Mu buryo bwiza kurushaho, amatorero arindwi n’ibimenyetso birindwi byagombye gusobanurwa nk’ibimenyetso bibangikanye bigaragaza imirongo y’imbere n’iy’inyuma y’amateka amwe. Ni ngombwa kandi kwitondera ko, iyo hasuzumwa amatorero atatu ya nyuma n’ibimenyetso bitatu bya nyuma, umurongo w’amateka ugaragaza amateka agenda akomeza gutera imbere atari wo ngingo y’ibanze y’ibi bimenyetso. Iyo amatorero ashyizwe mu rwego rw’amateka abangikanye, iterambere ry’amateka riba ikintu cy’ingenzi mu bimenyetso byayo; ariko si ko bimeze iyo amatorero atatu ya nyuma n’ibimenyetso bishyizweho nk’ikimenyetso cyihariye ubwacyo.
Amatorero atatu ya nyuma, nk’ikimenyetso, yerekeye isano y’amatsinda atatu n’imigendekere y’imikoranire y’ayo matsinda atatu y’abaramya ahagarariwe n’amatorero atandukanye. Ibimenyetso birindwi bya nyuma biranga ubwoko bw’Imana nk’uko buhagarariwe na Mose na Eliya. Eliya ahagarariye abantu ibihumbi ijana na mirongo ine na bine, naho Mose agahagararira intungane zapfuye.
Nuko afunguye ikimenyetso cya gatanu, mbona munsi y’igicaniro ubugingo bw’abiciwe ijambo ry’Imana n’ubuhamya bari barakomeje: maze barangurura ijwi rirenga, bavuga bati: “Nyagasani, Wera kandi W’ukuri, uzageza he kutaducira urubanza no kutihorera amaraso yacu ku batuye mu isi?” Buri wese muri bo ahabwa umwambaro wera; maze babwirwa ko baruhuka akanya gato, kugeza ubwo bagenzi babo b’imbata na bene se na bo bazicwa nk’uko na bo bishwe, bazaba buzuye. Nuko afunguye ikimenyetso cya gatandatu, maze dore habaho umutingito ukomeye; izuba rihinduka umukara nk’ikigunira cy’ubwoya, ukwezi guhinduka nk’amaraso; n’inyenyeri zo mu ijuru zigwa ku isi, nk’uko umutini uhungura imitini yawo itarera neza iyo uhungabanyijwe n’umuyaga mwinshi. Ijuru rivaho nk’umuzingo iyo uzingishijwe; kandi buri musozi na buri kirwa biva mu myanya yabyo. Abami bo mu isi n’abakomeye n’abakire n’abatware b’ingabo n’abanyamaboko n’umugaragu wese n’umuntu wese w’umudendezo, bihisha mu buvumo no mu bitare by’imisozi; maze babwira imisozi n’ibitare bati: “Nimutureho mutuduhishe mu maso h’Uwicaye ku ntebe y’ubwami no mu burakari bw’Umwana w’Intama; kuko umunsi ukomeye w’uburakari bwe ugezeho, kandi ni nde washobora guhagarara?” Ibyahishuwe 6:9–17.
Mushiki wa White atumenyesha ko ikimenyetso cya gatanu kivuga “igihe kiri imbere.” Imirongo yerekeye ikimenyetso cya gatanu ibaza igihe Imana izaciraho iteka ubupapa kubera kwica ubwoko bw’Imana mu gihe cy’Ibihe by’Umwijima. Hatanzwe igisubizo ko mu “minsi y’imperuka” Imana izaciraho iteka ubupapa kubera ubwo bwicanyi, ndetse no kubera undi mutwe w’abahowe ukwizera bazira ubupapa, na bo bazicwa n’ubupapa mu gihe cy’ihungabana ry’itegeko ryo ku Cyumweru.
“‘Nuko amaze kumena ikimenyetso cya gatanu... [Ibyahishuwe 6:9–11]. Aha Yohana yeretswe ibibera bitari iby’ukuri muri icyo gihe, ahubwo ari ibyari kuzabaho mu gihe cyari kizaza.’” Manuscript Releases, volume 20, 197.
Ihumekerwa na ko kwemeza ko ubugingo buri munsi y’igicaniro, bwifuza kumenya igihe Imana izaciriraho urubanza ubupapa, bufitanye isano n’amajwi yombi y’umumarayika umurikisha isi ubwiza bwe mu gice cya cumi n’umunani cy’Ibyahishuwe.
“Igihe ikimenyetso cya gatanu cyafungurwaga, Yohana Umuhishuri mu iyerekwa yabonye munsi y’igicaniro iteraniro ry’abishwe bazira Ijambo ry’Imana n’ubuhamya bwa Yesu Kristo. Nyuma y’ibyo hakurikiyeho ibibera bisobanuwe mu gice cya cumi n’umunani cy’Ibyahishuwe, aho abizerwa kandi b’ukuri bahamagarirwa gusohoka i Babuloni. Ibyahishuwe 18:1–5 byavuzwe.” Manuscript Releases, volume 20, 14.
Mu Ibyahishuwe 18, urubanza rwa Gatolika rubaye incuro ebyiri, kuko aho ni ho kandi icyo gihe ahanirwa kuticira gusa abo azica mu “minsi y’imperuka,” ahubwo n’abishwe mu gihe cy’Umwijima bwo gutegeka kwa papa.
Nuko numva irindi jwi riturutse mu ijuru rivuga riti: Nimusohoke muri we, bwoko bwanjye, kugira ngo mutifatanya n’ibyaha bye, kandi kugira ngo mutagerwaho n’ibyago bye. Kuko ibyaha bye byageze mu ijuru, kandi Imana yibutse gukiranirwa kwe. Mumwiture nk’uko na we yabituye, kandi mumwiture incuro ebyiri z’ibyo yakoze: mu gikombe yujuje, namwe mukimujujemo kabiri. Ibyahishuwe 18:4–6.
Ikimenyetso cya gatandatu gitanga urugero rumwe ruzwi cyane rwo muri Bibiliya rw’ibyabaye bihita bibanziriza Ukuza kwa Kabiri kwa Kristo mu gihe cy’ibyago birindwi bya nyuma. Gisozwa no gutangiza igice cya karindwi cy’Ibyahishuwe, gitanga igisubizo ku kibazo cyabajijwe mu murongo wa nyuma w’ikimenyetso cya gatandatu, ngo: “ni nde uzabasha guhagarara?” Hari amatsinda abiri azahagarara nk’ikirango cy’Imana mu gihe cy’ikibazo cy’itegeko ry’Umunsi w’Icyumweru, kizasoza igihe ibyago birindwi bya nyuma bizagera. Ayo matsinda yombi ni abantu ibihumbi ijana na mirongo ine na bine bahagarariwe na Eliya, n’“imbaga nyamwinshi” ihagarariwe na Mose. Ibi bimenyetso byombi bya Mose na Eliya byari byaramaze kugaragazwa mbere ko ari bo bahagarara ku mperuka y’isi, kuko bombi bahagarananye na Kristo ku Musozi wo Guhindurirwaho.
Itsinda rya mbere ry’abahowe ukwizera bo ku ruhande rw’ubupapa bo mu Bihe by’Umwijima bahawe amakanzu yera; kandi itsinda rya kabiri babwiwe gutegereza kugeza ubwo ryari kuzura ni rya “mbaga nyamwinshi,” na bo bambaye amakanzu yera. Ikimenyetso cya gatanu n’icya gatandatu ntibitanga amateka ahwanye n’ay’amatorero ya gatanu n’aya gatandatu; ahubwo bitanga ubuhamya ku byerekeye ayo matsinda yombi ahaguruka nk’ikimenyetso cy’Uwiteka mu “minsi y’imperuka.” Ayo matsinda yombi ni abatangaza ubutumwa bw’ayo majwi yombi ari mu gitabo cy’Ibyahishuwe igice cya cumi n’umunani. Ubutumwa buherako butangazwa buherekejwe no gusukwa kwa Mwuka Wera, nk’uko byashushanyijwe n’amateka ya Pentekote n’amateka y’Induru yo mu Gicuku mu ntangiriro y’Abadiventisime.
“Umumarayika wifatanya no gutangaza ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu agomba kumurikisha isi yose ubwiza bwe. Aha hahanuwe umurimo uzagera ku isi yose kandi ufite imbaraga zidasanzwe. Umuhari werekeye ku kuza kwa Kristo wo mu myaka ya 1840–44 wari ukugaragarira guhebuje kw’imbaraga z’Imana; ubutumwa bw’umumarayika wa mbere bwagejejwe kuri buri kigo cy’ivugabutumwa ku isi, kandi mu bihugu bimwe habayeyo inyota ikomeye cyane mu by’idini, itaraboneka mu gihugu icyo ari cyo cyose kuva ku Ivugurura ryo mu kinyejana cya cumi na gatandatu; ariko ibi bizarusha n’umuhari ukomeye uzabaho munsi y’umuburo wa nyuma w’umumarayika wa gatatu.
“Igikorwa kizaba gisa n’icy’Umunsi wa Pentekote. Nk’uko ‘imvura y’umuhindo ya mbere’ yatanzwe, mu isukwa rya Mwuka Wera igihe ubutumwa bwiza bwatangiraga, kugira ngo imbuto y’igiciro kidasanzwe imere, ni ko n’‘imvura y’umuhindo ya nyuma’ izatangwa ku iherezo ryabwo kugira ngo isarura ryerere. ‘Ni bwo tuzamenya nitukomeza gushishikarira kumenya Uwiteka: gusohoka kwe guteguye nk’umuseke; kandi azatugeraho nk’imvura, nk’imvura y’umuhindo ya nyuma n’iya mbere igwa ku isi.’ Hoseya 6:3. ‘Nuko mwa bana ba Siyoni mwe, munezerwe kandi mwishimire Uwiteka Imana yanyu: kuko yabahaye imvura y’umuhindo ya mbere mu rugero rukwiriye, kandi azabamanurira imvura, ari yo mvura y’umuhindo ya mbere n’imvura y’umuhindo ya nyuma.’ Yoweli 2:23. ‘Mu minsi y’imperuka, ni ko Imana ivuga, nzasuka ku bantu bose Mwuka Wanjye.’ ‘Kandi uzambaza izina ry’Umwami wese azakizwa.’ Ibyakozwe n’Intumwa 2:17, 21.”
“Umurimo ukomeye w’ubutumwa bwiza ntugomba kurangirana n’ukwigaragaza k’ubushobozi bw’Imana kudahwanye n’uko kwaranze itangira ryabwo. Ubuhanuzi bwasohoye mu isukwa ry’imvura y’umuhindo wa mbere mu itangira ry’ubutumwa bwiza bugomba kongera gusohora mu mvura y’umuhindo wa nyuma ku iherezo ryabwo. Aha ni ho hari ‘ibihe byo guhemburwa’ intumwa Petero yategerezaga ubwo yavugaga iti: ‘Nuko mwihane, muhindukire, kugira ngo ibyaha byanyu bihanagurwe, ibihe byo guhemburwa nibisohokera imbere y’Umwami Imana; kandi azaboherereza Yesu.’ Ibyakozwe n’Intumwa 3:19, 20.” The Great Controversy, 611.
Nyuma y’uko ikimenyetso cya gatandatu kibyaje ikibazo gitangiza Eliya na Mose bagereranyijwe mu gice cya karindwi cy’Ibyahishuwe, ikimenyetso cya karindwi kirafungurwa, kandi gisobanura isukwa rya Mwuka Wera ku ayo matsinda yombi. Birakwiye kwitonderwa ko muri icyo gisobanuro harimo ituza rimara igice cy’isaha. Isukwa ry’imvura y’itumba igereranywa no gufungurwa kw’ikimenyetso cya karindwi rikubiyemo igihe cy’ituza.
Nuko amaze kumena ikimenyetso cya karindwi, habaho guceceka mu ijuru nk’igihe kigera ku gice cy’isaha. Mbona abamarayika barindwi bahagaze imbere y’Imana; bahabwa amakondera arindwi. Maze undi mumarayika aza ahagarara ku gicaniro, afite icyotero cya zahabu; ahabwa imibavu myinshi, kugira ngo ayitambane n’amasengesho y’abera bose ku gicaniro cya zahabu cyari imbere y’intebe y’ubwami. Umwotsi w’imibavu, wazamukanye n’amasengesho y’abera, uzamukira imbere y’Imana uvuye mu kuboko kwa marayika. Hanyuma marayika afata icyotero, acyuzuza umuriro wo ku gicaniro, awujugunya mu isi; maze haba amajwi, n’inkuba, n’imirabyo, n’umutingito. Ibyahishuwe 8:1–5.
Nk’uko bimaze kuvugwa muri icyo gice cyo mu gitabo The Great Controversy, imvura y’itumba itangira gusukwa ubwo marayika ukomeye amanuka kandi akamurikisha isi ubwiza bwe. Imvura y’itumba yatangiye igihe “inyubako nini zo mu Mujyi wa New York zasenywaga” ku wa 11 Nzeri 2001.
“None se haje ijambo navuze ko New York izatwarwa n’umuhengeri ukomeye? Ibyo sinigeze mbivuga. Navuze nti, ubwo narebaga inyubako ndende zubakwaga aho, igorofa ku rindi, ‘Mbega ibiteye ubwoba bizahabera igihe Uwiteka azahaguruka kugira ngo anyeganyeze isi bikomeye cyane! Ni bwo amagambo yo mu Byahishuwe 18:1–3 azasohozwa.’ Igice cya cumi n’umunani cyose cy’Ibyahishuwe ni umuburo w’ibigiye kuza ku isi. Ariko nta mucyo wihariye mfite ku byerekeye ibigiye kuba kuri New York, keretse ko nzi yuko umunsi umwe izo nyubako ndende zaho zizahirikwa no guhindukiza no guhirika kw’imbaraga z’Imana. Uhereye ku mucyo nahawe, nzi yuko kurimbuka kuri mu isi. Ijambo rimwe rivuye ku Mwami, gukoraho kumwe kw’imbaraga ze zikomeye, kandi izo nyubako z’akataraboneka zizagwa. Hazabaho ibiteye ubwoba tudashobora no kwiyumvisha.” Review and Herald, July 5, 1906.
Ku wa 11 Nzeri 2001, imvura y’itumba rya nyuma yatangiye kugwa, kandi isukwa ry’iyo mvura rigwira ku bahagarariwe na Eliya na Mose, kandi rikubiyemo igihe cyo guceceka. Igihe cyo guceceka kwa Mose na Eliya na cyo gihagarariwe mu gice cya cumi na kimwe cy’Ibyahishuwe, aho Mose na Eliya, abo bahanuzi babiri bababazaga isi, “bishwe” mu mihanda. Ariko nyuma y’iminsi itatu n’igice basohotse mu buvumo bw’i Horebu maze bazamuka bajya mu ijuru. Mu mateka y’imvura y’itumba rya nyuma, ubutumwa, buhagarariwe n’abo ntumwa babiri, buricwa kandi bukajugunywa mu muhanda, ariko ntibushyingurwe kugeza igihe buzururutswa. Uku ni ukuri kumwe kw’ingenzi Intare yo mu muryango wa Yuda ubu iri guhambura.
Ibitambambuga bitatu bya nyuma biranga urugendo rwa nyuma rw’abantu b’Imana nk’uko rugereranywa na Eliya na Mose. Urwo rugendo rurapfa kandi rukazuka. Ni urugendo, kuko Ubudiventisiti bwatangiye nk’urugendo rwakomeje kugeza mu 1863 igihe bashyiraga ku ruhande ukuri kwa mbere William Miller yari yarayoborewe kumenya. Mu 1863 urwo rugendo rwarangiye, kuko mu 1863 mu buryo bwemewe n’amategeko bahindutse itorero. Alufa na Omega atsindagiriza ko niba yaratangije abantu be basigaye nk’urugendo, azanasoza ari urugendo.
Ubu twarangije incamake y’amatorero arindwi n’ibimenyetso birindwi. Mu bimenyetso bitatu bya nyuma tubonamo ibyiciro bibiri by’abacunguwe bigereranywa na Mose na Eliya. Ibyo bimenyetso byose bihamya iby’umumarayika ukomeye wo mu Byahishuwe 18. Ubwo yamanukaga ku wa 11 Nzeri 2001, ibyiciro bibiri by’abacunguwe byinjiye mu gikorwa cyo kwezwa cyagenewe guhishura no gutandukanya ibyiciro bibiri by’abaramya bari muri uwo mutwe w’abizera ku iherezo ry’Abadiventisimu, nk’uko byabanje kugereranywa n’uwo mutwe wari ku ntangiriro y’Abadiventisimu. Daniyeli agaragaza ko icyiciro kimwe, icyo yita abanyabyaha, kitazumva uko kwiyongera k’ubumenyi, ariko abanyabwenge bo bakabyumva. Matayo atumenyesha ko kubura gusobanukirwa ubwo bumenyi bwashyizwe ahagaragara biranga isugi nk’iy’ubupfu. Amasugi y’abanyabwenge agaragaza mu ngorane yo mu gicuku ko yasobanukiwe kandi afite uko kwiyongera k’ubumenyi. Abanyabwenge n’abapfu bagereranywa n’itorero rya Filadelifiya cyangwa itorero rya Lawodikiya. Abanyabyaha, ari bo masugi y’ibipfu yo muri Lawodikiya, bagomba kurukwa mu kanwa k’Umwami, naho abanyabwenge bakakira izina ry’Imana, cyangwa imico yayo, mu ruhanga rwabo. Niba itorero rya gatandatu rya Filadelifiya rihagarariye abanyabwenge, bishoboka bite ko itorero rya karindwi rya Lawodikiya rihagarariye abanyabyaha? Niba ari uko bimeze, urukurikirane rwaba rutarondetse neza, si ko biri? Igisubizo, birumvikana, gikemurwa na Alufa na Omega.
Mu ntangiriro y’ubwoko bwa mbere bwiswe ubw’Imana, ari bwo Isirayeli ya kera, Mose yashushanyaga Kristo ku iherezo ry’abo bantu bitiriwe iryo zina.
Kuko Mose yabwiye ba sekuruza koko ati: Uwiteka Imana yanyu izabahagurukiriza umuhanuzi wo muri bene wanyu umeze nkanjye; muzamwumvire mu byo azababwira byose. Kandi bizaba yuko umuntu wese utazumva uwo muhanuzi azarimburwa akavanwa mu bwoko. Ibyakozwe n’Intumwa 3:22, 23.
Ku iherezo ry’ubwoko bwa mbere bw’Imana bwari bwarahawe izina, Yohana Umubatiza ni we wari intumwa ya Eliya yateguye inzira y’ukuza kwa mbere kwa Kristo. Hanyuma Yesu yagombaga gutanga igitambo Cye ku musaraba, maze nyuma yaho agatangira umurimo We w’Ubutambyi Bukuru Ahantu Hera ho mu buturo bwera bwo mu ijuru. Mu itangiriro ry’ubwoko bwa kabiri bw’Imana bwari bwarahawe izina, Isirayeli ya none, William Miller ni we wari intumwa ya Eliya yateguye inzira y’Ukuza kwa Kabiri kwa Kristo. Hanyuma Yesu yaje gitunguranye mu Ahera Cyane atangira urubanza. Ku iherezo ry’ubwoko bwa kabiri bw’Imana bwari bwarahawe izina, intumwa ya nyuma ya Eliya yateguye inzira kugira ngo Kristo atangire igihe cy’urubanza rw’abazima, irangizwa ry’umurimo We nk’Umutambyi Mukuru wo mu Ijuru, n’Ukuza Kwe kwa Kabiri.
William Miller ntashushanya atari intumwa gusa, ahubwo n’umuryango w’umurimo yari afatanyije na wo.
Afite umushyitsi mwinshi, William Miller yatangiye gusobanurira abantu amayobera y’ubwami bw’Imana, ayobora abamwumvaga anyuze mu buhanuzi kugeza ku kuza kwa kabiri kwa Kristo. Buri muhati yashyiragamo wamwongeraga imbaraga. Nk’uko Yohana Umubatiza yamamaje ukuza kwa mbere kwa Yesu kandi agategura inzira y’ukuza Kwe, ni ko na William Miller hamwe n’abifatanyije na we batangaje ukuza kwa kabiri k’Umwana w’Imana….
“Ibihumbi byinshi byayobowe kwakira ukuri kwabwirizwaga na William Miller, kandi abagaragu b’Imana barahagurutswa mu mwuka no mu mbaraga bya Eliya kugira ngo batangaze ubwo butumwa.” Inyandiko za Mbere, 229, 230, 233.
Mu ntangiriro za Isirayeli ya kera, Imana yahamagaye Mose, wari warahawe imyaka mirongo ine y’uburezi bwangiritse muri Egiputa, ari byo byasabye indi myaka mirongo ine yo kuba mu butayu mu kugerageza gukuraho mu mico ye ingaruka z’Igiputa. Hashize imyaka mirongo ine avutse, amaze gusobanukirwa ko yari yaratoranyirijwe kuyobora ubwoko bw’Imana bukava muri Egiputa, Mose yakoresheje imbaraga za kimuntu yica Umunyegiputa. Indi myaka mirongo ine ishize, ku gihuru cyakaga umuriro, yigometse ku ihamagarwa ry’Imana. Amaze kwemera iryo hamagarwa, yirengagije itegeko ryo gukeba umuhungu we kugeza ubwo yugarijwe n’urupfu. Ku mupaka w’Igihugu cy’Isezerano, yigometse ku Mana maze akubita Igitare ubwa kabiri. Mu ntangiriro za Isirayeli ya kera, Mose yari afite imico iranga Umunyilawodikiya. Nubwo byari bimeze bityo, yakomeje gusohoza ihamagarwa rye rikomeye kandi ryera, harimo no kugereranya Kristo ku iherezo rya Isirayeli ya kera. Kristo, wahanganye n’Abayahudi bajyaga impaka z’urudaca, cyangwa abavugaga ko ari Abayahudi nyamara atari bo, yagaragazaga imico y’Umunyafiladelifiya. Mu ntangiriro za Isirayeli ya kera, Mose yagereranyaga Umunyilawodikiya wari ukeneye izahabu, umuti wo gusiga ku maso, n’imyambaro yera. Ku iherezo, Kristo ni Umunyafiladelifiya.
Mu ntangiriro y’Ubwadivantisiti, William Miller, washushanywaga n’abo bake bo mu Sarudi batanduje imyambaro yabo, yari uwo mu Filadelifiya, kandi uko ni ko n’umuryango wari ufitanye isano na we wari uri. Ku iherezo ry’Ubwadivantisiti, umuryango wabonye igihe cy’iherezo mu 1989 wari uw’i Lawodikiya nk’uko Mose na we yari ari uw’i Lawodikiya. Umuryango w’Abamillerite ushushanya umuryango wa Future for America, hakaba hari akato k’ubuhanuzi ko umuryango wa mbere wasohorejwe n’Abafiladelifiya mu gihe cya Filadelifiya, naho umuryango wa nyuma ugasohorezwa n’Abalawodikiya mu gihe cya Lawodikiya.
Ndi umuhamya w’ibice byinshi by’amateka y’ubuhanuzi bw’uyu murongo kuva mu 1989 kurusha undi muntu uwo ari we wese ufitanye isano n’amateka ya Future for America, kandi ndahamya yuko njye ubwanjye nagendeye muri ayo mateka guhera mu 1989 no gukomeza ndi Umwadivantisiti w’i Lawodikiya wemewe. Hariho imitima myinshi kuri uwo murongo yahamya ukuri kw’ubuhamya bwanjye. Nanone kandi nshobora guhamya nta gushidikanya yuko abari bafitanye isano n’uyu murongo ku iherezo ry’Ubwadivantisiti na bo bari Abadivantisiti b’i Lawodikiya bemewe. Ubwoko bwa mbere bwitiriwe izina butangirana n’Umulawodikiya uhinduka Umunyafiladelifiya kandi bukarangirana n’Umunyafiladelifiya. Ubwoko bwa kabiri bwitiriwe izina butangirana n’Umunyafiladelifiya kandi bukarangirana n’Umulawodikiya uhamagarirwa guhinduka Umunyafiladelifiya. Iki ni ikimenyetso kiranga Alufa na Omega.
N’ubwo umuyobozi n’abifatanyije na we bari bafite ubuhumyi bw’umwuka buteye agahinda kandi bubabaje, Imana yakomeje kuyobora no gutegeka ibimenyetso by’inzira by’ubuhanuzi byabaye kuva mu 1989 kugeza ubu. N’ubwo umuyobozi n’abifatanyije na we bari mu bwambure no mu bukene bw’umwuka, Imana yakomeje kuyobora ihishurwa ry’ukuri Yabonye ko bikwiriye guhishurwa. Mu mbabazi zayo zitigera zitandukanywa n’“ukuri” kwayo, yashyizeho uburyo bwo kwezwa bwateganyaga ko Umunyalawodikiya apfa hanyuma nyuma yaho akazazurwa nk’Umunyafiladelifiya. Uwo rupfu n’uwo muzuko byagereranyijwe n’abanditsi b’ibitabo bya Daniyeli n’Ibyahishuwe, bombi bakaba barishwe mu buryo bw’ikigereranyo maze bakazurwa. Yohana yazuwe avanywe mu rupfu rwo kujugunywa mu nkono y’amavuta abira, Daniyeli azurwa avanywe mu rwobo rw’intare zishonje. Bityo rero, ibyo bitabo byombi, ari cyo gitabo kimwe, bishyira imbaraga ku kimenyetso cy’urupfu n’umuzuko nk’igice cy’ubutumwa buri guhishurwa muri iki gihe.
Ubwo urugendo rwo mu “minsi y’imperuka” rw’urubanza rw’igenzura, (rwari rwagereranyijwe n’urugendo rw’Abamillerite), rwegerezaga iherezo ry’igihe, Imana yagennye ko umuyobozi n’urwo rugendo bicwa hanyuma nyuma bakazazurwa. Mu rwego rw’amatorero arindwi, Lawodikiya yishwe ku wa 18 Nyakanga 2020 kandi yari kuzazurwa nk’i Filadelifiya mbere y’itegeko ryo ku cyumweru ryari ryegereje. Urwo rugendo rwazuwe rwari kuba urw’amatorero arindwi, ariko rwari kuba urwa munani. Urwo rugendo rwari kuba urwa munani, ni ukuvuga urukomoka muri arindwi.
Iri banga ry’ubuhanuzi rihamijwe mu gitabo cy’Ibyahishuwe n’abahamya benshi, nubwo kugeza ubu ritari ryaramenyekanye. Muri iki gihe turimo kwinjiramo ikigeragezo cy’igishushanyo cy’inyamaswa, Sister White akaba atumenyesha ko ari cyo kigeragezo kibanziriza itegeko ryo ku Cyumweru. Ni ku itegeko ryo ku Cyumweru ni ho ikimenyetso cy’Imana gishyirwa ku Bafiladelifiya bo muri ayo mateka. Ariko bagomba gutsinda ikigeragezo cy’igishushanyo cy’inyamaswa kibanziriza gufungwa kw’igihe cy’imbabazi.
“Uwiteka yanyeretse mu buryo busobanutse ko ishusho y’inyamaswa izashyirwaho mbere y’uko igihe cy’igeragezwa kirangira; kuko ari yo izaba ikigeragezo gikomeye ku bwoko bw’Imana, ari na cyo iherezo ryabo ry’iteka rizashingirwaho. Umwanya mufite ni uruvange rw’ukutajyana ku buryo bake cyane ari bo ruzayobya.
“Mu Ibyahishuwe 13 iyi ngingo igaragazwa mu buryo bugaragara; [Ibyahishuwe 13:11–17, byavuzwe].”
“Iki ni cyo kigeragezo ubwoko bw’Imana bugomba kunyuramo mbere y’uko bushyirwaho ikimenyetso. Abose bagaragaje ko ari indahemuka ku Mana bubahiriza amategeko Yayo, kandi banga kwemera isabato y’impimbano, bazashyirwa munsi y’ibendera rya Nyagasani Imana Yehova, kandi bazahabwa ikimenyetso cy’Imana ihoraho. Ariko abareka ukuri gukomoka mu ijuru bakemera isabato yo ku Cyumweru, bazahabwa ikimenyetso cy’inyamaswa” Manuscript Releases, volume 15, 15.
Muri iyi mateka y’iki gihe, amahembe abiri mbere yagaragajwe ko ari Repubulikanisimu n’Uprotestanti yamaze guhinduka demokarasi n’Uprotestanti bw’ubuhakanyi. Igihe ayo mahembe yombi azaba yunze ubumwe byuzuye, ni bwo azahinduka ububasha bumwe, ihembe rimwe. Muri icyo gihe nyine, Imana izagaragaza kandi izashyira hejuru ihembe nyakuri ry’Uprotestanti kugira ngo riburire abantu iby’ishusho y’inyamaswa. Ayo mahembe yombi agenda ahabanye mu buryo bujyanye, kugeza igihe Leta Zunze Ubumwe za Amerika zizareka kuba ubwami bwa gatandatu bw’ubuhanuzi bwa Bibiliya.
Ibyahishuwe 17 hagaragaza ko ubumwe bw’incuro eshatu bw’ikiyoka (Umuryango w’Abibumbye), inyamaswa (ububasha bwa papa) n’umuhanuzi w’ibinyoma (Leta Zunze Ubumwe z’Amerika) ari bwo bubasha ari umutwe wa munani, bukaba bukomoka kuri ya mitwe irindwi. Iyo mitwe irindwi ni ubwami buvugwa mu buhanuzi bwa Bibiliya butangirana na Babuloni, hagakurikiraho Abamedi n’Abaperesi, Ubugiriki, hanyuma Roma y’abapagani. Hanyuma ubwami bwa gatanu ni Roma ya gipapa, yo mu buryo bw’ubuhanuzi yakiriye igikomere cyica mu mwaka wa 1798. Muri icyo gihe cy’amateka ubwami bwa gatandatu bwo mu buhanuzi bwa Bibiliya, ari bwo Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, bwicaye ku ntebe y’ubwami kugeza ubwo buzarimburwa n’itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba.
Umuryango w’Abibumbye uzahita uhatirwa n’ububasha buhatira isi yose gushyiraho igishushanyo cy’inyamaswa. Icyo gihe ubwami bwa gatandatu na bwo buzaba bwakomeretse igikomere cyica, ariko Leta Zunze Ubumwe za Amerika zizahita zihatira isi yose kwemera ubuyobozi bwayo ku Muryango w’Abibumbye kandi zigusabe ko zemera no ububasha bw’umuco bwa papa bwo gutegeka ubwo bumwe bw’impande eshatu.
Kandi ashuka abatuye mu isi abinyujije muri bya bitangaza yari afite ububasha bwo gukora imbere ya ya nyamaswa; abwira abatuye mu isi gukora igishushanyo cya ya nyamaswa, yari yarakomeretswe n’inkota, nyamara ikomeza kubaho. Ahabwa ububasha bwo guha ubuzima icyo gishushanyo cya ya nyamaswa, kugira ngo igishushanyo cya ya nyamaswa kivuge kandi gitegeke ko abatari kuramya icyo gishushanyo cya ya nyamaswa bicwa. Ibyahishuwe 13:13, 14.
Igisobanuro rukumbi cy’“ishusho y’inyamaswa” gitangwa n’uguhishurirwa ni uko igereranya ihuriro ry’itorero (ububasha bwa gipapa) n’igihugu (Umuryango w’Abibumbye, Leta Zunze Ubumwe za Amerika zigenzura abandi bami icyenda.) Yezebeli ni ububasha bwa gipapa; Ahabu ni Leta Zunze Ubumwe za Amerika ari zo mwami w’imiryango icumi yo mu majyaruguru.
Igihe Leta Zunze Ubumwe za Amerika ziguye ku itegeko ryo ku Cyumweru, Tiro (ubupapa) wari waribagiranye kuva mu wa 1798 “aribukwa,” maze agatangira indirimbo ze zo koshya. Kubera ugusenyuka kw’ubukungu kugereranywa n’“irimbuka ry’igihugu” mu nyandiko za Ellen White, Leta Zunze Ubumwe za Amerika zihatirwa gukoranyiriza hamwe isi yose kugira ngo ihangane n’ububasha bwa Bibiliya butuma ukuboko kwa buri muntu guhurira hamwe kumurwanya. Ubwo bubasha ni Isilamu, nk’uko bugereranywa na Ishimayeli sekuruza wa Isilamu.
Marayika w’Uwiteka aramubwira ati: Dore utwite inda, kandi uzabyara umuhungu, uzamwite Ishimayeli; kuko Uwiteka yumvise umubabaro wawe. Kandi azaba umuntu w’inkazi; ukuboko kwe kuzaba kurwanya buri muntu wese, kandi ukuboko kwa buri muntu wese kuzamurwanya; kandi azatura imbere ya bene se bose. Itangiriro 16:11, 12.
Leta Zunze Ubumwe za Amerika zishyiraho ubumwe n’abo bandi bami icyenda, zifata umwanya w’ubuyobozi. Ibyo zibikora mu gihe gito gusa, hanyuma zikazashimangira ko ububasha bwa papa bube ari bwo buyobora byose, nk’uko Yezebeli yagenzuraga Ahabu.
Bityo, ubwo bumwe bw’inshuro eshatu bw’ikiyoka, inyamaswa n’umuhanuzi w’ibinyoma bugenda hamwe bwerekeza i Armagedoni. Umubare umunani ushushanya ukuzuka, kandi ubwami buvugwa n’ubuhanuzi ko bwakomeretse igikomere cyica bwari ubwami bwa gatanu, ari bwo butegetsi bwa gipapa. Igihe ubupapa buzutse, buhinduka ubwami bwa munani kandi bugahabwa ubutegetsi bwo kugenzura ubwo bumwe bw’inshuro eshatu; kandi ubwo bwami bwa munani ni bwo mutwe umwe wo muri ya bwami ndwi wamenyekanye ko wakomeretse igikomere cyica, ariko kandi guhumekerwa n’Imana kunagaragaza gukira kw’icyo gikomere cyica.
“Mu gihe twegereza iherezo ry’ikibazo giheruka, ni iby’agaciro gakomeye cyane ko habaho ubwumvikane n’ubumwe hagati y’ibikoresho Umwami akoresha. Isi yuzuye umuyaga mwinshi, intambara n’amakimbirane. Nyamara munsi y’umutwe umwe—ububasha bwa gipapa—abantu bazishyira hamwe kugira ngo barwanye Imana mu muntu w’abahamya bayo. Ubu bumwe bushimangirwa n’uwo wahindutse umugome ukomeye. Mu gihe ashaka guhuza abakozi be mu kurwanya ukuri, azakora kugira ngo atanye kandi akwirakwize ababushyigikiye. Ishyari, gukeka ibibi, kuvuga nabi, ni byo ateramo abantu kugira ngo abyare amakimbirane n’ubwumvikane buke.” Testimonies, volume 7, 182.
Ubwami bwa gatanu, ubwa gatandatu n’ubwa karindwi muri icyo gihe bwose buba bwaratakaje ubwami bwabwo bwihariye; bityo rero ubwami bwabwo uko ari butatu buzurwa hamwe nk’ubwami bumwe bugizwe n’ibice bitatu, bwigana mu buryo bw’ubuhimbano imiterere y’Ubutatu bwa Kimana.
Ubwami bwa gatandatu bwatangiye bufite amahembe abiri asa n’ay’umwana w’intama, bukazarangirana ihembe rimwe rivuga nk’ikiyoka, bufite ikimenyetso cy’ubuhanuzi kiranga ubutware bwa papa, kuko buhinduka ishusho y’inyamaswa. Inyamaswa ni yo, ari bwo butware bwa papa, ihagararirwa mbere na mbere nk’ubwami bwa munani bwazutse, bwari ubwo muri bwa burindwi. Ariko nubwo ari ubutware bwa papa busohoza mu buryo bugaragara kurushaho cya gisakuzo cy’ubuhanuzi cy’uko ubwa munani ari ubwo muri bwa burindwi, Leta Zunze Ubumwe za Amerika zikora ishusho y’ubupapa, bityo mu buryo bw’ubuhanuzi zikagaragaza ibiranga bimwe n’iby’ubutware bwa papa.
Leta Zunze Ubumwe z’Amerika zatangiye mu 1798, ubwo nk’uko bivugwa muri Yesaya makumyabiri na gatatu, Tiro, ari bwo butegetsi bwa gipapa, yagombaga kwibagirana kugeza ku iherezo ry’ubwami bwa gatandatu. Mu 1798 ni ho hari igihe cy’iherezo ku ba-Millerite, mu ntangiriro y’UAdventisime. Mu mpeshyi yo mu 1844, UAdventisime bwa ba-Millerite bwari bumaze kwemera umwambaro w’inshingano wa Giporotesitanti, ugenda ubangikanye n’ihembe rya Repubulikanisime rihagarariye ubutegetsi bwa Leta Zunze Ubumwe z’Amerika. Ayo mahembe yombi ari ku nyamaswa imwe, bityo akomeza kunyura mu mateka hamwe. Intangiriro n’iherezo by’UAdventisime bigenda bibangikanye n’ihembe rya Repubulikanisime. Amateka yo kuva mu 1798 kugeza igihe Abaporotesitanti banze ubutumwa bw’umumarayika wa mbere, ni cyo gihe Imana yashyizeho iryo hembe rya Giporotesitanti. Yabikoze binyuze mu gikorwa cyo kugerageza, nk’uko yabigenje no ku ihembe rya Repubulikanisime. Hari byinshi byavugwa kuri ayo mahembe abangikanye, ariko si ubu.
Ihembe rya Repubulika risambana n’Ubuporotesitanti bwahakanye ukwizera, si n’ihembe ry’ukuri ry’Abaporotesitanti, kuko ihembe ry’ukuri ari umugeni w’Umwana w’Intama kandi ni isugi. Uhereye ku gihe cy’imperuka mu 1989, habayeho abaperezida barindwi. Uwa gatandatu muri abo baperezida yakomerekejwe igikomere cyica muri wa mwaka nyir’izina ubwo na wa mutwe wo ku mperuka y’Ubwadivantisiti na wo wakomerekaga igikomere cyica. Perezida wa munani uhereye ku gihe cy’imperuka mu 1989, azaba ari wa wundi wakomerekejwe igikomere cyica ariko kigakira. Agomba kuba ari perezida ukomoka muri ba barindwi. Muri icyo gihe kandi, mu 2020, ubwo perezida wa gatandatu yakomeretswaga igikomere cye cyica, ihembe ubu ritwaye umwenda w’Ubuporotesitanti na ryo ryiciwe aho. Nk’uko bimeze ku nyamaswa y’Ubukatolika, kandi nk’uko bimeze no ku ishusho y’inyamaswa y’Ubuporotesitanti bwahakanye ukwizera, ni ko bimeze no ku ihembe nyakuri ry’Ubuporotesitanti. Ihembe ry’Ubuporotesitanti rigereranywa n’itorero rya gatandatu, rikaba irya munani, nyamara rikaba ari iryo muri ya arindwi.
Iyo mugerageje ibyo birego, mwibuke ko ubutumwa budashyizweho ikimenyetso bugaragazwa mbere gato y’uko igihe cy’igeragezwa gifungwa, rwose buzatangirwa mu rwego rw’uko intangiriro ishushanya iherezo. Ubutumwa bw’icyo gihe buzatangirwa hakoreshejwe uburyo bwa “historicism,” bukoresha amateka ya Bibiliya ahujwe n’amateka y’isi kugira ngo hamenyekane iherezo ry’isi. Ubwo butumwa bumesuka buvuye mu isi.
Ukuri kuzamera buve mu isi; kandi gukiranuka kuzarebera hasi bivuye mu ijuru. Ni ukuri, Uwiteka azatanga icyiza; kandi igihugu cyacu kizera imbuto zacyo. Gukiranuka kuzagenda imbere ye; kandi kuzadushyira mu nzira y’intambwe ze. Zaburi 85:11–13.
Si ukuvuga gusa ko “isi” ivugwa muri uwo murongo isobanurwa nk’“igihugu.” Uwo murongo wo muri Zaburi ntugaragaza gusa ko “igihugu” ari cyo nyamaswa yo ku “isi” yo mu Ibyahishuwe 13, ahubwo unavuga ko “ukuri” “kumera” guturutse mu isi.
“Ni ikihe gihugu cyo mu Isi Nshya mu mwaka wa 1798 cyari kirimo kuzamuka mu bubasha, gitanga isezerano ry’imbaraga n’ubukuru, kandi gikurura amaso y’isi? Gushyira iyi kimenyetso ku cyo isobanura ntibihinyuzwa. Igihugu kimwe, kandi kimwe gusa, ni cyo gihura n’ibisobanuro by’ubu buhanuzi; nta gushidikanya ko cyerekeza kuri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika. Incuro nyinshi, igitekerezo, ndetse hafi n’amagambo nyakuri y’uwo mwanditsi wera, byakoreshejwe batabizi n’umuvugizi ndetse n’umwanditsi w’amateka mu gusobanura ukuzamuka no gukura kw’iki gihugu. Ya nyamaswa yabonwe ‘izamuka iva mu isi;’ kandi, nk’uko abasemuzi babivuga, ijambo ryahinduwemo ngo ‘izamuka’ risobanura mu buryo nyakuri ‘gukura cyangwa kubibuka nk’igihingwa.’” Intambara Ikomeye, 440.
Leta Zunze Ubumwe za Amerika ni yo nyamaswa yo ku isi “izamuka.” Bityo rero, igihe mugenzura ibyo bivugwa muri izi nyandiko, uguhumekerwa kutumenyesha ko ubutumwa buzashingira ku iherezo rigereranywa n’itangiriro, buzashyirwa mu rwego rw’umurongo w’amateka ku wundi murongo w’amateka, kandi bugomba guturuka ku ijwi riri muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika. Birumvikana ko muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika harimo amajwi y’ibinyoma, ariko hakurikijwe kandi hashingiwe ku butware bw’Ijambo ry’Imana, intumwa cyangwa umurimo uwo ari wo wose uri cyangwa ufite inkomoko yawo hanze ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika ni umucyo w’ibinyoma. Ubugenzi bw’Abadiventisiti bwatangiriye muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, butangizwa n’ijwi ry’umuntu n’umuryango washinzwe muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika. Yesu agaragaza iherezo ry’ikintu akoresheje itangiriro ryacyo.
Ufite ugutwi niyumve icyo Umwuka abwira amatorero.