Imbiri Yakavigika yeNdima yeMakumi Mana — Namba Gumi neNomwe

“ufunguo” unaofungua kuzimu ni vita vya Ninawi, vilivyotimizwa mwaka 627, miaka mitano kabla ya Mohammed kufa mwaka 632. Miaka mitano baadaye, mwaka 637, majeshi ya Waislamu yaliiteka mji mkuu wa Uajemi, mojawapo ya dola kuu mbili zilizoshiriki katika vita vya Ninawi. Tukio hili lilibadili kwa namna ya kushangaza uwiano wa nguvu katika Mashariki ya Kati. Vita vya Ninawi vya mwaka 627 vilidhoofisha nguvu za Milki ya Uajemi, na miaka kumi baadaye Milki ya Uajemi ilikoma.

Miaka mia moja na hamsini baada ya kifo cha Mohammed mwaka 632, katika Kampeni ya Abbasid ya mwaka 782, jeshi la Abbasid (linaloripotiwa kuwa na takriban askari 95,000) lilianzisha uvamizi mkubwa katika eneo la Wabyzantine huko Asia Ndogo (Uturuki ya kisasa). Lilisonga mbele hadi Chrysopolis, ng’ambo ya moja kwa moja ya Mlango-Bahari wa Bosporus kutoka Constantinople—likikaribia sana mji mkuu wa Wabyzantine. Wabyzantine, chini ya Malkia Irene, walipata kushindwa kukubwa. Kwa hiyo, Wabyzantine walilazimika kusaini mapatano ya aibu ya miaka mitatu ya kusitisha vita, wakikubali kulipa kodi kubwa ya kila mwaka (takriban dinari za dhahabu 70,000–90,000) na kukabidhi mavazi ya hariri pamoja na mateka. Kampeni hii ilikuwa mojawapo ya mashambulizi makubwa na yenye mafanikio zaidi ya Abbasid katika nchi za Wabyzantine wakati wa karne ya 8. Ilidhihirisha nguvu iliyokuwa ikiongezeka ya Ukhalifa wa Abbasid na kuzorota kuendelea kwa Dola ya Byzantine.

Mubhuku rechipfumbamwe chaZvakazarurwa, muridzo wechishanu une nguva mbiri dzakasiyana dzechiporofita dzemakore zana nemakumi mashanu. Yokutanga inotangira parufu rwaMohammed muna 632 ichisvika pakunyadziswa kwaMambokadzi Irene weRoma yoKumabvazuva muna 782. Chitsauko chechipfumbamwe chinotsanangura kumuka kweIslam nenzira yakadzama zvikuru. Kubva pakubatanidzwa kwamarudzi muna 606, kuenda kuhondo yeNinevhe muna 627, kusvika parufu rwaMohammed muna 632, uyezve kukundwa kwePersia muna 637, kukwira nokudonha kweIslam kunoteverwa nokungwarira muShoko raMwari rechiporofita. Islam yeArabia ndiyo simba riri muchiporofita chokutanga chemakore zana nemakumi mashanu chokutambudza. Kubatanidzwa kwamarudzi naMohammed muna 606; ipapo hondo “yakakosha” yeNinevhe muna 627, ichiteverwa nokufanotaura kwaMohammed kwokuparara kwePersia neRoma zvose zviri zviviri munenge muna 628, uyezve kusvika parufu rwake muna 632. Mazuva aya anomirira nhevedzano yakatarwa yezviitiko mumutsara weIslam.

පූ. ව. 632 දී මුහම්මද් මිය ගිය පසු වසර එකසිය පනහකට පසුව, ඉස්ලාමයේ බලකේන්ද්‍රය අරාබියෙන් තුර්කිය වෙත මාරු විය; එය නැගෙනහිර රෝමය කොන්ස්ටන්ටිනෝපලය දක්වාම පසුබැස්සවමින් ගෙන ගිය බැවිනි. පළමු ශෝකය අරාබියේ ඉස්ලාමය නිරූපණය කළ අතර, දෙවන ශෝකය තුර්කියේ ඉස්ලාමය නිරූපණය කළේය. පළමු ශෝකය තුළ, වසර එකසිය පනහක කාල අනාවැකි දෙකම අරාබියේ ඉස්ලාමය සහ තුර්කියේ ඉස්ලාමය අතර පවතින වෙනස හඳුන්වා දෙයි; එයම පළමු සහ දෙවන ශෝකය අතර පවතින, එම සත්‍යයේම වෙනස තුළ නිරූපණය වන පරිදි ය.

Makore zana nemakumi mashanu okutanga akatanga nokuparara kwePersia uye akaguma Roma yakavharirwa mukati memasvingo eConstantinople. Nguva yechipiri yemakore zana nemakumi mashanu yakatanga nokukunda kwaOsman (anonziwo Ottman) paNicomedia. Kukunda kweOttoman paNicomedia kunoreva Kukombwa kweNicomedia (İzmit yemazuva ano, Turkey), kwakaitika kubva muna 1333 kusvikira muna 1337, apo Sultan Orhan Gazi (mwanakomana waOsman I, muvambi weOttoman Beylik), akakomba guta rinokosha reByzantium reNicomedia. Guta rakatsungirira kwemakore anoverengeka, asi pakupedzisira rakazvipira muna 1337 nokuda kwenzara nokushomeka kwezvokudya nezvimwe zvinodiwa. Varwi veByzantium vaichengetedza guta vakabvumirwa kuenda kuConstantinople. Nicomedia raiva rimwe remasvingo makuru okupedzisira eByzantium muAsia Minor (Anatolia). Kuwa kwaro kwakagumisa zvine simba kutonga kweByzantium munzvimbo zhinji dzekumadokero kweAnatolia. Kukunda uku kwakabvumira maOttoman kusimbisa simba ravo muBithynia uye kuwedzera kufambira mberi kwavo vachienda kuBosporus Strait. Kwaiva danho guru rakavhura nzira yokuenda kukukunda kweOttoman kweConstantinople pakupedzisira (kwakazoitika anopfuura zana remakore gare gare muna 1453). Kukombwa uku kunowanzoonekwa sechimwe chezvikunda zvikuru zvokutanga zvakashandura humambo huduku hweOttoman kuva simba redunhu rakanga richisimuka.

Vapayona vaizvinzwisisa nokururama uye vakadzidzisa kuti mashoko anoti “nzvimbo yetsvene yake yakakandirwa pasi” muna Danieri 8 ndima 11 akazadzikiswa naConstantine.

“Santuario” la a deɛ wɔakyerɛ wɔ ha yi ne Pantheon asɔredan a ɛwɔ Roma kurow no mu no, na saa asɔredan no “beae” no ne Roma. Constantine “too Roma gui” bere a oyii ne ahenni no kurow panyin fii hɔ de kɔɔ Constantinople afe 330 mu no. Nkyekyem du-baako no ne Adiyisɛm ti dumiɛnsa nkyekyem mmienu hyia, na ɛrekyerɛ adeyɛ koro no ara.

Shato rakanga riri Roma yechihedheni, uye Roma yechihedheni yakapa “chigaro” chayo chemasimba kuchechi yeRoma muna 330, payakatamisa guta guru ichiriendesa kumabvazuva, nokudaro ichisiya nzvimbo isina simba iyo chechi yepapa yakafara kutora mukana wayo. Patinotanga mutsetse weRoma yokumabvazuva kubva mugore ra330 kusvikira kuna 1453, tinoona kuti pakutanga pechiporofita cheRoma yokumabvazuva, guta reRoma rakanyadziswa nokurambwa kwaRoma naConstantine. Kunyadziswa ikoko kwakadzokororwa naMambokadzi Irene muna 782, pakupera kwemakore zana nemakumi mashanu okutanga okutambudzwa. Kunyadziswa kwose uku kwakadzokororwazve naConstantine wokupedzisira.

Likolopha la botlhano le la borataro tsa Tshenolo kgaolo ya boferabongwe di naya dintlha tsa go wa ga Roma ya botlhaba, tsotlhe di ntse di kwala gape go tlhoga le go wa ga Boiselamo. Tshenolo ya semowa e re itsise gore re ithute “go tlhoga le go wa” ga mebuso mo dibukeng tsa Daniele le Tshenolo. Mebuso eo e na le tsotlhe tsotlhe dikgono tsa yone tse di ikgethileng tse di amanang le “go tlhoga le go wa” ga yone ka tsela ya yone e e kgethegileng. Go wa ga Juda go ne ga tlisiwa ke ditlhaselo di le tharo mo Jerusalema. Bahebera ba ne ba isiwa kwa Babilona, mme ba ne ba tla boa ka ditaelo di le tharo, tse di neng di tla simolola dingwaga di le 2,300 tse di neng tsa isa kwa baengele ba le bararo ba goroga mo hisitoring go tloga ka 1798 go fitlha ka 1844. Babilona e ne ya wa ka bosigo bo le bongwe. Roma e ne ya kgaogana ya phatlalala, mme mo go kgaoganeng ga yone ga tlhongwa dikarolo tse pedi tsa Roma ka fa tlase ga lefelo la Roma ya bophirima kgotsa ya botlhaba. Go tlhoga le go wa ga bogosi jwa Bapotolome le bogosi jwa Baselukase mo karolong ya ntlha ya boraro ya Daniele kgaolo ya bolesome le bongwe go tshwantsha go tlhoga le go wa ga Roma ya bopapa. Bosupi joo ke fela bokhutlo jo bo ntshiwang mo pegong ya ga Alekexandere le go phatlalala ga Gerika. Go farologana le Roma, Gerika e ne ya kgaoganngwa ka dikarolo di le nne tse kwa bokhutlong di neng tsa nna pedi. Roma e ne ya kgaoganngwa ya nna botlhaba le bophirima, mme morago ga moo Roma ya bophirima e ne ya kgaoganngwa ka boporofeti ya nna tharo, e emela puso ya Roma ya dikarolo di le tharo. Fa e le Roma ya botlhaba, Constantine o ne a kgaoganya bogosi jwa gagwe a bo naya bomorwawe ba le bararo. Go bonala sentle gore Roma ya bophirima le ya botlhaba ke mela e e bapileng e e emelang kereke ya Roma le puso ya Roma. Mo kgaoganong eo ya dikarolo di le pedi go na le gape kgaogano e nngwe ya dikarolo di le tharo. Gerika e ne e le nne go nna pedi, Babilona e ne e le bosigo bo le bongwe, Juda e ne e le ditlhaselo di le tharo. Ka Boiselamo, “go tlhoga” ga bona go bontshiwa e le “go gololwa,” mme “go wa” ga bona ke “go thibelwa.”

Kufa kunoenderera mberi kweRoma yokumadokero kubva muna 330 kusvikira muna 476 kunomiririra kufa kunoenderera mberi kweUnited States kubva muna 1798 kusvikira kumutemo weSvondo. Gore ra“330” negore ra“1798” zvose zviri zviviri zviratidzo zvechiporofita zvinonzi “nguva yakatarwa” kana kuti “nguva yokuguma” mubhuku raDanieri. 330 rinoratidza kutanga kweRoma yokumadokero neRoma yokumabvazuva. Kuguma kwezvose izvi kuzininipiswa kwomutungamiri weRoma, sokungofanana nokuti Konstantino akazvidza guta reRoma pakutanga. 476 waiva mugumo wenguva yechiporofita inoratidza kuti chimiro chezvematongerwo enyika cheRoma chairemekedzwa chakaparara pasi pematanho matatu. Nguva yakatanga neguta richirambwa muna 330 yakateverwa nokuzininipiswa kwechimiro chavo chose chezvematongerwo enyika—repabhuriki yavo yakaisvonaka, iyo yakanga iri chinhu chikuru chavanozvirumbidza nacho muRoma yekare, yakabviswa-bviswa, uye pakupedzisira yakasvika kuna 476, apo paisazombovapo mutongi pamusoro peRoma aibva murudzi chairwo rweRoma. Mitsetse miviri yeRoma inotanga mugore ra330, uye ndima apo mitsetse miviri iyi inoiswa pachena, inosanganisirawo mitsetse miviri yechiporofita yemwedzi mishanu. Mutsetse weRoma yokumadokero unotanga uye unoguma nokuzininipiswa kunoenderera mberi. Mutsetse weRoma yokumabvazuva unotanga uye unoguma nokuzininipiswa kunoenderera mberi muna 1449, apo Konstantino wokupedzisira akakumbira mvumo yokutonga.

Inkosi eyayiphezu kwabo kwakunguMohammed, ngoba ukhunjulwe evesini lokuqala; ngakho-ke akayena omunye umuntu ongumSulumane, kodwa unguMohammed inkosi, futhi inkosi ingumbuso, kanti i-Islam ingumbuso kaMohammed.

Uislamu ndiye ufunguo uliolifungua shimo lisilo na mwisho mnamo 9/11, na ndiye unaolifungua shimo lisilo na mwisho wakati wa sheria ya Jumapili. Katikati ya wakati wa kutiwa muhuri, mnyama-joka wa utandawazi naye alitoka katika shimo lisilo na mwisho.

Tichafambira mberi mune imwe nyaya inotevera.