“ක්රිස්තියානි ධර්මය යනු කුමක්ද, සත්යය යනු කුමක්ද, අප ලැබූ විශ්වාසය කුමක්ද, බයිබලයේ නියමයන්—අති උත්තම බලධාරියාගෙන් අපට දෙන ලද නියමයන්—කුමක්ද යන්න අපම දැන සිටිය යුතුය.” The 1888 Materials, 403.
වසර කිහිපයක් පුරා Future for America විසින් එළිදරව් පොතේ සභා සත නූතන ඉශ්රායෙලයේ ඉතිහාසය අපෝස්තුලවරුන්ගේ කාලයේ සිට ලෝකයේ අවසානය දක්වා නියෝජනය කරනවා පමණක් නොව, මෝසෙස්ගේ කාලයේ සිට ස්තේපනස්ට ගල් ගසා මරණයට පත් කරන ලද අවස්ථාව දක්වා පැරණි ඉශ්රායෙලයද නියෝජනය කරන බව හඳුනාගෙන ඇත. ඇඩ්වෙන්ටිස්ට් ව්යාපාරයේ පුරෝගාමීන් මෙම සත්යය උගන්වා නොතිබූ නමුත්, මෙම සත්යය ස්ථාපිත කරන මූලධර්ම ඔවුහු අවබෝධ කරගෙන භාවිත කළහ. යේසුස් ආරම්භයේ සිට අවසානය හඳුන්වා දෙයි; පැරණි ඉශ්රායෙලය නූතන ඉශ්රායෙලය නියෝජනය කරයි. එබැවින්, නූතන ඉශ්රායෙලයේ අනාවැකීය ලක්ෂණවල කොටසක් වන සෑම සත්යයක්ම පැරණි ඉශ්රායෙලය තුළද පැවතිණි.
මිලර්වාදී ඉතිහාසයට පෙර, සත් සභා පිළිබඳ සම්ප්රදායික ක්රිස්තියානි දෘෂ්ටිය වූයේ, ඒවා යොහන්ගේ කාලයේදී ආසියා මයිනරයේ තිබූ සැබෑ සභාවන් නියෝජනය කරන බවය. එම සම්ප්රදායික දෘෂ්ටිය තවදුරටත් අවබෝධ කර ගත්තේ, ඒ ඒ සභාවන්ට දෙන ලද උපදේශය ක්රිස්තියානි ඉතිහාසය පුරා විවිධ සභාවන්ට දෙන ලද විශේෂිත උපදේශයක් ලෙසද තේරුම් ගත හැකි බවත්, එම එකම උපදේශය හා අනතුරු ඇඟවීම් පුද්ගලික ක්රිස්තියානින් සඳහාද වන බවත්ය. එමෙන්ම, සත් සභා නියෝජනය කරන්නේ ගෝලයන්ගේ කාලයේ සිට ලෝකයේ අවසානය දක්වා සභා ඉතිහාසයේ කාල පරිච්ඡේද හතක් බවද ඔවුහු අවබෝධ කර ගත්හ. මෙම දෘෂ්ටිකෝණ මිලර්වාදී ඉතිහාසයට පෙර තිබිණි. විලියම් මිලර්ට පෙර තිබූ සම්ප්රදායික දෘෂ්ටිය සම්පූර්ණ කරන සත් සභා පිළිබඳ එම හඳුනාගැනීම් හතරම එදාත් අදත් පදනම් වී තිබුණේත් පදනම් වී ඇත්තේත් බයිබලයේ “ඓතිහාසිකවාදී” අර්ථකථනය මතය. දෙවියන්වහන්සේගේ දූතයන් විලියම් මිලර්ට අනුගමනය කිරීමට මඟ පෙන්වූයේ එම ක්රමවේදයයි.
“ආසියාවේ සභා හත වනාහි, ක්රිස්තුස්වහන්සේගේ සභාවේ ස්වරූප හත තුළ, එහි සියලු වක්ර ගමන් හා හැරීම් අතරද, එහි සියලු සෞභාග්යය හා විපත්තිය අතරද, ප්රේරිතයන්ගේ දිනවලින් ලෝකයේ අවසානය දක්වා වූ, සභාවේ ඉතිහාසයකි. මුද්රා හත වනාහි, එම කාලය තුළ සභාව පිළිබඳ භූමියේ බලයන් හා රජවරුන්ගේ ක්රියාකාරකම් පිළිබඳද, දෙවියන්වහන්සේ තම ජනතාව ආරක්ෂා කළ ආකාරය පිළිබඳද වූ ඉතිහාසයකි. කහළ හත වනාහි, භූමිය මත, හෝ රෝම රාජ්යය මත, එවන ලද විශේෂ සහ භාරී විනිශ්චයන් හතක ඉතිහාසයකි. තවද පාත්ර හත වනාහි, පාප්වාදී රෝමය මත එවන ලද අවසාන වසංගත හතය. මේවා සමඟ තවත් බොහෝ සිද්ධීන් මිශ්ර වී ඇත; අතුගංගා මෙන් ඒවා ඒ තුළ වියන ලද අතර, මුළු දේවවාක්යමය අනාවැකියේ මහා නදිය පිරවමින්, අවසානයේ සියල්ල සදාකාලිකත්වයේ සාගරය තුළ අපව නිමා කරවයි.”
“මෙය, මට නම්, එළිදරව් පොතෙහි යොහන්ගේ අනාගතවाणीගේ සැලැස්මය. තවද මේ පොත අවබෝධ කරගැනීමට කැමති මනුෂ්යයා, දෙවියන්වහන්සේගේ වචනයේ අනෙකුත් කොටස් පිළිබඳ සම්පූර්ණ දැනුමක් තිබිය යුතුය. මෙම අනාගතවಾಣියෙහි භාවිත කර ඇති රූපක සහ උපමා සියල්ලම එම පොත තුළම පැහැදිලි කර නොමැති අතර, ඒවා අනෙකුත් අනාගතවක්තෘවරුන් වෙතින් සොයාගෙන, ශුද්ධ ලියවිල්ලේ වෙනත් ඡේදවලින් පැහැදිලි කරගත යුතුය. එබැවින්, කවර හෝ එක් කොටසක් පිළිබඳ පැහැදිලි දැනුමක් ලබාගැනීම සඳහා වුව ද, සමස්තය අධ්යයනය කිරීම දෙවියන්වහන්සේ විසින් අරමුණු කර ඇති බව පැහැදිලිය.” William Miller, Miller’s Lectures, volume 2, lecture 12, 178.
සහෝදරි වයිට්, මිලර් විසින් ධාරණය කළ “ඓතිහාසිකවාදී” දෘෂ්ටිකෝණයට එකඟව එය ස්ථිර කරයි; එහෙත්, මිලර් දැක නොසිටි ආකාරයෙන් ඇය එළිදරව් පොත පිළිබඳ වඩා ගැඹුරු අවබෝධයක් එක් කළාය, මක්නිසාද මිලර් ශුද්ධස්ථානය එය සැබෑවශයෙන් යම් අයුරින් තිබේද යන්න හඳුනාගෙන නොතිබූ බැවිනි. ඔහු ශුද්ධස්ථානය ලෙස තේරුම්ගෙන සිටියේ පෘථිවියයි. සහෝදරි වයිට් හඳුනාගත්තේ, යේසුස් එළිදරව් පොතෙහි නිරූපිත අනාවැකි ඉදිරිපත් කළ විට, ක්රිස්තුස් තම ස්වර්ගීය මහ පූජක සේවය සමඟ සම්බන්ධව එය කරමින් සිටි බවය.
යොහන් හැරී ක්රිස්තුන්වහන්සේ දකින කල, උන්වහන්සේ පූජක වස්ත්රධාරීව දීපස්තම්භයන් අතර ගමන් කරමින් සිටිති; එම දීපස්තම්භ ශුද්ධ ස්ථානයෙහි පිහිටා තිබෙන බැවින්, එය උන්වහන්සේගේ ආරෝහණයෙන් පසු වූ, එහෙත් 1844 දී අතිශුද්ධ ස්ථානයට පිවිසීමට පෙර වූ ඉතිහාස කාලයට අයත්ය. මිලර්ට මෙම යථාර්ථයේ වැදගත්කම අවබෝධ කරගැනීමට නොහැකි විය. ටින්ඩේල්ටත්, ලූතර්ටත්, ජෝන් වයික්ලිෆ්ටත්, නැතහොත් ආරම්භක ප්රතිසංස්කරණවාදීන්ගෙන් කිසිවෙකුටත් එය නොහැකි වන්නට ඇත. සත්යය ප්රගතිශීලීය; එය පූර්ණ දවස දක්වා වඩාත් දීප්තිමත්ව, තව තවත් දීප්තිමත්ව බැබළෙයි.
“රොබින්සන් සහ රොජර් විලියම්ස් විසින් ඉතා උත්කෘෂ්ට ලෙස ප්රවර්ධනය කරන ලද මහත් මූලධර්මය වන, සත්යය ප්රගතිශීලී බවත්, දෙවියන්වහන්සේගේ ශුද්ධ වචනයෙන් බැබළිය හැකි සියලු ආලෝකය පිළිගැනීමට ක්රිස්තියානීන් සූදානම්ව සිටිය යුතු බවත් යන අදහස, ඔවුන්ගේ වංශජයන් විසින් නොසලකා හරින ලදී. අමෙරිකාවේ ප්රොතෙස්තන්ත සභාද,—එමෙන්ම යුරෝපයේ ඒවාද,—ප්රතිසංස්කරණයේ ආශීර්වාද ලබන්නට ඉතා වරප්රසාද ලැබූවද, ප්රතිසංස්කරණයේ මාර්ගයේ ඉදිරියට යාමට අසමත් වූහ. අලුත් සත්යය ප්රකාශ කිරීමටත්, දිගු කලක් ආදරයෙන් රැකගත් වැරදි හෙළිදරව් කිරීමටත්, කලින් කලට විශ්වාසවන්ත මනුෂ්යයන් කිහිපදෙනෙක් නැඟී සිටියද, බහුතරය, ක්රිස්තුස්වහන්සේගේ දවස්වල යුදෙව්වන් මෙන්ද, ලූතර්ගේ කාලයේ පාප්වාදින් මෙන්ද, තම පියවරුන් විශ්වාස කළ පරිදිම විශ්වාස කිරීමටත්, ඔවුන් ජීවත් වූ පරිදිම ජීවත් වීමටත් සෑහීමකට පත්වූහ. එබැවින් ආගම නැවත වරක් බාහිර ආකාරධර්මවාදයකට පිරිහී ගියේය; සහ සභාව දෙවියන්වහන්සේගේ වචනයේ ආලෝකයේ දිගටම ගමන් කර තිබුණේ නම් අත්හැර දමනු ලැබිය යුතුව තිබූ දෝෂ සහ අන්ධবিশ്വാസ, රඳවාගෙන ආදරයෙන් පෝෂණය කරන ලදී. මෙසේ ප්රතිසංස්කරණයෙන් ප්රේරණය කරන ලද ආත්මය ක්රමයෙන් මිය ගියේය; ලූතර්ගේ කාලයේ රෝමානු සභාවට තිබූ තරම්ම ප්රතිසංස්කරණයේ අවශ්යතාවයක් ප්රොතෙස්තන්ත සභාවලද තිබෙන තැනට ආසන්න වන තුරු. ලෝකවාදයත් ආත්මික මන්දගාමීත්වයත් එලෙසම තිබුණි; මනුෂ්ය මතයන්ට සමාන ගෞරවයක්ද, දෙවියන්වහන්සේගේ වචනයේ ඉගැන්වීම් වෙනුවට මනුෂ්ය න්යායන් ආදේශ කිරීමද තිබුණි.” The Great Controversy, 297.
ඉතිහාසය පුරා සත්යය ක්රමයෙන් වර්ධනය වන්නේය යන සත්යය හඳුනා නොගන්නේ නම්, මේ අවසාන පරම්පරාවේ කිසියම් නව ආලෝකයක වැදගත්කම හඳුනා ගැනීම සැබවින්ම අසම්භව විය හැක. එක් පුද්ගලයෙකු “සත්යයේ” එම ක්රමානුකූල ස්වභාවය අවබෝධ කරගැනීම නැවැත්වූ විට, ඔහු ස්වයංක්රීයව සම්ප්රදායන්, චාරිත්ර හා පතිත මනුෂ්ය මඟපෙන්වීම් මත රඳා සිටීමට පටන් ගනියි.
මිලර් භාවිත කළ ක්රමවේදය, ප්රේරිතයන් සමඟ ආරම්භ වූ බයිබලීය සත්යයේ වර්ධනය පිළිබඳ සාක්ෂියක් ඉදිරිපත් කරන සම්පූර්ණ අනාගතවාණි රේඛාව පුරා දිවෙන මාර්ගසලකුණකි. එහෙත්, මිලර් විසින් නිරූපිත මාර්ගසලකුණ තුළ, අවසානයේ ඊට අනුසමාන ප්රතිරූපයක් අවශ්ය කරන ආරම්භයක් අපට සොයාගත හැක. බොහෝදෙනා කිසිදා මේ යථාර්ථයන් අවබෝධ කර නොගනිති, නමුත් සාතන් එසේ නොවේ.
සතන්, ස්වර්ගයේ ඔහුගේ කැරැල්ල ආරම්භ වූ කාලයේ සිටම, සත්යයත් එහි වර්ධනයත් ප්රතිරෝධ කළේය. ඉතිහාසයේ එම මොහොතට එය ළඟා වූ විට, එනම් ප්රතිසංස්කරණවාදින් බයිබලය අධ්යයනය කළ යුතු ආකාරය පැහැදිලිව අවබෝධ කරගැනීමට ආරම්භ කළ විට, සතන් සෑමවිටම කරන දේම කළේය; ඔහු ව්යාජ අනුරූප හඳුන්වා දුන්නේය. සත්යය වංචාකාරී ලෙස අනුරූප කර දැක්වීමෙහි ඔහුගේ ක්රියාවට අදාල ඓතිහාසික සාක්ෂි මෙසේ හඳුනා දෙයි: රිබේරා සහ ලූයිස් දේ අල්කාසාර් වැනි ජෙසුයිට්වරු, ඔවුන්ගේ ව්යාජකරණ ක්රමවේදය විශේෂයෙන්ම එළිදරව් පොතට එරෙහිව යොමු කළහ. “ප්රීටරීසම්” යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන එම දූෂිත ක්රමවේදය, එම ව්යාජ ක්රමවේදයේ ප්රධාන නියෝජිතයන් දෙදෙනෙකු සමඟ දෙවන හා තුන්වන සියවස්වලදී ආරම්භ විය. ඔවුන්ගෙන් එක්කෙනෙක් වූයේ කාසරියායේ යූසීබියස් (260–339) ය; අනෙකා වූයේ පෙටාවුහි වික්ටොරිනුස් (ආසන්න වශයෙන් 304 දී මියගියේය) ය. මෙම මුල් ඓතිහාසික පුද්ගලයන් දෙදෙනාම, එළිදරව් පොත රෝම අධිරාජ්යයේ සමයේදී, කුප්රකට අධිරාජ්යවරයෙකු වූ නීරෝ වැනි ඓතිහාසික චරිතයන්ගේ කාලය තුළ සම්පූර්ණ විය යන යෝජනාව ඉදිරිපත් කරන එම ක්රමවේදය ප්රවර්ධනය කළහ.
දහනවවන සියවසේදී එක්සත් රාජධානියේ ජෝන් ඩාර්බි (1800–1882) අප විසින් පෙර හඳුනාගත් ස්කෝෆීල්ඩ් රෙෆරන්ස් බයිබලය නම් ට්රෝජන් අශ්ව බයිබලයේ පාද සටහන්වලටද ඇතුළත් කරන ලද තවත් එක් සාතනික ක්රමවේදයක් හඳුන්වා දුන්නේය. “ඩිස්පෙන්සේෂනලիզմය” යනු ඉතිහාසයත් මනුෂ්ය වර්ගයා සමඟ දෙවියන්වහන්සේගේ අන්තර්ක්රියාත් වෙනස් වෙනස් කාලපරිච්ඡේදවලට, හෝ ‘ඩිස්පෙන්සේෂන්’වලට, බෙදා දමන තත්ත්වයකි; එම එක් එක් කාලපරිච්ඡේදය තුළ දෙවියන්වහන්සේ තම සැලැස්ම වෙනස් ආකාරවලින් පරිපාලනය කරන බව එය උගන්වයි. මෙය මම මේ අවස්ථාවේ සඳහන් කරන්නේ, ෆියුචර් ෆෝ ඇමරිකා ව්යාපාරයට හඳුන්වා දෙන ලද අසත්යතාවන් අතරින් එකක් මෙය වන බැවිනි; එය හඳුන්වා දුන්නේ ඩාර්බි තම සාතනික අදහස් ප්රචාරය කළ ඒම ප්රදේශයෙන්ම නැඟී ආ හඬවල් විසිනි. ෆියුචර් ෆෝ ඇමරිකාට එරෙහිව ප්රහාර එල්ල කළ ඩාර්බිගේ අදහස් සමඟ, එසේ කියන නූතන “වෝක්” ව්යාපාරයේ දර්ශනයද එක්ව තිබිණි; එය ප්රංශ විප්ලවය නියෝජනය කළ එම අරාජිකත්වයද සොදොම් හා ගොමොරාව නියෝජනය කළ එම අසංයමිතත්වයද ප්රවර්ධනය කරයි.
අද නූතන ඇඩ්වෙන්ටිස්වාදයේ දේවශාස්ත්රඥයෝ, බයිබලයත් අනාවැකි ආත්මයත් දෙකම දුර්වල කර ප්රතික්ෂේප කිරීම සඳහා තමන් යොදාගන්නා බයිබල් අර්ථකථනයේ ද්විත්ව පද්ධතියක් මත පදනම්ව, බයිබලයේ සත්යයන් විච්ඡේදනය කරන ක්රමයක් භාවිතා කරති. ඔවුහු මනුෂ්යයන් බයිබල් භාෂාවන්හි විශේෂඥයන් ලෙස හෝ බයිබල් ඉතිහාසයේ විශේෂඥයන් ලෙස හඳුනාගනිති. ඒ අනුව, අද ඇඩ්වෙන්ටිස්වාදයේ දේවශාස්ත්රඥයෝ, ලාඔදිකීය ඇඩ්වෙන්ටිස්වාදයේ සිත් පාලනය කරන්නේ, දෙවියන්වහන්සේගේ වචනය වැටුණු මනුෂ්යයෙකුගේ ඉතිහාස පිළිබඳ අවබෝධය මත හෝ වැටුණු මනුෂ්යයෙකුගේ භාෂා පිළිබඳ අවබෝධය මත අර්ථකථනය කිරීමෙන්ය. ඔබ දැන් කියවමින් සිටින පණිවිඩයට ප්රහාර කිරීමට බොහෝ විට භාවිතා කර ඇති මෙම නූතන දෝෂාභාස ප්රකාශනයන්, අප ප්රංශ විප්ලවයේ සංකේතවාදය සලකා බලන විට, මෙම ලිපිවල තවදුරටත් විමර්ශනය කරනු ලැබේ. සාතන් ජීවමානය; ඔහුගේ කාලය කෙටි බව ඔහු දනී. මිලර්ගේ නීතිවල අවසාන නියමය, එනම් දාහතරවන නියමය, පහත සඳහන් ඡේදයෙන් අවසන් වෙයි.
“අපගේ පාසල්වල උගන්වනු ලබන දේවශාස්ත්රය සෑමවිටම යම් පංථවාදී ආගමික විශ්වාසප්රකාශයක පදනම මත ස්ථාපිත කර තිබේ. හිස් මනසක් ගෙන එවන් ආකාරයකින් එහි මුද්රණය කිරීම යම් ප්රමාණයකට සුදුසු විය හැකි නමුත්, එය සෑමවිටම ආගමික අන්ධෝද්ධතභාවයකින් අවසන් වනු ඇත. නිදහස් මනසක් කිසිදා අනෙකන්ගේ අදහස්වලින් සෑහීමකට පත් නොවනු ඇත. යෞවනයන්ට දේවශාස්ත්රය උගන්වන ගුරුවරයෙකු වූයේ නම්, මම පළමුව ඔවුන්ගේ හැකියාවත් මනසත් දැනගනිමි. ඒවා යහපත් නම්, මම ඔවුන්ව ස්වයංවම බයිබලය අධ්යයනය කිරීමට සලස්වා, ලෝකයට යහපත කිරීමට නිදහස්ව ඔවුන් පිටත්කර හරිමි. නමුත් ඔවුන්ට මනසක් නොතිබුණේ නම්, මම ඔවුන් මත අනෙකෙකුගේ මනස මුද්රණය කර, ඔවුන්ගේ නළල මත ‘ආගමික අන්ධෝද්ධතයා’ යයි ලියා, දාසයන් ලෙස ඔවුන් පිටත්කර හරිමි!” විලියම් මිලර්, Miller’s Works, වෙළුම 1, 24.
යොහන් එළිදරව්කරුවා ජීවත්ව සිටි කාලයට අනුගමනය කළ අවධියේද, ආගමික ප්රතිසංස්කරණ යුගයේ දිනවලද, සත්ය බයිබලීය විග්රහය අවුල්කර විනාශ කිරීම සඳහා සාතන් ක්රියාශීලීව ව්යාජ භාවිතා-ක්රම නිර්මාණය කරමින් සිටියේය. මෙම ඓතිහාසික කරුණු තුළ සමහර විට නොදැක්කෙන්නේ, ඒ සියලු සාතන්ගෙන් උපන් ක්රමවේද සියල්ලම සෘජුවම ඉලක්ක කර තිබුණේ එළිදරව් පොත හැර වෙන කිසිම පොතක් නොවන බවය. සාතන්ගෙන් උපන් ව්යාකූලත්වය ප්රචාරය කළ ඒ එක් එක් ප්රවර්ධකයාගේ විෂයය වූයේ එයමය. එළිදරව් පොත සැමවිටම සාතන්ගේ ඉලක්කය වී තිබේ. ඔහු යුද්ධ කළ යුත්තේ එළිදරව් පොතට එරෙහිව බව සාතන් දනී. අපි මෙම සත්යය හඳුනාගන්නා විට, තවත් වැදගත් සත්යයක් විසින් අඳුරු කරනු ලැබ ඇති, දෘශ්යමාන නොවන තවත් යථාර්ථයක්ද එවිට හඳුනාගත හැකි වේ.
යේසුවිවරුන්ගේ ව්යාජ ක්රමවේදය රෝම සභාවේ පාප්වහන්සේ බයිබල් අනාවැකියේ අන්තික්රිස්තුස් බව පිළිබඳ පැහැදිලි අවබෝධයක් ඇතිවීම වැළැක්වීමට අදහස් කරනු ලැබූ එකක් විය. සෑම ප්රොතෙස්තාන්ත් ප්රතිසංස්කාරකයෙකුම මෙම සත්යය හඳුනාගෙන එය නිශ්චිතව පෙන්වා දීමට පැමිණියේය. එබැවින්, අතීතයේදී රිබෙරා සහ ලුවිස් දේ අල්කාසාර් වැනි මිනිසුන්ගේ නිවැරදි ඉතිහාසය වචනයෙන් හා ප්රකාශන මඟින් ප්රසිද්ධියේ ඉදිරිපත් කරනු ලැබූ විට, රිබෙරා සහ ලුවිස් දේ අල්කාසාර් වැනි මිනිසුන්ගේ එම ඉතිහාසය භාවිතා කරනු ලැබුවේ “පාපයේ මනුෂ්යයා” පිළිබඳ නිවැරදි අවබෝධයක් වැළැක්වීමට කළ සාතන්ගේ උත්සාහයන් ප්රදර්ශනය කිරීමේ අරමුණෙනි. මෙම සාතන්ීය ක්රමවේද හඳුන්වාදීමේ අරමුණ හෙළිදරව් කරන ලිඛිත හෝ වාචික සාක්ෂි, ඒවා යන සීමාව දක්වා නිවැරදිය; නමුත් සාතන් උත්සාහ කළේ අන්තික්රිස්තුස් රෝම පාප්වහන්සේ බව හඳුනාදෙන බයිබලීය සාක්ෂි පමණක් නොව, ඊට වඩා බොහෝ දේ වසන් කිරීමටය.
එළිදරව් පොත තුළ, අංකය හය, හය, හය වන මනුෂ්යයාගේ විෂයයට බාහිරව පවතින, බයිබල් අර්ථකථනයේ මෙම බොරු පද්ධති විසින් උපදවා ඇති අවුල් සහගතභාවයෙන් ආවරණය කර තබන ලද සත්යයන් ඇත. එම සත්යයන්ගෙන් එකක් නම්, සභා හත ඔවුන්ගේ පූර්ණතම වර්ධනය තුළ අවබෝධ කරගන්නා විට නිරූපිත වන සත්යය නියත වශයෙන්මය. සභා හත තුළ 2001 සැප්තැම්බර් 11 දින ආරම්භ වී ඉරිදා නීති අර්බුදයෙන් අවසන් වන ඉතිහාසය පිළිබඳව සෘජුවම කථා කරන සත්යයන් පිහිටා ඇත. මෙම ආලෝකය වළලන ලද්දක් ලෙස තබාගැනීමට සාතන් උත්සාහ කරමින් සිටියේය; එමෙන්ම එළිදරව් පොත තුළ පිහිටි සත්යයේ මැණික් කිහිපයක් අඳුරු කර දැමීමට, රෝමයේ පාප්වරුන් ක්රිස්තු විරෝධියා ලෙස හඳුනාගැනීම පමණක් නොව, සාතානීය ක්රමවේදයන් ඔහු සොයාගත්තේය.
“පාපයේ මනුෂ්යයා” 538 දී ප්රකාශයට පත් කිරීමට පෙර, යූසෙබියස් සහ වික්ටොරිනස් වැනි මනුෂ්යයෝ පප්පුරාණ බලයේ උද්භවය අඳුරු කිරීමට උත්සාහ කරමින් එළිදරව් පොතට ප්රහාර එල්ල කළහ. ඉන් අනතුරුව ඉතිහාසයේ, ක්රිස්තුස්වහන්සේ තියාතිරාට දුන් තමන්ගේ පොරොන්දුව සම්පූර්ණ කර, ප්රතිසංස්කරණයේ උදෑසන තාරකාව (වික්ලිෆ්) ප්රකාශයට පත් කළ සේක; එයින් පසු සාතාන් තම සාතානික ක්රියාව ප්රවර්ධනය කිරීමටත් එය ඉදිරියට ගෙන යාමටත් ප්රමුඛ ඓතිහාසික පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකු මතු කළේය. එළිදරව් පොතේ රහස මුද්රාවෙන් මුදා හැරෙන විට—පරීක්ෂණ කාලය අවසන් වීමට මඳක් පෙර—එහි උච්චතම අවස්ථාවට ළඟා වන සත්යයේ වර්ධනය පිළිබඳ දිගුකාලීන යුද්ධය, මිලර් කිසිදා හඳුනා නොගත් සභා හතෙන් ලැබෙන ආලෝකයද ඇතුළත් කරයි; සහෝදරී වයිට්ද එය හඳුනා නොගත්තාය. එහෙත්, නව ආලෝකය කිසිදා පැරණි ආලෝකයට විරුද්ධ නොවන බැවින්, මිලර්ද අනාවැකියේ ආත්මයද එම නව ආලෝකය අනුමත කරන බව පහසුවෙන් පෙන්වා දිය හැක.
“අප සත්යය අල්ලාගෙන සිටින බව යථාර්ථයකි; එමෙන්ම කම්පා කළ නොහැකි ස්ථාවරයන්ට අප දැඩි අඛණ්ඩභාවයෙන් ඇලී සිටිය යුතුය. එහෙත් දෙවියන් වහන්සේ එවනු ලබන කිසියම් නව ආලෝකයක් පිළිබඳ සැකයෙන් බලමින්, ‘නැහැ, අප මෙතෙක් ලැබී ඇතිද, අප ස්ථිරව පිහිටා සිටිනද, පැරණි සත්යයට වඩා තවත් ආලෝකයක් අපට අවශ්ය බව අපට නොපෙනේ’ යයි නොකිය යුතුය. අප මෙවැනි ස්ථාවරයක සිටින තාක් කල්, සැබෑ සාක්ෂිකරුගේ සාක්ෂිය අපගේ අවස්ථාවන්ට එහි තරවටුව යොදයි: ‘තවද නුඹ දුක්ඛිතයෙකුත්, අවාසනාවන්තයෙකුත්, දිළින්දෙකුත්, අන්ධයෙකුත්, නග්නවූවෙකුත් බව නොදනිහි ය.’ තමුන් ධනවත් බවත්, සම්පත් වැඩි වී ඇති බවත්, කිසිවක් අවශ්ය නොවන බවත් සිතන අය, දෙවියන් වහන්සේ ඉදිරියේ තම සැබෑ තත්ත්වය ගැන අන්ධභාවයක තත්ත්වයක සිටිති; එය ඔවුහු නොදනිති.” Review and Herald, August 7, 1894.
නව ආලෝකය සඳහා ප්රධාන පරීක්ෂාව නම්, එය ස්ථාපිත සත්යයට විරුද්ධ වේද යන්නත්, එය මූලික සත්යයන් තහවුරු කරමින් උසුලන්නේද යන්නත් වේ.
“සත්යය කුමක්දැයි දෙවියන්වහන්සේගේ බලය සාක්ෂි දරන කල, එම සත්යය සදාකාලයටම සත්යය ලෙස ස්ථිරව සිටිය යුතුය. දෙවියන්වහන්සේ දී ඇති ආලෝකයට විරුද්ධ වන පසුකාලීන අනුමාන කිසිවක් පිළිගත යුතු නොවේ. මනුෂ්යයෝ ශුද්ධ ලියවිල්ල පිළිබඳ, තමන්ට සත්යය වූ නමුත් සත්යය නොවන අර්ථකථන සමඟ නැගිට එන්නෝය. මේ කාලය සඳහා වූ සත්යය, අපගේ ඇදහිල්ලට පදනමක් ලෙස දෙවියන්වහන්සේ අපට දී ඇත. සත්යය කුමක්දැයි අපට උගන්වා ඇත්තේ උන්වහන්සේමය. උන්වහන්සේගේ ශුද්ධාත්මයාණන්ගේ ප්රකාශනය යටතේ දෙවියන්වහන්සේ දී ඇති ආලෝකයට විරුද්ධ වන නව ආලෝකය සමඟ එක් කෙනෙක් නැගිට එන අතර, තවත් කෙනෙක් ද එසේම නැගිට එන්නේය.” Selected Messages, book 1, 162.
යොහන් එහි අන්තර්ගත වූ පණිවිඩ සටහන් කළ කාලයේ සිටම සාතන්ගේ ප්රහාරයේ ඉලක්කය වී ඇත්තේ එළිදරව් පොතය. යේසුස් මෙසේ පැවසුවේය:
එහෙත් ඔබගේ ඇස් ආශීර්වාදලත්ය, මන්ද ඒවා දක්නේය; ඔබගේ කන් ද ආශීර්වාදලත්ය, මන්ද ඒවා අසනේය. මක්නිසාද, සැබවින්ම මම ඔබට කියමි, ඔබ දකින ඒ දේවල් දැකීමට බොහෝ අනාගතවක්තෘවරුන් හා ධර්මිෂ්ඨයන් ආශාවෙන් බලා සිටියද ඒවා දැක නොමැත; ඔබ අසන ඒ දේවල් අසීමට ද ඔවුන් ආශාවෙන් සිටියද ඒවා අසා නොමැත. මතෙව් 13:16, 17.
දැකීම හා ඇසීම සමඟ බැඳී ඇති ආශීර්වාදය නම් යේසුස් ක්රිස්තුස්වහන්සේගේ එළිදරව්වෙහි පණිවිඩය තේරුම් ගැනීමේ ආශීර්වාදයයි. “අවසාන දවස්වල” එම පණිවිඩය දකින හා අසන අය නියෝජනය කළ යොහන්, ගාබ්රියෙල් දූතයාට නමස්කාර කිරීමට බිම වැටුණේය; එවිට ඔහු එසේ නොකරන ලෙස ගාබ්රියෙල් දූතයා වහාම යොහන්ට දැනුම් දුන්නේය.
මම යොහන් මේ දේවල් දුටිමි, ඇසුමි. මම ඇසූත් දුටූත් පසු, මේ දේවල් මට පෙන්වූ දූතයාගේ පාදයන් ඉදිරියෙහි නමස්කාර කිරීමට වැටී ගියෙමි. එවිට ඔහු මට කීවේ, “එසේ නොකරන්න; මක්නිසාද මම ඔබගේ සහකාර සේවකයෙකි, ඔබගේ සහෝදරයන් වන අනාගතවක්තෘවරුන්ගේද, මේ පොතේ වචන රක්ෂා කරන අයගේද සහකාර සේවකයෙමි. දෙවියන්වහන්සේට නමස්කාර කරන්න.” එළිදරව් 22:8, 9.
ගාබ්රියෙල් සහ යොහන් යන දෙදෙනාම මැවූ ස්වභාවයන් වන අතර, ඔවුන් නමස්කාර කළ යුත්තේ මැවුම්කරුට පමණි. දූතයන් ද ඇතුළුව බොහෝ අනාගතවක්තෘවරුන් හා ධර්මිෂ්ඨ මනුෂ්යයන්, ලෝකයේ අවසානයේ නැවත ප්රකාශ කරනු ලබන මධ්යරාත්රියේ හඬේ පණිවිඩය “දැකීමට” හා “ඇසීමට” ආශා කර තිබේ.
“ක්රිස්තුස් වහන්සේ මෙසේ පැවසූ සේක: ‘ඔබගේ ඇස් දකින බැවින් ඒවා ආශීර්වාදලත්ය; ඔබගේ කන් අසන බැවින් ඒවාද ආශීර්වාදලත්ය. මක්නිසාද මම ඔබට සැබැවින්ම කියමි, ඔබ දකින දේවල් දැකීමට බොහෝ අනාගතවක්තෘවරුන් හා ධර්මිෂ්ඨ මනුෂ්යයන් ආශා කළත් ඒවා නොදැක, ඔබ අසන දේවල් අසීමටද ආශා කළත් ඒවා නොඇසූහ’ [මතෙව් 13:16, 17]. 1843 හා 1844 දී දර්ශනය වූ දේවල් දුටු ඇස් ආශීර්වාදලත්ය.”
“පණිවුඩය දෙන ලදී. තවද එම පණිවුඩය නැවත ප්රකාශ කිරීමේදී කිසි ප්රමාදයක් නොවිය යුතුය; මක්නිසාද කාලයන්ගේ ලකුණු ඉටුවෙමින් පවතී; අවසන් කිරීමේ කාර්යය සිදු කළ යුතුය. කෙටි කාලයකින් මහත් කාර්යයක් සිදු කරනු ලැබේ. දෙවියන්වහන්සේගේ නියමයෙන් ඉක්මනින් පණිවුඩයක් දෙනු ලබන අතර, එය මහත් හඬකැඳවීමක් බවට වර්ධනය වනු ඇත. එවිට දානියෙල් තම කොටසෙහි සිට, තම සාක්ෂිය දෙනු ඇත.” Manuscript Releases, volume 21, 437.
ධර්මිෂ්ඨ මිනිසුන් වූ (යොහන්) සහ ඔවුන්ගේ සමසේවකයන් වූ (දේවදූතයන්) දැකීමට ආශා කළේ, දෙවියන්වහන්සේගේ මහিমාවෙන් භූමිය ආලෝකමත් වන කාලයේ ඇඩ්වෙන්ටිස්ට්වාදයේ අවසානයේ මධ්යරಾತ್ರಿ හඬේ අවසාන සම්පූර්ණ වීමය. අග වැස්සේ එම අවසාන බල ප්රකාශනය ගෙන එනු ලබන්නේ යේසුස් ක්රිස්තුස්වහන්සේගේ එළිදරව්ව මුද්රා විවෘත කිරීම මගිනි.
ඔබ වෙත පැමිණෙන්නට තිබූ ඒ කරුණාව පිළිබඳව අනාවැකි පැවසූ අනාගතවක්තෘවරු, ඒ ගැළවීම ගැන විමසා, ඉතා උනන්දුවෙන් සොයා බැලූහ. ඔවුන් තුළ තිබූ ක්රිස්තුස්වහන්සේගේ ආත්මයාණන් ක්රිස්තුස්වහන්සේගේ දුක්විඳීම් සහ ඊට අනතුරුව පැමිණෙන මහිමය පෙරදැක්වීමෙන් සාක්ෂි දුන් කල, එය කුමන කාලයද, නැතහොත් කුමන ආකාරයේ කාලයක්ද යන්න ඔවුහු සොයා බැලූහ. තමන්ට නොව, අපටම ඒ දේවල් සේවය කළ බව ඔවුන්ට හෙළි කරනු ලැබීය; ඒ දේවල් දැන් ඔබ වෙත ශුභාරංචිය ප්රකාශ කළාවූ, ස්වර්ගයෙන් එවා ඇති ශුද්ධාත්මයාණන්ගේ බලයෙන් ඔබට ශුභාරංචිය ප්රකාශ කළ අය විසින් ඔබට දන්වා ඇත; ඒ දේවල් දෙස බැලීමට දේවදූතයෝ පවා ආශා කරති. එබැවින් ඔබගේ සිතේ කටිබැඳගෙන, සන්සුන්ව සිටිමින්, යේසුස් ක්රිස්තුස්වහන්සේගේ ප්රකාශවීමේදී ඔබ වෙත ගෙන එනු ලබන කරුණාව කෙරෙහි අවසානය දක්වා පූර්ණ බලාපොරොත්තුව තබන්න. 1 පේතෘස් 1:10–13.
අවසාන මධ්යරාත්රි හඬේ පූර්ණ ඉටුවීමේදී දෙවියන්වහන්සේගේ “කරුණාව,” එනම් උන්වහන්සේගේ බලය, වැගිරෙන කාලයේ ජීවත්වීමට අනාගතවක්තෘවරුන්, ධර්මිෂ්ඨ මනුෂ්යයන් හා දූතයෝ ආශා කර තිබුණෝය. දෙවියන්වහන්සේගේ සෘජනශීලී බලය වන එම “කරුණාව” මනුෂ්යයන් වෙත ගෙන එනු ලබන්නේ යේසුස් ක්රිස්තුස්වහන්සේගේ එළිදරව්ව මුද්රා විවෘත කරනු ලබන විටය. දෙවියන්වහන්සේගේ සෘජනශීලී බලය උන්වහන්සේගේ ජනතාව වෙත පවත්වන මාර්ගය එළිදරව් පොතෙහි මුද්රා විවෘත කරන ලද පණිවිඩය මඟින් ඉටු වන බව සාතන් දනී; එබැවින් එළිදරව් පොත තුළ අඩංගු වූ ආලෝකය අවුල් කිරීමටත්, මර්දනය කිරීමටත්, වසා සැඟවීමටත් ඔහුගේ ශ්රේෂ්ඨතම ප්රයත්නය වී ඇත. එම ආලෝකය පව්කාර මනුෂ්යයා හඳුනාගැනීම පමණක් නොවේ; මක්නිසාද යත්, එම සත්යය සියලු ප්රොටෙස්තන්ත ප්රතිසංස්කාරකයන් විසින් ශතවර්ෂ ගණනකට පෙර සම්පූර්ණයෙන් ලේඛනගත කර තිබුණි.
ස්වාමීන්වහන්සේගේ දවසේදී මම ආත්මයෙන් සිටියෙමි; එවිට තුරහක් මෙන් වූ මහත් හඬක් මා පසුපසින් ඇසුණේය, මෙසේ කියමිනි: “මම ආල්ෆා ද ඔමේගා ද වෙමි, පළමුවන්නා ද අන්තිමයා ද වෙමි; නුඹ දකිනා දේ පොතක ලියා ආසියාවේ ඇති සභා හතට යවන්න; එපෙසුස්ට ද ස්මර්ණාවට ද පෙර්ගමොස්ට ද තියාතිරාවට ද සාර්දිස්ට ද ෆිලදෙල්ෆියාවට ද ලාඔදිකියාවට ද යවන්න.” එවිට මා සමඟ කථා කළ හඬ දැකගැනීමට මම හැරුණෙමි. මම හැරුණු කල රන් පහන් රුක් හතක් දුටුවෙමි; ඒ පහන් රුක් හත අතරේ මනුෂ්ය පුත්රයාට සමාන කෙනෙකු දුටුවෙමි, පාද දක්වා වැටෙන වස්ත්රයකින් සැරසී, වක්ෂස්ථලය වටා රන් පටියකින් බැඳ සිටින්නෙකු ලෙසය. ඔහුගේ හිසත් ඔහුගේ කෙස්ත්, හිම මෙන් සුදු, බැටළු ලොම් මෙන් සුදුය; ඔහුගේ ඇස් ගිනි ජ්වාලාවක් මෙන්ය; ඔහුගේ පාද උඳුනක දවා පිරිසිදු කළ පිත්තල මෙන්ය; ඔහුගේ හඬ බොහෝ ජලධාරාවන්ගේ ශබ්දය මෙන්ය. ඔහුගේ දකුණු අතෙහි තාරකා හතක් තිබුණේය; ඔහුගේ මුඛයෙන් තියුණු දෙමුවහත් කඩුවක් නික්මුණේය; ඔහුගේ මුහුණ තම බලයෙන් බබළන සූර්යයා මෙන් විය. මම ඔහු දුටු කල මළෙකු මෙන් ඔහුගේ පාමුල වැටුණෙමි. එවිට ඔහු තම දකුණු අත මා මත තබා මට මෙසේ කීවේය: “බිය නොවන්න; මම පළමුවන්නා ද අන්තිමයා ද වෙමි. ජීවමානයා මම වෙමි; මම මළෙමි; මෙන්න, සදාකාලයට මම ජීවමානයව සිටිමි, ආමෙන්; නිරයේද මරණයේද යතුරු මා අතේ ඇත. එබැවින් නුඹ දැක ඇති දේවල් ද, දැන් පවතින දේවල් ද, ඉදිරියේදී සිදුවන්නට තිබෙන දේවල් ද ලියන්න.” එළිදරව් 1:10–19.
අද්වෙන්තිවාදය “ඉතිහාසවාදී” ක්රමවේදය පවත්වාගෙන ගිය කාලයේදී, එළිදරව් පොතේ දෙවන හා තෙවන පරිච්ඡේදවල සඳහන් සියලු සභා අවසාන සභාව තුළ නැවත ප්රකාශ වන බව ඔවුහු හඳුනාගෙන සිටියහ. අවාසනාවකට මෙන්, දහනවවන ශතවර්ෂයේ අවසානය වන විටත්, “අනාගතවාක්යයේ මහත් සත්යයන්ගේ භාරකරුවන්” ලෙස තම වගකීමේ අත්යවශ්ය අංගයක් වූ එම ශුද්ධ ක්රමවේදයත්, එහි ආරක්ෂාවත්, එය ක්රියාවට නැංවීමත් පිළිබඳව අද්වෙන්තිවාදයේ ඇස් සාතන් විසින් දැනටමත් වසා දමමින් සිටියේය. අද්වෙන්තිවාදය තුළ එම ක්රමවේදය පසෙක තබා දමනු ලැබුවද, එම ශුද්ධ ක්රමවේදය අදාළ කළ අය තවමත් සිටියහ. ලාඕදිකීයාවේ ඉතිහාසයට සියලු සභා අදාළ කිරීම අනාගතවාක්යයේ වලංගු අදාළ කිරීමක් බව පෙන්වන සාක්ෂියක් ලෙස අපි Story of the Seer of Patmos නම් පොත භාවිත කරමු. පහත සඳහන් වන්නේ, මා යොමු කරන්නේ කවර කරුණකටද යන්න පැහැදිලි කරන ලෙස එම පොතෙන් උපුටාගත් කොටස්ය.
“ක්රිස්තුස්වහන්සේගේ දෙවන පැමිණීමට පෙර අවසාන සභාවේ එපේසය, ස්මර්ණා, සහ පෙර්ගමොස්ගේ අත්දැකීම නැවත සිදුවනු ඇති පරිදි, තියාතිරාගේ ඉතිහාසයද අවසාන පරම්පරාවේ එයට අනුරූප වූ ස්වරූපයක් ලබන බව මතක තබාගත යුතුය.” Stephen N. Haskell, Story of the Seer of Patmos, 69.
පළමු සභා හතරේ අත්දැකීම නැවත සිදුවන බව, එසේ නොවහොත් ඔහු පවසන ලෙස, “අවසාන පරම්පරාව තුළ එයට සමාන අනුරූපයක් ලැබෙනු ඇත” යන්න හැස්කල් නිවැරදි ලෙස පෙන්වා දෙයි.
“ඔහු එම පරීක්ෂණය යෙදුවේය; එහෙත් සියල්ලම ලෝකය තම ගැළවුම්කරු පිළිගත යුතු කාලය ලෙස 1843 වර්ෂය දෙසට ඉදිරියෙන් දක්වමින් තිබුණි. ක්රිස්තුස්වහන්සේගේ පළමු ආගමනයේදී ජනතාවගේ තත්වය දැන් නැවතත් පුනරාවර්තනය විය.” Stephen N. Haskell, Story of the Seer of Patmos, 75.
හස්කල් කතා කළේ, විලියම් මිලර් ක්රිස්තුස්වහන්සේගේ දෙවන පැමිණීම 1843 වර්ෂය ලෙස හඳුනාගැනීම පිළිබඳවය; තවද පළමු පැමිණීමේ තත්ත්වයන් මිලරයිට්වරුන්ගේ කාලයේ නැවතත් පුනරාවර්තනය වූ බව ඔහු සනාථ කරයි. හස්කල් නිවැරදි වූ අතර, මිලර්ම යොහන් බප්තිස්තයා විසින් නිරූපිත වූ බව සහෝදරි වයිට් තහවුරු කරයි.
“යොහන් බප්තිස්තයා යේසුස්ගේ පළමු පැමිණීම ප්රකාශ කරමින් උන්වහන්සේගේ පැමිණීම සඳහා මාර්ගය සූදානම් කළාක් මෙන්, විලියම් මිලර් සහ ඔහු සමඟ එක්වූවෝ ද දෙවියන්වහන්සේගේ පුත්රයාගේ දෙවන පැමිණීම ප්රකාශ කළෝය.” Early Writings, 229.
හාස්කල් තවද පර්ගමෝස්ගේ ඉතිහාස කාලය තුළදී, (ක්රිස්තියානි ධර්මය පිළිම නමස්කාරය සමඟ සම්මුතියකට පැමිණීම නියෝජනය කරන තුන්වන සභාව), පස්වන සභාව වූ සාර්දිස්ගේ ඉතිහාසය නැවත සිදු වූ බවද හඳුනාගනියි.
“පෙර්ගමොස්හි ඉතිහාසයේ, ක්රිස්තියානි ධර්මය විසින් අන්යජාතිකවාදය මියගොස් ඇතැයි සිතූ කාලයක් තිබිණ. එහෙත් සැබවින්ම, පෙනුමට පරාජය වී තිබූ එම ආගම ජයග්රහණය කර තිබිණ. බප්තිස්ම ලැබූ අන්යජාතිකවාදය සභාව තුළට පිවිසියේය. සාර්දිස්ගේ දිනවලදී මේ ඉතිහාසය නැවතත් පුනරාවර්තනය විය.” Stephen N. Haskell, Story of the Seer of Patmos, 75, 76.
සර්දිස් යනු ප්රතිසංස්කරණයේ සභාව වූ අතර, එය අවදි වී පාප්පදවියේ සාතන්මය වංචාසහගතතාවයන්ට විරුද්ධව විරෝධය ප්රකාශ කළේය; එහෙත් ඔවුන්ගේ කාර්යය අවසන් වීමට පෙරම, ඔවුන් දැනටමත් රෝමයට ආපසු හැරී යෑම ආරම්භ කර තිබුණි. පෙර්ගමොස් සභාව කළාක් මෙන්, ඔවුහු පාප්පවාදය මැරී ගොස් ඇතැයි සිතූහ; නමුත් සැබෑ ලෙස එය තවමත් ජීවමානව තිබුණි. හැස්කල් තවද, ඉතිරිව සිටින සභාව මත “අතීත සියලු යුගයන්හි සංකලිත කිරණ” බැබළෙන්නේයැයි හඳුන්වා දෙයි.
“මෙම අවසාන සභාව මත—එනම් ඉතිරිව සිටින ශේෂය මත—අතීත සියලු යුගයන්හි සමුච්චිත කిరණ බබළයි.” Stephen N. Haskell, Story of the Seer of Patmos, 69.
සත් සභා මඟින් නිරූපිත ප්රගතිශීලී ඉතිහාසය, පුරාණ ඉශ්රායෙල්ගේ ඉතිහාසයෙහි ද ඉටු වී ඇති බව හැස්කල් හඳුනාගෙන සිටියේ යැයි මම යෝජනා නොකරමි; නමුත් “අතීත සියලු යුගයන්හි සමුච්චිත කිරණ” “අවසාන සභාව” මත “බැබළෙයි” යයි ඔහු ලියන විට, ඔහු නිසැකවම එම සත්යය අනුමත කරයි. පුරාණ ඉශ්රායෙල් “අතීත යුගයන්හි” “කිරණ” අතරට ඇතුළත් වේ. තවද, පුරාණ ඉශ්රායෙල්ගේ ඉතිහාසය තුළ සත් සභාවන්ගේ සංකේතවාදය හඳුනාගැනීමට අවශ්ය මූලධර්ම ඔහු අනුමත කළද, එම සංකේතවලින් නිරූපිත සමාන්තරතා ඔහු කොපමණ ගැඹුරින් හඳුනාගත්තේද යන්න පිළිබඳව මම අනিশ්චිත වෙමි. එසේම, සත් සභාවන් මඟින් නිරූපිත ඉතිහාසයන්හි තවත් වඩාත් වැදගත් පැත්තක්—අපි යොමුවෙමින් සිටින ඒ පැත්ත—ඔහු හඳුනාගෙන නොසිටියේ යයි මමද නිසැක වෙමි.
මෙම සත්යය අපගේ මීළඟ ලිපියෙහි අපි සලකා බලන්නෙමු.