ඌරියා ස්මිත් මෙසේ ලිවීය: “දෙවියන්වහන්සේගේ ජනතාව වූ යුදෙව්වන් සමඟ රෝමය සන්ධානයක් මඟින් සම්බන්ධ වූයේ ක්රි.පූ. 162 දී ය.” නූතන ඉතිහාසඥයන් බොහෝදෙනා එම දිනය ක්රි.පූ. 161 ලෙස සලකති; එමෙන්ම ස්මිත් ද එම පොතේම දෙවරක් ක්රි.පූ. 161 යන්න සඳහන් කරයි. එබැවින් ක්රි.පූ. 162 පිළිබඳ මෙම සඳහන මුද්රණ දෝෂයක් විය හැකි බව මාගේ උපකල්පනයයි.
“23 සහ 24 වන පද මඟින්, ක්රි.පූ. 161 දී යුදෙව්වරුන් හා රෝමවරුන් අතර ඇති වූ සන්ධානයෙන් මෙපිටට, රෝමය සාර්වභෞම ආධිපත්යය අත්පත් කරගෙන තිබූ කාලය දක්වා අප ගෙන එනු ලැබේ.” උරියා ස්මිත්, Daniel and the Revelation, 273.
එකොළොස්වන සහ දොළොස්වන වගන්ති, ක්රි.පූ. 217 දී සිදු වූ, මහා ඇන්ටියෝකස් III විසින් නායකත්වය දෙන ලද සෙලූකීය අධිරාජ්යයත්, පොටලෙමි IV ෆිලොපේටර් රජු විසින් නායකත්වය දෙන ලද මිසරයේ පොටලෙමීය රාජ්යයත් අතර පැවති රෆියා සටනේ ජයග්රහණය සහ එහි අනന്തര ප්රතිඵල හඳුන්වා දෙයි.
අවුරුදු දාහතකට පසු ක්රි.පූ. 200 දී සිදු වූ පානියුම් සටන නැවත වරක් සෙලූසිද් රාජ්යය සහ ටොලමි රාජ්යය අතර සිදු විය.
මක්කබිය විප්ලවය ක්රි.පූ. 167 දී ආරම්භ වූ අතර, එය යුදෙව් ආගමික ආචාරයන් මැඩපැවැත්වීමටත් ග්රීක සංස්කෘතිය බලහත්කාරයෙන් පැනවීමටත් සෙලියුසිද් අධිරාජ්යය කළ උත්සාහයන්ට එරෙහිව යුදෙව්වන් ගෙන ගිය කැරැල්ලයි.
හනුක්කා උත්සවයේදී සැමරෙන ඉතිහාසමය සිද්ධිය සනිටුහන් කරන යෙරුසලමේ දෙවන දේවමාළිගාවේ යළි කැපකිරීම ක්රිස්තු පූර්ව 164 දී සිදු වූ අතර, එය විසිතුන්වන පදයේ සඳහන් “සන්ධිය”ට වසර තුනකට පෙරය. මෙම සිද්ධිය, දේවමාළිගාව අපවිත්ර කර යුදෙව් ආගමික චාරිත්ර නීතිවිරෝධී කළ කුප්රකට ඇන්ටියෝකස් IV එපිෆැනිස් විසින් නායකත්වය දරන ලද සෙලූසිඩ් අධිරාජ්යයේ බලවේගයන්ට විරුද්ධව මක්කබීවරුන් විසින් මෙහෙයවූ සාර්ථක යුධ ව්යාපාරය අනතුරුව සිදු විය. හනුක්කා මඟින් සිහිපත් කෙරෙන එම ජයග්රහණයට ටික කලකට පසු ඇන්ටියෝකස් IV එපිෆැනිස් මිය ගිය අතර, එය ඉතිහාසයේ එම අවස්ථාවෙන් ආරම්භ වන සිරියානු බලයේ අවතරණය සනිටුහන් කරයි.
ක්රි.පූ. 200 දී, (එය පානියම් සටන සිදු වූ කාලයද වූයේය), රෝමය ප්රථම වරට දානියෙල් 11 වන අධ්යායේ අනාවැකිමය ඉතිහාසයට තමන් ඇතුල් කරගත්තේය. එහි දර්ශනය ස්ථාපිත කරන සංකේතය ඇත. එම ඉතිහාසය තුළ එහි අරමුණැති බලපෑම, අඳුරු පසුබිමෙන් තන්තූ ඇද ක්රියා කරන සභාවක සංකේතයක් වන යෙෂබෙල්ගේ ක්රියාව හඳුන්වා දෙයි. එලියා විසින් ඇයගේ අනාවක්තෘවරුන් ඝාතනය කරනු ලැබීම ඇගේ ස්වාමිපුරුෂයා වූ ආහබ් බලා සිටියදී, යෙෂබෙල් සිටියේ සමාරියාවේ සිය නිවසේය. හෙරෝද්ගේ උපන් දින උත්සවයේදී, ඇගේ දියණිය සලෝමෙ හෙරෝදුව ප්රලෝභනය කළ ස්ථානයෙහි, හෙරෝදියාස් සිටියේ නැත. එක්සත් ජනපදයේ ඉතිහාසය තුළ, තීර්හි වෙශ්යාවෙන් නිරූපිත පාප්ධුරය, සංකේතාත්මක අවුරුදු හැත්තෑව අවසන් වන තුරු අමතක කර දමනු ලැබේ. එවිට ඇය පොළොවේ රජවරුන්ට තම වංචනීය ගී ගැයීමට ආරම්භ කරයි. ක්රි.පූ. 200 වසර, 16 වන වාක්යයෙන් නිරූපිත ඉක්මනින් පැමිණෙන ඉරිදා නීතියට මඳක් පෙර, අවසාන දවස්වලදී ඇය රජවරුන්ට ප්රසිද්ධියේ ගායනා කිරීම ආරම්භ කරන කාලයෙහි ප්රතිරූපයක් වෙයි.
ක්රි.පූ. 161 සිට ක්රි.පූ. 158 දක්වා යුදෙව්වරුන්ගේ “සන්ධානය”ට පෙර, මක්කාබියෝවරු ක්රි.පූ. 164 දී හනුකා මගින් සිහිපත් කරනු ලබන පරිදි දේවමාළිගාව නැවත කැප කළහ. ඉන් තුන් අවුරුද්දකට පසුද, සිරියන්වරුන් සමඟ තවදුරටත් පවතින අරගලයක සිටියදීම, මක්කාබීය යුදෙව්වරු උපකාර සඳහා රෝමයට සම්බන්ධ වූහ. එවිට රෝමය සමඟ ඇති කරන ලද එම “සන්ධානය” දෙවියන්වහන්සේගේ අවසාන දිනවල අනාවැකි අධ්යයනය කරන්නන් සඳහා අනාවැකිමය පරීක්ෂාවක් බවට පත්වෙයි.
ඉතිහාසය “සන්ධිය” සිදු වූ අවස්ථාව ලෙස ක්රි.පූ. 161 වර්ෂය හඳුනාගනියි; එහෙත් පුරෝගාමීහු එම ඉතිහාසය ක්රි.පූ. 158 වර්ෂය ලෙස හඳුනාගනිති. මිලර් නිවැරදිද, නැතහොත් නූතන ඉතිහාසඥයෝ නිවැරදිද? මිලර් ක්රි.පූ. 158 වර්ෂයට හයසිය හැට හයක් (666) එක්කර, “දෛනිකය” ඉවත් කරන ලද ක්රි.ව. 508 වර්ෂයට පැමිණියේය. ඔබ කොපමණ සොයා බැලුවද, යුදෙව්වරුන් සහ රෝමවරුන් අතර සන්ධිය ක්රි.පූ. 158 වර්ෂයේ සිදු වූ බවට ඉතිහාසමය ஆதාරයක් සොයාගැනීම, අතිශයින් දුෂ්කර වනු ඇත; එසේ නොවන්නේ නම්, සැබවින්ම අසම්භවය.
දහසයවන පදය ඉරිදා නීතියයි; එහෙත් ඊට පෙර, ක්රි.පූ. 200 වර්ෂයේදී දර්ශනය ස්ථාපිත කිරීම සඳහා රෝමය ඉතිහාසයට ප්රවේශ වේ. මක්කබීය කැරැල්ල ක්රි.පූ. 167දී මෝදේයින්හි ආරම්භ වූ අතර, අවසානයේදී ඔවුහු ක්රි.පූ. 164දී දේවමාළිගාව නැවත අභිෂේක කළහ. එවිට ක්රි.පූ. 161 සිට ක්රි.පූ. 158 දක්වා, යුදෙව්වෝ රෝම බලය සමඟ ගිවිසුමකට ඇතුළත් වෙති. ක්රි.පූ. 161 සිට ක්රි.පූ. 158 දක්වා වූ කාල පරාසය “සන්ධිය” ස්ථාපිත කිරීම සඳහා අවශ්ය වූ කාලයක් නියෝජනය කරයි. මෙම අවබෝධය, ඉතිහාසඥයන්ගේ සාක්ෂියට අනුකූලවද, තවද ස්වාමින්වහන්සේගේ හස්තයෙන් මෙහෙයවන ලද අතර වෙනස් නොකළ යුතු සටහනට අනුකූලවද, “සන්ධිය” හඳුනා ගනියි.
ක්රි.පූ. දෙවන සියවසෙහි යුදා සහ රෝමය වැනි පුරාණ ජාතීන් අතර ගිවිසුම් සාකච්ඡා කිරීමේ ක්රියාවලිය, අදාළ වූ විශේෂ තත්ත්වයන්, රාජතාන්ත්රික ප්රොටෝකෝල, සහ බලසම්බන්ධ ගතිකතා අනුව වෙනස් වූ බව ඉතිහාසඥයෝ අපට දන්වති. සාමාන්යයෙන්, එම ක්රියාවලිය ආරම්භ වන්නේ එක් පාර්ශ්වයක් අනෙක් පාර්ශ්වය සමඟ ගිවිසුමක් හෝ සන්ධානයක් ස්ථාපිත කිරීමට කැමැත්ත ප්රකාශ කිරීමෙනි. යුදා සහ රෝමය පිළිබඳ අවස්ථාවේදී, විධිමත් සන්ධානයක් යෝජනා කිරීම පිණිස රෝමය සමඟ සම්බන්ධතාව ආරම්භ කළේ යුදාය.
යෝජනාව ප්රකාශ කර සාකච්ඡා ආරම්භ කිරීම සඳහා රාජ්යතාන්ත්රික මාර්ග භාවිත කරනු ලැබූවන් ය. මෙය, රෝමයට එහි නායකයන් හෝ නියෝජිතයන් හමුවීමට තානාපතිවරුන් හෝ දූතයන් යැවීම ඇතුළත් විය යුතුය. සාකච්ඡා ආරම්භ වූ පසු, දෙපාර්ශ්වයම යෝජිත ගිවිසුමේ කොන්දේසි විමසා බැලූහ. මෙයට හමුවීම් මාලාවක්, රාජ්යතාන්ත්රික පණිවිඩ හුවමාරුව, සහ සාකච්ඡා පහසු කිරීම සඳහා අතරමැදියන් හෝ මධ්යස්ථකරුවන්ගේ සම්බන්ධ වීම ද ඇතුළත් විය හැක. සාකච්ඡා අතරතුර, එක් එක් පාර්ශ්වය අනෙක් පාර්ශ්වය විසින් යෝජනා කළ කොන්දේසි සලකා බැලූ අතර, ප්රති-යෝජනා ඉදිරිපත් කිරීමට හෝ කිසියම් කොන්දේසි සංශෝධනය කරනු පිණිස ඉල්ලීම් කිරීමට ද හැකි විය. මෙම ක්රියාවලියට ප්රවේශම් සහගත විමර්ශනය, උපදේශකයන් සමඟ මන්ත්රණය, සහ යෝජිත ගිවිසුමේ හැකි ප්රතිලාභ හා අවාසි ඇගයීම ද ඇතුළත් විය හැක.
පාර්ශ්ව දෙකම ගිවිසුමේ කොන්දේසි පිළිබඳ එකඟතාවයකට පැමිණියේ නම්, දෙපාර්ශ්වය විසින් එකඟ කරන ලද නියමයන් සහ කොන්දේසි විස්තර කරන විධිමත් ලේඛන සකස් කරනු ලැබේ. ඉන්පසු එම ගිවිසුම සෑම ජාතියකම අදාළ බලධාරීන් විසින් අනුමත කරනු ලැබිය යුතුය. රෝමයේ අවස්ථාවේදී, මෙයට සෙනෙට් සභාව හෝ වෙනත් පාලන මණ්ඩලයන්ගේ අනුමැතිය සම්බන්ධ විය හැකිය. ඒ හා සමානව, යූදාහිදී, එම ගිවිසුම එහි නායකත්වය හෝ පාලක මණ්ඩලයේ අනුමැතිය අවශ්ය වීමට බොහෝ දුරට ඉඩ ඇත. අනුමත කිරීමෙන් පසු, ගිවිසුම ක්රියාත්මක කරනු ලබන අතර, දෙපාර්ශ්වයම එහි කොන්දේසිවලට අනුකූලව සිටීමට අපේක්ෂා කරනු ලැබේ. මෙයට විවිධ ආකාරයේ සහයෝගිතාව, අන්යෝන්ය ආරක්ෂක ගිවිසුම්, වෙළෙඳ සම්බන්ධතා, හෝ ගිවිසුමේ දක්වා ඇති වෙනත් රාජතාන්ත්රික සම්බන්ධතා ආකාර ඇතුළත් විය හැකිය.
ක්රි.පූ. දෙවන සියවසේදී, යුදයාවෙන් (නැගෙනහිර මධ්යධරණී ප්රදේශයේ පිහිටි) රෝමයට (මධ්යම ඉතාලියේ පිහිටි) ගමන් කිරීම, විශේෂයෙන් පුරාණ ප්රවාහන ක්රමවල සීමාවන් සැලකිල්ලට ගත් විට, දුෂ්කරත් කාලාතීතත් වූ ප්රයත්නයක් වී ඇත. ගනු ලැබූ නිශ්චිත මාර්ගය අනුව, යුදයාව සහ රෝමය අතර දුර ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර් 1,500 සිට 2,000 දක්වා (සැතපුම් 930 සිට 1,240 දක්වා) වේ. පුරාණ කාලයේදී ගොඩබිම් ගමනාගමනයට වඩා මුහුදු ගමන බොහෝවිට වේගවත් හා වඩා කාර්යක්ෂම වූ නමුත්, මුහුදු ගමන පවතින සුළං ප්රවාහයන්ට යටත් වූයේය. යුදයාවේ වරායකින් ඉතාලියේ වරායකට (රෝමයේ වරාය වූ ඔස්ටියා වැනි) නෞකාවකින් ගමන් කිරීම, සුළං තත්ත්ව, මුහුදු ධාරා, සහ භාවිත කළ නෞකාවේ වර්ගය වැනි සාධක අනුව, සති කිහිපයක් ගතවිය හැකි විය.
යුදයෙන් රෝමය දක්වා ගොඩබිම් මාර්ගයෙන් ගමන් කිරීම වඩා මන්දගාමී හා අධික දුෂ්කර වූයේය. ගමන්කරුවන්ට කඳු, නිම්න සහ ගංගා ඇතුළුව විවිධ භූස්වරූප මැදින් මඟ සොයා යාමටත්, දුෂ්කරකම් ලෙස මංකොල්ලකරුවන් හා සතුරු ප්රදේශයන්ට මුහුණ දීමටත් සිදුවනු ඇත. පා ගමනින් හෝ අශ්වයන් විසින් ඇදගෙන යන රථයකින් ගමන් කළහොත්, එය මාස කිහිපයක් ගතවිය හැකි බව ඇස්තමේන්තු කරනු ලැබේ. තවද, මාර්ගවල තත්ත්වය, නවාතැන් හා විවේක ස්ථාන ලැබීමේ හැකියාව, මඟෙහි විවේක ගනිමින් ආහාරපාන සහ අනෙකුත් සැපයුම් නැවත සපයා ගැනීමේ අවශ්යතාවය වැනි කරුණු ද ගමන් කාලයට බලපානු ඇත.
මක්කාබීය යුදෙව්වෝ රෝමය සමඟ සන්ධානයක් සෙවූ විට, ඔවුන්ට රෝමයට දූතයන් යැවීමට අවශ්ය වූවන්ය. එම දූතයන් රෝමානු බලධාරීන් විසින් පිළිගනු ලැබූ පසු, සාකච්ඡා කාලයක් තිබිය යුතුය. නිශ්චිත වාර්තාවක් නොලැබෙන බැවින් මෙය ඓතිහාසික න්යායයක් වුවද, ගිවිසුමක් විධිමත් කරනු ලැබූ පසු, එය තහවුරු කිරීම සඳහා යුදයාවට නැවත ගෙන යා යුතු වූ අතර, අනතුරුව යුදෙව්වන්ගේ පිළිගැනීම තහවුරු කිරීම සඳහා බොහෝ දුරට එය නැවත රෝමයට ගෙන යා යුතු වූවා යැයි සැලකේ. එම කාලවකවානුව තුළ සන්ධානයක් පිහිටුවීමේ ක්රියාවලිය වසරක් තුළ සම්පූර්ණ කරනු ලැබූ බව විශ්වාස කිරීම සම්භවයෙන් ම අසම්භවීය; එබැවින් “සන්ධානය” යන්න ක්රි.පූ. 161 සිට ක්රි.පූ. 158 දක්වා වූ ක්රියාවලියක් නියෝජනය කරන්නේය යන අවබෝධය, දහසය වන පදයේ ඉරිදා නීතියට ගෙන යන ඉතිහාසය හඳුනා දක්වන අනෙකුත් අනාගතවාණි රේඛා සමඟ ගැළපේ.
ඉතිහාසඥයන් සියල්ලෝම මක්කබි යුදෙව්වන් විසින් ආරම්භ කරන ලද්දක් බවට එකඟ වන “සන්ධානයක්” ක්රි.පූ. 161 දී යුදයාවේදී ආරම්භ විය. එහි අරමුණ වූයේ, ක්රි.පූ. 167 දී තම කැරැල්ල ආරම්භ වූ දා සිට ඔවුන් සටන් කරමින් සිටි සිරියන්වරුන්ට එරෙහිව යුදෙව්වන්ට සහාය ලබාගැනීමය. මෙම කැරැල්ලට ගිනිදැල් දැල්වූයේ යුදෙව් පූජකයෙකු වූ මත්තතියස් සහ ඔහුගේ පුත්රයන් පස්දෙනා, විශේෂයෙන්ම යූදස් මක්කබියස්, විසින් සෙලෙවකිඩ් පාලක ඇන්ටියෝකස් IV එපිෆැනේස් විසින් පනවන ලද හෙලෙනීකරණ ප්රතිපත්තිවලට එරෙහිව ප්රතිරෝධය දැක්වීමට කළ උත්සාහයන්ය. මෙම ප්රතිපත්ති අතර යුදෙව් ආගමික ආචාරයන් මර්දනය කිරීමට කළ ප්රයත්නයන් සහ ග්රීක චාරිත්ර හා විශ්වාස අනුගමනය කිරීමට බල කිරීම ඇතුළත් විය.
කැරළියට ප්රේරක වූයේ මොදෙයින් ගම්මානයේ සිදු වූ එක් සිද්ධියක් වන අතර, එහිදී මත්තතියස් ග්රීක දේවතාවෙකුට පූජාවක් ඔප්පු කරන ලෙස නිකුත් කළ ආඥාවකට අනුකූල වීමට ප්රතික්ෂේප කළේය. “මොදෙයින්” යන නාමය හෙබ්රෙව් වචනයක් වන “මෝදීයා” වෙතින් උද්භව වී ඇති අතර, එහි අර්ථය “ප්රකාශ කිරීම” හෝ “විරෝධය පළ කිරීම” යන්නයි. තම විරෝධය ප්රකාශ කරමින්, මත්තතියස් එම පූජාව ඉටු කිරීමට සූදානම්ව සිටි ධර්මභ್ರഷ്ട යුදෙව්වෙකු මරා දැමූ අතර, ඔහු සහ ඔහුගේ පුත්රයෝ කඳුකර ප්රදේශ වෙත පලා ගොස්, සෙලියුසිද් හමුදාවන්ට එරෙහිව ගෙරිල්ලා යුද්ධ ව්යාපාරයක් ආරම්භ කළහ. මක්කබීය කැරළිය වසර කිහිපයක් පුරා පැවති අතර, එම කාලය තුළ මක්කබීයෝ සෙලියුසිද්වරුන් සහ ඔවුන්ගේ මිත්රයන්ට එරෙහිව බොහෝ සටන්වල නිරත වූහ. සංඛ්යාවෙන් බෙහෙවින් අඩුව තිබියදීත්, යුද්ධෝපකරණවලින්ද බෙහෙවින් පහත් තත්ත්වයක සිටියදීත්, මක්කබීයෝ වැදගත් ජයග්රහණ කිහිපයක් අත්කර ගත්හ.
සෙලූසිද් අධිරාජ්යය යුදෙව්වන් මත ග්රීසියේ ආගම පනවීමට උත්සාහ කරමින් සිටියේය; ග්රීකයන් අවසාන දිනවල ගෝලීයවාදීන්ගේ නිරූපණයකි. ඔවුන්ගේ ආගම, දැනට බැංකු පද්ධතියේ, ප්රධාන ප්රවෘත්ති මාධ්යයේ, අධ්යාපන මධ්යස්ථානවල ගෝලීයවාදී බලවේගයන් විසින්, සහ නීතිවිරෝධී විදේශිකයන් බලහත්කාරයෙන් සංක්රමණය කරවීම මගින් ජාතික විශේෂත්වයන් බිඳහෙළමින්, එක්සත් ජනපදය හා ලෝකය මත බලහත්කාරයෙන් පනවාගෙන යනු ලබන “වෝක්වාදය” තුළ ප්රකාශ වේ. ඇන්ටියෝකස් එපිෆනීස් යුදෙව්වන් මත ග්රීක ආගම බලහත්කාරයෙන් පනවමින් සිටි කාලයේ, ඔහුගේ උත්සාහයන් සමඟ සහයෝගයෙන් ක්රියා කළ යුදෙව්වෝ සිටියහ. මක්කාබීවරු ග්රීසියේ ආගමට ප්රතිරෝධය දක්වමින් සිටි, ධර්මභ්රෂ්ට වූ යුදෙව්වන්ගේ එක් කණ්ඩායමක් නිරූපණය කරති; එහෙත් ග්රීක ආගම බලාත්මක කිරීමේ කාර්යයට සහය දක්වමින් සිටි, තවත් ධර්මභ්රෂ්ට යුදෙව් කණ්ඩායමක්ද සිටියේය.
දහසය වන පදය ඉක්මනින් පැමිණෙන ඉරිදා නීතියත්, නාගයා, මෘගයා හා බොරු අනාගතවක්තෘගේ ත්රිත්ව සංගමයත් වේ. එම ඉතිහාසයට පෙර, දහතුන්වන පදයේ සිට පහළොස්වන පදය දක්වා, හතළිස්වන පදයේ සඳහන් යුද්ධ තුන සිදුවේ; එනම් දසවන පදයෙන් (1989), එකොළොස්වන හා දොළොස්වන පදයන්ගෙන් (යුක්රේන යුද්ධය), සහ පානියුම් සටනෙනි. පානියුම් සටන නියෝජනය කරන්නේ, අං දෙක ඇති භූමි මෘගයා ගෝලීයවාදියාගේ ආගමික හා දේශපාලන දර්ශන මත ජය ලබන යුද්ධයකි.
එම සටනේදී, එක්සත් ජනපදයේ අවසාන ජනාධිපතිවරයා, එකොළොස්වන සහ දොළොස්වන පදවලින් නිරූපිත පූටින්ගේ ජයග්රහණයෙන් පසුව ඇතිවන බිඳවැටීමේ ප්රතිවිපාක සමඟ කටයුතු කළ යුතුය. රුසියාවේ බිඳවැටීමෙන් ඇතිවන අනന്തര ප්රතිඵල විසඳා ගැනීම සඳහා ඔහු NATO සමඟ, හෝ එක්සත් ජාතීන් සමඟ, සන්ධානයක් ගොඩනඟනු ඇත; එම සන්ධානයේ ඉතිහාසය තුළ ඔහු පානියුම් සටනේදී එක්සත් ජාතීන් සමඟ සම්බන්ධ වනු ඇත. හතළිස්වන පදයේ තුන්වන සටන, හතළිස්වන පදයේ පළමු සටන මෙන් වනු ඇත. සෝවියට් සංගමය එක්සත් ජනපදයේ ආර්ථික හා යුද බලවේගය යටතේ බිඳවැටුණු සේම, එක්සත් ජාතීන්ගේ ගෝලවාදීහු “පෙරෙස්ත්රොයිකා” යනුවෙන් හැඳින්වූ, සෝවියට් සංගමය ප්රතිසංස්කරණය කිරීම සඳහා ගොර්බචොව් ගත් උත්සාහයන්හි ප්රධාන සංරචකය, නැවත කිරීමට බල කෙරෙනු ඇත; එහෙත් අවසානයේදී එය සෝවියට් පද්ධතිය ගැලවී යාමටත්, සෝවියට් සංගමයේ අවසාන විසුරුවා හැරීමටත් දායක වූහ.
තුන්වැනි සටන පළමු සටන මඟින් නිරූපණය කරනු ලබන අතර, ආර්ථික හා යුදමය පීඩනය මඟින්, රේගන් විසින් නියෝජනය කරනු ලබන ට්රම්ප්, “පෙරස්ත්රොයිකා” යනුවෙන් හැඳින්වෙන දෙයට, එනම් ප්රතිව්යුහගත කිරීමකට හෝ ප්රතිසංස්කරණයකට, එක්සත් ජාතීන් සංවිධානය බල කරනු ඇත. එම ප්රතිව්යුහගත කිරීම එක්සත් ජාතීන් සංවිධානය වන දස රජුන්ගේ පද්ධතියේ ශීර්ෂස්ථානය මත එක්සත් ජනපදය පිහිටුවනු ඇත. එවිට එම සටන තුළ, ට්රම්ප් එවකට ජයග්රහණය කරමින් සිටින එම පද්ධතියේ ආරක්ෂකයා බවට තමන්ව ප්රකාශ කරමින්, පාප්පත්වය ඉතිහාසයට තමන්ව හඳුන්වා දෙනු ඇත.
එම ඉතිහාසයේම, අබ්රහම් ලින්කන්ට මුහුණ දීමට බල කෙරුණු අභ්යන්තර සිවිල් යුද්ධයකට මුහුණ දීමට ට්රම්ප්ටද බල කෙරෙනු ඇත. එම සිවිල් යුද්ධය එක්සත් ජනපදය තුළ ඇති, එකිනෙකට විරුද්ධ වූ, ධර්මභ්රෂ්ට කණ්ඩායම් දෙකක් අතර වන්නේය. එක් පන්තියක්, දේශපාලන පක්ෂ දෙකෙහිම ප්රගතිශීලී ගෝලීයවාදීන් වන, woke-ism හි ආගම සහ දර්ශනය පිළිගෙන ඇති අය විසින් නියෝජනය කරනු ලැබේ. අනෙක් පන්තිය (MAGA-ism) තමන් සැබෑ ප්රොටෙස්තන්ත්වරුන් බව ප්රකාශ කරන්නේය, එහෙත් ඔවුහු 1844 දී එම ගෞරවනාමය අහිමි කරගත්හ.
ජනාධිපතිවරයාගේ පාර්ශ්වය MAGA-වාදය මඟින් නිරූපණය වන අතර, සත්ය ප්රොතෙස්තන්තවාදය හා ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව ආරක්ෂා කරනු ලබන බව කියන මඟ වැරදි ප්රකාශය මත එය පදනම් වී ඇත. Woke-වාදයේ ප්රකාශය නම් මාතා භූමියේ ආගම, නව යුගවාදය, සහ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව ක්රියාත්මක වන්නේ ආරම්භක පියවරුන්ගේ පුරාණ අදහස් මත නොව, සමාජයේ ප්රමිතීන්හි පවතින වර්තමාන තත්ත්වයන් අනුව බවට ඇති විශ්වාසයයි.
ක්රි.පූ. 167 දී මොදේයින්හි ආරම්භ වූ කැරැල්ලෙන් නිරූපිත වන පරිදි, එක්සත් ජනපදය තුළ ගෝලීයවාදී-ප්රගතිශීලී ඩෙමොක්රටිකයන්ගේ උත්සාහයන් මත්තතියස් (ට්රම්ප්) අවසන් කරනු ඇත. එවිට, හනුක්කා පිළිපැදීම මගින් අනුස්මරණය කරනු ලබන පරිදි, මක්කබීවරුන් විසින් දේවමාළිගාව යළි කැප කළ ක්රි.පූ. 164 වසරේ ඉතිහාසය ට්රම්ප් නැවත ක්රියාත්මක කරනු ඇත. එවිට ක්රි.පූ. 161 සිට ක්රි.පූ. 158 දක්වා නිරූපිත කාලය තුළ, ආගමික බලය හා දේශපාලනික බලය අතර අවිධිමත් සම්බන්ධතාවයක් හඳුනාදක්වන රූපයක් වන, පප්වාදයේ රූපය ස්ථාපිත කිරීම සඳහා ට්රම්ප් අවසාන තල්ලුව ආරම්භ කරනු ඇත. ක්රි.පූ. 158 දී, දහසයවන පදයේ ඉක්මනින් පැමිණෙන ඉරිදා නීතිය බලාත්මක කරනු ලබන විට, එම සන්ධානය ක්රියාත්මක කරනු ලැබේ.
දානියෙල් 11 පරිච්ඡේදය ප්රථමයෙන් රෝමය දේශපාලනික ලෙස බලය අත්පත් කරගන්නා ආකාරය හඳුන්වා දෙයි; එවිටම, දානියෙල් එම එකම ඉතිහාසය නැවත ප්රකාශ කර එය විස්තාරණය කරමින්, එම ඉතිහාසය තුළම රෝමය දෙවියන්වහන්සේගේ ජනතාව සමඟ කටයුතු කරන ආකාරය හඳුන්වන රේඛාවක් ඉදිරිපත් කරයි. 16 වන වගන්තියෙන් 19 වන වගන්තිය දක්වා, පිළිකුල්කාර රෝමය ලෝකය පාලනයට ගැනීමට තිබූ බාධක තුන නිරූපණය කර ඇත. 16 වන වගන්තියේ, ක්රි.පූ. 65 දී සිරියාව පිළිකුල්කාර රෝමය විසින් ජයගන්නා ලදී; අනතුරුව ක්රි.පූ. 63 දී යුදයාව පොම්පෙයි විසින් ජයගන්නා ලදී. 16 වන වගන්තිය රෝමය මහිමාන්විත දේශයේ සිටීමට නියමිත වූ කාලය හඳුන්වා දෙයි; එසේ කිරීමෙන්, එය එම පරිච්ඡේදයේම 41 වන වගන්තියේ සඳහන් ඉරිදා නීතියේ සංකේතමය පූර්වරූපයක් වන්නේය.
යෙරුසලමේ අභ්යන්තරයේ සිවිල් යුද්ධයක් සිදුවෙමින් තිබූ අතරතුර, ජයග්රහණය සිදු වූ ඉතිහාසය ක්රි.පූ. 63 [1863ට සමාන්තරව] දී සිදු වූ බව සටහන් කර ගැනීම වැදගත්ය. උරියා ස්මිත් මෙසේ ප්රකාශ කළේය: “පොන්ටස් රාජ්යයේ රජු වූ මිත්රිඩේටස්ට එරෙහි සිය අභියෝගයෙන් පොම්පේ ආපසු පැමිණි විට, යූදයේ කිරුළ සඳහා හයිර්කැනස් සහ අරිස්ටොබුලස් යන තරඟකරුවන් දෙදෙනෙක් අරගල කරමින් සිටියහ.”
“හයිර්කේනුස්” සහ “අරිස්තෝබුලස්” යන නම් දෙකම ග්රීක මූලාරම්භයක් ඇති අතර, විශේෂයෙන් හෙලෙනිස්තික යුගය සහ හස්මෝනීය රාජවංශය තුළ යුදෙව් ඉතිහාසයේ සන්දර්භයෙහි ඉතිහාසමය වැදගත්කමක් දරයි. “හයිර්කේනුස්” යනු ග්රීක වචනයක් වන “හුර්කානොස්” වෙතින් උද්භව වූ නාමයක් වන අතර, එය බොහෝවිට පර්සියානු භාෂාවේ “වෘකයා” යන අර්ථය දෙන “හුර්කන්” යන වචනයෙන් ආරම්භ වී තිබිය හැක. හයිර්කේනුස් යනු හස්මෝනීය ආණ්ඩුකාරයන් කිහිපදෙනෙකු විසින් දරන ලද නාමයකි. “අරිස්තෝබුලස්” යන්නෙහි අර්ථය “ශ්රේෂ්ඨ උපදේශකයා” හෝ “ශ්රේෂ්ඨ උපදේශක” යන්නයි. අරිස්තෝබුලස් ද හස්මෝනීය ආණ්ඩුකාරයන් කිහිපදෙනෙකු විසින් දරන ලද තවත් නාමයක් විය. “හයිර්කේනුස්” සහ “අරිස්තෝබුලස්” යන නම් දෙකම හස්මෝනීය යුගයේ යුදෙව් ඉතිහාසයේ වැදගත් පුද්ගලයන් සමඟ සම්බන්ධ වූ නම් වෙති. ඔවුහු යූදයාවේ හස්මෝනීය රාජ්යයේ පාලනයෙහි හා විස්තාරණයෙහි වැදගත් භූමිකාවන් ඉටු කළ ආණ්ඩුකාරයෝ වූහ. ක්රිස්තුස්වහන්සේගේ කාලයේ හස්මෝනීය රාජ්යයේ අනාවැකිමය වංශජයන් සහ නියෝජිතයන් වූයේ පරිසිවරුන්ය.
පොම්පේ යෙරුසලම ජයගත් විට, ක්රි.පූ. 167 දී මොදෙයින් විසින් නිරූපිත වූ කැරැල්ලේ කාලය දක්වාම තම ආරම්භය අනුරේඛනය කළ දේශපාලන පක්ෂ දෙකක් පැවතිණ. පොම්පේ එම කැරැල්ලට ඇදගනු ලැබූ පසු, ඔහු යෙරුසලම අල්ලාගැනීමට තීරණය කළේය; අරිස්ටොබුලස්ගේ දේශපාලන පක්ෂය ඔහුට ප්රතිරෝධය දැක්වීමට තීරණය කළ අතර, හයිර්කැනස්ගේ පක්ෂය පොම්පේට දොරටු විවෘත කිරීමට තීරණය කළේය. එවිට පොම්පේ යෙරුසලමට එරෙහිව තම ආක්රමණය ආරම්භ කළේය; මාස තුනකට පසු යෙරුසලම සදාකාලිකවම රෝමයේ අධිකාරිත්වය යටතට පත් විය.
දහනවවන පදය වන විට, තුන්වැනි හා අවසාන බාධාව වූ මිසරය, රෝමය විසින් යටත් කරගන්නා ලදී. ඉන්පසු විසිවන පදයේ, ක්රිස්තුස්වහන්සේගේ උපත හඳුනා දක්වනු ලබන්නේ, දානියෙල් එම ඉතිහාසය තුළ රෝමය දෙවියන්වහන්සේගේ ජනතාව සමඟ කෙසේ ක්රියා කරනු ඇත්දැයි විස්තර කිරීමට ආරම්භ කරන බැවිනි. විසිඑක්වන හා විසිදෙවන පදවල ක්රිස්තුස්වහන්සේ කුරුසියේ ඇණ ගසනු ලබති. විසිතුන්වන පදයේදී, ක්රි.පූ. 161 සිට ක්රි.පූ. 158 දක්වා ආරම්භ වූ සන්ධානය, “අපට රජෙක් නැත, කේසර් හැර” යයි පථභ්රෂ්ට යුදෙව්වන් ප්රකාශ කළ කුරුසිය විස්තර කරන පදවලට වහාම පසු හඳුනා දක්වනු ලැබේ. ග්රීක ආගමික දර්ශනයේ ආක්රමණවලට ප්රතිරෝධය දැක්වූද, එසේ කිරීමේදී රෝමය සමඟ අශුද්ධ සම්බන්ධතාවක් පිහිටුවාගත්ද, මක්කබිවරුන් විසින් නියෝජනය කරනු ලබන පථභ්රෂ්ට යුදෙව්වන්ගේ පෙළපත, ඔවුන්ගේ අශුද්ධ සම්බන්ධතාවයේ ඵල සම්පූර්ණයෙන් ප්රකාශ වූ කුරුසියේ ඉතිහාසය හඳුන්වා දෙන පදයට අනතුරුව පැමිණේ.
සෙකිනා දේවමහිමය සත්තරිස් අවුරුදු වහල්කමෙන් පසු ගොඩනැගූ දේවමාළිගාවට කිසිදා ආපසු නොපැමිණියේය. මලාකි විසින් ප්රකාශ කළ අවසාන භවिष्यවాణි සාක්ෂිය ක්රිස්තු පූර්ව පස්වන සියවසේ මැද භාගය ආසන්නයේ දී දෙන ලද්දේය. මක්කබීවරුන් ගෝලීයවාදී ග්රීක බලපෑමට එරෙහිව නැගී සිටීමට පෙර, සිය ගණනක් වර්ෂ ගණනාවක් පුරා දෙවියන්වහන්සේගේ දෘශ්යමාන සන්නිධානයක්වත්, කිසිඳු භවिष्यවాణි සාක්ෂියක්වත් නොතිබුණේය. ඔවුන්ගේ කැරැල්ලේ ආරම්භයේදීම, රජවරුන් දෙදෙනාම පූජකයාගේ භූමිකාව ඉටු කර දේවමාළිගාවේ පූජාවක් ඔප්පු කිරීමට උත්සාහ කළ කාලයේ, පටොලෙමියුස් සහ උස්සියා රජු දෙදෙනා උත්සාහ කළ එම කැරැල්ලම ඔවුහු ඉටු කළහ.
යොනාථාන් අප්පූස් (යොනාථාන් මක්කාබියුස් යන නාමයෙන්ද ප්රසිද්ධ) මක්කාබීය විරෝධතා ආරම්භ කළ මත්තතියස්ගේ පුත්රයන්ගෙන් එක් අයෙකි; තවද සෙලූසීය අධිරාජ්යයට එරෙහි යුදෙව් කැරැල්ලට නායකත්වය දීමෙහි ඔහු වැදගත් භූමිකාවක් ඉටු කළේය. ඔහුගේ සොහොයුරු යුදාස් මක්කාබි යුද්ධයේදී මරණයට පත්වීමෙන් පසු, යොනාථාන් මක්කාබීය හමුදාවන්ගේ නායකත්වය භාරගත්තේය. තම යුධමය හා දේශපාලන නායකත්වයට අමතරව, යොනාථාන් මහ පූජක තනතුරද භාරගෙන, යුදෙව් ජනතාවගේ ආත්මික නායකයා ලෙසද සේවය කළේය. නායකයා සහ මහ පූජකයා යන ද්විත්ව භූමිකාවන් යොනාථාන් විසින් දරණ ලද එකතුව යුදෙව් ඉතිහාසයේ වැදගත් වර්ධනයක් සලකුණු කළේය; මන්ද, එමගින් හස්මෝනීය වංශය තුළ දේශපාලනික හා ආගමික අධිකාරිය දෙකම එක්රැස් කරනු ලැබීය. ඔහුගේ නායකත්වය යුදෙව් ස්වාධීනත්වය ශක්තිමත් කිරීමට සහ යූදයාවේ හස්මෝනීය පාලනය ස්ථාපිත කිරීමට උපකාරී විය.
රෆියාහි ජයග්රහණයෙන් පසු ටොලෙමි උත්සාහ කළ එම පാപයම මක්කබීයන්ගේ කැරැල්ලේ මුල්ම ආරම්භයේදීම ඉටු කරනු ලැබීය. එය රජ උස්සියාගේ කාලයේදී පූජකයන් විසින් ප්රතිරෝධ කරන ලද එම පಾಪයම විය; නමුත් දෙවියන්වහන්සේගේ දේවමාළිගා සේවාවන් ආරක්ෂා කිරීම බවට මක්කබීයන් ප්රකාශ කළ ආරක්ෂාව, සභාව හා රාජ්යය එකට බැඳීමේ ව්යාජමඟ ගත් හා විද්රෝහී ප්රකාශනයක් වූ අතර, ඒ නිසාම, බයිඩන්ගේ ගෝලීයවාදී ‘වෝක්’-වාදයේ ආක්රමණයන්ට එරෙහිව ට්රම්ප්ට සහාය දීමට දැන් එක්රැස් වෙමින් සිටින ධර්මභ්රෂ්ට ප්රොටස්ටන්ට්වාදයේ විද්රෝහයට ආදර්ශවත් සංකේතයකි.
බයිබලය උගන්වන්නේ, ඔවුන්ගේ පලවලින් ඔබ ඔවුන්ව හඳුනාගන්නා බවය; ක්රිස්තුස්වහන්සේගේ කාලයේ සිටි පරිසිවරු මත්තතියස්ගෙන් ආරම්භ වූ හස්මෝනීය වංශයේ අවසාන ශේෂයන් වූහ. මත්තතියස්ද, ඔහු ආරම්භ කළ කැරැල්ලද, පරිසිවාදයේ පල දරා සිටියේය; “Make America Great Again” යන සංකල්පයට සහාය දක්වන ධර්මභ്രෂ්ට ප්රොටෙස්තන්තයන්ද එසේමය. ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව මඟින් සභාව හා රාජ්යය එකිනෙකින් වෙන්ව තබන බව තේරුම් ගත් කාලයේ ඇමරිකාව මහත් වූ නමුත්, හනුක්කා මංගල්යය මඟින් සමරනු ලබන ජයග්රහණයෙන් නිරූපිත ව්යාජ අද්භූතයේදී, ඉරිදා නීති සම්පාදනය සඳහා වූ ව්යාපාරය ප්රකාශිතව ඉදිරියට පැමිණෙනු ඇත.
අපි මෙම අධ්යයනය ඊළඟ ලිපියේදී තවදුරටත් ගෙන යන්නෙමු.
තෙවන දූතයාගේ පණිවිඩයේ සත්යයන් ඉදිරිපත් කළ අය මෙතෙක් බොහෝවිට හුදෙක් භීතිය පතුරවන්නන් ලෙස සැලකී ඇත. ආගමික අසහනය එක්සත් ජනපදයේ පාලනය අත්පත් කරගනු ඇතැයිද, දෙවියන්වහන්සේගේ ආඥා පවත්වන්නන්ට පීඩා කිරීමට සභාව සහ රාජ්යය එකතු වනු ඇතැයිද කළ ඔවුන්ගේ අනාවැකි, පදනම් රහිත හා විකාරජනක ලෙස ප්රකාශ කරනු ලැබ ඇත. මේ දේශය ආගමික නිදහස ආරක්ෂා කරන්නා වූ තම පැරණි ස්වභාවය හැර වෙනත් කිසිවක් බවට කිසිදිනෙක පත්විය නොහැකි බව දැඩි විශ්වාසයෙන් ප්රකාශ කරනු ලැබ ඇත. එහෙත් ඉරිදා දින පවත්වීම බලගැන්වීම පිළිබඳ ප්රශ්නය පුළුල් ලෙස උද්වේගයට ලක්ව තිබෙන බැවින්, මෙතෙක් දිගු කලක් සැක කරනු ලැබූද විශ්වාස නොකළද තිබූ එම සිද්ධිය ළඟා වෙමින් තිබෙන බව දක්නට ලැබේ; එවිට තෙවන පණිවිඩය පෙර එයට ලැබිය නොහැකිව තිබූ බලපෑමක් උත්පාදනය කරනු ඇත.
“සෑම පරම්පරාවකදීම දෙවියන්වහන්සේ පාපය තරවටු කිරීම පිණිස, ලෝකය තුළද සභාව තුළද, තම සේවකයන් එවා ඇත. එහෙත් ජනතාව තමන්ට මෘදු දේවල් කථා කරනු ලැබීම ආශා කරති, එබැවින් පිරිසිදු, අලංකාරකරණයකින් තොර සත්යය පිළිගත නොහැකි වන්නේය. බොහෝ ප්රතිසංස්කාරකයෝ තම සේවාව අරඹන විට, සභාවේ හා ජාතියේ පාපයන්ට එරෙහිව නැගී සිටීමේදී මහත් විචක්ෂණභාවයක් පාවිච්චි කිරීමට තීරණය කළහ. ඔවුහු බලාපොරොත්තු වූයේ, පිරිසිදු ක්රිස්තියානි ජීවිතයක ආදර්ශය මඟින් ජනතාව බයිබලයේ ධර්මෝපදේශ වෙත නැවත ගෙන ඒමය. නමුත් එලියා මත පැමිණි ආකාරයෙන්ම දෙවියන්වහන්සේගේ ආත්මය ඔවුන් මතද පැමිණියේය; එය ඔහු දුෂ්ට රජෙකුගේද ධර්මභ્રഷ്ട ජනතාවකගේද පාපයන් තරවටු කිරීමට උද්දීපනය කළ පරිදිම, ඔවුන්වද එසේ උද්දීපනය කළේය. ඔවුන්ට බයිබලයේ සරළ ප්රකාශන—ඔවුන් ඉදිරිපත් කිරීමට මැලිකමක් දැක්වූ ධර්මෝපදේශ—දේශනා කිරීමෙන් වැළකී සිටිය නොහැකි විය. සත්යයත් ආත්මයන්ට තර්ජනය කළ අනතුරත් උද්යෝගයෙන් ප්රකාශ කිරීමට ඔවුහු බලපෑමට ලක් වූහ. ස්වාමින්වහන්සේ ඔවුන්ට දුන් වචන ඔවුහු ප්රතිවිපාකවලට භය නොවී ප්රකාශ කළහ; ජනතාවටද එම අනතුරු ඇඟවීම අසන්නට බලකරනු ලැබීය.”
“මේ අනුව තුන්වන දූතයාගේ පණිවුඩය ප්රකාශ කරනු ලබන්නේ ය. එය අතිශය මහත් බලයෙන් දෙනු ලබන කාලය පැමිණෙන විට, ස්වාමීන්වහන්සේ තම සේවයට තමන් කැපකරන්නන්ගේ සිත් මඟපෙන්වමින්, නම්ර උපකරණයන් මඟින් ක්රියා කරන සේක. කම්කරුවන් සුදුසුකම් ලබනු ඇත්තේ සාහිත්යමය ආයතනවල පුහුණුවෙන් නොව, උන්වහන්සේගේ ආත්මයාණන්ගේ අභිෂේකයෙනි. ඇදහිල්ල හා යාච්ඤාව ඇති මනුෂ්යයෝ, දෙවියන්වහන්සේ ඔවුන්ට දෙන වචන ප්රකාශ කරමින්, ශුද්ධ උද්යෝගයකින් පිටත්ව යාමට බලකෙරෙනු ඇත. බාබිලෝනයේ පාප ප්රකාශ කරනු ලබන්නේ ය. සිවිල් අධිකාරිය මඟින් සභාවේ පිළිපැදීම් බලහත්කාරයෙන් පනවන විට ඇතිවන භයානක ප්රතිඵල, ආත්මවාදයේ ආක්රමණ, පාප්පීය බලයේ රහසිගත නමුත් වේගවත් ප්රගතිය—මේ සියල්ලම හෙළිදරව් කරනු ලබන්නේ ය. මේ ගම්භීර අනතුරු ඇඟවීම් මඟින් ජනතාව උද්දීපනය කරනු ලබනු ඇත. දහස් ගණන් මත දහස් ගණන්, මෙවැනි වචන කිසිදා අසා නොතිබූ අය, සවන් දෙනු ඇත. බාබිලෝනය යනු සභාව බවත්, ඇයගේ වැරදි සහ පාපයන් නිසාත්, ස්වර්ගයෙන් ඇයට එවනු ලැබූ සත්යය ප්රතික්ෂේප කළ බැවින් ඇය වැටී ගොස් ඇති බවත් දෙන සාක්ෂිය ඔවුහු විස්මයෙන් අසති. ජනතාව තමන්ගේ පෙර ගුරුවරුන් වෙත, මේ දේවල් එසේ ද යන උනන්දුවෙන් පිරුණු ප්රශ්නය සමඟ යන විට, සේවකයෝ ඔවුන්ගේ භීතිය සන්සුන් කිරීමටත්, අවදි වූ හෘදසාක්ෂිය නිශ්ශබ්ද කිරීමටත්, ප්රබන්ධ ඉදිරිපත් කරමින්, සුමට දේවල් අනාවැකි කියති. එහෙත් බොහෝදෙනෙක් මනුෂ්යයන්ගේ පමණක් අධිකාරියෙන් සෑහීමකට පත්වීම ප්රතික්ෂේප කර, පැහැදිලි ‘ස්වාමීන්වහන්සේ මෙසේ කියන සේක’ යන්නක් ඉල්ලා සිටින බැවින්, ජනප්රිය සේවය, පුරාණයේ පරිසිවරුන් මෙන්, තමන්ගේ අධිකාරිය ප්රශ්න කරනු ලැබීම නිසා කෝපයෙන් පිරී, එම පණිවුඩය සාතන්ගෙන් පැමිණි එකක් ලෙස හෙළා දකිමින්, එය ප්රකාශ කරන්නන්ට අපහාස කිරීමටත් පීඩා කිරීමටත් පාපයට ප්රේම කරන ජන සමූහයන් උසිගන්වනු ඇත.”
“මෙම විවාදය නව ක්ෂේත්රයන් වෙත පැතිර යන විටත්, ජනතාවගේ මනස දෙවියන්ගේ පාගාදමන ලද ව්යවස්ථාව වෙත යොමු කරවන විටත්, සාතන් ක්රියාශීලී වේ. මෙම පණිවිඩයට සංගත වන බලය, එයට විරුද්ධව සිටින අයවන් වියරු කරනු ඇත. එම ආලෝකය ඔවුන්ගේ රැළ මත බබළා නොයන පිණිස, එය වසා දමනු සඳහා පූජකවරු අතිමානුෂීය මෙන් පෙනෙන උත්සාහයන් දරනු ඇත. ඔවුන්ගේ අණසකට ඇති සෑම උපක්රමයකින්ම, මේ ජීවනාත්මක ප්රශ්න පිළිබඳ සාකච්ඡාව මර්දනය කිරීමට ඔවුහු උත්සාහ කරනු ඇත. සභාව සිවිල් බලයේ ශක්තිමත් බාහුවට ආයාචනා කරයි; මෙම ක්රියාවේදී, කතෝලිකයෝ හා ප්රොතෙස්තන්තයෝ එක්වෙති. ඉරිදා පිළිපැදවීම බලගන්වන ව්යාපාරය වඩාත් ධෛර්යවත් සහ නිශ්චිත වන විට, ආඥා පිළිපදින්නන්ට විරුද්ධව නීතිය කැඳවනු ලැබේ. ඔවුන්ට දඩ සහ සිරදඬුවම් ගැන තර්ජනය කරනු ලැබේ; තවද, සමහර අයට ඔවුන්ගේ ඇදහිල්ල අත්හරින ලෙස පොළඹවීම් වශයෙන් බලපෑම් සහිත තනතුරු, සහ අනෙකුත් ත්යාග හා වාසි ද පිරිනමනු ලැබේ. එහෙත් ඔවුන්ගේ අචල පිළිතුර නම්: ‘දෙවියන්වහන්සේගේ වචනයෙන් අපගේ වැරැද්ද අපට පෙන්වන්න’ යන්නයි—සමාන තත්වයන් යටතේ ලූතර් විසින් ඉදිරිපත් කළ එම ඉල්ලීමමය. අධිකරණ ඉදිරියට පමුණුවනු ලබන අය සත්යය සඳහා ප්රබල ලෙස නිදහසට කරුණු ඉදිරිපත් කරති; ඔවුන්ට සවන් දෙන සමහරුන්, දෙවියන්වහන්සේගේ සියලු ආඥා පිළිපැදීම සඳහා තම ස්ථාවරය ගන්නට පෙළඹෙති. මෙසේ, වෙනත් ආකාරයකින් මෙම සත්යයන් ගැන කිසිවක් නොදැන සිටින දහස් ගණනක් ඉදිරියෙහි ආලෝකය ගෙන එනු ලැබේ.” The Great Controversy, 605, 606.