku iherezo ry’isi. Yohana yari umwe mu bayobozi cumi na babiri ku ntangiriro y’itorero rya Gikristo, bityo rero Yohana akaba ashushanya iherezo ry’itorero rya Gikristo, rigereranywa n’abihumbi ijana na mirongo ine na bine n’imbaga nyamwinshi bo mu Byahishuwe igice cya karindwi.
Uko gutekereza kwa Bibiliya kuri uku: Yesu ni Jambo, ari ryo ibintu byose byaremewemo; Jambo ryahoranye na Se iteka ryose, kandi ni na Bibiliya, kuko ari we Jambo ry’Imana. Ikiranga cya mbere cy’imico ya Kristo gitangizwa mu butumwa bwa nyuma bwo mu Ijambo ry’Imana ni uko agaragaza iherezo ry’ikintu, akoresheje intangiriro y’icyo kintu nyine. Niba uku kuri kwerekeye imico y’Imana kudashyizwe mu isomo umuntu yiga rya Bibiliya, ntashobora kumenya by’ukuri uko urubanza rw’abazima ruri, n’impamvu rwatangiye ku wa 9/11, kandi icy’ingenzi kurushaho, impamvu ruri hafi kurangira.
Nk’urugero rw’ihame rya Alufa na Omega, Isirayeli ya kera ishushanya Isirayeli y’iki gihe, ari ryo kuri k’ubuhanuzi rishobora no kuvugwa ko Isirayeli ya busanzwe ishushanya Isirayeli ya mwuka. Uko byaba bivuzwe kose, Isirayeli ya kera ya busanzwe n’Isirayeli y’iki gihe ya mwuka byombi bifite amateka yo mu ntangiriro n’amateka yo ku iherezo. Atatu muri ayo mateka ane ari mu gihe cyahise, kandi ubu turi mu mateka ya kane kandi ya nyuma.
Amateka atatu yo mu bihe byahise agereranya abahamya batatu b’igisekuru cya nyuma cy’amateka y’isi. Ayo mateka atatu yo mu bihe byahise aranga igisekuru kigereranywa nk’ibihumbi ijana na mirongo ine na bine mu gitabo cy’Ibyahishuwe. Hari n’indi mirongo y’ubuhanuzi y’amateka na yo ivuga ku bihumbi ijana na mirongo ine na bine, ariko uwo mubare w’ibihumbi ijana na mirongo ine na bine urimo ikimenyetso cy’ubuhanuzi cy’uko ibihumbi ijana na mirongo ine na bine ari bo bagereranywa mu buryo bw’ubuhanuzi no kugwiza imiryango cumi n’ibiri ya Isirayeli ya kera nyakuri, n’intumwa cumi n’ebyiri za Isirayeli ya none yo mu buryo bw’umwuka.
Nk’urundi rugero rw’Ibanze n’Iherezo, abamarayika batatu bo mu Ibyahishuwe igice cya cumi na kane bagaragaza amateka y’itangiriro n’iherezo. Umuryango wa ba Millerite ugereranya amateka y’itangiriro y’ubutumwa bw’abamarayika batatu, kandi umuryango w’abihumbi ijana na mirongo ine na bine ugereranya amateka yo ku iherezo ry’ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu. Umuryango wa alpha watangaje ugufungurwa kw’urubanza rw’iperereza ku wa 22 Ukwakira 1844. Umuryango wa omega watangaje ugufungurwa kw’urubanza rw’abazima, ugaragaza ko rwatangiye ku wa 9/11.
Urugero rwa gatatu rwa Alufa na Omega, rworoshye kwemezwa n’uguhumekerwa, ni uru: ko mu ntangiriro, ari yo ngendo ya alufa y’Abamilerite, umugani w’abakobwa cumi b’inkumi wasohoye uko wakabaye ijambo ku rindi. Mushiki wa White agaragaza amateka y’Abamilerite mu gitabo, Intambara Ikomeye, mu rwego rw’iyo migani yasohoraga muri icyo gihe. Yigisha ko kandi ingendo ya omega y’abihumbi ijana na mirongo ine na bine na yo izasohoza umugani w’abakobwa cumi b’inkumi uko wakabaye ijambo ku rindi. Ubuhamya butatu bugufi bwa Kristo bwerekana ko imperuka ihuzwa n’intangiriro.
Mu ntangiriro za Isirayeli ya kera, Umwami yagiranye isezerano n’Abaheburayo nk’uko byagaragajwe n’amaraso ku nkomanizo z’imiryango, kandi ibyo ni byo rwose bivugwa bwa mbere ku Rwamo rwo mu Gicuku mu Ijambo ry’Imana. Umubatizo ni ikimenyetso cy’umubano w’isezerano na Kristo, kandi Pawulo atwigisha ko Abaheburayo bavuye muri Egiputa bose babatijwe “mu gicu” no mu “Nyanja Itukura.” Bamaze kurenga inyanja bahawe manu, ari yo, mu bindi, ikimenyetso cy’Isabato y’umunsi wa karindwi mu rwego rw’uko yari ikigeragezo.
“Manu” ishushanya ikigeragezo cyabo cya mbere, kandi ubwo batsindwaga ikigeragezo cyabo cya cumi kandi cya nyuma igihe bangaga ubutumwa bwa Yosuwa na Kalebu, icyo gihe Uwiteka yarabahakanye nk’ubwoko bwe bw’isezerano, maze agirana isezerano na Yosuwa na Kalebu. Igihe amaherezo binjiraga mu Gihugu cy’Isezerano, umuhango wo gukebwa ntiwakorewe abo bagabo bavukiye muri iyo myaka mirongo ine, kuko uwo muhango wari warahagaze igihe cy’ubwigomeke bwa Kadeshi, maze wongera gushyirwaho i Kadeshi mbere gato yo kwinjira. Ibi ni ikimenyetso cy’Alufa na Omega.
Iyo myaka mirongo ine yo kuzerera mu butayu yatangijwe no kwigomeka ku butumwa bwa Yosuwa na Kalebu, kandi yarangijwe no kwigomeka kwa Mose igihe yakubitaga Igitare, bityo agahagararira nabi imico n’umurimo by’Imana. Intangiriro ya Isirayeli ya kera isobanura iherezo rya Isirayeli ya kera.
Ku iherezo rya Isirayeli ya kera, Yesu nk’“Intumwa y’Isezerano” ivugwa muri Malaki igice cya gatatu, yaje gukomeza “isezerano” na benshi mu cyumweru kimwe, asohoza ibivugwa muri Daniyeli igice cya cyenda. Nk’Intumwa y’Isezerano, Kristo yagiranye isezerano n’itorero rya Gikristo muri ya mateka nyirizina aho yanyuze ku bantu b’isezerano rya mbere. Mu ntangiriro za Isirayeli ya kera nk’ubwoko bw’isezerano bw’Imana, Uwiteka yanyuze ku bandi bantu bari baragiriwe isezerano mbere, maze agirana isezerano n’ubwoko bushya bwatoranyijwe. Ibyo ni byo yakoze rwose no ku iherezo rya Isirayeli ya kera.
Ikimenyetso cy’isezerano ni ugushyingirwa; kandi uhereye ku ivuka rya Kristo kugeza ku irimbuka rya Yerusalemu mu mwaka wa 70 nyuma ya Kristo, ubuhanuzi bugaragaza ukwahukana kw’Imana na Isirayeli ya kera isanzwe kugenda gukura buhoro buhoro. None se, ni ryari ukwahukana kwatangiye kugira agaciro koko: igihe cy’ivuka Rye, urupfu Rwe, igihe Sitefano yaterwaga amabuye, cyangwa irimbuka rya Yerusalemu?
“Hagati aho abasengaga baturutse mu mahanga yose bashakaga urusengero rwari rwaratangiwe gusengerwamo Imana. Rurabagirana zahabu n’amabuye y’agaciro menshi, rwari icyerekezo cy’ubwiza n’ubuhangange. Ariko Yehova ntiyari agikibonekamo muri iyo ngoro y’uburanga. Isirayeli nk’ishyanga yari yaramaze kwitandukanya n’Imana. Igihe Kristo, hafi y’irangizwa ry’umurimo We ku isi, yarebaga ubwa nyuma imbere mu rusengero, yaravuze ati: ‘Dore, inzu yanyu mubasigiwe ari umusaka.’ Matayo 23:38. Kugeza icyo gihe yari yarise urusengero inzu ya Se; ariko ubwo Umwana w’Imana yasohokaga muri izo nkuta, ukubaho kw’Imana kwakuweho iteka muri urwo rusengero rwari rwubakiwe icyubahiro Cye.” Ibyakozwe n’Intumwa, 145.
Bukeye bw’umunsi wakurikiyeho winjira kwa Kristo kwo mu ntsinzi, yatangaje ko inzu y’Abayuda yari isigaye ari umusaka, kandi ubutane bwari bushyizweho iherezo. Bityo rero, ubutane bwashyizweho iherezo izuba rirenze ku munsi wo kwinjira kwo mu ntsinzi.
“Yerusalemu yari umwana yitagaho, kandi nk’uko se w’umunyempuhwe aririra umwana wayobye, ni ko Yesu yaririye uwo mujyi yakundaga. Ni gute nagutā? Ni gute nabona weguriwe kurimbuka? Mbese ngomba kukureka ngo wuzuze igikombe cy’ubugome bwawe? Ubugingo bumwe bufite agaciro kenshi ku buryo, ubigereranyije na bwo, isi nyinshi zose ziba nk’aho nta cyo zimaze; nyamara aha hari ihanga ryose ryari rigiye kuzimira. Izuba ryari rigiye kurenga iburengerazuba nirihisha mu ijuru, umunsi w’Ubuntu Yerusalemu yari ifite wagombaga kurangira. Igihe urwo rugendo rwari ruhagaze ku musozi wa Elayono, Yerusalemu yari itararengerwa no kwihana. Muri uwo mwanya marayika w’imbabazi yari ahina amababa ye ngo amanuke ava ku ntebe y’ubwami ya zahabu, aharire ubutabera n’urubanza rwihuta rwari ruri hafi kuza. Ariko umutima munini wa Kristo wuzuye urukundo wakomeje kwingingira Yerusalemu, wari warasuzuguye imbabazi zayo, warasuzuguye imiburo yayo, kandi wari hafi kwisiga amaboko amaraso yayo. Iyo Yerusalemu yihana gusa, ntibyari bigenze nabi cyane. Mu gihe imirasire ya nyuma y’izuba rirenga yari ikiri ku rusengero, ku minara no ku ndunduro z’inyubako, mbese nta marayika mwiza wari kuyiyobora ngo igere ku rukundo rw’Umukiza, maze ikirinde kurimbuka kwayo? Wa mujyi mwiza ariko wanduye, wari warateye abahanuzi amabuye, wari waranze Umwana w’Imana, kandi wari wishegesha ubwayo ingoyi z’uburetwa kubera kutihana kwawo,—umunsi wawo w’imbabazi wari hafi kurangira!”
“Na noneho Umwuka w’Imana yongeye kuvugana na Yerusalemu. Mbere y’uko uwo munsi urangira, ubundi buhamya bwerekejwe kuri Kristo buratangwa. Ijwi ry’ubuhamya rirarangururwa, risubiza ihamagarwa riturutse mu gihe cya kera cy’ubuhanuzi. Niba Yerusalemu yumva iryo hamagarwa, niba yemera Umukiza winjira mu marembo yayo, irashobora gukizwa.”
“Amakuru yageze ku bategetsi b’i Yerusalemu y’uko Yesu yegera umujyi aherekejwe n’imbaga nyamwinshi y’abantu. Ariko nta kaze bagirira Umwana w’Imana. Kubera ubwoba, basohoka bajya kumusanganira, bizeye gutatanya iyo mbaga. Igihe urugendo rwari rugiye kumanuka ku Musozi wa Elayono, ruhagarikwa n’abategetsi. Babaza impamvu y’ibyo byishimo by’urwunge. Mu gihe babazaga bati: ‘Uyu ni nde?’ abigishwa, buzuye umwuka wo guhumekerwa, basubiza icyo kibazo. Mu magambo y’ubuhanga n’ubwiza, basubiramo ubuhanuzi bwerekeye Kristo:”
“Adamu azakubwira ati: Ni urubyaro rw’umugore ruzajanjagura umutwe w’inzoka.
“Baza Aburahamu, azakubwira ati: Ni ‘Melikizedeki Umwami wa Salemu,’ Umwami w’Amahoro. Itangiriro 14:18.
“Yakobo azakubwira ati, Ni we Shilo wo mu muryango wa Yuda.
Yesaya azakubwira ati: “Imanweli,” “Igitangaza, Umujyanama, Imana ikomeye, Data wa twese uhoraho, Umwami w’amahoro.” Yesaya 7:14; 9:6.
“Yeremiya azakubwira ati, Ishami rya Dawidi, ‘Uwiteka gukiranuka kwacu.’ Yeremiya 23:6.
“Daniyeli azakubwira ati, Ni we Mesiya.
“Hoseya azakubwira ati, Ni ‘Uwiteka Imana Nyiringabo; Uwiteka ni urwibutso rwe.’ Hoseya 12:5.
“Yohana Umubatiza azakubwira ati, Ni ‘Umwana w’Intama w’Imana ukuraho ibyaha by’abari mu isi.’ Yohana 1:29.
“Yehova Ukomeye yatangaje ari ku ntebe y’ubwami Bwe ati: ‘Uyu ni Umwana Wanjye nkunda cyane.’ Matayo 3:17.
“Twebwe, abigishwa Be, turatangaza tuti, Uyu ni Yesu, Mesiya, Umwami w’ubugingo, Umucunguzi w’isi.”
“Kandi umutware w’imbaraga z’umwijima aramwemera, ati: ‘Ndakuzi uwo uri We, Uwera w’Imana.’ Mariko 1:24.” _Uwifuzwa Ibihe Byose_, 577–579.
Amateka y’Iyinjira rya Kristo ry’Ikuzo yagereranyaga amateka y’Ijwi ryo mu Gicuku mu gihe cy’Abamilerite. Umurongo twavanye kuri Mushiki wacu White ugaragaza ko igihe iryo yinjira ryatangiraga, abantu baje kuba munsi y’ihumekerwa rya Mwuka Wera, hanyuma Kristo arahagarara aririra Yerusalemu. Nyuma y’ibyo akomeza kwinjira, maze ahura n’ubuyobozi bw’Abayuda. Nifuza gutandukanya bimwe mu biranga iyi nkuru kugira ngo menye ibimenyetso by’inzira bisubirwamo mu mateka y’Abamilerite. Ariko mbere na mbere ndashaka kugira icyo mvuga ku ntangiriro no ku iherezo. Ibyo tumaze gusubiramo byavuye kuri Mushiki wacu White bigaragaza iherezo ry’igice kimwe, kandi intangiriro y’igice gikurikiyeho ivuga ibi bikurikira.
“Ukugenda kwa Kristo kw’intsinzi yinjira i Yerusalemu kwari igicucu kidafashe neza cyabanje kwerekana ukuza Kwe mu bicu byo mu ijuru afite imbaraga n’ubwiza, hagati y’intsinzi y’abamarayika n’ibyishimo by’abera. Ni bwo amagambo ya Kristo yabwiye abatambyi n’Abafarisayo azasohora ati: ‘Ntimuzongera kumbona uhereye none, kugeza igihe muzavuga muti: Hahirwa Uza mu izina ry’Umwami.’ Matayo 23:39. Mu iyerekwa ry’ubuhanuzi Zekariya yeretswe uwo munsi w’intsinzi ya nyuma; kandi yabonye n’iherezo ry’abari baranze Kristo mu kuza Kwe kwa mbere ati: ‘Bazandeba Jyewe uwo bacumise, kandi bazamuborogera nk’uko umuntu aborogera umwana we w’ikinege, kandi bazamugirira agahinda gakomeye nk’ak’umuntu ufitiye imfura ye agahinda gakomeye.’ Zekariya 12:10. Ibi Kristo yari yarabibonye mbere igihe yitegerezaga uwo murwa akawuririra. Mu irimbuka ry’igihe ry’i Yerusalemu yabonyemo ukurimbuka kwa nyuma kw’abo bantu bari bafite icyaha cy’amaraso y’Umwana w’Imana.”
“Abigishwa babonye urwango Abayahudi bangaga Kristo, ariko ntibari batarabona aho rwari kuzabaganisha. Ntibari batarasobanukirwa imimerere nyakuri ya Isirayeli, kandi ntibari bataramenya igihano cyari kigiye kugwira Yerusalemu. Ibyo Kristo yabibahishuriye akoresheje isomo rikomeye ryatanzwe n’ikimenyetso kigaragara.”
“Ubuhamagarire bwa nyuma bwari bwerekejwe i Yerusalemu bwabaye ubusa. Abatambyi n’abatware bari bumvise ijwi ry’ubuhanuzi ryo mu bihe byahise risubirwamo n’imbaga y’abantu, mu gusubiza ikibazo kigira kiti: ‘Uyu ni nde?’ ariko ntibaryemeye nk’ijwi ry’Ihumekerwa. Mu burakari no mu gutangara bagerageje gucecekesha abantu. Muri iyo mbaga harimo abasirikare b’Abaroma, maze abanzi be bamuregera kuri bo ko Yesu ari we muyobozi w’ubwigomeke. Bavuze ko yari agiye kwigarurira urusengero, kandi ko yari agiye gutegekera i Yerusalemu nk’umwami.” _The Desire of Ages_, 580.
Ingingo sinashakaga ko ishyirwaho ni uko Kwinjira kwa Kristo kw’intsinzi i Yerusalemu gushushanya, atari gusa Gutaka kwa Saa Sita z’ijoro mu mateka y’Abamilerite, ahubwo no ku mperuka y’isi. Guhuzwa no kugaruka kwa Kristo mu ntangiriro z’igihe cy’imyaka igihumbi kivugwa mu Byahishuwe igice cya makumyabiri, kandi no kugaruka kwe azanye na Yerusalemu Nshya ku iherezo ry’icyo gihe cy’imyaka igihumbi. Kandi kandi guhuzwa n’urupfu rw’abanyabyaha b’abagome mu kuza kwe kwa kabiri, ndetse n’urubanza rwabo rwa nyuma ku iherezo ry’icyo gihe cy’imyaka igihumbi. Intangiriro y’igika cya nyuma iravuga iti: “Ubujurire bwa nyuma bwari bwerekejwe i Yerusalemu bwabaye impfabusa. Abatambyi n’abategetsi bari barumvise ijwi ry’ubuhanuzi bwo mu bihe byahise risubirwamo n’imbaga y’abantu, mu gusubiza ikibazo ngo, ‘Uyu ni nde?’ ariko ntibaryemeye nk’ijwi ry’Ihumekero.”
Ubujurire bwa nyuma bwabaye ubusa, kandi ubwo bujurire bwagaragajwe nk’“ijwi ry’ubuhanuzi ryo mu bihe byashize.” Imbaga y’abantu yo mu minsi ya Kristo yanze ubujurire bwayo bwa nyuma, kuko yanze inama ya Yeremiya yo gusubira mu nzira za kera. Kandi banze n’uburyo bwo kwigisha umurongo ku murongo, kuko abigishwa bari basubije ikibazo kigira kiti “Uyu ni nde,” bahuriza hamwe abahamya benshi, umurongo ku murongo, hino hato na hariya hato.
Igihe Kristo atangiye kwinjira i Yerusalemu, arahagarara ari mu nzira. Bitangirana no gusohora k’ubuhanuzi ubwo abigishwa babonaga indogobe Kristo yagombaga kugenderaho. Ntiyari yarigeze atwara inyamaswa, kandi iyo nyamaswa na yo ntiyari yarigeze itwarwaho. Uko gushyira mu gaciro kugaragaza igitangaza, kuko ni iyihe nyamaswa yemera ko umuntu ayurira ubwa mbere, kandi se ni nde uzi kuyobora kugendera ku ndogobe itarigeze ibikora mbere. Ibi bisa n’igihe Abafilisitiya bashyiraga ituro ku igare, hamwe n’Isanduku, maze bagafatanya inka ebyiri zonsa ibyana, kandi zitari zarigeze zikurura igare mbere, maze ako kanya zigasiga ibyana zitangira urugendo rwo gusubiza Isanduku ku Baheburayo. Isanduku iri mu nzira ijya i Yerusalemu, kandi igihe Dawidi amaherezo yayizanagayo i Yerusalemu, yashushanyaga kwinjira kwa Kristo kwo kunesha.
Ubwo Kristo yari amaze kwicara ku ndogobe, abantu batangira gutondeka imyenda yabo mu muhanda, baca amashami y’imikindo, maze amajwi y’abo basakuza ararangurura ati: “Hosana ku Mwana wa Dawidi: Hahirwa Uje mu izina ry’Umwami! Hosana ahasumba hose.” (Matayo 21:9) Abatware barabyanga maze basaba Yesu gucecekesha imbaga. Barakomeza, Yesu arahagarara aririra abantu barimbutse, bashushanyijwe na Yerusalemu. Hanyuma urugendo rukomeza, abatware bongera gutambamira, basaba kumenya uwo Yesu ari we. Maze abigishwa basubiza batanga ubuhamya bw’abahanuzi, umurongo ku murongo.
Amateka turi gusuzuma ubu yabanje kubaho nyuma y’umuzuko wa Lazaro, ugaragaza ugucika intege kwa mbere mu murongo w’ubuhanuzi ushushanyijwe mu mugani w’abakobwa cumi, no gukoraho kwa Uza ku Isanduku, mu murongo w’ukwinjira kwa Dawidi mu buryo bw’intsinzi i Yerusalemu. Ugucika intege kwa mbere gufitanye isano n’igihe cyo gutinda, kandi Kristo yaratinze igihe yabanzaga kumva ko Lazaro arwaye, nk’uko na Dawidi yatinze asiga Isanduku aho Uza yapfiriye kugeza igihe yaje kuyigarura nyuma. Lazaro yarapfuye, hanyuma aza kuzurwa. Lazaro ni we nyuma yaho uyobora indogobe Yesu yaragiriyeho yinjira i Yerusalemu.
Mu mateka y’Abamilerite, marayika wa kabiri yaje ku wa 19 Mata 1844, mu gucika intege kwa mbere, kwaranze itangiriro ry’igihe cyo gutinda. Nyuma yaho Samuel Snow yatangiye guteza imbere buhoro buhoro ubutumwa bw’Induru yo mu Gicuku. Gutezwa imbere buhoro buhoro kw’ubwo butumwa kugereranywa no kwinjira kwa Kristo i Yerusalemu. Imigendekere y’akazi ka Snow na yo kandi igereranywa n’ingendo z’Isanduku y’Isezerano, iva ku Bafilisitiya, ikajya ku igare, ikagera kuri Uza, hanyuma amaherezo ikinjira i Yerusalemu.
Kwinjira kwe afite itangazo rya mbere ry’abaturage igihe abayobozi basabaga Kristo gucecekesha imbaga, hagakurikiraho kurira kwa Kristo, hanyuma hakabaho itangazo ry’abigishwa igihe abayobozi b’inangiye imitima babazaga Kristo uwo yari we. Iyerekana ry’uguhumekerwa ryabonetse mu baturage, ryatumye haba igisubizo cya mbere cy’abo bayobozi b’inangiye imitima, ryasubiwemo n’abigishwa igihe bazanaga, “umurongo ku wundi murongo,” ubwinshi bw’abahamya b’ubuhanuzi bo mu bihe byahise. Ubwo izuba ryarengaga uwo munsi, Isirayeli ya kera yari imaze gutandukanywa n’Imana.
Muri urwo ruhererekane rw’amateka tumenyeshwa yuko abigishwa batari “basobanukiwe n’igihano cyari kigiye kugwa kuri Yerusalemu.” “Igihano” cyari “kigiye kugwa kuri Yerusalemu” cyerekaniwe abigishwa binyuze mu “isomo ry’ikintu rifite ubusobanuro bukomeye.” Iryo somo ry’ikintu rifite ubusobanuro bukomeye ryari ukuvuma igiti cy’umutini. Kurimbuka kwa Yerusalemu, ibyo abigishwa batari batarasobanukirwa, kwashushanyijwe n’uku kuvuma igiti cy’umutini, kandi nanone n’umugani Kristo yari yarigishije mbere werekeye ku giti cy’umutini.
“Iburira ni iry’ibihe byose. Igikorwa Kristo yakoze cyo kuvuma igiti cyari cyaremwe n’ububasha Bwe ubwe gihagaze nk’umuburo ku matorero yose no ku Bakristo bose. Nta muntu ushobora kubaho akurikije amategeko y’Imana adakorera abandi. Ariko hariho benshi batagaragaza mu mibereho yabo imibereho ya Kristo yuzuye imbabazi no kutikunda. Bamwe bibwira ko ari Abakristo b’intangarugero ntibamenya icyo gukorera Imana ari cyo. Bategura kandi bakiga uko bishimisha ubwabo. Bakora byose babigereranya na bo ubwabo. Igihe gifite agaciro kuri bo gusa igihe bashobora kwirundanyiriza ibyabo. Muri gahunda zose z’ubuzima, icyo ni cyo baba baharanira. Si abandi bakorera, ahubwo ni bo ubwabo bakorera. Imana yabaremeye kubaho mu isi aho umurimo wo gukorera abandi utizigamye ugomba gukorwa. Yabateguriye gufasha bagenzi babo mu buryo bwose bushoboka. Ariko inarijye ryabo ni rinini cyane ku buryo nta kindi bashobora kubona. Nta sano bafitanye n’ubumuntu. Ababaho batyo bihugiraho bameze nk’igiti cy’umutini cyagaragazaga ishusho yose yo kugira imbuto, nyamara kikaba kitariho imbuto. Bakurikiza imigenzo yo gusenga, ariko badafite kwihana cyangwa kwizera. Mu byo bavuga, bubaha amategeko y’Imana, ariko kuyumvira kubura. Baravuga, ariko ntibakora. Mu rubanza rwavuzwe ku giti cy’umutini, Kristo agaragaza ukuntu uku kwiyerekana k’ubusa kwangwa mu maso Ye. Atangaza ko umunyabyaha ukora ibyaha ku mugaragaro afite urubanza ruto kurusha uwiyita umukozi w’Imana, nyamara akabura imbuto zihesha Imana icyubahiro.”
“Umugani w’umutini, wavuzwe mbere y’uko Kristo ajya i Yerusalemu, wari ufite isano itaziguye n’isomo yigishije ubwo yavumaga igiti kitera imbuto.” The Desire of Ages, 584.
Nyuma yo guhura bwa nyuma n’abayobozi, Yesu yagiye kwiherera kugira ngo asenge ijoro ryose; maze mu gitondo, ubwo yacaga iruhande rw’igiti cy’umutini, arakivuma.
“Ntiyari igihe cy’imitini yeze, keretse ahantu hamwe na hamwe; kandi ku misozi miremire ikikije Yerusalemu byashoboraga kuvugwa koko ko, ‘Igihe cy’imitini kitari cyagera.’ Ariko mu murima w’imbuto Yesu yagezemo, hari igiti kimwe cyasaga n’icyabanje ibindi byose. Cyari gisanzwe cyuzuye amababi. Uko igiti cy’umutini giteye ni uko mbere y’uko amababi abumbuka, imbuto zikura zibanza kugaragara. Ni cyo cyatumaga icyo giti cyari cyuzuye amababi gitanga isezerano ry’imbuto zikuze neza. Ariko uko cyasaga byari uburiganya. Yesu amaze gusaka amashami yacyo, uhereye ku ishami ryo hasi cyane kugeza ku gasongero ko hejuru cyane, yasanze nta kindi kiriho ‘uretse amababi gusa.’ Cyari ikirundo cy’amababi y’ubwibone, nta kindi kirenzeho.”
“Kristo yayivuzeho umuvumo uyumishije cyane. Aravuga ati: ‘Nta muntu uzongera kurya imbuto zawe ukundi iteka ryose.’ Bukeye bwaho mu gitondo, ubwo Umukiza n’abigishwa Be bari bongeye kujya mu murwa, amashami yumye n’amababi anaganitse bikurura amaso yabo. Petero aravuga ati: ‘Mwigisha, dore igiti cy’umutini wavumye kirumye rwose.’”
“Igikorwa Kristo yakoze cyo kuvuma umutini cyari cyatangaje abigishwa. Cyabasaga n’ikidahuje n’inzira ze n’imirimo ye. Kenshi bari baramwumvise avuga ko ataje gucira isi ho iteka, ahubwo ko isi yakizwa na we. Bibutse amagambo ye ati: ‘Umwana w’umuntu ntiyazanywe no kurimbura ubugingo bw’abantu, ahubwo ni ukubukiza.’ Luka 9:56. Imirimo ye y’igitangaza yari yarakozwe kugira ngo igarure ibyari byangiritse, atari ukurimbura. Abigishwa bari bamuzi gusa nk’Usubizaho, nk’Umukiza w’indwara. Icyo gikorwa cyari kihagaze cyonyine. Intego yacyo yari iyihe? niko bibazaga.”
Imana “yishimira imbabazi.” “Ndahiye kubaho kwanjye, ni ko Uwiteka Imana ivuze, sinishimira urupfu rw’umunyabyaha.” Mika 7:18; Ezekiyeli 33:11. Kuri Yo umurimo wo kurimbura no gutangaza urubanza ni “umurimo utamenyerewe.” Yesaya 28:21. Ariko ni mu mbabazi no mu rukundo itwikurura umwenda utwikiriye ibizaza, ikamenyesha abantu ingaruka z’inzira y’icyaha.
“Kuvuma igiti cy’umutini kwari umugani wakozwe mu buryo bugaragara. Icyo giti cy’ingumba, cyirataga amababi yacyo y’ubwiyemezi imbere ya Kristo ubwe, cyari ikimenyetso cy’ishyanga ry’Abayuda. Umukiza yashakaga kugaragariza abigishwa be mu buryo busobanutse impamvu n’ukudashidikanywaho by’ukurimbuka kwa Isirayeli. Kubera iyo mpamvu yahaye icyo giti imico y’imyitwarire, maze akigira umusobanurampamvu w’ukuri kw’Imana. Abayuda bagaragaraga batandukanye n’andi mahanga yose, bavuga ko bayobotse Imana. Bari baragiriwe ubutoni bwihariye na Yo, kandi biyitiriraga gukiranuka kuruta andi moko yose. Ariko bari barononekaye bitewe no gukunda isi n’umururumba wo gushaka inyungu. Birataga ubumenyi bwabo, nyamara ntibari bazi ibyo Imana ibasaba, kandi bari buzuye uburyarya. Nk’uko cya giti cy’ingumba cyaramburaga amashami yacyo y’ubwiyemezi hejuru, gitoshye mu isura kandi gishimishije amaso, ariko nticyera “ikindi uretse amababi,” ni ko n’idini y’Abayuda, hamwe n’urusengero rwayo ruhebuje, ibicaniro byayo byera, abatambyi bayo bambaye ingofero z’icyubahiro n’imihango yayo ikomeye, byari koko byiza mu isura yo hanze, ariko kwicisha bugufi, urukundo, n’ubugwaneza ntibyabonekagamo.” The Desire of Ages, 581, 582.
Twatangiye tubaza ibibazo bibiri ubu turimo gusubiza. Ibyo bibazo byari ibi: “Kuki urubanza rw’abazima rwatangiye ku wa 9/11? Urubanza rw’abazima rwo muri Bibiliya ni uruhe?”
Imirongo mike y’ubuhanuzi tumaze gushyira mu mwanya ni abahamya ba Bibiliya b’urubanza rw’abazima. Iyo mirongo y’ubuhanuzi ivuga ibirenze kure gusa “A, B, C” z’urubanza, ariko mbere na mbere turabanza gusubiza ibibazo bya 9/11 n’urubanza rw’abazima.
“‘Nitegereje,’ ni ko umuhanuzi Daniyeli avuga, ‘kugeza aho intebe z’ubwami zashyiriweho, maze Haza Uhamye kuva kera aricara: umwambaro We wariumweru nk’urubura, kandi umusatsi wo ku mutwe We wari umeze nk’ubwoya bw’intama butanduye; intebe Ye y’ubwami yari ibirimi by’umuriro, kandi inziga zayo zari umuriro waka. Umugezi w’umuriro wasohotse, uturuka imbere Ye: ibihumbi ibihumbi byamukoreraga, kandi incuro ibihumbi icumi by’incuro ibihumbi icumi byari bihagaze imbere Ye: urubanza rwari rwicaye, ibitabo birakingurwa.’ Daniyeli 7:9, 10, R.V.
“Nuko ni ko byeretswe mu iyerekwa ry’umuhanuzi ku byerekeye uwo munsi ukomeye kandi uteye ubwoba, igihe imico n’ubugingo bw’abantu byagombaga gusuzumirwa imbere y’Umucamanza w’isi yose, kandi buri muntu agahabwa ‘ibihwanye n’imirimo ye.’ Uwo Mukambwe wa kera ni Imana Data. Umwanditsi wa Zaburi aravuga ati: ‘Imisozi itararemwa, isi n’isi yose utarabirema, uhereye iteka ryose ukageza iteka ryose, ni wowe Mana.’ Zaburi 90:2. Ni we soko y’ibiriho byose, akaba n’isoko y’amategeko yose, kandi ni we uzicara ku ntebe y’urubanza. Kandi abamarayika bera, nk’abakozi n’abahamya, umubare wabo ari ‘inzovu z’inzovu n’ibihumbi by’ibihumbi,’ bitabira uru rubanza rukomeye.”
“‘Nuko dore haje usa n’Umwana w’umuntu, aza ku bicu byo mu ijuru, agera imbere y’Ishaje cyane; bamuzana imbere Ye. Ahabwa ubutware n’icyubahiro n’ubwami, kugira ngo amoko yose n’amahanga yose n’indimi zose bamukorere: ubutware Bwe ni ubutware bw’iteka ryose, butazashira.’ Daniyeli 7:13, 14. Uku kuza kwa Kristo gusobanuwe aha si ukuza Kwe kwa kabiri ku isi. Aza imbere y’Ishaje cyane mu ijuru kugira ngo ahabwe ubutware n’icyubahiro n’ubwami, ibyo azahabwa ku iherezo ry’umurimo We wo kuba Umuhuza. Uku kuza ni ko, atari ukuza Kwe kwa kabiri ku isi, kwari kwarahanuwe ko kuzabaho ku mpera z’iminsi 2300 mu mwaka wa 1844. Aherekejwe n’abamarayika bo mu ijuru, Umutambyi Mukuru wacu ukomeye yinjira Ahera cyane, kandi ahagarara aho imbere y’Imana kugira ngo akore ibikorwa bya nyuma by’umurimo We wo gukorera umuntu—asohoze umurimo w’urubanza rw’iperereza kandi ahongerere ibyaha by’abagaragazwa ko bakwiriye kugirirwa umumaro wabyo.”
“Mu mirimo y’ishusho, abari baraje imbere y’Imana bonyine bafite ukwatura no kwihana, kandi ibyaha byabo, binyuze mu maraso y’igitambo cy’icyaha, bikimurirwa mu buturo bwera, ni bo bagiraga uruhare mu murimo wo ku Munsi w’Impongano. Ni ko no ku munsi ukomeye w’impongano ya nyuma n’urubanza rw’iperereza, imanza zonyine zisuzumwa ari iz’abiyita ubwabo ubwoko bw’Imana. Urubanza rw’abanyabyaha ni umurimo wihariye kandi utandukanye, kandi rubaho mu gihe gikurikiyeho. “Urubanza rugomba gutangirira ku nzu y’Imana; kandi niba rutangiriye kuri twe, iherezo ry’abatumvira ubutumwa bwiza rizaba irihe?” 1 Petero 4:17.
“Ibitabo by’ibyanditswe byo mu ijuru, byanditswemo amazina n’ibikorwa by’abantu, ni byo bizagena imyanzuro y’urubanza. Umuhanuzi Daniyeli aravuga ati: ‘Urubanza ruricara, ibitabo birabumburwa.’ Umuhishuzi, asobanura icyo gikorwa nyine, yongeraho ati: ‘Hanyuma hafungurwa ikindi gitabo, ari cyo gitabo cy’ubugingo: abapfuye bacirwa urubanza bakurikije ibyanditswe muri ibyo bitabo, nk’uko imirimo yabo yari iri.’ Ibyahishuwe 20:12.”
“Igitabo cy’ubugingo kirimo amazina y’abantu bose bigeze kwinjira mu murimo w’Imana. Yesu yabwiye abigishwa be ati: ‘Mwishime, kuko amazina yanyu yanditswe mu ijuru.’ Luka 10:20. Pawulo avuga bagenzi be bakoranaga na we b’indahemuka ati, ‘amazina yabo ari mu gitabo cy’ubugingo.’ Abafilipi 4:3. Daniyeli, areba kure akageza ku ‘gihe cy’amakuba, atigeze kubaho nka yo na rimwe,’ atangaza ko ubwoko bw’Imana buzakizwa, ‘umuntu wese uzasangwa yanditswe mu gitabo.’ Daniyeli 12:1; kandi umuhanuzi w’Ibyahishuwe avuga ko abazinjira mu murwa w’Imana ari abafite amazina yabo ‘yanditswe mu gitabo cy’ubugingo cy’Umwana w’Intama.’ Ibyahishuwe 21:27.”
“‘Igitabo cy’urwibutso’ cyandikwa imbere y’Imana, kandi muri cyo handikwamo imirimo myiza y’‘abatinyaga Uwiteka kandi bakazirikana izina rye.’ Malaki 3:16. Amagambo yabo yo kwizera, ibikorwa byabo by’urukundo, byandikwa mu ijuru. Nehemiya yerekeza kuri ibyo ubwo avuga ati: ‘Nyibuka, Mana yanjye, … kandi ntuhanagure imirimo yanjye myiza nakoreye inzu y’Imana yanjye.’ Nehemiya 13:14. Mu gitabo cy’urwibutso cy’Imana buri gikorwa cyose cyo gukiranuka gihoraho iteka. Muri cyo ni ho handikwa mu budahemuka buri kigeragezo cyaneshejwe, buri kibi cyatsinzwe, buri jambo ry’impuhwe n’ubugwaneza ryavuzwe. Kandi buri gikorwa cy’ubwitange, buri kubabara n’agahinda byihanganiriwe ku bwa Kristo, birandikwa. Umwanditsi wa Zaburi aravuga ati: ‘Ubarura kuzerera kwanjye: shyira amarira yanjye mu icupa cyawe: mbese ntari mu gitabo cyawe?’ Zaburi 56:8.”
Hariho kandi inyandiko y’ibyaha by’abantu. “Kuko Imana izazana mu rubanza umurimo wose, n’ikintu cyose gihishwe, cyaba cyiza cyangwa cyaba kibi.” “Ijambo ryose ry’ubusa abantu bazavuga, bazaribazwa ku munsi w’urubanza.” Umukiza aravuga ati: “Kuko amagambo yawe ari yo azagutsindishiriza, kandi amagambo yawe ni yo azaguciraho iteka.” Umubwiriza 12:14; Matayo 12:36, 37. Imigambi n’impamvu by’ibanga bigaragara mu gitabo kitabeshya; kuko Imana “izashyira ahagaragara ibyari byihishe mu mwijima, kandi ihishure inama z’imitima.” 1 Abakorinto 4:5. “Dore, byanditswe imbere yanjye, ... ibicumuro byanyu n’ibicumuro bya ba sekuruza banyu hamwe, ni ko Uwiteka avuga.” Yesaya 65:6, 7.
“Umurimo wa buri muntu usuzumwa imbere y’Imana kandi ukandikwa kugira ngo hagaragare ubudahemuka cyangwa kutaba indahemuka. Iruhande rwa buri zina mu bitabo byo mu ijuru handikwa, mu buryo buteye ubwoba bw’ukuri kudakebakeba, buri jambo ribi, buri gikorwa cy’ubwikunde, buri nshingano ituzuye, na buri cyaha cyihishe, hamwe n’uburyarya bwose bw’ubuhanga. Imiburo cyangwa ibihano byo gukosorwa byaturutse mu ijuru byirengagijwe, ibihe byapfushijwe ubusa, uburyo butakoreshejwe neza, umumaro umuntu yagize ku byiza cyangwa ku bibi, hamwe n’ingaruka zabyo zigera kure, byose byandikwa n’umumarayika wandika.”
“Itegeko ry’Imana ni ryo gipimo imico n’imibereho y’abantu bizageragerwaho mu rubanza. Umunyabwenge aravuga ati: ‘Wubahe Imana, kandi ukomeze amategeko yayo: kuko ari byo nshingano zose z’umuntu. Kuko Imana izazana umurimo wose mu rubanza.’ Umubwiriza 12:13, 14. Intumwa Yakobo ihugura bene Se iti: ‘Mujye muvuga mutyo, kandi mujye mukora mutyo, nk’abazacirwa urubanza n’amategeko y’umudendezo.’ Yakobo 2:12.”
Abazabazwa ko “bakwiriye” mu rubanza bazagira uruhare mu izuka ry’abakiranutsi. Yesu yaravuze ati: “Abazaba babazwe ko bakwiriye kugera kuri iyo si no ku izuka rivuye mu bapfuye, ... bangana n’abamarayika; kandi ni abana b’Imana, kuko ari abana b’izuka.” Luka 20:35, 36. Kandi nanone aratangaza ko “abakoreye ibyiza” bazazuka “kugira ngo babone ubugingo.” Yohana 5:29. Abakiranutsi bapfuye ntibazazurwa kugeza nyuma y’urubanza, ari rwo babarirwamo ko bakwiriye “izuka ry’ubugingo.” Ni cyo gituma batazaboneka ubwabo imbere y’intebe y’urubanza igihe inyandiko zabo zizasuzumwa kandi ibirego byabo bigafatwaho umwanzuro.
“Yesu azaboneka nk’Umuvugizi wabo, kugira ngo ababuranire imbere y’Imana. ‘Nihagira umuntu ukora icyaha, dufite Umuvugizi kuri Data wa twese, ari we Yesu Kristo umukiranutsi.’ 1 Yohana 2:1. ‘Kuko Kristo atinjiye Ahera hakozwe n’amaboko, hagereranywa n’ah’ukuri; ahubwo yinjira mu ijuru ubwaryo, kugira ngo none ahagarare imbere y’Imana ku bwacu.’ ‘Ni cyo gituma abasha gukiza rwose abegera Imana bamujyanyeho, kuko ahora ariho iteka ryose kugira ngo ababere Umuvugizi.’ Abaheburayo 9:24; 7:25.”
“Igihe ibitabo by’inyandiko bifunguriwe mu rubanza, imibereho y’abizeye Yesu bose izazanwa imbere y’Imana kugira ngo isuzumwe. Uhereye ku babanje kuba ku isi, Umuvugizi wacu ageza imbere urubanza rwa buri gisekuru gikurikirana, agasoreza ku bakiriho. Buri zina riravugwa, buri rubanza rugasuzumwa mu buryo bwitondewe cyane. Hari amazina yemerwa, hakabaho n’amazina yangwa. Iyo hari abafite ibyaha bikiri mu bitabo by’inyandiko, batarabyicuzaho kandi batarabibabarirwa, amazina yabo azahanagurwa mu gitabo cy’ubugingo, kandi inyandiko z’imirimo yabo myiza zisibanganywe mu gitabo cy’urwibutso rw’Imana. Uwiteka yabwiye Mose ati: ‘Uwo ari we wese wancumuyeho, ni we nzahanagura mu gitabo cyanjye.’ Kuva 32:33. Kandi umuhanuzi Ezekiyeli aravuga ati: ‘Iyo umukiranutsi ahindutse akava mu gukiranuka kwe, agakora ibibi, … gukiranuka kwe kose yakoze ntikuzibukwa.’ Ezekiyeli 18:24.” Intambara Ikomeye, 479–483.
Tuzakomeza iri somo kandi dusubize ibibazo byabajijwe mu nyandiko ikurikira y’uru ruhererekane.