Amateka Yahishwe y’Umurongo wa Mirongo Ine — Umubare wa Makumyabiri na Gatanu

Ndzi ri karhi ndzi tshaha eka ndzimana yin’wana ya Timbhoni leyi nyikaka swiyenge swo hambana-hambana swa ntiyiso mayelana ni ntokoto wa Ezekiele, Esaya, na Yohane endhawini yo kwetsima. Yohane a hundzuluka leswaku a vona rito leri a ri ri endzhaku ka yena eka Nhlavutelo ndzima ya sungula.

Kusuka pachitsuwa chePatimosi uye ndokupinda musanctuary rokudenga, umo Johane anoona chiratidzo chaKristu icho Hanzvadzi White anotizivisa nezvacho, ndicho chiratidzo chimwe chete icho Dhanyeri akaona muchitsauko chegumi chebhuku rake.

Ndima pfumbamwe dzokutanga dzinoratidza kuti Zvakazarurwa zvaJesu Kristu zvinobviswa chisimbiso nguva pfupi kusati kwavharwa nguva yokuyedzwa kwavanhu. Zvakazarurwa izvi zvakapiwa naMwari kuna Jesu, uyo akazvipa kuna Gabhurieri, uyo akazvipa kuna Johani pamwe chete nokutumwa kuti Johani atumire shoko kumachechi manomwe. Isaya akagamuchira kutumwa kwake kuti aite zvakafanana muchitsauko chechitanhatu, uye Ezekieri akagamuchira murayiro mumwe chete muzvitsauko zviviri nezvitatu. Johani musungwa paanogamuchira kutumwa kwake, Ezekieri naDhanieri vatapwa muBhabhironi, uye Isaya ari kurarama munhoroondo yamambo akaipa Ahazi waJudha.

Zvinafour zviṱanzi zwa Bivhili zwi khwaṱhisedza ngoho ya uri mulaedza wa Nzumbululo ya Yesu Kristo woṋetshedzwa kha avho vhathu vhane vha imelwa nga nḓila ya tshifanyiso nga zwenzakalo zwa avha muporofita ngomu vhuvhaleloni. Ndi musi ri tshi dzhena ngomu vhuvhaleloni ha ṱaḓulu he raṋetshedzwa mulaedza we ra vhewa nga u langiwa u u huwelela. “Mulilo wa tshivhiso” une wa lingedza “muya muṅwe na muṅwe” ndi tshivhiso tsha Malakia 3.

Mucenjeri weSirivha anoziya kuti sirivha yava nenguva yakafanira muchoto kana yava yakachena kwazvo zvokuti inoratidza chiso chomucenjeri wayo. Chokwadi ichi pamusoro penzira iyo sirivha yainatswa nayo kare, chinowirirana nechirevo chinokonzeresa chinoti “marah” chakaonekwa naDanieri muchitsauko chegumi. Mumazuva okupedzisira aya Ishe ari kutungamirira vanhu vake kupinda musanctuary kuti aedze, anatse, uye abvise tsvina kune vanenge vachikodzera kuva rutivi rwechiratidzo chevanhu vane zviuru zana namakumi mana nezvina. Munguva iyi, “Achashanda nesu,” “kana” isu “tikaisa parutivi kusarurama uye tikava vakachena mumwoyo nomuhupenyu.” Vamwe, sezvakaitika muna Danieri gumi, vanotiza kubva muchiitiko ichocho, asi avo, vanofananidzirwa naDanieri, vanoona chiratidzo chikuru chegirazi chinoratidza zvakazarurwa zvaJesu Kristu, vachava, sezvinoratidzwa naIsaya, nemiromo yavo yakabatwa nerasha rinobva paaritari, uye vachacheneswa nokugadzirirwa kuparidza shoko kune vose vari muchechi yakatsauka, uyezve kunyika.

Ujumbe huu umetolewa kwa roho zile zilizo waaminifu katika patakatifu. Mambo ya Walawi ishirini na tatu, yanapolinganishwa na kipindi cha Pentekoste, yamekusudiwa kuakisi Sanduku la Agano lililo katika Patakatifu pa Patakatifu Sana. Kwa imani, muundo wa jumbe za sura hiyo unabainisha alama tatu za njia ndani ya historia takatifu ambamo jaribio la tanuru linatimizwa. Ni wa kina wa Kiungu—muundo wa kinabii wa sura ya ishirini na tatu humwezesha mwanafunzi wa unabii kumweka Ezekieli katika mstari wa kwanza wa sura ya kwanza.

Mupirisita panguva yokuiswa chisimbiso kwezana namakumi mana nezvina zvuru, Ezekieri ari mugore rechimakumi matatu remutenderero weJubhiri wegumi nemanomwe, makore mashanu kusati kwasvika kwechitatu chezvikomborero zvitatu zveJerusarema naNebhukadhinezari muna 587 BC. Gore rechimakumi matatu mundima iyi riri makore makumi matatu mushure merumutsiriro rukuru zvikuru munhoroondo yeTestamende Yekare, uye zviri pazuva rechishanu regore rechishanu, zvichiisa nhamba shanu pauchapupu hwaEzekieri. Mundima mbiri dzokutanga tinowana makumi matatu achiratidzwa kamwe chete, uye nhamba shanu ichitaurwa katatu. Muchimiro chaRevhitiko makumi maviri nenhatu chakarongeka pamwe chete nenguva yePentekosti, muedzo wechipiri unomiririrwa nemakumi matatu unosvika kumutambo wehwamanda, wobva wateverwa nemazuva mashanu kusvika pakukwira kwaKristu, vozotevera mamwe mazuva mashanu kusvika kuzuva rokuyananisa, vozoteverwa nemamwe mazuva mashanu kusvika pachiratidzo chenzira chinomiririra zvose mvura yokutanga (Pentekosti) neyokupedzisira (Matumba). Chimiro ichi chinoratidza makumi matatu, chobva chateverwa nematanho matatu eshanu. Ezekieri ari mutemberi, uye chimiro chaRevhitiko makumi maviri nenhatu ndiro Areka.

Hisitori inopupurira kuti panguva iyoyo Ezekieri aive makore mashanu kusati kwasvika kukombwa kwechiratidzo kunopedzisira kwamirira mutemo weSvondo uri kuuya nokukurumidza, sezvinomiririrwa nokuparadzwa kweJerusarema. Nhamba “shanu” chinhu chikuru mukurongwa kwaRevhitiko makumi maviri nenhatu, sezvakaitawo nhamba makumi matatu.

Muzvinyorwa izvi zvaratidzwa kuti, kana ndima makumi maviri nembiri dzokutanga dzechitsauko dzikaenzaniswa nendima makumi maviri nembiri dzokupedzisira, uye ipapo pamwe chete mitsetse miviri iyoyo yendima makumi maviri nembiri ikaenzaniswa nenguva yePentekosti, muitiro wokuedzwa wematanho matatu, unova ndiro moto wevira waMaraki, unorondedzerwa zvakajeka. Matanho matatu aya ane alpha naomega mumatanho okutanga neechitatu, ayo anoumbwa nhevedzano yezviratidzo zvina zvinomirira danho rimwe.

Paseka, kuteverwa nomutambo wezvingwa zvisina mbiriso, kwozoteverwa nechibayiro chezvibereko zvokutanga zvebhari, uyezve mazuva “mashanu” kusvika kumagumo omutambo wezvingwa zvisina mbiriso. Zviratidzo zvina izvozvo zvinoumba muedzo wokutanga, uye Jesu anogara achiratidza magumo nokutanga; uye muedzo wechitatuwo unoumbwa nezviratidzo zvina. Mutambo wehwamanda, wozoteverwa nokukwira kwaKristu kudenga, kuchiteverwa nezuva rokuyananisa, uyezve mazuva mashanu gare gare kusvika pakusvika kwePendekosti neMatende zvose zviri zviviri. Pendekosti chiratidzo chemvura yokutanga, uye Matende chiratidzo chemvura yokupedzisira. Mumuenzaniso waRevhitiko makumi maviri nenhatu, zvose zviri zviviri Pendekosti neMatende zvinowirirana.

Ukucwaningwa kokugcina kanye nenqubo yokuhlanzwa kwaqala ngoDisemba 31, 2023. Uvivinyo lokuqala lwaluwuvivinyo oluyisisekelo olwafanekiselwa yimpikiswano “yabaphangi babantu bakho” eyahlukanisa iqembu elalike lavivinywa ngaphambili ngokudumala kukaJulayi 18, 2020.

Muna Revhitiko chikamu chemakumi maviri nematatu, muedzo wokutanga unomiririrwa nokubatanidzwa kwechiporofita kwezvitatu, kuchizoteverwa mazuva mashanu gare gare nokuguma kwechingwa chisina mbiriso. Pasika raiva zuva rokutanga, mutambo wechingwa chisina mbiriso raiva zuva rechipiri, uye chipiriso chezvibereko zvokutanga raiva zuva rechitatu. Mazuva mashanu gare gare mutambo wechingwa chisina mbiriso wakaguma. Chimiro chechiporofita chemuedzo wokutanga pakati pemiedzo mitatu chinomiririrwawo mumuedzo wechitatu nowokupedzisira. Pachiratidzo chomugwagwa chechitatu ichocho, chinoumbwa nezviratidzo zvomugwagwa zvitatu zvichiteverwa nechimwe, mutambo wehwamanda ndiro zuva rokutanga, uye kukwira kwaKristu kudenga kunotevera mazuva mashanu gare gare, zvino zuva rokuyananisa rinotevera mazuva mashanu gare gare, uyezve mazuva mashanu gare gare zvose zviri zviviri Pentekosti nomutambo waMatumba zvinoratidza mutemo weSvondo uri kuswedera nokukurumidza, uyo unomiririrwa mubhuku raEzekieri sokuparadzwa kweJerusarema.

Pakati pa mapeto pa phwando la mikate yopanda chotupitsa ndi phwando la malipenga pali masiku makumi atatu, amene samangoyimira chizindikiro cha wansembe yokha, koma komanso mayeso achiwiri a mayeso atatu oyimiridwa m’fanizo la Umulungu.

Ubatizo wa Kristu unasonyeza zikwangwani zitatu za Pasika, Mkate Wopanda Chotupitsa ndi Zipatso Zoyamba, pakuti zikwangwani zitatu zimenezo ziyimira imfa ya Kristu, kuikidwa m’manda kwake, ndi kuuka kwake. Masitepe atatu amenewo amatsatiridwa ndi masiku asanu kufika pa sitepe yachinayi, yoyimiridwa ndi mapeto a Phwando la Mkate Wopanda Chotupitsa. Ubatizowo ukufotokoza masitepe atatuwo mu kanthawi kakang’ono kamodzi pamene Yohane anabatiza Mesiya wake. Maphwando a masika amasiyanitsa masitepe atatuwo ndi tsiku limodzi lililonse, ndipo maphwando a m’dzinja amasiyanitsa masitepe atatuwo ndi masiku asanu.

Loko hi hi tirhisa ndzingo wo sungula wa minkhuvo ya ximun’wana tanihi ku hlanganisiwa ka swikombiso swinharhu leswi landzeriwaka hi xikombiso xin’we endzhaku ka masiku ya ntlhanu; kutani hi tirhisa minkhuvo ya ku wa tanihi swikombiso swinharhu leswi landzeriwaka endzhaku ka masiku ya ntlhanu hi xikombiso xin’we, ku simekiwa xivumbeko xa vuprofeta lexi vumbiwaka hi xikombiso xa alpha xa swinharhu leswi landzeriwaka hi masiku ya ntlhanu, lexi kutani xi landzeriwaka hi masiku ya makume manharhu, ni ndzingo wa vunharhu wa minkhuvo ya ku wa tanihi xikombiso xa swinharhu leswi landzeriwaka hi masiku ya ntlhanu—xivumbeko lexi xi kombisa ndzingo wo sungula tanihi lowu funengetaka ntsengo hinkwawo wa masiku ya ntlhanu, lowu landzeriwaka hi ndzingo wa vumbirhi wa masiku ya makume manharhu lowu fikaka eka xikombiso xa vunharhu xa masiku ya ntlhanu. Ntlhanu ku engetela makume manharhu, ku engetela ntlhanu i makume mune (5 + 30 + 5 = 40).

Kubhabhatidzwa kwaKristu kwakateverwa pakarepo namazuva ana makumi mana, ayo akaguma nemiedzo mitatu. Zvizhinji zvikuru zvinogona kuzivikanwa muchimiro chaRevhitiko makumi maviri nenhatu kana zvichinzwisiswa pamwe chete nenguva yePentekosti, asi pane rimwe danho chitsauko ichi chinomiririra Areka iri muNzvimbo Tsvenetsvene-tsvene.

Imitambo yexesha lentwasahlobo nelokuwa ekwiLevitikus amashumi amabini anesithathu ibekwe phakathi kweeSabatha ezimbini. Ezo Sabatha zimbini zimela iikerubhi ezimbini ezigqumayo, yaye imiqondiso yendlela yexesha lePentekoste, ehambelana neLevitikus amashumi amabini anesithathu, imela iTyeya nezo kerubhi zimbini zigqumayo. KuHezekile isahluko sokuqala, uHezekile uthathwa angeniswe engcweleni, yaye xa esiwa khona, ubekwe kwiintsuku ezintlanu ngaphambi kongqingo olukhokelela ekutshatyalalisweni kweYerusalem, nto leyo efuzisela umthetho weCawa oza kufika kungekudala. Umthetho weCawa umelwe yiPentekoste neeDyunyiwa kwiLevitikus amashumi amabini anesithathu. UHezekile ukwiminyaka yamashumi amathathu, yaye amashumi amathathu alixesha lovavanyo lwesibini kwezo zivavanyo zintathu ezenza umlilo weziko kuMalaki ezintathu. Uvavanyo lwesibini lumelwe ziintsuku ezingamashumi amathathu, kanye njengoko uHezekile ekunyakeni wamashumi amathathu womjikelo weJubili weshumi elinesixhenxe, owaqala ngePasika Enkulu kaYosiya, njengoko ababhali-mbali bebhekisa kuyo. UHezekile ukwiminyaka emihlanu ngaphambi kongqingo olwathabatha iinyanga ezilishumi elinesibhozo, yaye usesetempileni, okuyinto ephakathi kwezo zivavanyo zintathu zokugqibela ezihlambulula zize zicoce intsalela.

Muna 592 BC, Ezekiel akaitwa bubu kimuujiza na alizungumza tu Mungu alipofungua kinywa chake. Hali hiyo iliendelea mpaka kuanguka kwa Yerusalemu mwaka 585 BC. Mungu alikuwa amemfanya aseme wakati kuzingirwa kulipoanza, siku ambayo “tamaa ya” “macho” yake ilikufa, lakini hakuruhusiwa kusema kwa uhuru mpaka Yerusalemu, “tamaa ya” “macho” ya Israeli, ilikuwa imeanguka. Kuanguka kwa Yerusalemu kunawakilisha sheria ya Jumapili inayokaribia upesi kuja, na hapo ndipo baba yake Yohana Mbatizaji, kuhani wa zamu ya nane, ambaye alifanywa bubu alipokuwa akihudumu hekaluni, ndipo pia Ezekiel alifanywa bubu kwa muda wa takriban miezi tisa. Ilikuwa ni siku ya nane baada ya kuzaliwa kwa Yohana, Yohana alipokuwa akitahiriwa, ndipo aliruhusiwa kusema. Manabii wawili walifanywa bubu walipokuwa patakatifuni. Nabii wa tatu kufanywa bubu alipokuwa akimtazama Kristo katika patakatifu alikuwa Danieli. Katika sura ya kumi, Danieli yuko patakatifuni, na kama vile anavyoguswa mara ya pili kati ya mara tatu, anafanywa bubu. Katika sehemu ya katikati Danieli anafanywa bubu.

Chiratidzo che“kutaura” chinoonekwa pamutemo weSvondo uri kuuya munguva pfupi apo United States inotaura seshato, mbongoro yaBharami inotaura, uye chiratidzo chaHabhakuki chinotaura uye hachirevi nhema. Vaporofita vatatu vakanga vasingagoni kutaura, vakaitwa mbeveve vari munzvimbo tsvene, vanotaura pakuparadzwa kweJerusarema. Kuna Zekaria, anotaura kuti asimbise kuti zita idzva romwanakomana wake rakarurama, nokudaro achifananidzira vaFiradherfia vanopiwa zita idzva.

Zekariya wakapihwa chinyorero kuti anyore zita idzva remhuri raJohane.

Dzina latsopano la Yohane likugwirizana ndi mpingo wa Filadelfeya, ndipo dzina lakuti Zakariya likugwirizana ndi Laodikeya monga momwe likuyimiridwa ndi kusakhulupirira kwa Zakariya uthenga wa mngelo wachitatu. Aneneri onse amalankhula za masiku otsiriza, ndipo masiku otsiriza ndi mbiri ya mngelo wachitatu. Choncho mngelo amene anabweretsa uthengawo ayenera kukhala mngelo wachitatu. Zakariya anakana kuzindikira kuti Ambuye adzapita kupitirira mpingo wa Laodikeya wa Adventisti a Tsiku la Chisanu ndi Chiwiri. Palinso zambiri zoti tinene zokhudza kubwezeretsedwa kwa mawu mwa aneneri amenewa, koma tipitiriza kupita patsogolo ku kumvetsa mzere wa uneneri wa Yosiya.

Takatarisana nezvomutenderero weJubheri wegumi namanomwe wakatanga paPaseka yaJosia muna 622 BC, asi mutsara waJosia unotangira kare pamberi pa622 BC. Kupanduka kwaIsraeri kwakaisa Sauro pachigaro choushe samambo wokutanga waIsraeri kwakaratidza makore makumi mana okutonga kwaMambo Sauro, kuchiteverwa namakore makumi mana okutonga kwaMambo Dhavhidhi, kuchiteverwa namakore makumi mana okutonga kwaSoromoni. Kurambwa kwaMwari kwakagumbura zvikuru muporofita Samueri kwakaitika muna 1097 BC, uye kunotanga mutsara wouporofita wokupanduka wakaguma pamuchinjikwa apo vaJudha vakataura kuti vakanga vasina mambo kunze kwaKesari.

Mu 1097, mafumu matatu adzalamulira kwa zaka makumi anayi aliyense kufikira pa imfa ya Solomo mu 977 BC, pamene ufumuwo unagawikana kukhala kumpoto ndi kumwera.

Kutonga kwaSoromoni kwakatanga muna 1017 BC; nheyo dzeTemberi dzakaiswa mugore rechina raSoromoni (1013 BC). Kuvakwa kwacho kwakatora makore manomwe (1 Madzimambo 6:37–38), uye Temberi yakapedzwa mumwedzi wechisere wegore regumi nerimwe raSoromoni. Kutsaurwa kwayo kwepamutemo kwakaitwa mumwedzi wechinomwe (mwedzi waEthanim), panguva yeMutambo weMatumba (1 Madzimambo 8; 2 Makoronike 5–7), muna 1006 BC. Madzimambo, Temberi, norudzi, chimwe nechimwe, zvinomiririrwa munhoroondo nenguva yemakore mazana mana namakumi mapfumbamwe, iyo inonyatsoratidza nguva yechiporofita ine ukama hwakasiyana kungava kumadzimambo, kuTemberi, kana kurudzi.

Daniyeli wakatwaliwa kwenda utumwani mwaka 607 KK, ingawa walio wengi miongoni mwa wanakronolojia wa kibiblia hutambua mwaka 605 KK. Kumbukumbu ya kihistoria yapasa kulingana na ushuhuda wa kinabii, nayo ishara ya matukio yaliyoandikwa kihistoria katika mstari wa historia unaoanza na tamaa ya kuwa na mfalme mwaka 1097 KK hutaka, juu ya mashahidi kadhaa wa kinabii, kwamba mwaka 607 KK ndio matumizi sahihi, wala si 605 KK. Mwaka 607 KK huashiria mwisho wa miaka mia nne na tisini katika mstari wa wafalme, lakini pia huanzisha mojawapo ya vielelezo vikuu vitatu vya miaka sabini vinavyojitokeza katika mstari huo. Mwaka 607 KK huashiria mwisho wa miaka sabini iliyoanza kwa kutekwa kwa Manase mwaka 677 KK. Kielelezo cha kwanza cha ishara ya miaka mia nne na tisini (kinao mashahidi watatu katika mstari huo), nacho hufikia mwisho pale ambapo mmoja wa mashahidi watatu wa miaka sabini hukoma na shahidi mwingine wa miaka sabini huanza. Muundo wa kihesabu hushuhudia mwaka 607 KK, licha ya wazo la kwamba Daniyeli alichukuliwa utumwani mwaka 605 KK.

୧୦୯୭ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବରୁ ୬୦୭ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ୪୯୦ ବର୍ଷର ଯେଉଁ ରେଖା ରହିଛି, ସେହି ରେଖାଭିତରେ ସଲୋମନଙ୍କ ମନ୍ଦିରର ଉତ୍ସର୍ଗରୁ ନିର୍ବାସନୋତ୍ତର ମନ୍ଦିରକୁ ଜରୁବ୍ବାବେଲଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ୫୧୫ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବରେ ଉତ୍ସର୍ଗ କରାଯାଇଥିବା ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ୪୯୦ ବର୍ଷ ରହିଛି। ସେହି ୪୯୦ ବର୍ଷ ସଲୋମନ ତାଙ୍କର ଏକାଦଶ ବର୍ଷରେ କରିଥିବା ଉତ୍ସର୍ଗରୁ ୪୨୦ ବର୍ଷ, ଏବଂ ବନ୍ଦୀବାସ ସମୟରେ ମନ୍ଦିର ୭୦ ବର୍ଷ ଧ୍ୱଂସାବସ୍ଥାରେ ରହିଥିବା ସମୟକୁ ଯୋଗ କଲେ, ମୋଟ ୪୯୦ ବର୍ଷ ହୁଏ। ଆର୍ତକ୍ଷତ୍ରଙ୍କ ତୃତୀୟ ଆଜ୍ଞା ତାହାର ୫୯ ବର୍ଷ ପରେ, ଅର୍ଥାତ ୪୫୭ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବରେ, ଜାରି ହେଲା, ଏବଂ ଏହା ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଜନମାନଙ୍କ ପାଇଁ “ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ” (କାଟି ଦିଆଯାଇଥିବା, ଦାନିଏଲ 9:24) ୪୯୦ ବର୍ଷର ଆରମ୍ଭକୁ ଚିହ୍ନିତ କରେ, ଯାହା ବର୍ଷ 34 ରେ ସ୍ତିଫନଙ୍କୁ ପଥରମାରି ହତ୍ୟା କରାଯିବା ସହିତ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ, ୧୦୯୭ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟଦ୍ବାଣୀର ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିବାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏବଂ ସ୍ତିଫନ ଯେତେବେଳେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖିଲେ ସେଠାରେ ଶେଷ ହୋଇଥିବା ଏହି ଭବିଷ୍ୟବାଣୀମୟ ରେଖାରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଗଭୀର କାଳକ୍ରମିକ ସାକ୍ଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଏହି ସାକ୍ଷ୍ୟର ଭିତରେ ଆମେ ଯୋଶିୟଙ୍କର ଭବିଷ୍ୟବାଣୀମୟ ଚକ୍ରକୁ ଦେଖୁଛୁ।

Ndiri kuti “kutsauka kwekutanga,” nokuti kutanga kwemutsara kunoratidza nguva iyo Israeri yakaramba Mwari saMambo, mukuchiva kwavo kuva namambo wenyika, zvichibva zvaratidza nheyo yehumambo hwevanhu hweIsraeri. Ndiriwo kunyora izvi pamusoro pevhiri raJosia, rinoreva kuti “nheyo yaMwari,” nokuti chiratidzo chezvose zviri zviviri, nheyo uye kutsauka kwekutanga kwevanhu vaMwari.

Mambo Sulemani alipokufa, na makabila kumi na mawili yakagawanyika kuwa ya kaskazini na ya kusini, kuwekwa wakfu kwa mfumo bandia wa ibada na Yeroboamu kulikemewa na nabii yule asiye mtiifu, na karipio lake lilikuwa na unabii wa mfalme ajaye aitwaye Yosia. Katika ule uasi wa msingi wa Yeroboamu na wa makabila kumi ya kaskazini, ulitabiriwa unabii wa Yosia na uamsho wake, ambao umewekwa alama na Pasaka Kuu ya mwaka 622 KK. Uamsho huo uliletwa kwa kugunduliwa kwa maandishi ya Musa na kutangazwa kwa hukumu juu ya watu wa Mungu kwa sababu ya uasi wao wa daima. Maneno kutoka katika maandishi ya Musa yaliposomwa kwa mfalme Yosia, yalizalisha uamsho mkuu kuliko yote katika historia ya Agano la Kale. Unabii wa mtoto wa wakati ujao kuzaliwa aitwaye Yosia pia ulikuwa na hukumu ya kinabii ya ule uasi wa msingi iliyomwelekezwa dhidi ya mfalme Yeroboamu na nabii yule asiye mtiifu.

Tembeliso ya Mosese, hilaha Daniele a yi vitanaka hakona, i “minkarhi ya nkombo” ya Levhitika 26, naswona yi ve ku kumiwa ka masungulo ka William Miller loyi a nga xikombiso xa ntiyiso wa masungulo wa Vuvadventista. Ku nyikiwa matimba ka rungula ra Miller hi August 11, 1840, ku tisiwile hi ntirho wa “Josiah” Litch hi 1838 na 1840. Hi 1863 masungulo wolawo ma vekiwe etlhelo, kutani “minkarhi ya nkombo” yi hundzuka xikombiso xa ku nga ri ntsena ntiyiso wa masungulo wa va-Millerite va Filadelfiya, kambe ni xikombiso xa vupfukeli bya vu-Millerite bya Lawodikiya lebyi lwisanaka ni masungulo. Matimu ya va-Millerite ya ntsumi yo sungula ni ya vumbirhi ma khome xifanekiso xa “Josiah,” lexi nga ta phindhiwa hi ku helela ka xona hinkwaxo ematin’wini ya lava dzana na mune wa makume mune wa magidi. Gilingi ra Josiah ri tlhela ri fikelela endzhaku ku ya eka vungoma bya hosi Sawulo, kutani ri ya emahlweni ku fika eka ku tshwutiwa ehandle ka kereke ya Vuvadventista va Siku ra Vunkombo ya Lawodikiya hi nkarhi wa nawu wa Sonto. Gilingi ra Josiah eka Ezekiele sweswi ri le ku pfuliweni ka mfungho wa rona tanihi makumu ya ku fungheriwa ka lava dzana na mune wa makume mune wa magidi.

Waxaannu arrimahan ku sii wadi doonnaa maqaalka xiga.