Kwenguva yakati, tanga tichinangisa pfungwa dzedu panhoroondo yakavanzika yaDanieri 11:40, uye mumavhiki achangopfuura, Ishe vatungamirira kufunga kwedu kuvhesi 27:
Na mbilu ya tihosi leti timbirhi ku ta va ni ku endla swo biha, naswona ti ta vulavula mavunwa etafuleni rin’we; kambe leswi a swi nga ta humelela, hikuva makumu ma ha ta va hi nkarhi lowu vekiweke. Daniele 11:27.
Pakutanga, ndakanga ndisina chokwadi nezvezvose zvacho—kuti zvakaitika rini, kupi, uye kuti ndiani akanga agere patafura iyoyo, vachireverana nhema—asi mibvunzo iyi yava kuongororwa patsva. Mumasabata mashoma apfuura, ndakakanganisa pane zvimwe zvinhu pandakanga ndichishanda nemitsara iyi. Asi, kubudikidza nezvandinotenda kuti kwaiva kutungamirira kwehurongwa hwaMwari, mubatanidzwa inomiririrwa mundima 13–15, inofananidzirwa neKesariya Firipi, yakatanga kuzarurwa. Kunyange zvazvo zvimwe zvikamu zvichiri kuda kunyatsoruramiswa, ndinotenda kuti Ishe vabvisa ruoko rwavo pandima idzi kuti vazivise zvarinoreva.
Kunzwisisa uku kwakanyatsojekeswa pakarepo mushure memusangano weZoom weSabata rapfuura. Vhiki rimwe mberi kwazvo, ndakanga ndabayiwa moyo nekudyidzana kwakaomarara kwenhoroondo dziri mundima 10–15. Ndakanyora ndokutumira meseji kuvanhu vashoma ndichitsanangura pfungwa dzangu, uye ndakakumbira kugovana nadzo manheru eChishanu. Ndakanga ndichiedza kuronga nyaya dziri mundima idzodzo, ndine chokwadi chokuti maiva nechimwe chinhu chakakosha zvikuru. Chiripo, asi hachisi icho chandakanga ndatanga ndaronga. Kunyange zvazvo ndakagumburwa mukati mevhiki nehafu yapfuura pandakanga ndichirwisana nechikamu ichi, ndinoziva hutungamiri hwandaimboziva hwaMwari. Ishe vakanga vachisunungura chisimbiso chechokwadi chakakosha, chakatsaurika. Kana chinhu chomunhu chanyatsoburitswa pachena uye chaiswa parutivi zvizere, chokwadi—chakazarurwa neShumba yorudzi rwaJudha—chinoratidza kuva chakadzama zvikuru kupfuura zvandakanga ndambobata.
Vhesi ya Vutlhanu ku fika eka ya Vukaye
Putin, mambo ya nga hosi ya dzonga, u fanisa Ptolemy, loyi a nga ta hlula enyimpini ya Ukraine, hi ku hetisisa ndzimana 11. Hi matimu, ku hlula ka Ptolemy IV Philopator eNdlwini ya Nyimpi ya Raphia ku hetisise ndzimana leyi, ku ri xikombiso xa vuprofeta lexi rhangaka emahlweni xa ku humelela ka Putin loku nga kusuhi. Tindzimana 5–9 ti kombisa matimu lama kunguhatiweke hi vuxokoxoko lebyikulu, lama nga xivumbeko xa leswi swi nga ta humelela emahlweni eka ku fuma ka vupapa ka malembe ya 1,260 (538–1798). Vuxokoxoko lebyi byi se byi kambisisiwile hi ku phindha-phindha eka nkarhi lowu hundzeke, hikwalaho kwalaho laha ndzi ta kombisa ntsena xikombiso xin’we xa ndlela ya vuprofeta lexi hetisekeke eka tindzimana 5–9 naswona lexi hlamuseriwaka nakambe eka nkarhi wa 538 ku ya eka 1798.
Iyi nguva yakatanga nechibvumirano pakati poumambo hwePtolemy hwekumaodzanyemba noumambo hweSeleucid hwekuchamhembe, chakasimbiswa apo mambo wokumaodzanyemba akapa mwanasikana wake kuti aroorwe namambo wokuchamhembe. Kubatana uku kwakatanga nguva yamakore manomwe, iyo yakaguma apo mambo wokumaodzanyemba akapinda nechisimba kuchamhembe, akatora mambo wokuchamhembe somusungwa kuIjipiti, uye mambo uya akanga abatwa akazofa gare gare mushure mokunge adonha pabhiza.
Chibvumirano Chakatyoka
Kupinda kwemauto kwakabva pachibvumirano chakatyokwa. Pashure pokunge nguva yemakore manomwe yatanga, mambo wokumusoro akaisa parutivi mudzimai wake wokutanga kuti aroore mwanasikana wamambo wokumaodzanyemba uye asimbise chibvumirano chacho. Gare gare, akarasa mudzimai wokumaodzanyemba akadzorera mambokadzi wake wokutanga pachigaro. Izvi zvakaita kuti mambokadzi wokutanga auraye mambokadzi wokumaodzanyemba pamwe chete navamwe vaiva naye, zvichishatirisa mhuri yomambokadzi wokumaodzanyemba muIjipiti.
Ne kunzwisisa kwechiporofita, makore manomwe anogona kuonekwa senguva mbiri dzemakore matatu nehafu, sezvinoratidzwa nemakore matatu nehafu asati asvika pamuchinjikwa uye nemakore matatu nehafu akatevera muchinjikwa, ayo pamwe chete akamiririra vhiki yakasimbiswa naKristu yesungano. Makore matatu nehafu aya anozivikanwawo mukutukwa kwenguva nomwe kwakaitwa pamusoro poushe hwokumusoro hwaIsraeri kubva muna 723 BC kusvikira muna 1798. Nguva iyo nomwe yakakamurwa kuita nguva mbiri dzine zviuru zvine mazana maviri namakumi matanhatu, 538 riri iro danho repakati. Mienzaniso iyi yokuti nomwe yakakamurwa kuita nguva mbiri dzemakore matatu nehafu haisi yechisina kurongwa; ine chinangwa.
Pakati pa kugawikana kwa sabata, Kristu anatsimikizira pangano; mtanda ukuimira pakati, ndipo pochita zimenezi ukusonyeza Kristu akupereka uthengawo mwa iye mwini kwa zaka zitatu ndi theka, kenako ophunzira ake akupereka uthengawo kwa nthawi yomweyi. M’maulendo asanu ndi awiri otsutsana ndi ufumu wa kumpoto, 538 imagawa mbiriyakale kukhala nthawi imene chikunja chinapondereza malo opatulika ndi gulu la anthu, yotsatiridwa ndi upapa kupondereza malo opatulika ndi gulu la anthu kwa nthawi yomweyi. Mu chizindikiro cha uneneri, “zisanu ndi ziwiri” zimaimiridwa ndi zitatu ndi theka, zomwe nawonso zimaimiridwa ndi miyezi makumi anayi ndi iwiri, masiku atatu ndi theka kapena zaka, chikwi chimodzi mazana awiri ndi makumi asanu ndi limodzi, twente-faivi twente, ndi nthawi, nthawi ziwiri ndi kugawika kwa nthawi. M’nkhani yake, ziwerengero zonsezi n’zosinthirana.
Chibvumirano chaimiririrwa pakati poUmambo hwePtolemy, hwaitongwa navazukuru vaPtolemy I (mumwe wavajenerari vaAlexander Mukuru), hwakanga huchitonga Ijipiti, noHumambo hweSeleucid, hwaitongwa navazukuru vaSeleucus I (mumwewo wavajenerari vaAlexander), hwakanga huchitonga chikamu chikuru cheMiddle East, kusanganisira Siriya, chakapedzisa Hondo yeChipiri yeSiriya muna 253 BC. Hondo iyi yakanga yatanga makore manomwe akanga apfuura, muna 260 BC. Makore manomwe mushure mokunge chibvumirano ichi chasimbiswa, chakatyorwa muna 246 BC. Makore gumi namana, akakamurwa kuita nguva mbiri dzemakore manomwe. Hafu yokutanga ihondo, uye hafu yechipiri rugare. Makore gumi namana aya anotanga neHondo yeChipiri yeSiriya uye anopera neHondo yeChitatu yeSiriya. Rudzi urwu rwekufananirana munhoroondo runowedzerwa paunocherechedza kuti nhoroondo iyi inomiririrwa mundima dzechishanu kusvikira dzechipfumbamwe dzechitsauko chegumi nerimwe. Chibvumirano nokutyorwa kwacho ndizvo zviri musimboti wendima idzodzo uye wenhoroondo yakazadzisa ndima idzodzo.
Izvi zvinowirirana nekutonga kweupapa kubva muna 538 kusvika muna 1798. Pedyo nekuguma kwenguva iyoyo, Napoleon Bonaparte akapinda muchibvumirano neVatican. Achitsinhira kutyorwa kwakaitwa neVatican kweChibvumirano cheTolentino cha1797, Napoleon akatuma Jenerari Berthier muna 1798 kuti aite kuti papa abatwe. Papa akafira muFrance muna 1799. Nguva iyi yemakore 1,260 inotsanangurwa zvakadzama mundima 31–39.
Nhoroondo yendima 5–9 inofambirana neiyo yendima 31–39, ichipa zvapupu zviviri mukati maDanieri 11. Mitsetse yose iri miviri inogoverana zviratidzo zvenguva dzechiporofita zvakafanana, zvichiratidza mafambisirwo ehukama pakati pamadzimambo okumaodzanyemba nokokuchamhembe. Nguva imwe neimwe inomiririrwa namakore matatu nehafu, ichiguma namambo wokumaodzanyemba achikunda, achibata mambo wokuchamhembe, uye achimuendesa kunyika yokumaodzanyemba, uko madzimambo ose ari maviri okuchamhembe anofira. Muzviitiko zvose zviri zviviri, sezvinotaura rugwaro, mambo wokumaodzanyemba anodzoka nezvakapambwa:
وَتِيَقَادْ أُهِيڠْ كَبَبْدِيَنْ كَ مِصْرَ اللّه-اللّه مَرِيكَا، بَرسَمَا ڤَرا ڤَمِمْڤِينْ مَرِيكَا، دَن بَرجَمَا ڤَراتَنْ-ڤَراتَنْ بَرْهَرْݢَا دَرِي ڤَراکْ دَن إِمَسْ؛ دَن إِيَا اَكَنْ تَتَڤْ بَرْتَهَنْ بَرتَاهُونْ-تَاهُونْ لَبِيهْ لَامَا دَرِي رَجَا اُتَارَا. Daniel 11:8.
Kwa Ptolemy, hii ilikuwa hazina iliyokuwa imeporwa hapo awali na mfalme wa kaskazini; kwa Napoleon, ilikuwa ni utajiri wa Vatikani ulioporwa na kupelekwa Ufaransa. Mistari hii miwili ya ushuhuda inaonyesha kwamba kifo cha mfalme wa kaskazini kinaashiriwa kwa kuanguka kutoka juu ya farasi. Katika Ufunuo 17, mwanamke ampandaye yule mnyama analiwakilisha Kanisa Katoliki:
Na akanipeleka katika Roho mpaka nyikani; nami nikaona mwanamke ameketi juu ya mnyama mwekundu sana, aliyejaa majina ya makufuru, mwenye vichwa saba na pembe kumi. Ufunuo 17:3.
សត្វសាហាវដែលនាងជិះ គឺអង្គការសហប្រជាជាតិ។ វិវរណៈ ១៧ ពិពណ៌នាអំពីការស្ដារនាងឲ្យមានអំណាចឡើងវិញ បន្ទាប់ពីរបួសស្លាប់នៅឆ្នាំ ១៧៩៨។ ក្នុងនាមជានគរទីប្រាំបី នាងបន្តការគ្រប់គ្រងរបស់នាងឡើងវិញ ដែលត្រូវបានតំណាងដោយការជិះសត្វសាហាវ៖
Ay na musadzi we wa vhona ndi wonoyo muḓi muhulu, une wa vhusa mahosi a shango. Nzumbululo 17:18.
គ្រោះរបួសដ៏ស្លាប់នៃឆ្នាំ 1798 ត្រូវបានបង្ហាញជាមុនក្នុងខ 5–9 នៅពេលស្តេចខាងជើងធ្លាក់ពីលើសេះ ហើយស្លាប់។ បន្ទាត់ទាំងពីរនេះក្នុង ដានីយ៉ែល 11 ដំណើរតាមប៉ារ៉ាឡែលនឹងខ 41–45។ ច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលត្រូវបានសម្គាល់នៅក្នុងខ 41 ចាប់ផ្តើមការជិះចុងក្រោយរបស់អំណាចសម្តេចប៉ាបលើសត្វនោះ—ជារយៈពេលមួយដែលត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងក្នុងបន្ទាត់ទាំងពីរនេះ។ នៅពេល Ellen White កត់សម្គាល់ថា «ប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើន» ដែលបានសម្រេចក្នុង ដានីយ៉ែល 11 «នឹងត្រូវបានធ្វើម្តងទៀត» នោះខ 5–9 និង 31–39 ត្រូវគ្នានឹងខ 41–45។
ជំពូកទីសែសិបតែប៉ុណ្ណោះ
Kuyambira pa vesi 31 mpaka 45, vesi 40 lokha ndi limene lili kunja kwa nthawi yaulosi ya masiku atatu ndi theka. Limayimira mbiri yapadera mkati mwa gawo lomaliza la magawo atatu mwa magawo atatu a mavesi 45 a Danieli. Mu vesi 16, mbiri ya Roma ya Ufumu wachikunja ikuwululidwa kudzera mwa olamulira anayi—Pompeyi, Yuliyo Kaisara, Agusto Kaisara, ndi Tiberiyo Kaisara. Kupambana kwa Agusto pa Nkhondo ya Actium mu 31 BC kunayambitsa ulamuliro wa zaka 360 wa Roma ya Ufumu, kukwaniritsa “nthawi” ya m’vesi 24:
Achapinda murugare kunyange panzvimbo dzakafuma zvikuru dzedunhu; uye achaita zvisina kuitwa namadzibaba ake, kana namadzibaba amadzibaba ake; achavaparadzira pakati pavo zvakapambwa, nezvakatorwa muhondo, neupfumi; hongu, acharonga mano ake pamusoro penhare dzakasimba, kunyange kwenguva. Danieri 11:24.
Mushure meActium, Roma yakaita Ijipita dunhu rayo muna 30 BC. Makore mazana matatu nemakumi matanhatu gare gare, muna 330, Constantine akatamisa guta guru roumambo kubva kuRoma kuenda kuConstantinople. “Nguva” iyi inowirirana nenzira youprofita nemakore 1,260 okutonga kwoupapa uye nemakore 7 endima 5–9.
Kusukela evesini 16, iRoma yoMbuso wabahedeni iyabusa kuze kube yivesi 30, kuhlanganise nesivumelwano samaMakkabi neRoma kanye nozalo lukaKristu. Nokho, amavesi 16–30 ayahambisana namavesi 31–39 kanye no-41–45. Ngakho-ke, emavesini angama-30 okugcina kaDaniyeli 11, kuvela umugqa oqhubekayo wesiprofetho—ngaphandle kwevesi 40, lapho “isikhathi sokuphela” siphawulwa ngo-1798 nango-1989.
Nezvimwe zviduku zvisingawanzoonekwa mundima 2 na3—apo wekupedzisira pavatungamiri vasere anochinjira kukutonga madzimambo gumi eUnited Nations—ndima mbiri dzokutanga dzinowirirana nendima 40, dzichimiririra mutemo weSvondo pamwe nokuchinja kubva kuumambo hwechitanhatu kuenda kuhwechinomwe nehwechisere. Ndima 3 na4 dzinowirirana nendima 45 naDhanieri 12:1, dzichiratidza kusimuka nokuwa kweumambo hweGiriki, zvichifambirana nokusimbiswa nokuparara kwoupapa mundima 41 kusvika kuna Dhanieri 12:1. Zvose mukadzi nechikara chaanotasva zvinoguma zvisina anobatsira, zvichiumba muganhu wokutanga nokuguma kwaDhanieri 11 kunze kwenhoroondo yendima 40. Alexander Mukuru anomirira United Nations, achiita upombwe nechifeve cheTire (mambo wokumusoro kubva pandima 41 zvichienda mberi), avo vari vaviri vari zvose chikara neshato.
Vhesi ya Tisumba na ya Khumi
Mavhesi 5–9 anopera panguva yokupedzisira muna 1798, asi vhesi 10 rinoratidza 1989. Saka, nguva iri pakati pevhesi 9 ne10—kubva muna 1798 kusvika muna 1989—inoreva chikamu chakazarurwa chevhesi 40, chichitanga nhoroondo yaro yakavanzika. Kuti zvinyatsojekeswa: anenge vhesi rimwe nerimwe muna Danieri 11 rinoratidza kutonga kweupapa kubva muna 538 kusvika muna 1798. Vhesi 40 rinofukidza nguva kubva muna 1798 kusvika kumutemo weSvondo muUSA. Mavhesi 6–9 anofananidzira nguva yeupapa, asi vhesi 10 rinofanotaurira kuputsika kweUSSR muna 1989. Naizvozvo, mavhesi 11–15 anovhara nguva kubva muna 1989 kusvika kumutemo weSvondo, sezvinomiririrwa mumavhesi 16, 31, na41.
Vhesi 40 rakakamurwa kuva zvikamu zviviri. Chikamu chokutanga, kubva muna 1798 kusvika muna 1989, chinotanga nokuguma ne“nguva yokuguma.” Hafu yechipiri inotanga muna 1989, panogumira hafu yokutanga. Vhesi 1 ne 2 zvinoratidza nhevedzano yevatungamiri venyika inotanga muna 1989, ichiwirirana nechikamu chechipiri chevhesi 40. Vhesi 11 rinoratidza kutanga kwehondo yeUkraine muna 2014, nepo vhesi 12 richisimbisa migumisiro iyo mambo wokumaodzanyemba anokunda anozviunzira. Vhesi 13 rava pedyo nokuzadziswa, asi pano tinocherechedza kuti vhesi 11 rinowira mukati mechikamu chechipiri chevhesi 40—pashure pa1989, asi pamberi pomurayiro weSvondo (vhesi 41).
Mavesi 13–15 anonongedzera kuHondo yePanium muna 200 BC, gore iro Roma yechihedheni yakatanga kushandisa simba rayo pazvinhu zvavanhu, rakabatana nehondo iyoyo. Sezvo izvi zvakaitika kare-kare Pompey asati apinda muJerusarema mundima 16, zvinopa humbowo hwenhoroondo hunoratidza kuti ndima 41 ndiyo mutemo weSvondo muUSA.
Mstari wote wa unabii na utimizo wake wa kihistoria katika Danieli 11 uko ama ndani ya historia ya aya ya 40 (1798 hadi sheria ya Jumapili) au kuanzia aya ya 41 hadi Danieli 12:1. Kati ya aya 45, aya za 1, 2, 7–15, na 40—jumla yake kumi na mbili—zinahusu mlolongo wa wakati wa aya ya 40 zinapowekwa mstari juu ya mstari. Aya ya 40 imegawanyika katika sehemu mbili katika mwaka 1989. Aya za 1, 2, na 10–15 zinalingana na nusu yake ya pili. Aya za 1 na 2 zinafuatilia mstari wa marais katika historia ya mnyama wa nchi, ilhali aya za 10–15 zinaonyesha vita vitatu vya wakala vilivyopangwa na mfalme wa kaskazini (nguvu ya upapa) kuanzia 1989 hadi sheria ya Jumapili. Vita hivyo vitatu vya wakala huanza na Marekani, inayotambulishwa katika aya ya 40 kuwa “magari ya vita, meli, na wapanda farasi.”
Loka tiniendela mu cilemba cikwabo.