එළිදරව් පොතේ නවවැනි පරිච්ඡේදයේ නිනිවයේ සටන නිරූපණය කරන “යතුර”, හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් ඇති කළ ඉතිහාසයක් තුළින් ඉටු විය; ඇත්තෙන්ම, යතුරකින් සිදු වන්නේ ද එයම ය. මාගේ ප්‍රකාශය වන්නේ නිනිවයේ සටන ඉස්ලාමයේ නැඟීම සනිටුහන් කළ ඓතිහාසික යතුර වූවා පමණක් නොව, එය අනාවැකිමය යතුරක් ද වන බවයි. එම සටනේ අනාවැකිමය ගතිකත්වය, දානියෙල් සහ එළිදරව් පොත්වල දක්වා ඇති බයිබලීය අනාවැකිවල සඳහන් රාජ්‍යයන්ගේ සියලු රේඛා දානියෙල් පොතේ එකොළොස්වැනි පරිච්ඡේදය සමඟ සමපාත කරවයි. එසේ කිරීමෙන්, එම රාජ්‍යයන් සියල්ලටම දානියෙල් පොතේ එකොළොස්වැනි පරිච්ඡේදයේ අවසාන පද හයට සාක්ෂි දැරීමටත්, වඩාත් වැදගත් ලෙස—හතළිස්වැනි පදයේ සැඟවුණු බාහිර ඉතිහාසයේ මුද්‍රා ඉවත් කිරීමටත් එය ඉඩ සලසයි.

තවද මම ස්වර්ග රාජ්‍යයේ යතුරු නුඹට දෙන්නෙමි; නුඹ භූමියෙහි බැඳන ඕනෑ දෙයක් ස්වර්ගයෙහි බැඳී තිබෙන්නේය; නුඹ භූමියෙහි ලිහන ඕනෑ දෙයක් ස්වර්ගයෙහි ලිහී තිබෙන්නේය. මතෙව් 16:19.

මොහම්මද්ගේ රාජ්‍යයේ නිදහස්වීම සහ උද්භවය

දෙවියන්වහන්සේගේ පාලන සැලැස්ම අනුව ඇති වූ මීදුම ද සමඟ රෝමය යෙදූ යුද උපාය මඟින් පරාජයට පත්ව තිබූ පර්සියානු බලයේ අවසාන දස වසරේ ආරම්භය 627 වසරේ නිනිවයේ සටනින් සනිටුහන් විය. මුහම්මද්ගේ ඉස්ලාමීය සේනා සමූහයන් නැඟී ඒමට පටන්ගත් හැරවුම් ලක්ෂ්‍යය ද එයින් සනිටුහන් විය. එතෙක් පැවති අවරෝධයක් එම සටනින් ඉවත් කෙරුණු අතර, රෝමය සහ පර්සියාව යන දෙකම තම ශක්තිය රඳවාගෙන තිබුණේ නම්, න්‍යායාත්මකව එම අවරෝධය තවදුරටත් පවතින්නට තිබිණි. එහෙත් ඒ දෙකෙන් එකක්වත් තම ශක්තිය රඳවාගත්තේ නැත.

වැළැක්වීම සහ නිදහස් කිරීම

ඉස්ලාමය පිළිබඳ භවिष्यවක්තෘමය නිරූපණයේදී, ශාරා විසින් ආබ්‍රහම්ට හාගර් සහ ඉෂ්මායෙල් වැළැක්වීමට ප්‍රබෝධ කළ බැවින්, ශුද්ධ ලේඛනයේ මුල්ම හඳුන්වාදීමේ සිටම ඉස්ලාමයේ වැළැක්වීමත් මුදාහැරීමත් අපට දක්නට ලැබේ.

එවිට සාරයි අබ්‍රාම්ට මෙසේ කීවාය: “මාගේ වැරැද්ද ඔබ පිට වේවා. මම මාගේ සේවිකාව ඔබගේ උරුමැටියට දුන්නෙමි; ඇය ගැබ්ගෙන ඇති බව දුටු කල, ඇගේ ඇස්හි මා නින්දාපත් වූයෙමි. ස්වාමීන්වහන්සේ මා සහ ඔබ අතර විනිශ්චය කරනු මැනව.” එවිට අබ්‍රාම් සාරයිට කීවේය: “බලව, ඔබගේ සේවිකාව ඔබගේ අතෙහි සිටී; ඔබට යහපත් ලෙස පෙනෙන පරිදි ඇයට කරන්න.” එවිට සාරයි ඇයට දැඩි ලෙස හැසිරුණු බැවින්, ඇය ඇගේ මුහුණෙන් පලා ගියාය. උත්පත්ති 16:5, 6.

එම සිද්ධියටත් පෙර, හගර්ව අනාගතවාක්‍යමය වාර්තාවට ඇතුළත් කරනු ලබන්නේ, ස්වාමීන් වහන්සේ සාරාට දරුවෙකු ලැබීමෙන් “වැළැක්වූ” බැවිනි.

අබ්‍රාම්ගේ භාර්යාව වූ සාරයි ඔහුට කිසිඳු දරුවෙකු ප්‍රසූත කළේ නැත. ඇයට හාගර් නම් වූ මිසරීය සේවිකාවක් සිටියාය. එවිට සාරයි අබ්‍රාම්ට කීවාය, “බලන්න, සමිඳාණන් වහන්සේ මා සන්තාන ප්‍රසූතියෙන් වැළැක්වූ සේක. ඉල්ලමි, මාගේ සේවිකාව වෙත ඇතුළු වන්න; ඇය මගින් මට දරුවන් ලැබිය හැකි වන්නට ඇත.” අබ්‍රාම් සාරයිගේ හඬට කන් දුන්නේය. උත්පත්ති 16:1, 2.

මුහම්මද්ට දෙන ලද එළිදරව් 9 වන පරිච්ඡේදයේ “යතුර”, පසුව නිනවේ සටන මගින් ඉටුකරනු ලැබූ එක, ප්‍රකාශන ඉතිහාසයේ යම් නියමිත අවස්ථාවක ඉස්ලාමය මත තිබූ “වළක්වීම” ඉවත් කිරීම නිරූපණය කරයි.

“සම්පූර්ණ පෘථිවියේ මුහුණත පුරා කඩා වැදී දිව යාමට නිදහස් වීමට උත්සාහ කරන, කෝපයෙන් උද්ධත වූ අශ්වයෙකු ලෙස නිරූපණය කරනු ලබන සතර සුළං දේවදූතයන් විසින් අල්ලාගෙන සිටිති; ඒවා ගමන් කරන මාර්ගයෙහි විනාශයත් මරණයත් රැගෙන යයි.” Manuscript Releases, volume 20, 217.

මොහොමඩ්ගේ රාජ්‍යයේ “නැගීම සහ වැටීම” යන්න, නැගීමක් හා වැටීමක් වශයෙන් එතරම් නිරූපණය නොවී, ‘නිදහස් කිරීමක්’ සහ ‘අවහිර කිරීමක්’ වශයෙන් නිරූපණය කර ඇත. ඉස්ලාමය ප්‍රකාශනාත්මකව නිදහස් කරනු ලබන විට, එම නිදහස් කිරීම නිනවෙහි සටන මගින් දෘශ්‍යමාන කර ඇත.

විපත් පමණක්

හොරණෑ සත අතුරින්, අනාවැකිමය ඉතිහාසයට මුල් වරට හඳුන්වා දෙනු ලැබූ අවස්ථාවේ සිට පරිවාස කාලයේ අවසානය දක්වා අඛණ්ඩ බලවේගයක් ලෙස ඉතිහාසය පුරා පවතින්නේ ඉස්ලාමයේ විපත්ති හොරණෑ පමණි. බටහිර රෝමය මත පමුණුවන ලද පළමු හොරණෑ සතර නියෝජනය කළේ ඔඩෝඒසර්, ජෙන්සෙරික්, හූන් ජාතික ඇටිලා සහ ඇලරික් ය; එමඟින් අවසාන දවස්වලදී දේව අභිප්‍රාය අනුව විනිශ්චය පමුණුවන බලවේග සතරක් පූර්වාදර්ශනය කෙරුණු නමුත්, ඒවායේ නූතන අනුරූපය එම පුරාණ බලවේග සතරෙන් ඍජුව පැවත එන්නක් නොවේ. විපත්ති හොරණෑ සම්බන්ධයෙන් එසේ නොවේ. ඉස්ලාමය ඉතිහාසයට පිවිසි පසු, පරිවාස කාලය අවසානයේදී එය මුළුමනින්ම මුදාහරිනු ලබන තෙක්, මුදාහැරීම් හා මැඬපැවැත්වීම් යටතේ සෘජු අඛණ්ඩත්වයකින් පැවත යයි. විපත්ති හොරණෑ සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, ‘මුදාහැරීමේ’ “යතුර” සනිටුහන් වන්නේ නිනිවයේ සටනෙනි.

නිකොමේදියා සහ 1299 ජූලි 27

පුරෝගාමීහු 1299 ජූලි 27 වැනි දිනය, 1449 ජූලි 27 වැනි දින අවසන් වූ වසර එකසිය පනහක කාලපරිච්ඡේදයේ ආරම්භක දිනය ලෙස නිවැරදිව හඳුනාගත් අතර, එම අවසාන දිනයෙන් 1840 අගෝස්තු 11 වැනි දින අවසන් වූ වසර තුන්සිය අනූඑකක් සහ දින පහළොවක් පුරා පැවති කාලපරිච්ඡේදය ඇරඹිණි.

පෙර ලිපියෙහි අපි, සුල්තාන් ඔර්හාන් ගාසි (ඔටෝමාන් බෙයිලික් රාජ්‍යයේ නිර්මාතෘ වූ පළමුවන ඔස්මාන්ගේ පුත්‍රයා) වැදගත් බයිසැන්තියානු නගරයක් වූ නිකොමීඩියාව වටලමින් 1333 සිට 1337 දක්වා එම නගරයට එරෙහිව දියත් කළ වැටලීම හඳුනාගත්තෙමු. එම වැටලීම, ඔහුගේ පියා වූ ඔස්මාන් විසින් ආරම්භ කරන ලද නිකොමීඩියාවට එරෙහි යුද ව්‍යාපාරයේ අවසානයයි. එළිදරව් පොතේ නවවන පරිච්ඡේදයේ දසවන පදයේ සඳහන් එකසිය පනස් වසර ආරම්භ වූයේ 1299 ජූලි 27 වැනිදාය. එය අනාවැකියක ආරම්භය වන බැවින්, එම ආරම්භක දිනය හා සම්බන්ධ ඉතිහාසය සැලකිල්ලට ගත යුතුය. පළමුවන ඔස්මාන් (ඔටෝමාන් රාජවංශයේ නිර්මාතෘ) සුල්තාන් ඔර්හාන් ගාසිගේ පියා වූ අතර, ඔහු 1299 ජූලි 27 වැනිදා බයිසැන්තියානු අධිරාජ්‍යයට එරෙහිව වැදගත් මුල්කාලීන ජයග්‍රහණය අත්කරගත්තේ, රෝම හා මුල් බයිසැන්තියානු ඉතිහාසයේ ඉතා වැදගත් අගනුවරක් වූ නිකොමීඩියා නගරය ආසන්නයේ, නිකොමීඩියා ප්‍රදේශයේ සිදු වූ බැෆියස් සටනේදීය.

පියා සහ පුත්‍රයා

1299 ජූලි 27 වැනි දින, ඔස්මාන්ගේ හමුදා ප්‍රාදේශීය ආණ්ඩුකාරවරයකුගේ නායකත්වයෙන් යුත් බයිසැන්තියානු හමුදාවක් පරාජය කළහ. බිතිනියාවේ (වයඹදිග ඇනටෝලියාවේ) සිය බලය තහවුරු කරගැනීම ආරම්භ කිරීමෙන් පසු ඔස්මාන් ස්වාධීනව අත්කරගත් මුල් ප්‍රධාන යුද ජයග්‍රහණවලින් එකක් ලෙස මෙම සටන සැලකේ. කුඩා තුර්කි බෙයිලික් රාජ්‍යයක (ගෝත්‍රික කුමාර රාජ්‍යයක) සිට, අවසානයේ බයිසැන්තියානු රාජ්‍යයට අභියෝග කර එහි භූමි ප්‍රදේශ යටත් කරගන්නා නැඟී එන බලවේගයක් බවට පරිවර්තනය වීමේ වැදගත් පියවරක් එමඟින් සනිටුහන් කෙරිණි. 1453 දී කොන්ස්තන්තිනෝපලයේ බිඳවැටීමත් සමඟ ඔටෝමාන් අධිරාජ්‍යය පිහිටුවීමට අවසානයේ මඟ පෑදූ ඉස්ලාමයේ වර්ධන යුගයක ආරම්භය එම දිනයෙන් සනිටුහන් වේ. ඔස්මාන් ගාසි රණශූරයන් (ඉස්ලාමීය ආගමික පෙලඹවීම මත දේශසීමාබද ප්‍රදේශවලට කඩාවැදී පහර දුන් සටන්කරුවන්) යොදාගත්තේය. එහිදී ගාසි දේශසීමා රණශූරයන් වඩාත් විධිමත් සංවිධානයක් සහිත හමුදාවක් බවට පත් කිරීම ආරම්භ වූ අතර, එම හමුදාව ඔස්මාන් යටතේත්, ඉන්පසු ඔහුගේ පුත් ඔර්හාන් යටතේත් ක්‍රමයෙන් වර්ධනය විය. ගාසි රණශූරයන්ගේ යුද ක්‍රමයට වෙනස්ව, ඉස්ලාමයට දේපළ තම සන්තකයේ රඳවාගැනීමට එමඟින් හැකි වීම ද ඔස්මාන්ගේ උරුමයේ තවත් වැදගත් අංගයකි. ගාසි රණශූරයන්ගේ අසංවිධිත, පහර දී පලා යෑමේ උපක්‍රම හේතුවෙන් ඔවුන්ට සිය ජයග්‍රහණවලින් ලද යුද කොල්ලය පමණක් හිමි වූ අතර, කිසි විටෙකත් කිසිදු භූමි ප්‍රදේශයක් හිමි නොවීය.

1299 ජූලි 27 වන දින ඔස්මාන් නිකෝමීදියා ප්‍රදේශයේ ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කළේය; එයින් අවුරුදු තිස් හතරකට පසුව ඔහුගේ පුත්‍රයා නිකෝමීදියා නම් අගනුවර නගරයට අවුරුදු හතරක ආවරණයක් ආරම්භ කළේය. ආරම්භයේ පියාද අවසානයේ පුත්‍රයාද සිටියේය. නිකෝමීදියා ලෙස නිරූපිත ප්‍රදේශයට විරුද්ධව යුද්ධය ආරම්භ වී, නිකෝමීදියා ප්‍රදේශයේ අගනුවර නගරය වන නිකෝමීදියාව අල්ලා ගැනීමෙන් එය අවසන් වෙයි. 1299 සිට 1337 දක්වා කාලය අවුරුදු තිස් අටක කාල පරාසයකි; අනාවැකිමය අර්ථයෙන් “තිස් අට” යන සංඛ්‍යාව නැඟිටීමක් සංකේතවත් කරයි.

“දැන් නැඟී සිට, සේරෙද් ඔය පසුකර යන්න” යයි මම කීවෙමි. එවිට අපි සේරෙද් ඔය පසුකර ගියෙමු. කාදේෂ්-බර්නේයායෙන් පිටත්ව, අපි සේරෙද් ඔය පසුකර එන තුරු ගත වූ කාලය අවුරුදු තිස්අටක් විය; එනම්, යුද්ධයට සුදුසු වූ මිනිසුන්ගේ සම්පූර්ණ පරම්පරාවම, සමිඳාණන් වහන්සේ ඔවුන්ට දිවුරා කී ලෙස, සෙනඟගේ මැදින් සම්පූර්ණයෙන් විනාශ වී යන තුරු ය. ද්විතීය කථාව 2:13, 14.

1299 ජූලි 27 සිට 1449 ජූලි 27 දක්වා වූ අවුරුදු එකසිය පනහ, ප්‍රකාශන පොතේ නවවන අධ්‍යායයේ දෙවන අවාසනාවට අයත් ඔටොමාන් අධිරාජ්‍යයේ ස්ථාපනය කරා මඟ පෙන්වූ කාලය නිරූපණය කරයි. නිකොමේදියාව ක්‍රමයෙන් ජයගැනීම සඳහා වූ අවුරුදු තිස්අටක කාලය පියෙකු (ඔස්මාන්) සමඟ ආරම්භ වී ඔහුගේ පුත්‍රයා (ඔර්හාන්) සමඟ අවසන් විය. මෙම කාලපරිච්ඡේදය ගෝත්‍රික අධිපතිත්වයකින් අධිරාජ්‍යයක් දක්වා වූ ක්‍රමික උත්ථානයේ පළමු පියවර නිරූපණය කරයි.

1299 ජූලි 27 වැනි දින සිට 1449 ජූලි 27 වැනි දින දක්වා වූ වසර එකසිය පනහක කාලයට, වසර තිස් අටක කාලපරිච්ඡේදයේ අවසානය සනිටුහන් කරන සිව් අවුරුදු වටලෑමක් ඇතුළත් වේ. නිකොමීඩියාව යටත් කරගැනීම ආරම්භ කළේ පියා වූ ඔස්මාන් වන අතර, එය සම්පූර්ණ කරන ලද්දේ 1333 සිට 1337 දක්වා පැවති සිව් අවුරුදු වටලෑමකිනි—එම වටලෑම සිදු කරන ලද්දේ ඔස්මාන්ගේ පුත්‍රයා විසිනි.

වසර එකසිය පනහ 1449 ජූලි 27 වන දින අවසන් වූ විට, බයිසැන්තියානු අධිරාජයා වූ එකොළොස්වන කොන්ස්ටන්ටයින් හෙවත් නැඟෙනහිර රෝමයේ අවසාන කොන්ස්ටන්ටයින්, සිංහාසනාරූඪ වීම සඳහා තුර්කිවරුන්ගෙන් අවසර ඉල්ලා සිටියේය. එම දිනයේ සිට කොන්ස්තන්තිනෝපලය යටත් කරගැනීම දක්වා ගත වූ කාලය වසර හතරකි. එම වසර හතර අවසන් වූයේ කොන්ස්තන්තිනෝපලය වැටලීමත් සමඟය; අවසාන කොන්ස්ටන්ටයින් එම වැටලීමේදී මිය ගියේය. වසර හතරක වැටලීමකින් කූටප්‍රාප්තියට පත් වූ වසර එකසිය පනහක අනාවැකියේ මුල් වසර තිස් අටෙන් ඉස්ලාමයේ නැඟීම නිරූපණය කෙරේ. වසර එකසිය පනහ අවසන් වූ විට, එවකට තුර්කිවරුන් සතුව පැවති බලය නිසා නැඟෙනහිර රෝමය නින්දාවට පත් වන තරමට ඉස්ලාමය බලවත් වී තිබිණි. 1449 ජූලි 27 වන දින සිදු වූ ඒ නින්දාවෙන් වසර හතරකට පසු, 1453 දී, වැටලීමක් මඟින් කොන්ස්තන්තිනෝපලය අත්පත් කරගන්නා ලදි. මුල් වසර තිස් අටේ අවසානය වැටලීමකින් සනිටුහන් වන අතර, ඔටෝමාන් අධිරාජ්‍යය පිහිටුවීම ද වැටලීමකින් සනිටුහන් වේ.

38 සහ 40

ද්විතීය කථාවෙහි මෝසෙස් විසින් දක්වා ඇති පරිදි, සංකේතයක් ලෙස තිස්අට යන සංඛ්‍යාවෙන් නිරූපණය වන්නේ කාන්තාරයෙහි සතළිස් වසරක් සැරිසැරීම නමැති විනිශ්චයේ අවසාන තිස්අට වසරයි. එබැවින්, සංකේතයක් ලෙස තිස්අට යන සංඛ්‍යාව සතළිහ යන සංඛ්‍යාව සමඟ සම්බන්ධතාවක් දරයි. ඔස්මාන් 1299 ජූලි 27 වැනි දින නිකොමීඩියා ප්‍රදේශය අත්පත් කරගත් අතර, ඊට තිස්අට වසරකට පසු ඔහුගේ පුත්‍රයා එම ප්‍රදේශයේ අගනුවර අත්පත් කරගත්තේය. එම ප්‍රදේශයත් එහි අගනුවරත් යන දෙකම නිකොමීඩියා නමින් හැඳින්විණි. ඔටෝමන් අධිරාජ්‍යයේ නැඟී ඒමේ ආරම්භයම සනිටුහන් කරන පියවර ‘දෙක’ අතරින් පළමුවැන්න ලෙස ඉතිහාසඥයෝ මෙම සටන හඳුනාගනිති. ඉතිහාසය විසින් හඳුනාගනු ලබන දෙවැනි පියවර වන්නේ 1301 දී සිදු වූ නයිසියා සටනයි. එහිදී පියා වූ ඔස්මාන් නයිසියා නමැති ප්‍රදේශය අත්පත් කරගත් අතර, ඊට තිස් වසරකට පසු, 1331 දී, ඔහුගේ පුත්‍රයා පෙර රෝම අගනුවරක්ව පැවති නයිසියා නම් අගනුවර අත්පත් කරගත්තේය.

පියවර දෙකකින් පළමුවැන්න ලෙස 1299 වර්ෂය හා නිකොමීඩියා සටන සැලකීමේදී, දෙවන පියවර ඊට වසර දෙකකට පසු, 1301 දී සිදු විය. 1299 යනු තිස්අට යන සංඛ්‍යාවේ සංකේතයක් වන අතර, ඊට වසර දෙකකට පසු (හතළිහ), නයිසියා ප්‍රදේශය පියා විසින් අත්පත් කරගනු ලැබේ. පොරොන්දු වූ දේශය අත්පත් කරගැනීමට පුරාණ ඊශ්‍රායෙලය නැඟී සිටීම හා බැඳුණු තිස්අට සහ හතළිහ යන සංඛ්‍යාත්මක සම්බන්ධතා, 1299 ජූලි 27 දිනෙන් සහ 1301 වර්ෂයෙන් නිරූපණය වේ. ඉස්ලාමයේ නැඟී ඒමේ එම මුල් පියවර දෙක සනිටුහන් වන්නේ, පියා විසින් ප්‍රදේශය යටත් කරගැනීමෙන් ඇරඹී, අවසානයේ පුත්‍රයා විසින් එම ප්‍රදේශයේ අගනුවර යටත් කරගැනීමෙන් නිම වන යුද ව්‍යාපාර මඟිනි. එම අගනුවර දෙක යටත් වූ විට, ඒවා යටත් වූයේ වටලෑමකදීය. එම අගනුවර දෙකම කිසියම් කාලයක නැගෙනහිර රෝමයේ අගනගර වශයෙන් පැවතිණි.

1299 ජූලි 27 වැනිදා සහ 1301 වර්ෂය 1840 අගෝස්තු 11 වැනිදා සිය නිමාවට එළඹෙන්නේ, අවසානයේදී 1840 අගෝස්තු 11 වැනිදා ඉටු වීමට නියමිතව තිබූ වසර තුන්සිය අනූඑකක් හා දින පහළොවක් පිළිබඳ අනාවැකිය සම්බන්ධයෙන් ලිච් සිය මතය හා පුරෝකථනය ප්‍රථම වරට ප්‍රකාශයට පත් කළ 1838 වර්ෂයේ ඉතිහාසය නිරූපණය කරමිනි. මිලර්වාදීන්ගේ නැඟී සිටීමේ පියවර දෙක වූයේ 1838 සහ 1840 යන වර්ෂ දෙකයි.

“1840 වර්ෂයේදී අනාවැකියේ තවත් විශේෂ සම්පූර්ණ වීමක් පුළුල් උනන්දුවක් උත්ප්‍රේරිත කළේය. එයට වසර දෙකකට පෙර, දෙවන ආගමනය ප්‍රකාශ කළ ප්‍රධාන සේවකයන්ගෙන් එක් අයෙකු වූ ජොෂියා ලිච්, ඔටෝමාන් අධිරාජ්‍යයේ পতනය පූර්වකථනය කරමින් එළිදරව් 9 පිළිබඳ විවරණයක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය. ඔහුගේ ගණනය කිරීම් අනුව, මෙම බලය ‘ක්‍රි.ව. 1840 දී, අගෝස්තු මාසයේ කිසියම් කාලයකදී’ පෙරළා දමනු ලැබිය යුතු විය; එය ඉටුවීමට දින කිහිපයකට පමණ පෙර ඔහු මෙසේ ලියා තිබුණේය: ‘පළමු කාල පරිච්ඡේදය, එනම් අවුරුදු 150, ටර්ක්වරුන්ගේ අවසරය මත ඩියාකෝසිස් සිංහාසනයට නැඟීමට පෙර නියත වශයෙන්ම සම්පූර්ණ වී තිබුණේ යයි පිළිගත් විට, සහ අවුරුදු 391ත්, දින පහළොවත්, පළමු කාල පරිච්ඡේදයේ අවසානයේදී ආරම්භ වූයේ යයි ගත් කල, එය 1840 අගෝස්තු 11 දින අවසන් වනු ඇත; එවිට කොන්ස්ටැන්ටිනෝපලයේ ඔටෝමාන් බලය බිඳ වැටෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ හැක. තවද, මෙය එසේ වනු ඇතැයි මම විශ්වාස කරමි.’—Josiah Litch, in Signs of the Times, and Expositor of Prophecy, August 1, 1840.”

“නිශ්චිත කරනු ලැබූ එම කාලයේදීම, තුර්කිය ඇගේ රාජදූතයන් මඟින් යුරෝපයේ සන්ධානගත බලවතුන්ගේ ආරක්ෂාව පිළිගෙන, එමගින් ඇය ක්‍රිස්තියානි ජාතීන්ගේ පාලන අධීනත්වය යටතට තැබුවාය. එම සිදුවීම එම අනාවැකිය නිවැරදිවම සම්පූර්ණ කළේය. මෙය ප්‍රසිද්ධ වූ කල, බොහෝ දෙනෙක් මිලර් සහ ඔහුගේ සහකාරයන් විසින් අනුගමනය කරන ලද අනාවැකි-විවරණයේ මූලධර්මයන්ගේ නිවැරදිතාවය පිළිබඳව විශ්වාසයට පත්වූහ; තවද ආගමන ව්‍යාපාරයට අතිශය විශිෂ්ට ප්‍රේරණයක් ලැබුණි. අධ්‍යයනයෙන් හා සමාජ තත්ත්වයෙන් ප්‍රමුඛ වූ පුරුෂයෝ මිලර් සමඟ එකතු වී, ඔහුගේ අදහස් දේශනා කිරීමෙහිද ප්‍රකාශනය කිරීමෙහිද සහභාගි වූහ; 1840 සිට 1844 දක්වා කාලය තුළ එම කාර්යය වේගයෙන් ව්‍යාප්ත විය.” The Great Controversy, 334, 335.

ලිච්ගේ ‘38 අනාවැකියත්, ඔහු විසින් සරිලන ලෙස සංශෝධනය කළ ‘40 දර්ශනයත්, ඔහු අගෝස්තු 1 දින—එනම් සංශෝධිත අනාවැකියට දින දහයකට පෙර—ලියා තැබූ ඔහුගේ අවසාන ප්‍රකාශය අඩංගු කරයි. බයිබලීය අනාවැකියේ නිවැරදි ක්‍රමවේදය පිළිබඳ ලෝකය විශ්වාසයට පත් කළේ එම අනාවැකියේ ඉටුවීමය. පුරාතන ඉශ්‍රායෙල්ගේ නැඟිටීම සලකුණු කළ තිස් අට අවුරුදු අතරට රතු මුහුද හරහා ගමන් කළ අවස්ථාවෙන් කාදෙෂ්හි පළමු කැරැල්ල දක්වා වූ අවුරුදු දෙකද ඇතුළත් විය.

“මාගේ මහිමයද, මා විසින් මිසරයේ සහ කාන්තාරයේ කළ මාගේ ආශ්චර්යයන් ද දැක, මේ දසවරක් මා පරීක්ෂා කර, මාගේ හඬට කීකරු නොවූ ඒ සියලු මනුෂ්‍යයෝ නිසැකවම මා ඔවුන්ගේ පියවරුන්ට දිවුරා දුන් දේශය නොදකිති; එසේම මට උද්‍රේක කළ ඔවුන්ගෙන් කිසිවෙකුත් එය නොදකිනු ඇත.” ගණන් කථාව 14:22, 23.

එම කැරළිගැසීම දස පරීක්ෂාවන්ගෙන් අවසාන පරීක්ෂාව ලෙස හඳුනාගනු ලැබේ. දස පරීක්ෂාවන්ගෙන් සමන්විත අවුරුදු දෙකක පරීක්ෂණ කාලයක් කාන්තාරයේ ගත කළ තිස් අට අවුරුදු සමඟ එකතු වූ විට, එය 1838 සහ 1840 යන වර්ෂවලට ආදර්ශවත් විය; තවද 1840 තුළ දින දහයක කාලපරිච්ඡේදයක් ද අඩංගු විය.

1299 ජූලි 27 දින ඔස්මාන් සමඟ ඉස්ලාමයේ උද්භවයේ ආරම්භක ලක්ෂ්‍යය, 1337 දී අවසන් වන වසර තිස්අටක කාල පරාසයක් ආරම්භ කරයි; එය වසර හතරක වටලෑමකින් නිම වේ. 1299 ජූලි 27 දින ඔටෝමාන් අධිරාජ්‍යයේ උද්භවයේ ආරම්භක ලක්ෂ්‍යය ලෙස ඉතිහාසඥයන් හඳුනාගන්නා පියවර දෙකෙන් පළමුවැන්න වූ අතර, දෙවැනි පියවර 1301 විය. 1299 සහ 1301 යන වර්ෂවල නිකොමෙඩියා සහ නිකයියා යුද්ධවල එම පියවර දෙක, 1838 හා 1840 ට ප්‍රතිරූප වේ. භවिष्यවाणीගේ ආරම්භය එහි අවසානය නිදර්ශනය කරයි.

නිකොමීඩියාව සහ නිකේයාව යන නගර දෙකම, ඒ ඒ නගරයේ ඉතිහාසය තුළ තාවකාලිකව නැගෙනහිර රෝමයේ අගනුවර ලෙස පැවතිණි. ඇත්ත වශයෙන්ම, අවසානයේදී කොන්ස්තන්තිනෝපලය 330 දී නැගෙනහිර අගනුවර බවට පත්වී, 1453 දක්වා එලෙසම පැවතිණි. නිකොමීඩියාව සහ නිකේයාව කොන්ස්තන්තිනෝපලයේ බිඳවැටීමේ පූර්වාදර්ශ වේ; එම නගර සියල්ලම ඉස්ලාමීය වැටලීම් හේතුවෙන් බිඳවැටුණු අතර, එම වැටලීම් සනිටුහන් කළේ ඉස්ලාමය පළමුව අදාළ භූමි ප්‍රදේශයේ පාලනය අත්පත් කරගෙන, ඉන් අනතුරුව අගනුවර අල්ලාගත් යුද ව්‍යාපාරයක අවසානයයි.

1333 සිට 1337 දක්වා පැවති සිව් අවුරුදු ප්‍රථම වටලෑම, 1449 සිට අනාවැකිය අවසන් වූ 1453 දක්වා වූ සිව් අවුරුදු කාලය නිරූපණය කරයි. වසර තුන්සිය අනූ එකක් සහ දින පහළොවක් ගත වූ පසු, 1299 ජූලි 27 වැනිදා සහ 1449 ජූලි 27 වැනිදා පිළිබඳ ඇල්ෆා ඉතිහාසයෙහි නිරූපණය කර ඇති පරිදි, ‘තිස් අට සහ හතළිහ’ යන ලක්ෂණ තුළින් නිරූපණය වන අනාවැකිමය බලය යටතේ මිලර්වාදීන් ‘නැඟී සිටින’ අතර ඉස්ලාමය මැඩපවත්වනු ලැබේ. ඉස්ලාමයේ නැඟී සිටීමත් දෙවියන්වහන්සේගේ අන්තිම කාලීන පණිවිඩකරුවන්ගේ නැඟී සිටීමත්, 38 සහ 40 අතර සංඛ්‍යාත්මක සම්බන්ධතාව මඟින් ගොඩනඟනු ලබන සංඛ්‍යාත්මක සංකේතයකින් නිරූපණය කෙරේ.

එසකියෙල් තිස්හත වන පරිච්ඡේදයේ, ඉස්ලාමය යනු මළ වියළි ඇටකටු මත හුස්ම පිඹිමෙන් ඒවා බලවත් සේනාවක් ලෙස නැගී සිටින පිණිස පැමිණෙන නැගෙනහිර සුළඟේ පණිවිඩයයි. එසකියෙල්ගේ පණිවිඩය පැමිණෙන විට, 1838 සහ 1840 මැයිලරයිට් ඉතිහාසයේදී වූ පරිදි, නැගී සිටීම ආරම්භ වේ. එම පණිවිඩය 9/11 දින පැමිණියේය; ඉක්මනින් පැමිණෙන ඉරිදා නීතියේදී ඒ ඇටකටු බලවත් සේනාවක් ලෙස නැගී සිටිති. අන්තිම දවස්වල ජයග්‍රාහී සභාව ලෙස දෙවියන්වහන්සේගේ සේනාව නැගී සිටුවීම 1838 සහ 1840 මගින් ප්‍රතිරූපිත කර ඇත. 9/11 සිට ඉරිදා නීතිය දක්වා කාලය 1840 සිට 1844 දක්වා කාලයෙන් ප්‍රතිරූපිත කරන ලද්දේය; එහෙත් එය 2023 දෙසැම්බර් 31 සිට Nashville හි ගිනි ගෝල දක්වා වූ කාලපරිච්ඡේදයද ප්‍රතිරූපණය කරයි.

නැගෙනහිර රෝමය

පළමුවන (මහා) කොන්ස්ටන්ටයින් විසින් අධිරාජ්‍යය බෙදා වෙන් කරනු ලැබූ අවස්ථාවේ සිට අවසාන කොන්ස්ටන්ටයින් දක්වා වූ කාලපරිච්ඡේදය නැඟෙනහිර රෝමයේ අනාවැකිමය ඉතිහාසය නියෝජනය කරයි. එබැවින්, මහා කොන්ස්ටන්ටයින් සහ එකොළොස්වන කොන්ස්ටන්ටයින් අතර ඍජු ලේ පරම්පරා සබඳතාවක් නොතිබුණද, ඔවුන්ගේ නාමයෙන් නිරූපණය කෙරෙන පරිදි, එම අනාවැකිමය කාලපරිච්ඡේදය අනාවැකිමය හෝ සංකේතාත්මක පියෙකු හා පුත්‍රයෙකු මඟින් සලකුණු කෙරේ. පළමුවන හා අවසාන කොන්ස්ටන්ටයින්වරු අනාවැකිමය වශයෙන් ඇල්ෆා සහ ඔමේගා සංකේත ලෙසද නිරූපණය කෙරෙන අතර, පියා (ඇල්ෆා) කොන්ස්තන්තිනෝපලය අගනුවර ලෙස තෝරාගත් අතර, කොන්ස්තන්තිනෝපලය අගනුවර ලෙස පැවතීම අවසන් වූ වටලෑමේදී පුත්‍රයා (ඔමේගා) මිය ගියේය. නැඟෙනහිර රෝමයේ අනාවැකිමය කාලපරිච්ඡේදය පළමුවන හා අවසාන කොන්ස්ටන්ටයින්වරුන් මඟින් සලකුණු කෙරේ. 1299 ජූලි 27 වැනි දින ඇරඹුණු වසර 150ක කාලපරිච්ඡේදයට වසර 38ක කාලපරිච්ඡේදයක් ඇතුළත් වන අතර, එය වසර 4ක වටලෑමකින් අවසන් වේ. එම වටලෑම 1449 සිට 1453 දක්වා වූ කාලයේ පූර්වරූපයක් විය. නිකොමීඩියා යුද ව්‍යාපාරය ආරම්භ වූයේ භූමි ප්‍රදේශයක් යටත් කරගැනීමෙන් වන අතර, එය අවසන් වූයේ එම භූමි ප්‍රදේශයේ අගනුවර යටත් කරගැනීමෙනි. පළමුවන සහ අවසාන කොන්ස්ටන්ටයින්වරුන් සම්බන්ධයෙන් මෙන්ම, නිකොමීඩියාව යටත් කරගැනීමද පියෙකුගෙන් (පළමුවැන්නාගෙන්) ආරම්භ වී පුත්‍රයෙකුගෙන් (අවසන් තැනැත්තාගෙන්) අවසන් විය.

අවුරුදු හතරක්

එක්සිය පනස් අවුරුදු කාලයෙහි ආරම්භක අවධියේ පැවති අවුරුදු හතරක ආරෝපණයක්, 1449 දී අවසාන කොන්ස්ටන්ටයින්ගේ අවමානයෙන් ආරම්භ වී 1453 දක්වා—කොන්ස්ටන්ටිනෝපලය ආරෝපණයට ලක් වී වැටුණු තෙක්—පැවති එම අවුරුදු හතරට නායකත්වය දුන්නේය. අවුරුදු තුන්සිය අනූඑකක් සහ දින පහළොවක් නියෝජනය කරන දෙවන අභාග්‍යයේ කාල අනාවැකිය 1449 ජූලි 27 දින ආරම්භ වී 1840 අගෝස්තු 11 දින අවසන් විය. එම දිනය, සහෝදරී වයිට් “දෙවියන්වහන්සේගේ බලයේ මහිමාන්විත ප්‍රකාශනයක්” ලෙස හැඳින්වූ අවුරුදු හතරක කාලපරිච්ඡේදයක ආරම්භය සලකුණු කරයි.

“තෙවන දූතයාගේ පණිවිඩයේ ප්‍රකාශනයට එක්ව සිටින දූතයා තම මහිමයෙන් මුළු පොළොවම ආලෝකවත් කිරීමට නියමිත ය. ලෝකව්‍යාපී පරාසයක් සහ අසාමාන්‍ය බලයක් ඇති කාර්යයක් මෙහි පූර්වයෙන් ප්‍රකාශ කර ඇත. 1840–44 කාලයේ ආගමනයේ චලනය දෙවියන්වහන්සේගේ බලයේ මහිමාන්විත ප්‍රකාශයක් විය; පළමු දූතයාගේ පණිවිඩය ලෝකයේ සෑම මිෂනාරි මධ්‍යස්ථානයකටම ගෙනයන ලදී, එසේම සමහර රටවල දහසයවන ශතවර්ෂයේ ප්‍රතිසංස්කරණයෙන් පසු ඕනෑම දේශයක දක්නට ලැබූ අතිවිශාලතම ආගමික උනන්දුව ප්‍රකාශ විය; එහෙත් මේ සියල්ල තෙවන දූතයාගේ අවසාන අනතුරු ඇඟවීම යටතේ ඇති බලවත් චලනය මඟින් අභිබවා යනු ඇත.” The Great Controversy, 611.

1840 අගෝස්තු 11 වන දින ඉස්ලාමය වැළැක්වීමකට ලක් විය; එවිට වසර හතරක කාල පරාසයක් ඇති වූ අතර, එය පෙන්තකොස්තයේදී ශුද්ධාත්මයාණන් වැගිරවීම සමඟද, 9/11 දින තුන්වන අහෝවේ ඉස්ලාමය විසින් නව යෝර්ක්හි “මහා ගොඩනැගිලි” පහර ලැබූ අවස්ථාවේදී එළිදරව් පොතේ දහඅටවන පරිච්ඡේදයේ බලවත් දූතයා අවතීර්ණ වීම සමඟද සමාන වේ. 9/11 යනු එක්ලක්ෂ හතළිස් හතර දහස මුද්‍රා තැබීමේ කාලයේ ආරම්භය සනිටුහන් කරයි. මුද්‍රා තැබීම යනු කාල පරාසයකි; එම මුද්‍රා තැබීමේ කාල පරාසයේ අවසානයට එම කාල පරාසයේ ආරම්භයේ ලක්ෂණ අයත් වේ. ක්‍රිස්තුස්වහන්සේ 9/11 දින අවතීර්ණ වූ විට, එය 2023 දෙසැම්බර් 31 වන දින, මුද්‍රා තැබීමේ අවසාන කාල පරාසය ආරම්භ වූ අවස්ථාවේදී, සාක්ෂිකරුවන් දෙදෙනා උත්ථාන කරවීම සඳහා මිකායෙල් අවතීර්ණ වීමේ ආදර්ශයක් විය.

නිනවේහි යුද්ධය වන යතුර, 1453 වන විට නැගෙනහිර රෝමය බිඳ හෙළන ඉස්ලාමයේ විවිධ නිදහස්වීම් නියෝජනය කරයි. දහවන පදයේ “මාස පහ” නම් වූ අවුරුදු එකසිය පනහ තුළ, ආරම්භයද අවසානයද අවුරුදු හතරක කාලයක් අඩංගු කරයි. එම අවුරුදු හතරක කාල දෙක, ක්‍රිස්තුස් “තමාගේ මහිමයෙන් මුළු පොළොව ආලෝකවත් කරනු” ලබන 1840 සිට 1844 දක්වා වූ අවුරුදු හතරක කාලයක් සලකුණු කළ අවුරුදු තුන්සිය අනූ එක හා දින පහළොවෙහි නිමාව සමඟ සම්බන්ධ වේ. 1844 දී, කාලය “තවත් නොවන්නේය” යන බැවින්, අනාවැකිමය කාලය යෙදවීම නතර විය.

“අහසත්, එහි ඇති දේවල්ද, පොළොවත්, එහි ඇති දේවල්ද, මුහුදත්, එහි ඇති දේවල්ද මැවූ, සදාකාලයට සදාකාලය පුරා ජීවත් වන ඔහුගේ නාමයෙන් දිවුරා, තවත් කාලයක් නොවන්නේය” යයි කියන ලද්දේය. එළිදරව් 10:6.

1333 සිට 1337 දක්වා, 1449 සිට 1453 දක්වා, 1840 සිට 1844 දක්වා

අවුරුදු හතරක කාලවලින් සමන්විත වූ එම ත්‍රිත්ව රේඛා 9/11 සිට ඉරිදා නීතිය දක්වා ඇති මුද්‍රා තැබීමේ කාලය සමඟ සමාන්තර වේ; තවද 2023 දෙසැම්බර් 31 සිට ඉස්ලාම් නැවතත් නිදහස් කර, නැෂ්විල්හි ගිනි ගෝල භාරදීමට දක්වා ප්‍රතිනිධිත්වය කරන 9/11 සිට ඉරිදා නීතිය දක්වා ඇති ෆ්‍රැක්ටලය සමඟද ඒවා සමාන්තර වේ.

2023 දෙසැම්බර් 31 වැනිදා සිට නැෂ්විල්හි ගිනිගෝල දක්වා වූ අනාවැකිමය ෆ්‍රැක්ටල් රටාවට, 9/11 සිට ඉරිදා නීතිය දක්වා වූ මුද්‍රා තැබීමේ කාලය සමඟ සමපාත වන වසර හතර බැගින් වූ අනාවැකිමය කාල පරිච්ඡේද තුනම පූර්වාදර්ශ වී ඇත. ඒ අනුව, සාක්ෂිකරුවෝ සිව්දෙනෙක් 2023 දෙසැම්බර් 31 වැනිදා සිට නැෂ්විල් ප්‍රහාරය දක්වා වූ ඉතිහාසය හඳුනා දක්වන අතර, මෙම එක් එක් සාක්ෂිකරුවා සඳහා “යතුර” වන්නේ නිනිවයේ සටනයි. 1333, 1449, 1840 සහ 9/11 යන සියල්ලම හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයන්—“යතුරු”—විය.

අතීත ඉතිහාසයෙන් ඉගෙන ගත යුතු පාඩම් ඇත; සියල්ලන්ට දෙවියන් වහන්සේ සෑම කාලයකම ක්‍රියා කළ ආකාරය අනුවම දැන් ද ක්‍රියා කරන බව අවබෝධ වන පරිදි, ඒවා වෙත අවධානය යොමු කරනු ලැබේ. එදෙන් උයනෙහි ආදම්ට ශුභාරංචිය ප්‍රථමයෙන් ප්‍රකාශ කරනු ලැබූ දා සිට නිතරම තිබූ පරිදිම, දැන් ද උන් වහන්සේගේ ක්‍රියාව තුළත් ජාතීන් අතරත් උන් වහන්සේගේ හස්තය දැකිය හැක.

“ජාතීන්ගේද සභාවේද ඉතිහාසයේ මුවාවන ලකුණු වන කාලපරිච්ඡේද ඇත. දෙවියන්වහන්සේගේ අධිෂ්ඨානමය සැලැස්ම තුළ, මේ වෙනස් වූ අර්බුදකාරී අවස්ථා පැමිණෙන විට, ඒ කාලයට අදාළ ආලෝකය දෙනු ලැබේ. එය පිළිගනු ලැබේ නම්, ආත්මික ප්‍රගතිය ඇත; එය ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබේ නම්, ආත්මික පිරිහීමද නෞකාවිනාශයද අනුගමනය කරයි. ස්වාමීන්වහන්සේ තම වචනය තුළ, අතීතයේ ගෙන යනු ලැබූ පරිදිත්, අනාගතයේද, සෙතන්ගේ කාර්යසාධක බලවේගයන් තම අවසාන අද්භූත ක්‍රියාකාරිත්වය සිදුකරන, අවසාන ගැටුම දක්වාත්, සුභාරංචියේ ප්‍රහාරාත්මක කාර්යය විවෘත කර දක්වා ඇත.” Bible Echo, August 26, 1895.

නිකෝමීදියා

284 දී අධිරාජයා බවට පත් වූ ඩයොක්ලීටියන්, 293 දී චතුර්පාලන ක්‍රමය ස්ථාපිත කරමින් අධිරාජ්‍යය නැගෙනහිර හා බටහිර වශයෙන් නීත්‍යනුකූලව බෙදා වෙන් කළ අවස්ථාවේදී, රෝම අධිරාජ්‍යයේ නැගෙනහිර අගනුවර ලෙස නිකොමීඩියාව තෝරාගත්තේය. දශක කිහිපයක් පුරා නිකොමීඩියාව නැගෙනහිර ප්‍රධාන පරිපාලන හා හමුදා අගනුවර ලෙස පැවතිණි. මහා කොන්ස්ටන්ටයින්, ආසන්නයේ පිහිටි බයිසැන්ටියමේ (ඔහු 330 දී කොන්ස්තන්තිනෝපල් ලෙස නැවත නම් කළ නගරයේ) නව අගනුවර ඉදිකිරීමට තීරණය කිරීමට පෙර, නිකොමීඩියාව සිය මෙහෙයුම් මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස භාවිත කළේය. කොන්ස්තන්තිනෝපල් ප්‍රධාන අගනුවර බවට පත් වූ පසුව පවා, මර්මාරා මුහුදේ නැගෙනහිර වෙරළෙහි උපායමාර්ගිකව වැදගත් ස්ථානයක පිහිටි නිකොමීඩියාව ප්‍රධාන ප්‍රාදේශීය මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස දිගටම පැවතිණි. එබැවින්, එය රෝමය හෝ කොන්ස්තන්තිනෝපල් මෙන් ස්ථිර අගනුවර නොවූවද, රෝම ඉතිහාසයේ වැදගත් සංක්‍රාන්තික කාලපරිච්ඡේදයක් තුළ නිකොමීඩියාව නැගෙනහිර අගනුවර ලෙස නිල වශයෙන් නම් කර තිබිණි. එකසිය පනස් අවුරුදු කාලපරිච්ඡේදයේ ආරම්භයේදී නැගෙනහිර රෝමයේ අගනුවරක් යටත් කරගනු ලබන අතර, එහි අවසානයේදීද නැගෙනහිර රෝමයේ අගනුවරක් යටත් කරගනු ලැබේ. මෙම යටත් කරගැනීම් දෙකටම වටලෑමක් ඇතුළත් විය.

ඩයොක්ලීෂන්

ඩයොක්ලීෂන් අධිරාජයා 293 දී චතුර්පාලන ක්‍රමය ක්‍රියාවට නැංවූ අවස්ථාවේදී, නිකොමීඩියා නගරය රෝම අධිරාජ්‍යයේ නැගෙනහිර අගනුවර ලෙස නිල වශයෙන් නම් කළේය. චතුර්පාලන ක්‍රමය යටතේ අධිරාජ්‍යය බටහිර හා නැගෙනහිර යන කොටස් දෙකකට බෙදා තිබූ අතර, ‘චතුර්පාලනය’ යන පදයෙන් නිරූපණය වන සිව්දෙනාගේ සංඛ්‍යාව සම්පූර්ණ වන පරිදි, බටහිර හා නැගෙනහිර යන එක් එක් කොටසට ජ්‍යෙෂ්ඨ අධිරාජවරයෙකු (ඔගස්ටස්) සහ කනිෂ්ඨ අධිරාජවරයෙකු (සීසර්) බැගින් සිටියහ.

ආල්ෆා සහ ඔමේගා

ඩයොක්ලීෂියන් ස්මර්නා සභාවේ ඔමේගා සංකේතය වන අතර, නීරෝ ඇල්ෆා සංකේතය වේ. මහා කොන්ස්ටන්ටයින් පෙර්ගමොස් සභාවේ ඇල්ෆා සංකේතය වන අතර, ජස්ටිනියන් ඔමේගා සංකේතය වේ.

රෝමය ‘නීතිමය’ ලෙස නැගෙනහිර හා බටහිර ලෙස බෙදීම (එය දිගු කාලයක් පැවතියේ නැත) ඩයොක්ලීෂියන් විසින් සිදු කරන ලදී; එසේම රෝමය අනාවැකිමය ලෙස නැගෙනහිර හා බටහිර ලෙස බෙදීම කොන්ස්ටන්ටයින් විසින් සිදු කරන ලදී. ස්මර්නා විසින් නිරූපණය කරනු ලබන පීඩනයේ දෙවන සංකේතාත්මක සභාවේ ඉතිහාසය තුළ, රෝමය නීතිමය ලෙස නැගෙනහිර හා බටහිර ලෙස බෙදනු ලැබීය; පර්ගමොස් විසින් නිරූපණය කරනු ලබන සම්මුතියේ තුන්වන සංකේතාත්මක සභාවේ ඉතිහාසය තුළ, රෝමය අනාවැකිමය ලෙස නැගෙනහිර හා බටහිර ලෙස බෙදනු ලැබීය. 293 යනු ඇල්ෆා වූ අතර 330 යනු ඔමේගා වූයේය; 330 මැයි 11 වන දින, මහා කොන්ස්ටන්ටයින් විසින් කොන්ස්ටන්ටිනෝපලය අධිරාජ්‍යයේ අගනුවර ලෙස කැප කළේය.

293 වසරේදී ඩයොක්ලීෂියන් විසින් සිදු කරන ලද නෛතික බෙදීම, ඉන් අනතුරුව 313 වසරේ මිලාන් ආඥාව නිකුත් කෙරෙන තෙක් පැවති සිවිල් යුද්ධය හේතුවෙන් බිඳ වැටිණි. ක්‍රිස්තියානි ධර්මය නීත්‍යානුකූල කරමින් සහ චතුර්පාලනය ප්‍රායෝගික වශයෙන් අවසන් කරමින් මිලාන් ආඥාව නිකුත් කළ විට, සම්බන්ධීකරණයෙන් යුතුව ක්‍රියා කළ පාලකයන් සිව්දෙනෙකුගෙන් සමන්විත ක්‍රමය බිඳ වැටී, ප්‍රධාන බලවේග දෙකක් (බටහිර කොන්ස්ටන්ටයින් සහ නැගෙනහිර ලිසීනියස්) අතර අරගලයක් බවට පත් විය. බිඳවැටීමකට මඟ පෑදූ එම නෛතික බෙදීම, එක් බෙදීමක සිට අනෙක් බෙදීම දක්වා වූ විසි වසරක කාලපරිච්ඡේදයක් නිරූපණය කරන අතර, එම බෙදීම් දෙකම පාලන ක්‍රමයේ බිඳවැටීමකට තුඩු දුන්නේය.

ස්මූර්නා සභාවේ යුගය ආරම්භ වූයේ ක්‍රි.ව. 64 දී නෙරෝ සමගය. එදා රෝමයේ මහත් ගිනිගැනීම නෙරෝ විසින් කිතුනුවන්ට පීඩා කිරීම සඳහා උපයෝගී කරගනු ලැබූ අතර, ඒ ගින්න ආරම්භ කළේ කිතුනුවන් බව නෙරෝ චෝදනා කළේය. නෙරෝ, පීඩනයේ ආරම්භය සලකුණු කරන අතර, අවසාන දිනවල අවසාන පීඩනයේ සංකේතාත්මක ආදර්ශයද වේ. එම අවසාන පීඩනය, කෙනෙකුගේ උදව් නොලැබ පප්පාධිකාර බලය තම අවසානයට පැමිණෙන විට, කරුණාවේ කාලය අවසන් වන තෙක්ම දිගටම පවතී. මෙසේ, පීඩනයේ පළමු යුගය රෝමය දහනය වීමෙන් ආරම්භ වූ අතර, අවසාන පීඩනයද රෝමය දහනය වීමෙන් අවසන් වේ.

ඔබ මෘගයා පිට දැක්ක අං දසය, ඒවා වේශ්‍යාවට ද්වේෂ කරනු ඇත; ඇයව පාලුවට පත් කොට නග්න කරනු ඇත; ඇගේ මාංසය කා දමනු ඇත; ඇයව ගින්නෙන් දවා දමනු ඇත. එළිදරව් 17:16.

රෝමයේ මහා ගින්න ඇති කළ බවට කිතුනුවන්ට චෝදනා කළ නීරෝ ඔවුන්ට පීඩා කිරීම සඳහා එම ගින්න යොදාගත් 64 වර්ෂයේදී, ස්මර්ණා සභාව නීරෝ සමඟ ආරම්භ විය. වසර දෙසිය පනහකට පසු, 313 වර්ෂයේදී මිලාන් ආඥාව සමඟ එය අවසන් විය. මෙම “ආඥාව” යනු ඩයොක්ලීෂියන් විසින් නීතිමය වශයෙන් සිදු කරන ලද බෙදීමෙන් ආරම්භ වූ විසි අවුරුදු කාලපරිච්ඡේදයක අවසානය වන අතර, එය නීරෝ සමඟ ආරම්භ වූ ස්මර්ණාවේ දෙසිය පනස් අවුරුදු කාලපරිච්ඡේදයේ අවසානය ද විය. ස්මර්ණා සභාව සහ නීරෝ මගින් නිරූපණය කෙරුණු දෙසිය පනස් අවුරුදු පීඩා කාලපරිච්ඡේදයට, ඩයොක්ලීෂියන් විසින් ඇති කරන ලද අතිශයින්ම දරුණු පීඩා පැවති දස වසර ද ඇතුළත් විය. එම දස අවුරුදු පීඩා කාලපරිච්ඡේදය වූයේ, 293 වර්ෂයේදී ඔහු අධිරාජ්‍යය නීතිමය වශයෙන් බෙදීමෙන් ආරම්භ වූ ඩයොක්ලීෂියන්ගේ විසි අවුරුදු කාලපරිච්ඡේදයේ අවසාන අර්ධයයි. 293 වර්ෂයේදී ඩයොක්ලීෂියන් විසින් අධිරාජ්‍යය නැගෙනහිර හා බටහිර වශයෙන් නීතිමය ලෙස බෙදනු ලැබීමත් සමඟ, දස අවුරුදු කාලපරිච්ඡේද දෙකකින් සමන්විත වූ විසි අවුරුදු කාලපරිච්ඡේදයක් ආරම්භ විය.

ඩයොක්ලීෂියන් අධිරාජ්‍යය නෛතික වශයෙන් නැගෙනහිර හා බටහිර ලෙස බෙදා වෙන් කළ අතර, එම බෙදීම කොන්ස්ටන්ටයින් විසින් සිදු කරන ලද අනාවැකිමය බෙදීමේ පූර්වරූපයක් විය. ඩයොක්ලීෂියන්ගේ බෙදීම නැගෙනහිර හා බටහිර වශයෙන් වූ නමුත්, එය නැගෙනහිර පාලකයන් දෙදෙනකුගෙන් හා බටහිර පාලකයන් දෙදෙනකුගෙන් සමන්විත විය. එක් එක් ප්‍රදේශය සඳහා ප්‍රධාන පාලකයකු හා ද්විතීයික පාලකයකු බැගින් විය. 303 වසරේ පෙබරවාරි 24 වැනිදා ඩයොක්ලීෂියන් කිතුනුවන්ට එරෙහි ‘ආඥා’ කිහිපයකින් පළමුවැන්න නිකුත් කළ අතර, එය රෝම අධිරාජ්‍යය තුළ කිතුනුවන්ට එරෙහිව සිදු වූ දරුණුතම හා වඩාත් පුළුල්ව පැතිරුණු හිංසා පීඩනය වූ මහා හිංසා පීඩනයේ (ඩයොක්ලීෂියන්ගේ හිංසා පීඩනය ලෙසද හැඳින්වේ) ආරම්භය සනිටුහන් කළේය.

තවද ස්මර්ණයේ සභාවේ දූතයාට මෙසේ ලියන්න; පළමුවැන්නාද අන්තිමයාද වන, මළාවූ නමුත් ජීවත්ව සිටින්නාවූ තැනැන්වහන්සේ මේ දේවල් වදාරනසේක; නුඹේ ක්‍රියාද පීඩාවද දිළිඳුකමද මම දනිමි, (එහෙත් නුඹ ධනවත්ය) තවද තමන් යුදෙව්වරුන් යැයි කියාගන්නා නමුත් යුදෙව්වරුන් නොව සාතන්ගේ සිනගෝගය වන අයගේ දේවාපහාසයද මම දනිමි. නුඹ විඳින්නට යන කිසි දෙයකට බිය නොවන්න: බලව, නුඹලා පරීක්ෂා කරනු ලබන පිණිස යක්ෂයා නුඹලාගෙන් සමහරෙකු සිරගෙට දමන්නේය; නුඹලා දස දවසක් පීඩා විඳින්නහුය: මරණය දක්වා විශ්වාසවන්තව සිටින්න, එවිට මම නුඹට ජීවනයේ ඔටුන්නක් දෙන්නෙමි. කන් ඇත්තේ ආත්මයාණන්වහන්සේ සභාවන්ට වදාරන දේ අසාවා; ජය ගන්නාට දෙවැනි මරණයෙන් කිසි හානියක් සිදු නොවන්නේය. එළිදරව් 2:8–11.

ඩයොක්ලීෂියන්ගේ අනුප්‍රාප්තිකයන් යටතේ (විශේෂයෙන් ගැලේරියස් යටතේ) ද මහා හිංසා පීඩනය 313 වසර දක්වා පැවති අතර, එම වසරේ මිලාන් ආඥාපත්‍රය මඟින් එය අවසන් විය. නීරෝ යනු හිංසා පීඩනයේ ඇල්ෆා සංකේතය වන අතර, ස්මර්ණා සභාවෙන් නියෝජනය කෙරෙන අනාවැකිමය කාලපරිච්ඡේදයේ ඔමේගා හිංසා පීඩනය වූ ඩයොක්ලීෂියන්ගේ හිංසා පීඩනයේ පූර්වරූපය ඔහු විය. දේශපාලන විවාහයක් සහ බටහිර පාලක කොන්ස්ටන්ටයින් හා නැගෙනහිර පාලක ලිසිනියස් අතර ඇති වූ ගිවිසුමක් සමඟ හිංසා පීඩනය නිමාවට පත් විය. 313 වසරේ පෙබරවාරි මාසයේදී කොන්ස්ටන්ටයින් සහ ලිසිනියස් මිලාන් නුවරදී හමු වී, අධිරාජ්‍යය පුරා ක්‍රිස්තියානීන් (සහ අනෙකුත් අය) කෙරෙහි ආගමික සහනශීලීත්වය තහවුරු කළ මිලාන් ආඥාපත්‍රය නිකුත් කළහ. තම දේශපාලන සන්ධානය ශක්තිමත් කිරීම සඳහා, ලිසිනියස් මෙම හමුව අතරතුර හෝ ඊට ආසන්න කාලයකදී කොන්ස්ටන්ටියා (කොන්ස්ටන්ටයින්ගේ අර්ධ සහෝදරිය) සමඟ විවාහ විය. මෙම විවාහය සම්භාව්‍ය රෝමානු දේශපාලන සන්ධානයක් විය—එය අධිරාජයන් දෙදෙනා අතර ගිවිසුම තහවුරු කළ අතර, වසර ගණනාවක් පැවති සිවිල් යුද්ධයෙන් පසු අධිරාජ්‍යය තාවකාලිකව ස්ථාවර කිරීමට උපකාරී විය. එම සන්ධානය දිගු කලක් පැවතුණේ නැත. පසුව කොන්ස්ටන්ටයින් සහ ලිසිනියස් එකිනෙකාට එරෙහිව සටන් කළ අතර, 324 වසරේදී කොන්ස්ටන්ටයින් ලිසිනියස් පරාජය කර එකම පාලකයා බවට පත් විය.

නීරෝගේ පටන් කොන්ස්ටන්ටයින් දක්වා ස්මර්ණා සභාවේ වසර දෙසිය පනහක අනාවැකිමය කාලපරිච්ඡේදය සම්පූර්ණ වූ අතර, 313 දී සම්මුතිවාදී සභාව වූ පර්ගමස් සභාව ආරම්භ වී, 538 දී තියාතිරා සභාව සමඟ අවසන් විය. ස්මර්ණා සභාවේ වසර දෙසිය පනහ පීඩා කාලපරිච්ඡේදයක් නියෝජනය කළ අතර, එම සමස්ත කාලපරිච්ඡේදයේ අවසාන භාගයේදී ඩයොක්ලීෂන්ගේ පීඩාව එළිදරව් පොතේ “දස දින” (දස වසර) ඉටු කළේය; මෙහිදී දරුණුතම පීඩා කාලපරිච්ඡේදය සමස්ත කාලපරිච්ඡේදයේ ෆ්‍රැක්ටලයක් නියෝජනය කරයි. එම දස වසර වසර දෙසිය පනහේ ෆ්‍රැක්ටලයකි. එම දස වසර නීරෝගේ පීඩාවේ ඔමේගාව නියෝජනය කරන අතර, එම දස වසර අවසානයේදී අධිරාජ්‍යය නැගෙනහිර හා බටහිර වශයෙන් ඔමේගා බෙදීමකට ලක් වේ.

විවාහය සහ දික්කසාදය

ස්මර්නා 64 දී රෝමයේ දහනයෙන් ආරම්භ වී, වසර දෙසිය පනහකට පසු 313 දී මිලාන නියෝගය සහ නැගෙනහිර හා බස්නාහිර අතර දේශපාලනික විවාහය සමඟ අවසන් විය. පීඩනයේ දස අවුරුදු ෆ්‍රැක්ටලය 303 දී ආරම්භ වී, 313 දී මිලාන නියෝගය සහ නැගෙනහිර හා බස්නාහිර අතර දේශපාලනික විවාහය සමඟ අවසන් විය. ඩයොක්ලීෂියන් විසින් 293 දී නැගෙනහිර හා බස්නාහිර නීතිමය වශයෙන් බෙදීමත් සමඟ ආරම්භ වූ අවුරුදු විස්ස 313 දී නැගෙනහිර හා බස්නාහිර අතර දේශපාලනික විවාහය සමඟ අවසන් විය. නැගෙනහිර හා බස්නාහිර අතර 313 දී ඇති කළ විවාහ ගිවිසුම 324 දී සිදු වූ දික්කසාදයෙන් අවසන් විය; එවිට කොන්ස්ටන්ටයින් නැගෙනහිරේ ලිසිනියස් පරාජය කර රෝමයේ එකම අධිපතියා බවට පත් විය. 324 දී වූ එම പ്രവചനමය දික්කසාදය 321 දී වූ පළමු ඉරිදා නීතියෙන් අවුරුදු තුනකට පසු පැමිණියේය.

313 සිට 330 දක්වා වූ අවුරුදු දාහත, දේශපාලන විවාහයක් ද, ස්මර්ණය සහ නීරෝ මඟින් නියෝජනය කෙරෙන පීඩාවල අවසානය ද, පර්ගමම් මඟින් නියෝජනය කෙරෙන සම්මුතිවාදී සභාවේ ආරම්භය ද සලකුණු කරයි. 313දී විවාහයත් සමඟ පර්ගමම්හි ආරම්භය සිදු වූ පසු, 321දී පළමු ඉරුදින නීතියත් සමඟ පීඩාව ඇරඹිණි. ඉන් අනතුරුව 324දී අනාවැකිමය දික්කසාදය සිදු වූ අතර, එමඟින් නැගෙනහිර හා බටහිර කොන්ස්ටන්ටයින් යටතේ එක් අධිරාජ්‍යයක් බවට එක් කරන ලදි. වසර හයකට පසු, 330දී, නැගෙනහිර හා බටහිර වශයෙන් බෙදීම අනාවැකිමය වශයෙන් නැවත සිදු විය. 538දී තුයතීරා සභාව අනාවැකිමය ඉතිහාසයට පිවිසෙන තෙක් පවතිනු ඇති පර්ගමම් සභාවේ ඇල්ෆා අවධිය එම අවුරුදු දාහතෙන් නියෝජනය වේ. එම ඇල්ෆා අවධිය, 330 සිට 538 දක්වා වූ කාලපරිච්ඡේදයේ අවසානයේ ඇති ඔමේගා ඉතිහාසයක් නියෝජනය කරනු ඇත. පර්ගමම්හි ඔමේගා ඉතිහාසය 496, 508 සහ 533 යන වර්ෂවලට අයත් කාලපරිච්ඡේදය නියෝජනය කරයි.

දහ හත් අවුරුදු

රാഫියා යුද්ධයේ පටොලමි “වසර දහහතක්” රාජ්‍ය කළේය, එසේම රాఫියා යුද්ධය හා පානියම් යුද්ධය අතරද “වසර දහහතක්” තිබුණි. එම වසර දහහත, 313 සිට 330 දක්වා වූ වසර දහහත සමඟ සංකේතාත්මකව සමාන්විත වේ. නීරෝගේ ස්මර්නාහි අවුරුදු දෙසිය පනහ, පෙර්ගමොස් සභාවේ පළමු වසර දහහත වෙත නායකත්වය දුන්නේය; එසේම එය ක්‍රි.පූ. 457 දී නිකුත් වූ තුන්වන අණපනතෙන් ආරම්භ වූ අවුරුදු දෙසිය පනහ සමඟ සම්බන්ධ වේ; එම අණපනත දානියෙල් අටවන පරිච්ඡේදයේ 14 වන පදයේ අවුරුදු 2300හි ආරම්භක ලක්ෂ්‍යය වන අතර, එය ඇඩ්වෙන්ටිස්ම්හි පදනමත් මධ්‍යස්ථ ස්ථම්භයත් වේ. අවුරුදු දෙසිය පනහක සාක්ෂිකරුවන් දෙදෙනා, 1776 දී ආරම්භ වී මේ වසර වන 2026 දී අවසන් වන බයිබල් අනාවැකිවල හයවන රාජධානියේ අවුරුදු දෙසිය පනහ සමඟ සමාන්විත වේ.

ඇඩ්වෙන්ටිස්ම්හි පුරෝගාමීන් 313 සිට 330 දක්වා වූ අවුරුදු දහහත දැක හෝ අවබෝධ කර නොගත්හ; මක්නිසාද 1844 දී ඔවුන් සත්වන දින සබත් දින පිළිබඳ ප්‍රශ්නයවත්, සූර්යයාගේ දිනය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයවත් තවමත් අවබෝධ කරගෙන නොසිටියහ. එසේ වුවද, ඔවුන් එළිදරව් 9 වන පරිච්ඡේදයේ 10 වන වාක්‍යයේ සඳහන් අවුරුදු එකසිය පනහ හඳුනාගත්හ, සහ එය 1840 අගෝස්තු 11 දිනෙන් අවසන් වූ අවුරුදු තුන්සිය අනූ එක හා දින පහළොව දක්වා ගෙන ගිය කාල පරිච්ඡේදයක ආරම්භක ලක්ෂ්‍යය බවට පත් විය. එම අවබෝධය “දෙවියන්වහන්සේගේ බලයේ ප්‍රබල ප්‍රකාශනයක්” බිහි කළේය.

පුරෝගාමීහු එළිදරව් පොතේ නවවන පරිච්ඡේදය තුළ වසර එකසිය පනහක දෙවන කාල පරිච්ඡේදයක් හඳුනා නොගත්හ. ඔවුන්ගේ මූලික අවබෝධය එළිදරව් පොතේ නවවන පරිච්ඡේදයේ “නව ආලෝකය” ගොඩනඟා ඇති පදනම නියෝජනය කරයි. එම ආලෝකය විවර වන්නේ නිනිවයේ සටනේ “යතුර” මඟිනි. එම “යතුර” අනාවැකි හදාරන්නෙකුට දානියෙල් සහ එළිදරව් පොත්වල නිරූපිත බයිබල් අනාවැකිවල සියලු රාජ්‍යයන් හඳුනාගැනීමට ඉඩ සලසයි: බබිලෝනිය, මේද-පර්සියාව, ග්‍රීසිය, සෙලියුසිඩ් සහ ටොලමියානු අධිරාජ්‍යයන්, මුහම්මද්ගේ රාජ්‍යය; තවද, වඩාත් වැදගත් ලෙස, රෝමයේ පමණක් නොව, නැඟෙනහිර සහ බටහිර රෝම රාජ්‍යයන්ගේ මෙන්ම එක්සත් ජනපදයේ (බොරු අනාගතවක්තෘවරයා), පාප් පාලනයේ (මෘගයා) සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ (මකරා) ද නැඟීම හා බිඳවැටීම හඳුනාගැනීම මඟින් එය රෝම අධිරාජ්‍යය වඩාත් ඉස්මතු කර දක්වයි. මෙම රාජ්‍යයන්ගේ සියලු නැඟීම් හා බිඳවැටීම්, අවසානයේදී ලෝකය හර්මගෙදොන් වෙත ගෙන යන මකරාගේත් මෘගයාගේත් බොරු අනාගතවක්තෘවරයාගේත් චලනයන්ට සාක්ෂි දරයි. එම චලනය දානියෙල් පොතේ එකොළොස්වන පරිච්ඡේදයේ අවසාන පද හය තුළ නිරූපණය කර ඇති අතර, එම චලනයේ ආරම්භය හතළිස්වන පදයේ සැඟවුණු ඉතිහාසය තුළ නිරූපණය කර ඇත.

නිනවෙහි යුද්ධය, අවසාන කාලයේ සිදුවීම්වල අනුක්‍රමය තුළ රෝම අධිරාජ්‍යයේද, නැගෙනහිර සහ බටහිර රෝම රාජධානීන්ගේද, පාප් රෝමයේද සාක්ෂි එකිනෙකට සමාන කළ හැකි වන පරිදි සකස් කර දෙන භවिष्यවाणीමය යොමු-බින්දුව සපයයි. එබැවින්, නිනවෙහි යුද්ධය රෝමයට අදාළ විවිධ භවिष्यවाणीමය සාක්ෂි සම්පූර්ණයෙන් පැහැදිලි කර පෙන්වන යතුර වන අතර, දානියෙල් 11 වන පරිච්ඡේදයේ 14 වන පදය අනුව, දර්ශනය ස්ථාපිත කරන්නේ රෝමයයි. එම රේඛා එකට ගෙන එන යතුර නිනවෙහි යුද්ධයයි.

අපගේ මීළඟ ලිපියෙන්, එළිදරව් නවවැනි පරිච්ඡේදයේ විපත්ති පිළිබඳව සාකච්ඡා කළ පූර්ව ලිපි පහ එකට සම්බන්ධ කිරීමට අපි ආරම්භ කරන්නෙමු.