Mbono ya Daniele isahluko setjhumayela, yindawo ebalulekileyo yokubhekisela kizo zoke iimbono zesiphrofetho seBhayibheli, begodu umbono wesahluko setjhumayela usekelwe ngophawu lweRoma.
Na ni katika nyakati hizo wengi watasimama kinyume na mfalme wa kusini; tena, wanyang’anyi wa watu wako watajiinua ili kuthibitisha njozi; lakini wataanguka. Danieli 11:14.
Jones anotaura vhesi rapfuura seizvi:
“අමෝරිවරුන් තම අයුතුකමේ ප්රමාණය සම්පූර්ණ කළ විට, ඔවුන්ගේ ස්ථානය දෙවියන්වහන්සේගේ ජනතාව වන ඉශ්රායෙල්ට දෙන ලදී. ඉශ්රායෙල්, ජාතීන්ගේ මාර්ගය අනුගමනය කරමින්, අයුතුකමේ කුසලානයද සම්පූර්ණ කළ විට, දෙවියන්වහන්සේ බාබිලෝන රාජ්යය නැගිටවමින්, සියල්ලම ඉවත් කළ සේක. බාබිලෝනය තම අයුතුකමේ කුසලානය සම්පූර්ණ කළ පසු, එම බලය පර්සියාවට මාරු කරන ලදී. පර්සියානුවන්ගේ දුෂ්ටකම නිසා දූතයා ඉවතට හැරී ගිය විට, එවිට ග්රීසියේ අධිපතියා පැමිණ එය ගසාගෙන යයි.”
“Uye simba reGirisi raifanira kuramba riripo kusvikira rini? Raifanira kuputswa rinhi? ‘Kana vadariki vasvika pakuzara.’ Rudzi irworwo runoramba rwakamira kusvikira rwazadza chiyero cheuipi hwaro, uye ipapo simba racho rinotamisirwa kune humwe umambo. Simba iroro raakapiwa ndereRoma, sezvatinodzidza muna Danieri 11:14. ‘Uye panguva idzodzo vazhinji vachasimukira kurwisa mambo wokumaodzanyemba; navapambi vavanhu vako vachazvikudza kuti vasimbise chiratidzo; asi vachawa.’ Rudzi urwu runoratidzwa sorudzi rwamapambi—vana vamapambi, sezvinotaura mashoko omumucheto wechinyorwa.”
“Ava ndivo avo umambo hwava kupiwa zvino, uye ndehwei?—‘Vana vembavha vachazvikudza kuti vasimbise chiratidzo.’ Kana rudzi urwu rwauya pachena, ipapo panopinda icho chinosimbisa chiratidzo, icho chiri chinhu chikuru chimwe chechiratidzo, mucherechedzo mukuru kwazvo mumutsara wechiratidzo icho Mwari akapa kubudikidza navaporofita kwenguva dzose.” A. T. Jones, The Columbian Year and the Meaning of the Four Centuries, 6.
Jones anoti kana simba reRoma “parinopinda pachena, ipapo panopinda icho chinomisikidza” … “mutsara wechiratidzo icho Mwari akapa kubudikidza navaporofita nokusingaperi.” Munhoroondo yaMiller maPurotesitendi aidzidzisa, sezvinoita Adventism yeRaodhikia zvino, kuti makororo avanhu vako anomirira Antiochus Epiphanes, mambo wechiSeleucid akatonga kubva muna 175 kusvika muna 164 BC. Aiva nhengo yedzinza rechiSeleucid, rimwe remadzinza echiGiriki akatevera, akabuda mukuparara kwehumambo hwaAlexander Mukuru. Kusawirirana pamusoro penyaya iyi kwakanga kwakanyatsotsanangurika zvikuru munhoroondo yevaMillerite, zvokuti kuzivikanwa kwaAntiochus Epiphanes kunomiririrwa pachati yepiyona ya1843.
Referensi kepada Antiokhus pada bagan itu merupakan satu-satunya rujukan kepada sesuatu yang tidak terdapat dalam Firman nubuat Allah. Hal itu dicantumkan di sana untuk menyangkal ajaran-ajaran palsu kaum Protestan pada masa itu, yang kini menjadi ajaran palsu Adventisme Laodikea. Apakah William Miller memahami kedalaman pentingnya pengertian bahwa Roma adalah kuasa duniawi yang menetapkan “garis penglihatan yang telah Allah berikan melalui para nabi untuk sepanjang masa,” masih diragukan, namun hal itu cukup jelas untuk dengan kokoh mempertahankan fakta bahwa Romalah yang menetapkan penglihatan itu.
Apho kungekho umbono, abantu bayabhubha; kodwa ogcina umthetho, uyajabula. IzAga 28:14.
Soromoni akanyora kuti pasina chiratidzo, vanhu vanoparara, uye izwi rechiHebheru rokuti “chiratidzo,” mundima yegumi neina, ndiro rimwe chetero rinoshandiswa muchirevo chaSoromoni. Chiratidzo inyaya yorufu kana youpenyu, uye “chiratidzo” chinosimbiswa nechiratidzo cheRoma. Izwi rokuti “chiratidzo” mundima yegumi neina, ndiro rimwe chetero rinoshandiswa pachiratidzo chiri mubhuku raHabhakuki, chitsauko chechipiri.
Ndzi ta yima eswivandleni swa mina, ndzi tlhela ndzi tiavanyisa ehenhla ka xihondzo, naswona ndzi ta rindzela ku vona leswi a nga ta swi vula eka mina, ni leswi ndzi nga ta swi hlamula loko ndzi tshinyiwa. Kutani Yehovha a ndzi hlamula, a ku: Tsala xivono, u tlhela u xi endla xi va erivaleni etintlawini, leswaku loyi a xi hlayaka a kota ku tsutsuma. Hikuva xivono xa ha ri xa nkarhi lowu vekiweke; kambe eku heteleleni xi ta vulavula, naswona a xi nge hembe. Hambiloko xi hlwela, xi rindzele; hikuva xi ta ta hakunene, a xi nge hlweri. Habakuku 2:1–3.
Izwi rokuti “reproved” mundima yokutanga rinoreva kuti “akapokana naro”. William Miller ndiye akanga ari murindi akagadzwa pashongwe munhoroondo yesangano rengirozi yokutanga neyechipiri, uye apo, muchiratidzo choprofita, akabvunza kuti aifanira kupindura sei mukukakavadzana kwenhoroondo yake, akaudzwa kuti anyore chiratidzo, icho chinosimbiswa nechiratidzo cheRoma. Zvinoenderana nechokwadi ichi, vaMillerite pavakaburitsa chati yemapiyona ya1843 mukuzadzikiswa kwendima nhatu idzi dzaHabakuki, vakaisa chirevo chinonongedzera pamwoyo chaiwo wokukakavadzana kwavakaita. Hazvina mubvunzo kuti havana kunzwisisa kuti kunongedzera kwavo kukakavadzano youpenzi yokuti Antiochus Epiphanes ndiye simba rakasimbisa chiratidzo kunomirira kukakavadzana kuri muna Habakuki chitsauko chechipiri; asi Sister White akati chati iyoyo “yakatungamirirwa noruoko rwaIshe, uye haifaniri kuchinjwa,” saka kunongedzera pakukakavadzana kuri pachati kwakabva muruoko rwaMwari.
VaMillerite vakasvika pakunzwisisa nenzira yakarurama kuti kuodzwa mwoyo kwekutanga kwaApril 19, 1844, ndiko kwakatanga nguva yokumirira, inorehwa naHabhakuki uyewo nomufananidzo waMateo wavanasikana gumi. Vakazosvikawo pakunzwisisa kuti zviporofita zviviri izvozvo zvakanga zvakabatana zvakananga naEzekieri chitsauko chegumi nembiri, apo Ezekieri anoratidza nguva iyo kuzadziswa kwechiratidzo choga choga kuchaitika. Shoko iroro rokuti “chiratidzo” ndiro shoko rimwe chetero rechiHebheru ratiri zvino kufungisisa. Ndicho chikonzero Jones akarurama paanoti, “Kana” Roma “yapinda pachena, ipapo panopinda icho chinomisikidza chiratidzo, icho chiri chimwe chinhu chikuru chechiratidzo, mucherechedzo mukuru mumutsara wechiratidzo wakapiwa naMwari kubudikidza navaporofita nokwenguva dzose.” Roma inosimbisa chiratidzo chose cheShoko raMwari rechiporofita, uye zvikuru-kuru ndiRoma iyo chimiro chose chechitsauko chegumi nerimwe chakavakirwa pairi.
Kana Hanzvadzi White vachireva kuzadziswa kwekupedzisira kwechitsauko chegumi nerimwe chaDanieri uye vachiti, “zvakawanda zvenhoroondo zvakaitika mukuzadziswa kwechiporofita ichi zvichadzokororwa,” vari kuratidza kuti nhoroondo dzechitsauko chegumi nerimwe dzakanga dzatova dzazadziswa dzaimiririra nemufananidzo mavhesi okupedzisira echitsauko chegumi nerimwe chaDanieri. Musoro wemavhesi okupedzisira echitsauko chegumi nerimwe ndomambo wokumusoro, uyo ipapo anomirira Roma yemazuva ano. Naizvozvo, nhoroondo dzaDanieri chitsauko chegumi nerimwe, dzinodzokororwa, inhoroondo dzinomirira Roma.
Mumavhesi matandathu okupedzisira echitsauko chegumi nerimwe, Roma yemazuva ano (mambo wokumusoro) inokunda masimba matatu enzvimbo. Mundima yemakumi mana inokunda mambo wokumaodzanyemba (yaimbova Soviet Union muna 1989), nyika inobwinya (United States panguva yomurayiro weSvondo uri kuuya nokukurumidza), neIjipiti (nyika yose sezvainomiririrwa neUnited Nations.) Muna Danieri gumi nerimwe, Roma yechihedheni inomiririrwa sechinokunda masimba matatu enzvimbo kuti chibate nyika yaizivikanwa panguva iyoyo, uyezve Roma yapapa inomiririrwa sechinokunda masimba matatu enzvimbo kuti chibate pasi rose.
Roma ya Wapagani imetajwa kwa mara ya kwanza katika sura hii katika aya ya kumi na nne, ili kuitambulisha kama ishara inayoisimamisha njozi, lakini kuinuka kwake kwenye mamlaka hakujashughulikiwa mpaka aya ya kumi na sita. Ufalme wa Aleksanda Mkuu uligawanywa katika sehemu nne kwa utimilifu wa Neno la unabii la Mungu, lakini sehemu hizo nne ziliungana upesi kuwa wapinzani wakuu wawili wanaotambulishwa aidha kuwa mfalme wa kusini au mfalme wa kaskazini katika simulizi la unabii linaloendelea hadi hitimisho la sura hiyo. Katika aya ya kumi na nne nguvu inayoinuka ya Roma imetajwa kama nguvu ambayo ingeisimamisha njozi, lakini mambo yanayoshughulikiwa ni mapambano kati ya mabaki ya ufalme wa Aleksanda kama yanavyowakilishwa na wafalme wa kaskazini na wa kusini.
Mundima yegumi neshanu, madzimambo iwayo maviri achiri kuramba ari muhondo yawo, uye mambo wokumusoro ndiye ari kukunda. Asi mundima yegumi nenhanhatu Roma inosvika, uye ndima yacho inoti, “Asi uyo anouya kuzorwa naye,” zvichireva kuti apo Roma inouya kuzorwa namambo wokumusoro uyo akanga achangobva kukunda mambo wokumaodzanyemba, mambo wokumusoro haazogoni kumira pamberi peRoma. Roma inokunda, uye mundima yegumi nenhanhatu, Roma yakanga yakatarirwawo kumira munyika inobwinya yaJudha. Mundima yegumi nenomwe Roma “achaisa chiso chake kuti apinde nesimba hwoumambo hwake hwose.” Akatora mambo wokumusoro uyo akanga asingagoni kumira pamberi pake, akazotora Judha, uye akazopinda muIjipiti.
Uye nenguva idzodzo vazhinji vachamukira mambo wezasi; uye navapambi vavanhu vako vachazvisimudzira kuti vasimbise chiratidzo; asi vachawa. Naizvozvo mambo wokumusoro achauya, avake murwi wokukomba, uye atore maguta akakomberedzwa kwazvo; uye maoko ezasi haangagoni kumudzivisa, kana vanhu vake vakasanangurwa, uyewo hakungavi nesimba rokudzivisa. Asi uyo anouya kuzorwa naye achaita sezvaanoda iye pachake, uye hakuna angamira pamberi pake; uye achamira munyika inobwinya, iyo ichaparadzwa noruoko rwake. Achaisawo chiso chake kuti apinde nesimba roumambo hwake hwose, navakarurama vanaaye; saizvozvo achaita; uye achamupa mwanasikana wavakadzi, kuti amuodze; asi haangamiri kurutivi rwake, uye haangavi wake. Danieri 11:14–17.
Ukushōba okukhonjisiwe kulamavesi kugcwaliseka kukaDanyeli isahluko sesificaminwembili.
Uye kubva kune rimwe razvo pakabuda runyanga ruduku, rwakakura kwazvo kwazvo, ruchienda kumaodzanyemba, nekumabvazuva, uye kunyika inoyevedza. Danieri 8:9.
Nyanga ndokodoko ya pandima 9 iRoma yechihedheni, uye pandima 9 inoratidza, ichiwirirana nendima 14 kusvika 17 dzechitsauko 11, kuti Roma yechihedheni yaizokunda zvikamu zvitatu zvemunyika payakanga ichitora ushe hwenyika. Zvikamu izvozvo zvaiva zasi (Ijipiti), mabvazuva (Siriya, mambo wokumusoro), nenyika inofadza (Judha). Nhoroondo iri mundima 16 ne17 iri kufananidzira kukunda kwenhoroondo kwakaitwa muzvikamu zvitatu neRoma yazvino mundima 40 kusvika 43, nokuti sezvakataura Sister White, “Much of the history that has taken place in fulfillment of this prophecy will be repeated.”
“Pikiran yén Mesir teu sanggup nangtung ngalawan Antiochus, raja ti kalér, Antiochus ogé teu sanggup nangtung ngalawan bangsa Rum, anu ayeuna datang narajang anjeunna. Teu aya deui karajaan-karajaan anu sanggup nolak kakawasaan anu keur naék ieu. Siria ditaklukkeun, sarta diasupkeun kana kakaisaran Rum, nalika Pompey, taun 65 SM, ngarampas harta kagungan Antiochus Asiaticus ti anjeunna, sarta ngajadikeun Siria hiji propinsi Rum.
“Amandla afanako nawo bekufanele ame eZweni Elingcwele, alichithe. IRoma yaxhumaniseka nabantu bakaNkulunkulu, amaJuda, ngesivumelwano sobumbano, ngo-162 BC, kusukela kulolo suku iba nendawo evelele ekhalendeni lesiprofetho. Nokho, ayizange ithole igunya phezu kweJudiya ngokunqoba kwangempela kwaze kwaba ngu-63 BC; khona-ke ngendlela elandelayo.
“Pompey paakaadzoka kubva murwendo rwake rwokurwisa Mithridates, mambo wePondasi, vakwikwidzi vaviri, Hyrcanus naAristobulus, vakanga vachirwira korona yeJudhea. Nyaya yavo yakaunzwa pamberi paPompey, uyo akakurumidza kuona kusaruramisira kwezvaitaurwa naAristobulus, asi akada kumbomisa kutonga panyaya iyi kusvikira pashure porwendo rwake rwaaishuva zvikuru rwekuArabhiya, achivimbisa kuti ipapo aizodzoka, agadzirise nyaya dzavo sezvaizoonekwa sezvakarurama nezvakafanira. Aristobulus, achinge anzwisisa chaizvo maonero chaiwo aPompey, akakurumidza kudzokera kuJudhea, akashongedzera vanhu vake zvombo, akagadzirira kuzvidzivirira nesimba rose, akatsunga, pasinei nengozi ipi neipi, kuchengeta korona, yaakaona mberi kuti yaizotongerwa mumwe. Pompey akatevera mutizi wacho pedyo-pedyo. Paakaswedera kuJerusarema, Aristobulus, atanga kuzvidemba pamusoro penzira yake, akabuda kundosangana naye, akaedza kugadzirisa nyaya yacho nokuvimbisa kuzviisa pasi kwakazara nemari zhinji. Pompey, achigamuchira chipo ichi, akatuma Gabinius, ari pamberi peboka revarwi, kuti andogamuchira mari yacho. Asi apo mukuru mukuru wehondo uya akasvika kuJerusarema, akawana masuwo akamuvharirwa, uye akaudzwa kubva pamusoro pemasvingo kuti guta raisazomira pachibvumirano ichocho.”
“ਪੋਮਪੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਨਾ ਦੰਡ ਦੇ ਧੋਖਾ ਨਾ ਖਾਣ ਲਈ, ਅਰਿਸਤੋਬੁਲੁਸ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬੇੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਅਰਿਸਤੋਬੁਲੁਸ ਦੇ ਪੱਖਧਰ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸਨ; ਹਿਰਕਾਨੁਸ ਦੇ ਪੱਖਧਰ ਫਾਟਕ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ। ਦੂਜੇ ਪੱਖ ਦੇ ਲੋਕ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਪੋਮਪੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਰੋਕਟੋਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਅਰਿਸਤੋਬੁਲੁਸ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਹਟ ਗਏ, ਇਸ ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੋਮਪੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਐਨਾ ਛੇਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਭਿਆਨਕ ਕਤਲੇਆਮ ਵਿੱਚ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਕ ਹਿਰਦਾ-ਵਿਦਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੀ—ਯਾਜਕ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਿਵਯ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੱਥ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰਿਵਾਇਤੀ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ, ਮਾਨੋ ਉਸ ਜੰਗਲੀ ਕੋਲਾਹਲ ਤੋਂ ਅਗਿਆਨ ਹੋਣ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਵੱਢੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਲਹੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਲੀਆਂ ਦੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਰਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।”
“Pambuyo pokomeza nkhondo, Pompey anagumula makoma a Yerusalemu, anasamutsa mizinda ingapo kuchoka pansi pa ulamuliro wa Yudeya kupita pansi pa ulamuliro wa Suriya, ndipo anakhomera Ayuda msonkho. Choncho kwa nthawi yoyamba Yerusalemu anaikidwa, mwa kugonjetsedwa, m’manja mwa mphamvu ija imene inali kudzagwira ‘dziko lokongolalo’ m’kamphamvu kachitsulo mpaka italiwonongeratu kwathunthu.
“‘NDIMA 17. Uya kuisunga inhliziyo yakhe ukuba angene ngamandla ombuso wakhe wonke, kanye nabaqotho kanye naye; uyakwenza kanjalo; futhi uyakumnika indodakazi yabesifazane, eyonakalisayo; kodwa yona ayiyikuma ngasohlangothini lwakhe, futhi ayiyikuba ngeyakhe.’
“Bishop Newton anopa kumwe kuverengwa kwevhesi iri, kunoratidzika sokunobudisa pachena zvinorehwa nako, sezvinotevera: ‘Iyewo achaisa chiso chake kuti apinde nesimba muumambo hwose.’ Vhesi 16 yatidzosa kusvika pakukundwa kweSiria neJudhea navaRoma. Roma yakanga yambokunda Masedhonia neThrace. Ijipiti zvino ndiyo yoga yakanga yasara ye‘umambo hwose’ hwaAleksanderi, isati yaiswa pasi pesimba reRoma, iro simba zvino rakaisa chiso charo kuti ripinde nesimba munyika iyoyo.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 258–260.
Tataona kale, zaidi ya mara moja katika makala hizi, jinsi aya ya thelathini na thelathini na moja ya Danieli kumi na moja zinavyopatana na aya ya arobaini na arobaini na moja, na historia ya aya ya thelathini na thelathini na moja pia inapatana na kung’olewa kwa pembe tatu.
Ndzi langutele timhondzo, kutani, waswivo, exikarhi ka tona ku humela mpondzo wun'wana lowutsongo, emahlweni ka wona timhondzo tinharhu ta le kusunguleni ti susiwa hi mitsu yato; kutani, waswivo, eka mpondzo lowo a ku ri ni mahlo lama fanaka ni mahlo ya munhu, ni nomu lowu vulavulaka swilo leswikulu. … Ni ta timhondzo ta khume leti a ti ri enhlokweni ya yena, ni ta leyin'wana leyi humeke, ni leyi tinharhu ti weke emahlweni ka yona; hi swona, mpondzo lowo lowu a wu ri ni mahlo, ni nomu lowu vulavuleke swilo leswikulu ngopfu, loyi xivumbeko xa yena a xi tlula xa vanghana va yena. Daniele 7:8, 20.
Sezvakangoita Danieri chitsauko 8, ndima 9, inomiririra nzvimbo nhatu dzepanyika dzekukunda dzakasimbisa Roma yechihedheni pachigaro choushe, saizvozvowo kudzurwa kwenyanga (dzinomiririra vaHeruli, vaOstrogoths, navaVandals) kwairatidza nzvimbo nhatu dzepanyika dzekukunda dzakasimbisa Roma yapapa pachigaro choushe. Nhoroondo mbiri idzodzo dzinowirirana nendima 40 kusvika 43 dzaDanieri 11, uye kudzurwa kwenyanga nhatu kunowirirana nenhoroondo yendima 30 na31.
“‘NDIMA 8. Ndakacherekedza nyanga, zvino tarira, pakati padzo pakasimuka imwe nyanga duku; pamberi payo, nhatu dzenyanga dzokutanga dzakadzurwa nemidzi yadzo; zvino tarira, munyanga iyi maiva nameso akaita samaso omunhu, nomuromo waitaura zvinhu zvikuru.’”
“Danijeli alikuwaza zile pembe. Dalili za mwendo wa ajabu zikaonekana miongoni mwazo. Pembe ndogo (mwanzoni ikiwa ndogo, lakini baadaye ikiwa kubwa kuliko wenzake) ikajitokeza miongoni mwazo kwa kujisukuma juu. Haikuridhika kupata kwa utulivu mahali pake yenyewe na kulijaza; ilipaswa kuzipisha baadhi ya zile nyingine na kunyakua nafasi zao. Falme tatu zikang’olewa mbele yake. Pembe hii ndogo, kama tutakavyopata nafasi ya kuona kwa ukamilifu zaidi baadaye, ilikuwa upapa. Pembe tatu zilizong’olewa mbele yake zilikuwa Waheruli, Waostrogothi, na Wavandali. Na sababu ya kung’olewa kwao ilikuwa ni kwa sababu walikuwa kinyume na mafundisho na madai ya uongozi wa kipapa, na kwa hiyo dhidi ya ukuu katika kanisa wa askofu wa Roma.”
“Uye ‘mune runyanga urwu maiva nameso akaita samameso omunhu, nomuromo waitaura zvinhu zvikuru,’ nameso iwayo chiratidzo chakakodzera choungwaru, kupinza pfungwa, kunyengera, nokufanoona kwehutongi hwevapapa; uye muromo waitaura zvinhu zvikuru, chiratidzo chakakodzera chezvirevo zvokuzvikudza zvamabhishopi eRoma.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 132–134.
IZwi jo itisungirira chiono chechiporofita cheBhaibheri, uye zvikuru chiono chaDanieri chitsauko chegumi nerimwe. Muchitsauko ichocho, chikamu chikuru chenhorondo yechiporofita chakanga chazadzikiswa nguva isati yasvika yerusununguko rwaMillerite chaizodzokororwa mumavhesi matanhatu okupedzisira aDanieri 11. Kukundwa kwezvipingamupinyi zvitatu zvenzvimbo kwakagadza zvose zviri zviviri IZwi rechihedheni neIZwi repapa pachigaro kunomiririrwa muchitsauko chegumi nerimwe, uye kumiririrwa uku kuviri kunofananidzira nguva iyo IZwi razvino rinogadzwa zvakare pachigaro. IZwi ndiro rinotisungirira chiono, uye Pauro anozivisa kuti IZwi repapa rinoratidzwa munguva yaro.
Munhu ngakuregei kukunyengerai nenzira ipi neipi; nokuti zuva iro haringatangi kusvikira kwatanga kutanga kutsauka, uye munhu wechivi aratidzwe, mwanakomana wokuparadzwa; iye anopikisa nokuzvikudza pamusoro pezvose zvinonzi Mwari kana zvinonamatwa; zvokuti iye, sokunge ndiMwari, anogara mutemberi yaMwari, achizviratidza kuti ndiye Mwari. Hamurangariri here kuti, pandakanga ndichiri nemi, ndakakuudzai zvinhu izvi? Uye zvino munoziva chinodzivisa, kuti aratidzwe nenguva yake. 2 VaTesaronika 2:3–6.
Upapa ulitwaa kiti cha enzi kama ufalme wa tano wa unabii wa Biblia katika mwaka wa 538, na wengi wanaoutazama mstari wa sita bila shaka wangedhani kwamba Paulo anamaanisha kuwa “Upapa ungefichuliwa katika mwaka wa 538.” Hili linaweza kuwa sahihi, lakini angalau ni ukweli wa pili kwa yale ambayo Paulo alikuwa akiyatambulisha. Paulo, kama manabii wote, anazungumza zaidi kuhusu siku za mwisho kuliko kipindi chake mwenyewe cha wakati. Alikuwa akirejelea jinsi upapa ungefichuliwa kiunabii; kwa maana akiwa nabii, alikuwa katika upatano na manabii wengine wote. Amri juu ya amri, mstari juu ya mstari, wasio na maono huangamia; na wasio na maono hawana maono kwa sababu hawajui kile kinachoithibitisha njozi. Kujua kwamba Rumi ndiyo inayoithibitisha njozi ni ufahamu wa uhai au mauti. Paulo, kwa upatano na manabii wengine, anatambulisha kwamba kile kinachoifunua Rumi ya kipapa, ambaye ndiye Rumi ya siku za mwisho, ni “wakati wake.” “Wakati” wa kiunabii unaohusishwa na Rumi ndio unaofunua Rumi ni nini na ni nani.
Tichaenderera mberi nechidzidzo ichi muchinyorwa chinotevera.
“Mupostori Pauro, mutsamba yake yechipiri kuvaTesaronika, akafanotaura kutsauka kukuru kwaizoguma nokusimbiswa kwesimba rehupapa. Akazivisa kuti zuva raKristu haringauyi, ‘kunze kwokunge kutanga kwava nokutsauka, uye munhu wechivi azarurwe, mwanakomana wokuparadzwa; anopikisa uye anozvikudza pamusoro pezvose zvinonzi Mwari, kana zvinonamatwa; zvokuti iye saMwari anogara mutemberi yaMwari, achizviratidza kuti ndiye Mwari.’ Uyezve, mupostori anonyevera hama dzake kuti ‘chakavanzika chokusateerera mutemo chava kutoshanda kare.’ 2 VaTesaronika 2:3, 4, 7. Kunyange panguva iyoyo yokutanga, akaona zvikanganiso zvichipinda zvinyoronyoro muchechi, izvo zvaizogadzirira nzira yokukura kwehupapa.
“Zvishoma nezvishoma, pakutanga muchivande nomukanyararo, uye zvinozotevera pachena zvikuru sezvayaiwedzera musimba nokutora kutonga pamusoro pendangariro dzavanhu, ‘chakavanzika chokusateerera mutemo’ chakaenderera mberi nebasa raro rinonyengera nerinomhura Mwari. Zvinoita sokuti zvisingaonekwi, tsika dzechihedheni dzakapinda muchechi yechiKristu. Mweya wokubvumirana nowekutevedzera wakadzorwa kwechinguva nokutambudzwa kunotyisa kwakatsungirirwa nechechi pasi pechihedheni. Asi kutambudzwa pakwakaguma, uye chiKristu chikapinda mudzimba dzamadzimambo nomumizinda yamadzishe, chakasiya parutivi kuzvininipisa kwakapfava kwaKristu nekwavaapostora Vake, chikatora ukomba nokuzvikudza kwevaprista navatongi vechihedheni; uye panzvimbo pezvinodikanwa zvaMwari, chakaisa dzidziso netsika zvavanhu. Kutendeuka kwaConstantine kwekungonzi ndokwokutenda, mukutanga kwezana remakore rechina, kwakakonzera mufaro mukuru; uye nyika, yakafukidzwa nechimiro chokururama, yakapinda muchechi. Ipapo basa rokuora rakakurumidza kufambira mberi. Chihedheni, kunyange zvazvo chaitaridza sokunge chakundwa, chakava ndicho chakakunda. Mweya wacho wakatonga chechi. Dzidziso dzacho, mhemberero dzacho, nokutenda mashura kwacho zvakabatanidzwa mukutenda nomukunamata kwevaya vaizviti vateveri vaKristu.”
“Kubvumirana uku pakati pechihedheni nechiKristu kwakaguma nokumuka kwe‘munhu wechivi’ akaporofitwa muuprofita somunhu anopikisa uye anozvikudza pamusoro paMwari. Hurongwa ihwohwo hukuru hwechitendero chenhema ihwohwo ibasa guru kwazvo resimba raSatani—chiratidzo chezvaakaedza kuita chokuzvigadza pachigaro choushe kuti atonge nyika maererano nokuda kwake.” The Great Controversy, 49, 50.