Abaporofita bose bamenyekanisha impera y’isi.

“Muporofita mumwe nomumwe wekare akataura kwete zvikuru nokuda kwenguva yavo pachavo asi nokuda kwenguva yedu, naizvozvo kuporofita kwavo kunoshanda kwatiri. ‘Zvino zvinhu izvi zvose zvakaitika kwavari kuti zvive mienzaniso; uye zvakanyorwa kuti zvive yambiro kwatiri, isu tasvikirwa nokuguma kwenyika.’ 1 VaKorinte 10:11. ‘Hazvina kuitirwa ivo pachavo, asi isu, kuti vaishumira zvinhu izvozvo, izvo zvino zvaziviswa kwamuri navaya vakaparidza evhangeri kwamuri noMweya Mutsvene wakatumwa achibva kudenga; zvinhu izvo vatumwa vanoshuva kutarisa mazviri.’ 1 Petro 1:12....”

“Bhayibheli yiqoqelele yaza yadibanisa ndawonye ubuncwane bayo ngenxa yesi sizukulwana sokugqibela. Zonke iziganeko ezinkulu neentsebenziswano ezinzulu zembali yeTestamente eNdala zaye zaba, yaye zisaqabela kwakhona ebandleni kule mihla yokugqibela.” Selected Messages, incwadi 3, 338, 339.

Emabuku gosi ga Bivhili gofela mo bukeng ya Nzumbululo.

“Mu Chivumbulutso m’menemo m’pamene mabuku onse a m’Baibulo amakumanira ndi kutha.” Machitidwe a Atumwi, 585.

Mharidzo yokupedzisira yeyambiro kuvanhu vanogara panyika ino inozivikanwa muna Zvakazarurwa 18.

Na baada ya mambo hayo nikamwona malaika mwingine akishuka kutoka mbinguni, mwenye mamlaka makuu; nayo nchi ikaangazwa kwa utukufu wake. Akalia kwa nguvu kwa sauti kuu, akisema, Babeli mkuu umeanguka, umeanguka, nao umekuwa makao ya mashetani, na ngome ya kila roho chafu, na kizimba cha kila ndege mchafu na mwenye kuchukiza. Kwa maana mataifa yote yamekunywa mvinyo wa ghabu ya uasherati wake, na wafalme wa dunia wamefanya uasherati naye, nao wafanyabiashara wa dunia wamepata utajiri kwa wingi wa anasa zake. Ufunuo 18:1–3.

Mupharazwi wokuti “Bhabhironi guru” unomirira chechi yeRoma Katurike, uye muna Isaya chitsauko makumi maviri nezvitatu “Bhabhironi guru” rinomiririrwa seTire.

Mutoro weTire. Chemai, imi zvengarava zveTarshishi; nokuti raparadzwa, kusvikira pasisina imba, pasisina pokupinda napo; vakaziviswa izvozvo kubva kunyika yeKitimu. Nyararai henyu, imi vagari vechitsuwa; iwe wakazadzwa navatengesi veZidhoni, vanoyambuka gungwa. Uye pamusoro pemvura zhinji mbeu yeSihori, kukohwa korwizi, ndiyo mari yaro; uye rakava musika wendudzi. Nyadziswa, iwe Zidhoni; nokuti gungwa rataura, iro simba regungwa richiti, Handina kurwadziwa pakusununguka, handina kubereka vana, handina kurera majaya, kana kukudza mhandara. Sezvazvakanga zvakaita pakunzwika kweshoko pamusoro peIjipiti, saizvozvowo vacharwadziwa zvikuru pakunzwika kweshoko pamusoro peTire. Yambukirai kuTarshishi; chemai, imi vagari vechitsuwa. Ndiro here guta renyu rinofara, iro rekare kubva pamazuva akare-kare? Tsoka dzaro pachadzo dzicharitakura richienda kure kundogara somutorwa. Ndianiko akaronga zano iri pamusoro peTire, guta rinogadza korona, rine vatengesi vari machinda, nevanoita zvokutengeserana varo vari vanokudzwa venyika? Jehovha wehondo ndiye akazvironga, kuti asvibise kuzvikudza kwokubwinya kwose, uye kuti azvidze vose vanokudzwa venyika. Pfuura nomunyika mako sorwizi, iwe mwanasikana weTarshishi; hapasisina simba. Akatambanudzira ruoko rwake pamusoro pegungwa, akazunungusa ushe; Jehovha akaraira pamusoro peguta rokutengeserana, kuti aparadze nhare dzaro. Uye akati, Hauchapembedziwo kufara, iwe mhandara yakamanikidzwa, mwanasikana weZidhoni; simuka, yambukira kuKitimu; kunyange ikoko hauzowani zororo. Tarirai nyika yavaKaradhea; rudzi urwu rwakanga rusipo, kusvikira muAsiria arivakira vaya vaigara murenje; vakamisa shongwe dzaro, vakavaka mizinda yaro; akariunza pakuparadzwa. Chemai, imi zvengarava zveTarshishi; nokuti simba renyu raparadzwa. Zvino zvichaitika pazuva iro, kuti Tire richakanganwikwa makore makumi manomwe, maererano namazuva amambo mumwe; shure kwamakore makumi manomwe Tire richaimba senyengeri. Tora rudimbwa, tenderera muguta, iwe hure rakanga rakanganwikwa; ridza zvinonzwika zvakanaka, imba nziyo zhinji, kuti urangarirwe. Zvino zvichaitika shure kwamakore makumi manomwe, kuti Jehovha achashanyira Tire, uye richadzokera kumubayiro waro, richaita upombwe noushe hwose hwenyika panyika yose. Uye kutengeserana kwaro nomubayiro waro zvichava utsvene kuna Jehovha; hazvingachengetwi kana kuunganidzwa; nokuti kutengeserana kwaro kuchava kwavari vanogara pamberi paJehovha, kuti vadye zvakakwana, uye vave nenguvo dzinogara. Isaya 23:1–18.

Sista White anonyora kuti: “Zviitiko zvikuru zvose nemabasa anorema enhoroondo yeTestamente Yekare zvakanga zviri, uye zviri, kuzvidzokorora muchechi mumazuva ano okupedzisira.”

Isaya makumi maviri nenhatu inobata ukama hwechiporofita hweUnited Nations, Upapa, United States neIslam. Kuti munhu azive chokwadi ichi, zvimwe zviratidzo zviri muchitsauko ichi zvinofanira kutsanangurwa neKufuridzirwa. Kana zviratidzo zvacho zvangotsanangurwa, kutevedzana kwezviitiko kunova kwakajeka chose. Zviratidzo zviri muchitsauko ichi zvinoda kutsanangurwa ndezvi:

Gondodzwa, Taire, Hure, MuAsiria, Nyika yeVaKaradhea, Shongwe neDzimba dzoUmambo, Tarshishi, Mbeu yeSihori, Nyika yeKitimu, Zidhoni, Guta reVatengesi, Mashoko eEgipita nemashoko eTaire, Kuungudza, Mwanasikana, Makore Makumi Manomwe, Mazuva aMambo Mumwe, Kukanganwa, neKurangarira

Izwi elithi “umthwalo” evesini lokuqala libonisa isiprofetho sentshabalalo esimelene nombuso waseTire.

Umthwalo: H4853—Uvela ku-H5375; umthwalo; ikakhulukazi intela, noma (ngokungaqondakali) ukuthwala impahla; ngokomfanekiso isisho, ikakhulu isahlulelo, ikakhulukazi ukucula; ngokwengqondo, isifiso: – umthwalo, susa, isiprofetho, X ababekayo, ingoma, intela.

Mutoro weTire ndicho chimwe chezvikamu zvakawanda zviri muBhaibheri umo kutongwa kwekupedzisira kweChechi yeRoma Katurike kunozivikanwa. “Mutoro,” maererano nokushandiswa kwaro netsananguro yaro, chiporofita, uye zvikuru chiporofita chenjodzi. MuIsaya mune “mitoro” gumi neimwe, uye shoko iri rinoshandiswawo kasere kutsanangura mutoro unotakurwa pamapfudzi. Nguva gumi neimwe idzo shoko rokuti “mutoro” rinomiririra chiporofita chenjodzi ndedzinoti Isaya 13:1; 15:1; 17:1; 19:1; 21:1, 11, 13; 22:1; 30:6 uye, chokwadi, chitsauko makumi maviri nenhatu apo patinowana mutoro weTire. Zvinobatsira kuisa pamwe chete zviporofita zvose zvaIsaya zvenjodzi kuitira kuti tiongorore kuti isimba ripi riri kumiririrwa mumazuva okupedzisira. Zviporofita zvenjodzi gumi neimwe zvinonetsa kubata nazvo panguva imwe chete, saka ndichapa tsananguro pfupi yechiporofita chimwe nechimwe chenjodzi kuti ndiise mamiriro echitsauko makumi maviri nenhatu.

Kuzekulu khapta ya khumi na zitatu, ulosi wa chiwonongeko pa Babulo umanena za Babulo wa masiku ano pa mapeto a dziko lapansi, amene ali hule wa Roma, yemwenso akuonetsedwa m’khapta ya khumi na zisanu ndi ziwiri ya buku la Chivumbulutso.

Zvino mumwe wavatumwa vanomwe vakanga vane ndiro nomwe akauya, akataura neni, achiti kwandiri, Uya pano; ndichakuratidza kutongwa kwehure guru rigere pamusoro pemvura zhinji; iro madzimambo enyika akaita upombwe naro, navagari venyika vakadhakiswa newaini youpombwe hwaro. Ipapo akanditakura muMweya akandiisa murenje; ndikavona mukadzi agere pamusoro pechikara chitsvuku, chakanga chizere namazita okumhura Mwari, chine misoro minomwe nenyanga gumi. Uye mukadzi wakange akapfeka zvipfeko zvepepuru nezvitsvuku, akashongedzwa nendarama namabwe anokosha namaparera, akabata muruoko rwake mukombe wendarama uzere nezvinonyangadza netsvina youpombwe hwake. Uye pahuma yake pakange pakanyorwa zita iri, CHAKAVANZIKA, BABHIRONI GURU, AMAI VAMAHURE NEVEZVINONYANGADZA ZVENYIKA. Zvakazarurwa 17:1–5.

Ndzi fanele ku hambuka swin’we nyana. Xikongomelo xa dyondzo ya vuprofeta bya Tiri, eku heteleleni, i ku fambelanisa matimu ya vuprofeta ya United States ni lawa ya kereke ya Seventh-day Adventist. Hi ta kombisa leswaku mfumo wa United States i rinanga rin’we eka xivandzana lexi fanaka ni xinyimpfana xa Nhlavutelo 13, naswona Vuprotestanti lebyi humeke eMinkarhini ya Munyama a byi ri rinanga rin’wana. Rinanga ra Vuprotestanti ri hundzuke Millerite Adventism hi nkarhi lowu Maprotestanti ya United States ma bakanyeke rungula ra ntsumi yo sungula. Loko sweswo se swi yimisiwile, hi ta kombisa leswaku matimu ya rinanga ra Vuprotestanti ni matimu ya rinanga ra Republican ma fambelana, naswona ma ri ni swihlawulekisi swa vuprofeta leswi fambelanaka. Hikokwalaho ka leswi, ma le ka xivandzana xin’we, leswi yimelaka leswaku tinanga leti timbirhi i ta nkarhi wun’we. Ndzi ta kombisa xikombiso xin’we xa ku fambelana loku ka tinanga ta kereke ni mfumo eUnited States. Hinkwato ha tibyala “ku rivala” hi tindlela ta tona hi toxe.

Isaya makumi maviri nenhatu inoratidza pachena panzvimbo yechiporofita kuti simba reupapa richakanganwikwa kwemakore makumi manomwe; uye mukati memakore iwayo makumi manomwe okufananidzira vanhu vanokanganwa upapa uye chikonzero nei Nguva dzeRima dzichinzi Nguva dzeRima. Chirevo chehwamanda yePurotesitendi pavakazviparadzanisa neChechi yeRoma Katurike chaiva chokuti Bhaibheri, uye Bhaibheri chete. Vakakanganwa kuti Bhaibheri rinotizivisa kuti upapa ndiani chaizvo. Vakakanganwa shoko rakachengetedzwa mugwaro dzvene ravakapiwa kuti varichengete, uye ravakazviti ndivo vadziviriri varo vakuru.

“Avo vanovhiringidzika pakunzwisisa kwavo kweshoko, vanotadza kuona zvinorehwa naantikristu, zvirokwazvo vachazviisa kudivi raantikristu. Zvino hapana nguva yokuti isu tibatane nenyika. Danieri amire panhaka yake uye panzvimbo yake. Zviporofita zvaDanieri nezvaJohani zvinofanira kunzwisiswa. Zvinodudzirana. Zvinopa kunyika zvokwadi dzinofanira kunzwisiswa nomunhu wose. Zviporofita izvi zvinofanira kuva chapupu munyika. Nokuzadziswa kwazvo mumazuva ano okupedzisira, zvichazvitsanangura zvoga.” Kress Collection, 105.

Saizvozvo, runyanga rweRepublican runomirira hurumende yeUnited States rwaifanira kuva rwevanhu uye rwevanhu, asi vagari veUnited States vakanganwawo gwaro dzvene ravakapiwa kuti vachengete. Gwaro iroro dzvene ndiro Bumbiro reUnited States, uye nheyo yehurumende yakanga yakagadzirirwa kuti ive yevanhu yakanga iri kupatsanurwa kwechechi nehurumende. Vakanganwa shoko reBumbiro ravakapiwa kuti varichengete, uye ravakati ndivo varidziviriri.

“Uye ngakukhunjulwe lokhu, ukuzigqaja kweRoma wukuthi ayiguquki nanini. Izimiso zikaGregory VII no-Innocent III ziseyizimiso zeBandla lamaRoma Katolika nanamuhla. Futhi uma nje ibinawo amandla, ibingazisebenzisa lezo zimiso ngokushisekela okukhulu namuhla njengasekhulwini elidlule. AmaProthestani awaqondi kangako ukuthi enzani lapho ephakamisa ukwamukela usizo lweRoma emsebenzini wokuphakanyiswa kweSonto. Ngesikhathi ezimisele ukufeza injongo yawo, iRoma ihlose ukubuyisela amandla ayo, iphinde ithole ubukhosi bayo obalahleka. Makumiswe kanye e-United States isimiso sokuthi ibandla lingasebenzisa noma lilawule amandla ombuso; ukuthi imikhosi yenkolo ingaphoqelelwa ngemithetho yezwe; ngamafuphi, ukuthi igunya lebandla nombuso libuse unembeza—khona ukunqoba kweRoma kuleli zwe kuqinisekile.”

“Shoko raMwari rakapa yambiro pamusoro pengozi iri kuswedera; kana izvi zvikaregeredzwa, nyika yechiPurotesitendi ichazoziva chete zvinangwa zveRoma zvazviri chaizvo, panguva iyo zvinenge zvatonyanya kunonoka kutiza musungo. Iye ari kukura nesimba chinyararire. Dzidziso dzake dziri kushandisa simba radzo mudzimba dzemitemo, mumachechi, uye mumwoyo yavanhu. Ari kuunganidza zvivako zvake zvakakwirira nezvikuru, mukati memavande azvo akadzama umo kutambudza kwake kwekare kuchadzokororwa. Nenzira yokuvanda uye isingafungidzirwi, ari kusimbisa masimba ake kuti akurudzire zvinangwa zvake pachake kana nguva yokuti arove yasvika. Chose chaanoshuva inzvimbo inomupa mukana, uye izvi zvatova kupiwa kwaari. Tichakurumidza kuona uye tichanzwa kuti chinangwa chechinhu cheRoma ndechei. Ani naani achatenda nokuteerera shoko raMwari achabva azviwanira kushorwa nokutambudzwa.” The Great Controversy, 581.

ካብ 1950 ቅድሚኡ ዝተሓተመ ዝኾነ መዝገበ-ቃላት እንተረኺብኩም፣ ካብ ራእይ ዓሰርተ ሸውዓተ ዝተወሰደ “ቀይሕ ቀለም ዝተኸደነት ሰበይቲ” ወይ እተፈላለየ ናይቲ ሓረግ መልክዕ እንተፈለጥኩም፣ ኩሉ እቲ ቅድሚ 1950 ዝተሓተመ መዝገበ-ቃላት እታ ሮማዊት ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን እታ ኣመንዝራ ናይ ራእይ ዓሰርተ ሸውዓተ ምዃና ይልልዩ። ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ፣ እቲ ናይ ራእይ ዓሰርተ ሰለስተ ክልተ ቀርኒ ዘለዎ ናይ ምድሪ ኣራዊት፣ እቲ ሕሉፍ ታሪኻ ትርስዕ ኣላ፤ እንተ ኾነ እቲ ቀርኒ ፕሮተስታንቲዝም ወይ እቲ ቀርኒ ሪፓብሊካኒዝም። ክልቲኡ እዞም ትካላት፣ ኣንጻር እቲ ሃይማኖታዊ ግፍዒ ናይ ጳጳሳዊ ስልጣንን ኣንጻር እቲ ፖለቲካዊ ግፍዒ ናይቶም ዝደገፍዋ ነገስታትን ካብ ዝተላዕለ ተቓውሞ ዝተወልዱ እዮም፤ ወይ ከምቲ መጽሓፍ ቅዱስ ዝብሎ፣ እቶም ምስኣ “ዝመነዘሩ” ነገስታት። ኢሳይያስ ዓሰርተ ሰለስተ ቅድሚ ምርኣይና፣ እቲ ኢሳይያስ “ትንቢት መዓት” ኢሉ ዝለለዮ ካልኦት ዓሰርተ እዋናት ብሓጺሩ ሓፈሻዊ ትሕዝቶ ክንህብ ኢና፤ ምኽንያቱ እዘን ዓሰርተ ሓደ “ጾርታት” ኩለን ብርግጽ ከምኡ እየን።

Isaya chitsauko chegumi netatu mutoro weBhabhironi mumazuva okupedzisira. Bhabhironi, kunyange richidzorwa uye richitungamirirwa nechechi yeRoma Katurike mumazuva okupedzisira, rinoumbwa nemasimba matatu anotungamirira nyika kuAmagedhoni muchitsauko chegumi nenhanhatu chaZvakazarurwa. Muchiporofita chechitsauko chegumi netatu pamusoro pengwavaira yakatarisana neBhabhironi razvino uno, pane masimba matatu anomiririrwa; Bhabhironi, Rusifa, neAsiria, zvinomirira chikara (Asiria), dhiragoni (Rusifa), uye muporofita wenhema (Bhabhironi). Asiria neBhabhironi ndiwo masimba maviri okuparadza ayo Mwari akashandisa kuranga Israeri yekare, uye Asiria yakatanga, ichitapa madzinza gumi okumusoro ichiaisa muutapwa, uye pashure pacho Bhabhironi rikatora madzinza maviri okumaodzanyemba aJudha.

ඉශ්‍රායෙල් විසිර ගිය බැටළුවෙකි; සිංහයෝ ඔහු පලවා හැරියෝය. පළමුවෙන් අෂ්ෂූර් රජ ඔහු ගිල දැමීය; අවසානයේ බබිලෝනියේ රජ වූ මෙම නෙබුකද්නෙසර ඔහුගේ ඇට කඩා දැමීය. එබැවින් සේනාවන්ගේ ස්වාමීන්වහන්සේ, ඉශ්‍රායෙල්ගේ දෙවියන්වහන්සේ, මෙසේ වදාරන සේක: බලව, මම අෂ්ෂූර් රජට දඬුවම් කළාක් මෙන්, බබිලෝනියේ රජටත් ඔහුගේ දේශයටත් දඬුවම් කරන්නෙමි. යෙරෙමියා 50:17, 18.

Chokutanga Asiria yakatapa marudzi gumi okumusoro aIsraeri ikavaendesa muutapwa, uye pashure paizvozvo Bhabhironi yakatapa marudzi maviri okumaodzanyemba aJudha ikavaendesa muutapwa. Utapwa uhwu hwose hwaiva kuzadziswa kwe“nguva nomwe” dzaRevhitiko 26. “Nguva nomwe” dzaRevhitiko ndidzo dzaiva uporofita hwokutanga chaizvo hwe“nguva” hwakawanikwa naWilliam Miller, uye hunoratidza kuti Asiria payakatapa rudzi rwokumusoro ndipo pakatanga kupararira kwakaramba kuripo kwemakore zviuru zviviri namazana mashanu namakumi maviri. Nguva iyoyo yakatanga pautapwa hwavo muna 723 BC uye yakaguma pa“nguva yokuguma” muna 1798. Marudzi okumaodzanyemba akatapwa neBhabhironi muna 677 BC, zvichitanga “nguva nomwe” dzakanga dzakanangana naJudha, dzakaguma panguva imwe cheteyo nechiporofita chamakore 2300 chaDanieri 8:14, pana Gumiguru 22, 1844. Asiria neBhabhironi zvakazadzisa chinangwa chimwe chete chokuranga kupandukira kwaiva muvanhu vaMwari, asi chirango chakatanga kuitwa neAsiria, chobva chazoitwa neBhabhironi.

Mubwenzi wa maulosi wa maulamulilo gatatu mu chipatulo 13, Babilo ni chithuzithuzi cha Asuri, pakuti wakiza pamanyuma kweni wakachita ntchito yeneyira yikukaniska ŵanthu ŵa Chiuta.

Mu ndima ya khumi na isanu, uthenga wa chilango wokhudza Moabu uli kutsutsana ndi mipingo ya Aprotestanti.

“Tsananguro iyi yaMoabhu inomirira machechi akafanana naMoabhu. Haana kumira panzvimbo yawo yebasa sevachengeti vakatendeka. Haana kushanda pamwe chete nezvisikwa zvokudenga nokushandisa kugona kwavakapiwa naMwari kuti vaite kuda kwaMwari, vachidzorera shure masimba erima, uye vachishandisa simba rimwe nerimwe ravakapihwa naMwari kusimudzira chokwadi nokururama munyika yedu. Vane ruzivo rwechokwadi, asi havana kuita zvavanoziva.” Seventh-day Adventist Bible Commentary, volume 4, 1159.

Chivheneke chechi cheProtestant chakawa ndiro chechi chakaramba chichifamba naIshe apo vamwe vose vechiProtestant vakatiza pakuziviswa kwomutumwa wechipiri. Moabhi iAdventism, runyanga rwechiProtestant rwakawa.

Chitsauko chegumi nechinomwe chinotaura pamusoro peDhamasiko, uye chinoratidzwa seguta rinobviswa. Guta chiratidzo cheumambo, uye umambo hunobviswa mu“mazuva okupedzisira” iUnited States.

Likha leshumi nesipho lesimelene neGibhithe, lelimelela i-United Nations nemhlaba wonkhe.

Zviporofita zvitatu zvinotevera zvenjodzi zviri muchitsauko chemakumi maviri nerimwe zvakanangana nenyika yerenje inotyisa iri kumaodzanyemba, Dhumah neArabhiya. Zviporofita zvitatu izvi zvenjodzi zvinoratidza ChiIslamu, zvichiwirirana nenhamo nhatu dzaZvakazarurwa 8:13.

Uporofita hwekutongwa huri muchitsauko chemakumi maviri nemaviri hunoratidza kupatsanurwa kwevaAdventisti veRaodhikia kubva kuvaAdventisti veFiraderufia panguva yemurayiro weSvondo.

Zvino muchitsauko chemakumi matatu tinoona mutoro wezvikara zvokumaodzanyemba, uyo uri mufananidzo wechipiri wokupanduka kwevaAdventist veRaodhikia. Kuunganidza pamwe chete mitoro yose yaIsaya kunenge kuchibata anenge mutambi wose wechiporofita ari mu“mazuva okupedzisira.” Ndiri kusarudza Isaya makumi maviri nematatu kuti ndiratidze kuti nhoroondo yeUnited States, sehumambo hwechitanhatu hwechiporofita cheBhaibheri, inotonga kubva muna 1798 kusvikira kumurayiro weSvondo.

Nga leswi “un’wana ni un’wana wa vaprofeta va khale a nga vulavulanga ngopfu hikwalaho ka nkarhi wa yena kambe hikwalaho ka nkarhi wa hina, leswaku vuprofeta bya vona byi tirha eka hina,” rito rin’wana ni rin’wana ra vuprofeta ri kongomisa eka swiendlakalo swa makumu ya misava. Ntiyiso lowu, loko wu hlanganisiwa ni mhaka ya leswaku “tibuku hinkwato ta Bibele ti hlangana ti tlhela ti hetelela” ebukwini ya Nhlavutelo, wu tiyisa buku ya Nhlavutelo tanihi ndhawu ya nkombiso yo ringanyeta vumbhoni bya vuprofeta mayelana ni swiendlakalo swa makumu ya misava.

Muzvinafundo chegumi nechinomwe chaZvakazarurwa, tinoona hure guru rinoita upombwe nemadzimambo enyika, pamwe chete nokutongwa kwaro kwokupedzisira.

Zvino mumwe wavatumwa vanomwe vakanga vane ndiro nomwe akauya, akataura neni, achiti kwandiri, Uya pano; ndichakuratidza kutongwa kwehure guru rakagara pamusoro pemvura zhinji; iro madzimambo enyika akaita naro upombwe, navagari venyika vakadhakiswa newaini youpombwe hwaro. Zvakazarurwa 17:1, 2.

Vaporofita havapikisi kamwe mmoja na mwenzake.

Uye mweya yevaporofita inozviisa pasi pevaporofita. Nokuti Mwari haasi muvambi wenyongano, asi werugare, sezvazvakaita mumachechi ose avatsvene. 1 VaKorinde 14:32, 33.

Pakupera kwenyika “kutongwa kwepfambi huru inogara pamusoro pemvura zhinji,” iyo pfambi huru “yakaita kuti madzimambo enyika vaite upombwe” nayo, iyo pfambi huru yakadhakisa “vagari venyika” “newaini youpombwe hwayo;” inomiririrwa naIsaya se“hure” rinokanganwikwa “kwemazuva amambo mumwe,” kana makore makumi manomwe echiporofita. Makore makumi manomwe paanopera, Tiro “ichaita upombwe noushe hwose hwenyika.” Hure raIsaya ndiyo pfambi huru yaJohani. Hure raIsaya nepfambi yaJohani zvinomiririra kereke yeRoma Katorike, nokuti mukadzi chiratidzo chekereke muShoko raMwari.

Vakadzi, zviisei pasi pevarume venyu pachenyu, sokunaShe. Nokuti murume ndiye musoro womukadzi, saKristuwo ari musoro wekereke; uye ndiye Muponesi womutumbi. Naizvozvo, sekereke ichizviisa pasi paKristu, saizvozvowo vakadzi ngavazviise pasi pevarume vavo pachavo pazvinhu zvose. Varume, idai vakadzi venyu, saKristuwo akada kereke, akazvipira nokuda kwayo; kuti aiite tsvene nokuiita yakachena nokushambidzwa kwemvura neshoko, kuti azviise pamberi pake iri kereke ine kubwinya, isina gwapa, kana kuunyana, kana chinhu chipi nechipi chakadai; asi kuti ive tsvene isina mhosva. Saizvozvo varume vanofanira kuda vakadzi vavo semitumbi yavo pachavo. Anoda mukadzi wake anozvida iye amene. Nokuti hakuna munhu akambovenga nyama yake pachake; asi anoirera nokuichengeta, sezvinoitawo Ishe kukereke. Nokuti isu tiri mitezo yomutumbi wake, yenyama yake, neyamapfupa ake. Nokuda kweizvi murume achasiya baba naamai vake, obatanidzwa kumukadzi wake, uye ivo vaviri vachava nyama imwe. Ichi chinhu chakavanzika chikuru; asi ndinotaura pamusoro paKristu nekereke. Kunyange zvakadaro, mumwe nomumwe wenyu ngaade mukadzi wake sezvaanozvida iye amene; nomukadzi ngaaremekedze murume wake. VaEfeso 5:22–33.

Muapostora Pauro anoratidza kuti kereke yaKristu inomiririrwa muchiporofita somukadzi. Naizvozvo, mukadzi muchiporofita ikereke, asi kereke yaKristu “itsvene, isina gwapa.” Kereke isiri tsvene inomiririrwa somukadzi asiri mutsvene; saka Isaya anotaura nezve hure, uye Johanewo chipfambi. Izvi zvinomiririra upapa sechipfambi, asi kereke yaMwari imhandara.

Nokuti ndinemashanje pamusoro penyu, mashanje aMwari; nokuti ndakakutsidzai kumurume mumwe, kuti ndikuisei kuna Kristu semhandara yakachena. 2 Vakorinde 11:2.

Ahi itorero ry’Imana ntiryigereranywa gusa n’isugi, ahubwo ryashyingiwe umugabo umwe gusa. Tiro n’indaya ikomeye ya Yohana basambana n’abami bo mu isi. Itorero Gatolika rifitanye umubano n’abagabo benshi, si umwe. Daniyeli atumenyesha ko abo bami ari ubwami.

Iyi ndiyo hope; uye tichaurondedzera dudziro yacho pamberi pamambo. Imi, mambo, muri mambo wamadzimambo; nokuti Mwari wokudenga akakupai ushe, nesimba, noutsanzi, nokubwinya. Uye pose panogara vana vavanhu, mhuka dzesango neshiri dzokudenga akazviisa muruoko rwenyu, akakuitai mutongi pamusoro pazvo zvose. Imi ndimi musoro uyo wendarama. Uye shure kwenyu kuchamuka humwe ushe hwakaderera kwamuri, uye humwe ushe hwechitatu hwendarira, huchabata ushe pamusoro penyika yose. Uye ushe hwechina huchava nesimba sesimbi; nokuti simbi inoputsanya-putsanya nokukunda zvinhu zvose; uye sezvinoita simbi inoputsanya izvi zvose, ushe ihwohwo huchaputsanya-putsanya nokupwanya. Danieri 2:36–40.

Muna Danieri yechipiri, humambo hwechiporofita hweBhaibheri hunozivikanwa nokutsanangurwa. Danieri paanotsanangurira Nebhukadhinezari hope idzodzo, anoudza Nebhukadhinezari kuti iye ndiye musoro wendarama. Musoro wendarama ndimambo, asi mambo anomirira humambo. Chechi yeRoma Katurike ndihure guru rinoita upombwe namadzimambo ose enyika pakupera kwamakore makumi manomwe echiporofita. Madzimambo anomirira varume nenzira yokufananidzira, uye Tire mukadzi asina kuchena. Mukadzi ichechi, hure ichechi isiri tsvene; murume ndimambo uye mambo ihumambo. Mukadzi ichechi uye mambo inyika. Ukama husiri pamutemo hwezvinhu zviviri izvi hunomirira upombwe hwomweya.

Katiba ya Marekani ni waraka wa kimungu unaoweka rasmi ulazima wa kuyaweka haya mashirika mawili yakiwa yametenganishwa. Ijapokuwa bado hatujamaliza kuitambulisha Tiro kuwa ni kanisa la Roma Katoliki, yaonekana inafaa katika hatua hii kushughulikia ishara nyingine katika Isaya ishirini na tatu ambayo hufafanua ishara ya mwanamume na mwanamke—kanisa na dola.

Tarira nyika yavaKaradhea; rudzi urwu rwakanga rusipo, kusvikira muAsiria avavakira iyo nokuda kwavanogara murenje; vakamisa shongwe dzayo, vakavaka dzimba dzayo dzoumambo; uye akaiunza kukuparadzwa. Isaya 23:13.

Mu ndime iyi, Mwasiriya ndiye anayambitsa dziko la Akaldayo ndipo anamanga “nsanja” ndi “nyumba zachifumu” zomwezo. Mwasiriya ndi chizindikiro cha Nimurodi, ndipo Akaldayo akuimira atsogoleri achipembedzo a zipembedzo zachinsinsi za Babuloni. “Nsanja” ndi chizindikiro cha mpingo. Pamene Yesu anapereka fanizo la munda wa mphesa, Mlongo White akuyankhapo pa fanizolo motere:

“Mu ciyelezgeranyo, nyiri i nyumba waimiririraga Imana, uruzabibu rukagereranya ihanga ry’Abayuda, kandi uruzitiro rukaba rwari ikimenyetso c’ivyagezwe vy’Imana vyari uburinzi bwabo. Umunara wari ikimenyetso c’urusengero.” Desire of Ages, 596.

Waasiriya ayaa aasaasay dalka reer Kaldayiin oo dhisay kaniisad (munaarad) iyo “qasri.” “Qasri” wuxuu ka dhigan yahay “boqor,” taas oo iyaduna markeeda ka dhigan tahay boqortooyo. Boqortooyo sidoo kale waxaa lagu matalaa magaalo.

Basi vakati, Huyai, ngatiitivakirei guta neshongwe, iyo musoro wayo ungasvika kudenga; uye ngatiitirei zita, kuti tirege kupararira pamusoro pechiso chenyika yose. Genesisi 11:4.

“Ivumbi” n’“ingoro” Umunyasiriya yashinze ni byo “umujyi” n’“umunara” Nimurodi yubatse.

I mimiri yavo yakafa ichavata mumugwagwa weguta guru, iro pakunamata rinonzi Sodhomu neIjipiti, apo zvakare Ishe wedu akarovererwa pamuchinjikwa. Zvakazarurwa 11:8.

Ihishurwa ridutekerereza ko “umugi munini” uvugwa mu Ibyahishuwe igice cya cumi na kimwe ugereranya ubwami bw’u Bufaransa mu gihe cy’Impinduramatwara y’Abafaransa.

“‘ក្រុងធំ’ ដែលសាក្សីទាំងនោះត្រូវបានសម្លាប់នៅតាមផ្លូវរបស់វា ហើយសពរបស់ពួកគេដេកស្ថិតនៅទីនោះ គឺជា ‘អេហ្ស៊ីប’ ក្នុងន័យ ‘ខាងវិញ្ញាណ’។ ក្នុងចំណោមប្រជាជាតិទាំងអស់ដែលត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រព្រះគម្ពីរ អេហ្ស៊ីបបានបដិសេធយ៉ាងក្លាហានបំផុតចំពោះការមានព្រះជាម្ចាស់ដ៏មានព្រះជន្មរស់ និងបានប្រឆាំងនឹងបញ្ញត្តិរបស់ទ្រង់។ មិនដែលមានព្រះមហាក្សត្រណាម្នាក់ហ៊ានបះបោរយ៉ាងចំហ និងយ៉ាងហិង្សាទាស់នឹងអំណាចនៃស្ថានសួគ៌ ដូចជាស្តេចអេហ្ស៊ីបទេ។ កាលណាសារត្រូវបាននាំទៅដល់គាត់ដោយម៉ូសេ ក្នុងព្រះនាមនៃព្រះអម្ចាស់ ផារ៉ោនបានឆ្លើយតបដោយមោទនភាពថា៖ ‘ព្រះយេហូវ៉ាជានរណា ដែលខ្ញុំត្រូវស្តាប់ព្រះសូរសៀងរបស់ទ្រង់ ហើយឲ្យអ៊ីស្រាអែលចេញទៅ? ខ្ញុំមិនស្គាល់ព្រះយេហូវ៉ាទេ ហើយលើសពីនេះ ខ្ញុំក៏មិនអនុញ្ញាតឲ្យអ៊ីស្រាអែលចេញទៅដែរ។’ និក្ខមនំ 5:2, A.R.V. នេះគឺជាអស្មិនិយម ហើយប្រជាជាតិដែលត្រូវបានតំណាងដោយអេហ្ស៊ីប នឹងបញ្ចេញសំឡេងនៃការបដិសេធស្រដៀងគ្នាចំពោះការទាមទាររបស់ព្រះជាម្ចាស់ដ៏មានព្រះជន្មរស់ ហើយនឹងបង្ហាញវិញ្ញាណដូចគ្នានៃការមិនជឿ និងការប្រឆាំងដោយក្លាហាន។ ‘ក្រុងធំ’ នោះក៏ត្រូវបានប្រៀបធៀបផងដែរ ក្នុងន័យ ‘ខាងវិញ្ញាណ’ ទៅនឹងសូដុំម។ អំពើពុករលួយរបស់សូដុំមក្នុងការរំលោភបំពានច្បាប់របស់ព្រះ ត្រូវបានបង្ហាញជាពិសេសនៅក្នុងអំពើអសីលធម៌ផ្លូវភេទ។ ហើយអំពើបាបនេះក៏ត្រូវក្លាយជាលក្ខណៈសំខាន់យ៉ាងលេចធ្លោរបស់ប្រជាជាតិដែលនឹងបំពេញតាមសេចក្តីបញ្ជាក់នៃបទគម្ពីរនេះផងដែរ។”

“Maererano nemashoko omuporofita, saka, nguva duku gore ra1798 risati rasvika, rimwe simba rine mavambo nehunhu zvaSatani raizomuka kuti rirwise Bhaibheri. Uye munyika maizodzikamiswa saizvozvo uchapupu hwezvapupu zviviri zvaMwari, maizoratidzwa kusatenda kuna Mwari kwaFarao pamwe chete nounzenza hweSodhoma.

“Uhunorofita uhwu wakazadziswa nenzira yakanyatsonaka uye inobata zvikuru munhoroondo yeFrance. Munguva yeRevolution, muna 1793, ‘nyika yakatanga kunzwa kekutanga ungano yavanhu, vakaberekwa uye vakadzidziswa mutsika dzebudiriro, uye vachizvitora kodzero yokutonga rimwe remarudzi akanakisisa eEurope, vachisimudza inzwi ravo rakabatana kuti varambe chokwadi chinoyera zvikuru chinogamuchirwa nomweya womunhu, uye vachiramba nomubvumirano mumwe chete kutenda nokunamata Umwari.’—Sir Walter Scott, Life of Napoleon, vol. 1, ch. 17. ‘France ndiyo chete nyika pasi rose maererano nayo pakasara chinyorwa chechokwadi, chokuti sorudzi yakasimudza ruoko rwayo mukupandukira pachena Musiki wezvose. Vamwari vokutuka vakawanda, vasingatendi vakawanda, vakavapo, uye vachiripo nanhasi, muEngland, Germany, Spain, nekumwewo; asi France inomira yoga munhoroondo yenyika sesimba rimwe chete iro, nechisungo cheLegislative Assembly yayo, rakazivisa kuti kwakanga kusina Mwari, uye iro vanhu vose veguta guru rayo, pamwe chete noruzhinji rukuru kune dzimwe nzvimbo, vakadzi pamwe navarume, vakatamba nokuimba nomufaro pakugamuchira chiziviso ichocho.’—Blackwood’s Magazine, November, 1870.” The Great Controversy, 269.

“Mji mkuu” katika Ufunuo kumi na moja ulikuwa taifa la Ufaransa ambalo lilipitisha “amri ya Bunge lake la Kutunga Sheria” ikitangaza kwamba hakuna Mungu. Amri hiyo ilikuwa udhihirisho wa ukana-Mungu kama unavyowakilishwa na uasi wa Farao. Mji mkuu ni ufalme, au “taifa” au “dola.” Katika Ufunuo kumi na moja Ufaransa inajumuisha alama mbili—Misri na Sodoma.

Tiri kuziviswa kuti, “Uku kusadavira kuna Mwari, uye rudzi rwunomiririrwa neIjipiti rwaizotaura kuramba kwakafanana kwezvirevo zvaMwari mupenyu uye rwaizoratidza mweya wakafanana wokusatenda nowokupandukira. ‘Guta guru’ rinofananidzwawo, ‘pamweya,’ neSodhoma. Kuora kweSodhoma mukutyora mutemo waMwari kwakaratidzwa zvikuru muupombwe.”

Guta guru cyangwa ishyanga ry’u Bufaransa rigereranywa mu buryo bw’ikimenyetso n’ishyanga (Egiputa) n’umujyi (Sodomu). Egiputa “yakumva ijwi,” kandi ukuvuga kw’ishyanga kugereranya imiyoborere ya leta, si iy’itorero. Egiputa yari leta, naho Sodomu ikaba itorero—iri ni ishusho iboneka mu gice cya cumi na kimwe cy’Ibyahishuwe.

“Ku ‘pfumha’ ka tiko i xiendlo xa valawuri ni vaendli va milawu ya rona ni vaavanyisi va rona.” The Great Controversy, 442.

Muna Chizaruro chitsauko chegumi nerimwe, Johane anoratidza zviitiko zveChimurenga cheFrance muchiratidzo chechiporofita. Chimurenga chacho pachacho chakapa humbowo hwakakwana hwenhoroondo hunosimbisa kuvimbika kwezvakaporofitwa naJohane muchitsauko ichocho. Johane akaporofita, ipapo Chimurenga cheFrance chikazadzisa chiporofita ichocho, uyezve—zvose chiporofita chacho pamwe chete nekuzadzikiswa kwacho kwenhoroondo zvinoratidza uye zvinofananidza zviitiko zvokuguma kwenyika, apo zvakare hurumende yakaora inobatanidzwa nechechi yakaora. Chokwadi, kuurayana kukuru kunotevera muchato iwoyo usvene husina. Umambo hwaMwariwo zvakare iguta guru.

Na akaninyamula katika Roho mpaka kwenye mlima mkubwa na mrefu, akanionyesha ule mji mkuu, Yerusalemu mtakatifu, ukishuka kutoka mbinguni kwa Mungu. Ufunuo 21:10.

“Ukuza komkhwenyana, okubekwe sobala lapha, kwenzeka ngaphambi komshado. Umshado umele ukwemukelwa nguKristu kombuso waKhe. UMuzi oNgcwele, iJerusalema eLisha, oyinhloko-dolobha nommeleli wombuso, ubizwa ngokuthi ‘umlobokazi, umkaWundlu.’ Ingelosi yathi kuJohane: ‘Woza lapha, ngizakubonisa umlobokazi, umkaWundlu.’ ‘Yangithwala ngomoya,’ kusho umprofethi, ‘yangibonisa lowo muzi omkhulu, iJerusalema elingcwele, lehla livela ezulwini kuNkulunkulu.’ IsAmbulo 21:9, 10.” The Great Controversy, 426.

Kupanduka kwa Nimrodi kunawakilishwa na kujenga kwake mnara na mji, jambo linaloonyesha mfano wa muungano wa kanisa na dola katika mwisho wa dunia, kwa maana manabii wote walinena juu ya mwisho wa dunia. Kupanduka kwa Nimrodi pia kulikuwa mwendelezo wa uasi wa Lusifa ambaye tamaa yake ilikuwa kuyatawala yote mawili, kanisa la Mungu na dola ya Mungu.

Wawira sei kudonha kwako kubva kudenga, iwe Rusiferi, mwanakomana wamambakwedza! Wawisirwa sei pasi, iwe waipedza simba rendudzi! Nokuti wakati mumwoyo mako, Ndichakwira kudenga, ndichasimudzira chigaro changu choushe pamusoro penyeredzi dzaMwari; ndichagarawo pagomo reungano, kumativi okumusoro; ndichakwira pamusoro pourefu hwamakore; ndichafanana naWokumusorosoro. Isaya 14:12–14.

Sezvinoratidzwa naIsaya zvishuvo zvakavanzika zvomwoyo waRusarifa zvokuda kuva “seWekumusoro-soro,” anoratidza kuti Rusarifa ari kutsvaka kugara pazvigaro zviviri zvakasiyana zvakajeka. Anoshuva “kukwidza” “chigaro chake choushe pamusoro penyeredzi dzaMwari” uye “kugarawo pamusoro pegomo reungano, kumativi okumusoro.”

chigaro chiratidzo chesimba chamambo—kana kuti chesimba chehurumende—uye “mativi okumusoro” iChechi yaMwari.

Rwiyo no Nziyo na Pisarema zva vana vaKora. Jehovha mukuru, uye unofanira kurumbidzwa zvikuru muguta raMwari wedu, pagomo routsvene hwake. Rakanaka pakumira kwaro, mufaro wenyika yose, iGomo reZiyoni, kurutivi rwokumusoro, guta raMambo mukuru. Mwari anozivikanwa mudzimba dzaro dzoumambo soutiziro. Pisarema 48:1–3.

Jerusalem ndi “mzinda wa Mfumu yayikulu,” motero kusonyeza mpando wachifumu wa ndale wa Mulungu; ndipo Yerusalemu alinso “phiri la chiyero chake,” “kumbali za kumpoto,” motero kusonyeza mpando wachifumu wa chipembedzo wa Mulungu. Kuyambira pachiyambi, kupanduka ndi nkhondo ya Satana zikuwonetsedwa m’nkhani ya chilakolako chake chofuna kulamulira onse awiri—mpingo wa Mulungu ndi dziko la Mulungu. Pambuyo pake Satana anatsogolera kupanduka kwa Nimrodi, ndipo dziko limene anamukhazikitsira Akasidi likuyimiridwa ngati dziko limene Nimrodi anamanga nsanja ndi mzinda womwewo—mpingo ndi dziko.

Naizvozvo, apo hure raIsaya nechifeve chikuru chaJohani pazvinoita upombwe nemadzimambo enyika, chiporofita chiri kuratidza kuti ukama husiri hutsvene hunoitika pakati pechechi yeRoma Katurike nemadzimambo enyika pakupera kwemakore makumi manomwe echiporofita.

Mstari wa unabii wa Isaya unaeleza hukumu ya Tiro, kahaba, katika sura ya ishirini na tatu, na Yohana anaeleza hukumu iyo hiyo kwa ishara ya mwanamke mwenye rangi nyekundu, anayetambulishwa kuwa “Babeli mkuu.” Shahidi wa tatu wa hukumu iyo hiyo juu ya kahaba yeye yule ni kama ifuatavyo:

“මහත්‍යාව (බාබිලෝනිය) වූ එළිදරව් 17 හි මෙසේ විස්තර කරනු ලැබේ: ‘ඇය දම් සහ රක්ත වර්ණවලින් සැරසී, රන්, අගනා ගල් සහ මුතු වලින් අලංකාර වී, අශුචිකම් සහ පිළිකුල් දේවලින් පිරුණු රන් කුසලානයක් තම අතේ තබාගෙන සිටියාය; ... ඇගේ නළල මත මෙසේ ලියන ලද නාමයක් තිබුණේය: අභිරහස, මහත් බාබිලෝනිය, වේශ්‍යාවන්ගේ මව.’ දූතයා මෙසේ කියයි: ‘ශුද්ධවන්තයන්ගේ රුධිරයෙන්ද, යේසුස්ගේ සාක්ෂිකරුවන්ගේ රුධිරයෙන්ද මත් වී සිටි කාන්තාව මම දුටුවෙමි.’ තවද බාබිලෝනිය ‘පෘථිවියේ රජුන් මත ආධිපත්‍යය දරන එම මහත් නගරය’ ලෙස ප්‍රකාශ කරනු ලැබේ. එළිදරව් 17:4–6, 18. ක්‍රිස්තියානි ලෝකයේ රාජාණ්ඩු මත බොහෝ ශතවර්ෂ ගණනාවක් තිස්සේ නිර්දය ආධිපත්‍යයක් පවත්වාගෙන ගිය බලය රෝමයයි.” The Great Controversy, 382.

Tiro ndi mpingo wa Roma Katolika m’“masiku otsiriza.” Pa nthawi imeneyo upapa udzatuluka ndi kuyimba nyimbo zake zokopa kwa mafumu a dziko lapansi, motero kutsogolera mafumuwo kuchita chigololo, chimene m’maulosi ndi kuphatikizana kwa mpingo ndi boma.

“Zvino zvichaitika nezuva iro, kuti Tiro richakanganwika kwemakore makumi manomwe, maererano namazuva amambo mumwe; pakupera kwamakore makumi manomwe Tiro richaimba sechifeve.” Isaya 23:15.

Mu uprofita hweBhaibheri, mambo anomirira ushe; saka Tire richakanganwika panguva iyo ushe hweuprofita hunotonga kwemakore makumi manomwe.

Zvino zvichaitika nezuva iro, kuti Tiro richakanganwika kwemakore makumi manomwe, maererano nemazuva amambo mumwe; uye pakupera kwemakore makumi manomwe, Tiro richaimba sehure. Tora rudimbwa, ufambe-fambe muguta, iwe hure rakanga rakanganwika; ridza zvinonaka, imba nziyo zhinji, kuti urangarirwe. Zvino zvichaitika, pakupera kwemakore makumi manomwe, kuti Jehovha achashanyira Tiro, uye richadzokera kumubhadharo waro, richaita upombwe noushe hwose hwenyika pamusoro pechiso chenyika. Isaya 23:15–17.

Munguva yemazuva oumambo humwe hunotonga kwemakore makumi manomwe ouprofita, kereke yeRoma Katurike ichakanganwika. Pakupera kwamakore makumi manomwe acho, simba repapa “richaridza rwiyo runotapira, ruchiimba nziyo zhinji.” Muuprofita, “rwiyo” runomirira “chiitiko.”

“Pamusoro pegungwa rekristaro riri pamberi pechigaro choushe, iro gungwa regirazi rakaita sokunge rakasanganiswa nomoto,—rinopenya zvikuru nokubwinya kwaMwari,—pakakungana boka ravaya ‘vakakunda chikara, nomufananidzo wacho, nechiratidzo chacho, nenhamba yezita racho.’ Vakamira neGwayana paGomo reZioni, ‘vana rudimbwa rwaMwari,’ ivo vane zana namakumi mana nezvina zvuru vakadzikinurwa kubva pakati pavanhu; uye kunonzwika, sokurira kwemvura zhinji, uye sokurira kokutinhira kukuru, ‘inzwi ravaridzi verudimbwa vachirira marudimbwa avo.’ Uye vanoimba ‘Rwiyo rutsva’ pamberi pechigaro choushe, rwiyo rusingagoni kudzidzwa nomunhu upi noupi kunze kwavana zana namakumi mana nezvina zvuru. Irworwo rwiyo rwaMozisi nerweGwayana—rwiyo rweruponeso. Hakuna mumwe kunze kwavana zana namakumi mana nezvina zvuru angadzidza rwiyo irworwo; nokuti ndirwo rwiyo rwezvavakasangana nazvo—zvavakasangana nazvo zvisina kumbobatwa nerimwe boka ripi neripi. ‘Ava ndivo vanotevera Gwayana kwose kwaRinoenda.’ Ava, sezvo vakashandurwa kubva panyika, kubva pakati pavapenyu, vanoverengwa se‘zvibereko zvokutanga kuna Mwari nekuGwayana.’ Zvakazarurwa 15:2, 3; 14:1-5. ‘Ava ndivo vakabuda mukutambudzika kukuru;’ vakapfuura nomunguva yokutambudzika isina kumbovapo kubva pakavapo rudzi; vakatsungirira kushushikana kwenguva yokutambudzika kwaJakobho; vakamira vasina murevereri panguva yokupedzisira yokudururwa kwamatongero aMwari. Asi vakarwirwa, nokuti ‘vakageza nguvo dzavo, vakadziita chena muropa reGwayana.’ ‘Mumiromo yavo hamuna kuwanikwa kunyengera: nokuti havana chavangapomerwa’ pamberi paMwari. ‘Naizvozvo vari pamberi pechigaro choushe chaMwari, uye vanomushumira masikati nousiku mutemberi yake: uye Iye agere pachigaro choushe achagara pakati pavo.’ Vakaona nyika ichiparadzwa nenzara nehosha, zuva richipiwa simba rokupisa vanhu nokupisa kukuru, uye ivo pachavo vakatsungirira kutambura, nzara, nenyota. Asi ‘havachazonzwi nzara futi, kana nyota futi; kunyange zuva harichazovarovi, kana kupisa kupi nokupi. Nokuti Gwayana riri pakati pechigaro choushe richavafudza, uye richavatungamirira kuzvitubu zvemvura zvipenyu: uye Mwari achapisika misodzi yose pameso avo.’ Zvakazarurwa 7:14-17.” Hondo Huru, 648.

“‘Mu tempeli Yake yense ayankhula za ulemerero Wake’ (Salimo 29:9), ndipo nyimbo imene owomboledwa adzayimba—nyimbo ya zokumana nazo zawo—idzalengeza ulemerero wa Mulungu kuti: ‘Ntchito Zanu ndi zazikulu ndi zodabwitsa, Ambuye Mulungu Wamphamvuzonse; njira Zanu ndi zolungama ndi zoona, Inu Mfumu ya mibadwo. Ndani sadzaopa Inu, Ambuye, ndi kulemekeza dzina Lanu? pakuti Inu nokha ndinu woyera.’ Chivumbulutso 15:3, 4, R.V.” Education, 308.

Pakupera kwamakore makumi manomwe ouprofita, upapa “huchaimba rwiyo runotapira, huimbe nziyo zhinji, kuti” “uyeukwe.” Pakupera kwoumambo hunotonga kwemakore makumi manomwe ouprofita, kereke yeRoma Katurike ichayeuchidza nyika chiitiko chenhoroondo yayo yakapfuura. Munhoroondo iyoyo yakatonga sesimba remwero wetsika muhukama hwaiva pakati payo namadzimambo eEurope. Nhoroondo iyoyo inonyatsozivikanwa seNguva dzeRima, uye rima rose ringabatanidzwa nenzira ipi zvayo nenhoroondo iyo Upapa hwakatonga pamusoro pamadzimambo eEurope rinogona kunzi rakabva pachinhu chekutanga chaicho chakabereka rima rose rakatevera. Chiito ichocho chaiva kubatanidzwa kwechechi nenyika, kubatanidzwa kwamadzimambo eEurope nekereke yeKaturike. Muroorano yebhaibheri murume ndiye anofanira kutonga pamusoro pomukadzi, asi upombwe hwakaitika munhoroondo iyoyo hwakanga hwakashanduka kubva pamurongeko wechokwadi woukama hwomurume nomukadzi.

Pakupera kwemakore makumi manomwe kuchava nenhamo huru apo umambo hwechiporofita cheBhaibheri hunotonga nyika panguva iyo Upapa hwakanganwikwa muchiporofita hunosvika kumagumo. Nhamo yepasi rose inobva pakudonha kweumambo ihwohwo inovhura musuwo kuti kereke yeRoma Katorike itange kuzivisa nyika kuti, kuti ikwanise kufamba munguva dzokutambudzika dzinokonzerwa nekudonha kweumambo ihwohwo, nyika inofanira kuzviisa pasi pechiremera chetsika chekereke yeRoma Katorike, sezvinoratidzwa munhoroondo yeNguva dzeRima.

Wakati ufalme unafikia mwisho na upapa unaimba wimbo wa uzoefu wake wa zamani, uzoefu ambao wanahistoria huutaja kuwa ni giza; basi historia hiyo ya giza ingewezaje kuwa ujumbe kwa upapa wa kuwashirikisha wafalme wa dunia ambao ungewasadikisha kufanya uasherati pamoja naye? Katika kipindi cha mgogoro mkuu, kwa nini uzoefu wa nyakati zilizopita, (wimbo wake) uzoefu wake kabla hajasahauliwa kiunabii, utoe mantiki kwa wafalme wa dunia kukubali uzoefu wa giza kuwa suluhisho la mgogoro wao mkuu?

“වර්තමානයේ රෝමානු ආගම පිළිබඳ කිසිදු අනුග්‍රහයක් නොදක්වන බොහෝ දෙනා අතරද විශාල පිරිසක් ඇගේ බලය හා බලපෑමෙන් ඇති වන අනතුර ඉතා සුළු ලෙස පමණක් අවබෝධ කරති. මධ්‍යයුගයේ පැවති බුද්ධිමය හා නෛතික අන්ධකාරය ඇගේ ධර්මවාද, අන්ධශ්‍රද්ධා හා පීඩනය ව්‍යාප්ත වීමට අනුකූල වියැයිද, නූතන කාලයේ වැඩිදියුණු වූ බුද්ධිමත්භාවය, දැනුමේ සාමාන්‍ය ප්‍රචාරය, සහ ආගමික කාරණාවල වැඩිවෙමින් පවතින විවෘතභාවය, අසහනශීලීත්වය හා අධිපීඩනය නැවත උද්ගත වීම වැළැක්වෙයි යැයිද බොහෝ දෙනා තර්ක කරති. මෙවැනි තත්ත්වයක් මෙම ප්‍රබුද්ධ යුගයේ පවතිනු ඇතැයි යන සිතුවිල්ලම උපහාසයට ලක් කරනු ලැබේ. මේ පරම්පරාව මත බුද්ධිමය, නෛතික හා ආගමික වශයෙන් මහත් ආලෝකයක් බැබළෙමින් පවතින බව සත්‍යයකි. දෙවියන්වහන්සේගේ ශුද්ධ වචනයේ විවෘත පිටු තුළින් ස්වර්ගයෙන් ලැබෙන ආලෝකය ලෝකය මත විහිදී ඇත. එහෙත් දෙන ලද ආලෝකය කොපමණ වැඩිද, එය වංක කර ප්‍රතික්ෂේප කරන අයගේ අන්ධකාරයද එපමණින් වැඩි බව සිහි තබාගත යුතුය.”

“Kunyatsojijisa Bhaibheri nomunyengetero kungadai kwakaratidza kumaPurotesitendi hunhu chaihwo hwoupapa uye kukavaita kuti vahuseme nokuhunzvenga; asi vazhinji vakangwara kwazvo mumaonero avo pachavo zvokuti havanzwi kudiwa kwokutsvaka Mwari nokuzvininipisa kuti vatungamirirwe muchokwadi. Kunyange vachizvikudza nokuvhenekerwa kwavo, havazivi kana Magwaro kana simba raMwari. Vanofanira kuva neimwe nzira yokunyaradza hana dzavo, uye vanotsvaka icho chisina umweya uye chinonyadzisa munhu zvishoma kupfuura zvimwe. Chavanoda inzira yokukanganwa Mwari inozopfuura senzira yokumurangarira. Upapa hwakanyatsokodzera kusangana nezvinodiwa zvavanhu vose ava. Hwakarongerwa mapoka maviri avanhu, anobata kuda kusvika nyika yose—avo vanoda kuponeswa nokukodzera kwavo, uye avo vanoda kuponeswa vari muzvivi zvavo. Pano ndipo pane chakavanzika chesimba rahwo.

“ළොකු බුද්ධිමය අන්ධකාරයක දිනයක් පාප්වාදයේ සාර්ථකත්වයට අනුකූල වන බව පෙන්වා දී ඇත. තවද, මහත් බුද්ධිමය ආලෝකයක දිනයක් ද එහි සාර්ථකත්වයට සමාන ලෙස අනුකූල වන බව තවමත් ප්‍රදර්ශනය කරනු ලැබේ. අතීත යුගයන්හි, මනුෂ්‍යයන් දෙවියන්වහන්සේගේ වචනයෙන්ද සත්‍යය පිළිබඳ දැනුමෙන්ද වියෝජිතව සිටිය කල, ඔවුන්ගේ ඇස් බැඳ දමා තිබුණි; ඒ හේතුවෙන්, ඔවුන්ගේ පාද සඳහා පතුරුවා තිබූ දැල නොදකින බැවින්, දහස් ගණනක් එහි අල්ලා ගනු ලැබූහ. මේ පරම්පරාවේදී, ‘අසත්‍ය ලෙස විද්‍යාව යැයි කියනු ලබන’ මනුෂ්‍ය කල්පනාගත තර්කවල ප්‍රභාවේ දිලිසීමෙන් ඔවුන්ගේ ඇස් මැලවෙන බොහෝ දෙනෙක් සිටිති; ඔවුහු එම දැල නොහැඳිනි, ඇස් බැඳ තිබෙන අය මෙන්ම සූදානමින්ම එයට ඇවිද යති. දෙවියන්වහන්සේ මනුෂ්‍යයාගේ බුද්ධිමය ශක්තීන් ඔහුගේ මැවුම්කරුගෙන් ලැබුණු දීමනාවක් ලෙස පවත්වාගනු ලැබිය යුතු බවත්, ඒවා සත්‍යය හා ධර්මිෂ්ඨකමට සේවය කිරීම සඳහා යොදවිය යුතු බවත් නියම කළ සේක; නමුත් උඩඟුකම හා අභිලාෂය පෝෂණය කරනු ලබන විට, මනුෂ්‍යයන් දෙවියන්වහන්සේගේ වචනයට වඩා තමන්ගේම සිද්ධාන්ත උසස් කරන්නේ නම්, එවිට බුද්ධිය අවිද්‍යාවට වඩා විශාල හානියක් සිදු කළ හැක. මෙසේ, වර්තමාන යුගයේ බයිබලය පිළිබඳ ඇදහිල්ල දුර්වල කරවන මෙම ව්‍යාජ විද්‍යාව, එහි රමණීය ආකාරයන් සමඟ පාප්වාදය පිළිගැනීමට මාර්ගය සකස් කිරීමේදී, අන්ධකාර යුගයන්හි එහි මහත්භාවය වර්ධනය කිරීමට මාර්ගය විවෘත කිරීම සඳහා දැනුම රඳවා තැබීම කළ සේම, සමාන ලෙස සාර්ථක වනු ඇත.” The Great Controversy, 572.

“Katorika dza Roma vanobvuma kuti kushandurwa kweSabata kwakaitwa nechechi yavo, uye vanotaura kushandurwa uku uku sechiratidzo cheuchapupu hwesimba repamusoro-soro rechechi. Vanoti, nekuchengeta zuva rokutanga revhiki seSabata, maPurotesitendi ari kubvuma simba rayo rokuisa mitemo pazvinhu zvoumwari. Chechi yeRoma haina kurega zvayo chirevo chayo chokuti haikanganisi; uye kana nyika pamwe chete nemachechi ePurotesitendi vachigamuchira Sabata yenhema yakasikwa nayo, uku vachiramba Sabata yaJehovha, vari kubvuma chirevo ichi nenzira inoshanda. Vangataura simba rinosimbisa kushandurwa uku, asi kukanganisa kwokufunga kwavo kunoonekwa nyore. MuPapisiti akapinza pakukwana kuona kuti maPurotesitendi ari kuzvinyengera, vachivhara meso avo nemaune pachokwadi chiri munyaya yacho. Sezvo tsika yeSvondo ichiramba ichiwana kufarirwa, anofara, achinzwa aine chokwadi chokuti pakupedzisira ichaunza nyika yose yePurotesitendi pasi pemureza weRoma.”

“Ukujika kweSabatha kuwuphawu noma isibonakaliso segunya lebandla laseRoma. Labo abathi, beqonda okufunwa ngumthetho wesine, bakhethe ukugcina iSabatha yamanga esikhundleni seyiqiniso, ngalokho banika ukuhlonipha lawo mandla okuyiwo wodwa ayiyalayo. Uphawu lwesilo luyiSabatha lobupapa, elamukelwe yizwe esikhundleni sosuku olubekwe nguNkulunkulu.

“Lakini wakati wa kuipokea chapa ya mnyama, kama ulivyowekwa katika unabii, bado haujafika. Wakati wa kujaribiwa bado haujafika. Kuna Wakristo wa kweli katika kila kanisa, likiwamo pia ushirika wa Kanisa Katoliki la Roma. Hakuna anayehukumiwa mpaka awe amepata nuru na kuona wajibu wa amri ya nne. Lakini wakati amri itakapotolewa ya kuilazimisha Sabato bandia, na wakati kilio kikuu cha malaika wa tatu kitakapowaonya wanadamu juu ya kumwabudu mnyama na sanamu yake, mstari wa kutenganisha yaliyo ya uongo na yaliyo ya kweli utawekwa wazi kabisa. Ndipo wale wanaoendelea katika uasi watapokea chapa ya mnyama katika vipaji vya nyuso zao au katika mikono yao.

“Nematanho anokurumidza tiri kuswedera panguva iyi. Kana machechi ePurotesitendi achizobatana nesimba renyika kuti atsigire chitendero chenhema, icho madzitateguru awo akatsungirira kutambudzwa kunotyisa zvikuru nokuda kwokuchipikisa, ipapo Sabata repapa richamanikidzirwa nesimba rakabatanidzwa rechechi nehurumende. Kuchava nokutsauka kwenyika yose pachokwadi, uko kuchaguma chete mukuparara kwenyika.” Bible Training School, February 2, 1913.

Zvino takabatapo pazviratidzo zvishanu zvatiri kutsvaka kuziva tisati tanyatsobata chitsauko chacho pachacho. Guta umambo muchiporofita cheBhaibheri, uye muna Isaya makumi maviri nenhatu mune umambo huviri hunowirirana zvikuru, asi hwakasiyana pachena. Rokutanga ndiro “guta rinokorona,” uye rimwe ndiro “guta revatengesi.” Mumazuva okupedzisira simba riri kutonga mubatanidzwa une zvikamu zvitatu wedhiragoni, chikara, nomuporofita wenhema ndoupapa. Ndiro umambo hune korona.

“Patiri kuswedera kunhamo yokupedzisira, zvinokosha zvikuru kuti kuwirirana nokubatana zvivepo pakati pemidziyo yaShe. Nyika yazara nedutu, nehondo, nokusawirirana. Asi pasi pomusoro mumwe—simba roupapa—vanhu vachabatana kuti vapikise Mwari mumunhu wezvapupu Zvake. Kubatana uku kunosimbiswa nomupanduki mukuru. Paanenge achitsvaka kubatanidza vamiririri vake kuti varwise chokwadi, achashandawo kuti aparadzanise nokuparadzira vanochitsigira. Godo, kufungirana zvakaipa, nokutaura zvakaipa, zvinokurudzirwa naye kuti zvibereke kusawirirana nokupesana.” Testimonies, vhoriyamu 7, 182.

Umambo wenye taji ni Tiro, ambalo maana yake ni “mwamba.” Katika sura hii Tiro linaiwakilisha upapa unaofanya kazi ya kumghushi Kristo, kwa maana upapa ni mpinga-kristo. Neno “anti” katika mpinga-kristo humaanisha “badala ya.” Upapa hutafuta kumghushi Kristo katika kila ngazi, na jina Tiro humaanisha mwamba, kwa maana upapa ni bandia ya “Mwamba wa Milele.”

Ndiani akapa zano iri pamusoro peTire, guta rinopa korona, iro vatengesi varo vari machinda, uye vanochinjana zvinhu varo vari vanokudzwa venyika? Jehovha wehondo ndiye akarironga, kuti asvibise kuzvikudza kwekubwinya kose, uye kuti aise mukuzvidzwa vose vanokudzwa venyika. Yambuka nomunyika mako sorwizi, iwe mwanasikana weTarishishi; hapachina simba. Akatambanudza ruoko rwake pamusoro pegungwa, akazunungusa umambo; Jehovha akapa murayiro pamusoro peguta revatengesi, kuti aparadze nhare dzaro. Isaya 23:8–11.

Tinoda kuratidza, pamusoro pezvapupu zvizhinji, kuti “kuzununguswa kwoushe” kunoitwa naMwari, kubudikidza neIslamu. Islamu ndiro simba rinotsamwisa marudzi uye rinoshandiswa kuzunungusa marudzi. Panguva ino tiri kuzivisa kuti Ishe vakatemera kuunza mukuzvidzwa “vose vanokudzwa venyika,” avo vari “vatengesi” ne“vanoita zvokutengeserana,” vane “nhare dzavo dzakasimba” dzinofanira kuparadzwa. Guta revatengesi neguta rinogadza korona “zvakatsamwisa denga,” uye Ishe vakafunga kuparadza “nhare dzaro dzakasimba,” uye izvi zvinomirira upfumi. Kuputsika kweupfumi kunoitika mutemo weSvondo usati wauya muUnited States, nokuti mutemo weSvondo usati wasimbiswa, vagari veUnited States vanenge vachida kudzorerwa “kukunzwirwa nyasha naMwari nekubudirira kwenguva ino.” Nharo yavo ndeyokuti kutonga kwaMwari hakuzogumi kusvikira Svondo “yasimbiswa zvakasimba.” Zvapupu zvinoverengeka zveBhaibheri zvinobvumirana kuti tiri pamuromo pekuparara kukuru kweupfumi hwenyika. Kuputsika ikoko kunoitika mutemo weSvondo usati wauya, sezvakangoitikawo kuputsika kwa1837, kwakaitika October 22, 1844 isati yasvika.

“Etavaliki lazzikizga ambuye kudawadziridiza kuti awo ateŵetera Chiuta ndiwo ŵakupangiska viheni ivi. Gulu ilo lapangiska kuti Kuchanya kukwiye lizamutimba masuzgo ghawo ghose pa awo, awo kupulikira kwawo malango gha Chiuta nkhalongozgi wakufumira nyengo zose ku ŵakuluska. Kuzamuyowoyeka kuti ŵanthu ŵakukhuŵazga Chiuta pakuswa sabata ya Lamulungu; kuti kwananga uku kwawovwira masoka agho ghangamara yayi kufikira pakuti kusunga Lamulungu kukhozgekenge mwankhongono; ndiposo kuti awo ŵakupharazga ivyo lamulo lachinayi likukhumba, mwakuti ŵakubwangandura kuchindika Lamulungu, mbakusuzga ŵanthu, kuŵatondeska kuti ŵawezgekereso ku uchizi wa Chiuta na ku vinthu vya umoyo uwemi. Ntheura mulandu uwo ukapelekeka kale pa muteŵeti wa Chiuta uzamuwerezgikaso, ndipo pa vifukwa vyakukolerana waka: ‘Ndipo vikachitika, apo Ahabu wakamuwona Eliya, Ahabu wakati kwa iyo, Kasi ndiwe uwo ukusuzga Israyeli? Ndipo iyo wakazgora, Ine nindasuzge Israyeli yayi; kweni iwe, na nyumba ya awuso, chifukwa mwaleka malango gha Yehova, ndipo iwe walondezga abaali.’ 1 Mathemba 18:17, 18. Apo ukali wa ŵanthu uzamukhuŵiskika chifukwa cha milandu yautesi, ŵazamulondezga nthowa yakuŵachitira mathenga gha Chiuta yakuyana chomene na iyo Israyeli wakugaluka wakalondezga kwa Eliya.” The Great Controversy, 590.

U-Elija ekh confronting the abaprofethi bakaBhali nabaphristi besihlahla eNtabeni iKarmeli umelela umthetho weSonto. Umlayezo ebandleni wawuthi, “khethani namuhla ukuthi niyakukhonza bani.” Lapho lo mlando uphindaphindwa emthethweni weSonto, umbuzo uba ngothi, “yiluphi usuku enizolukhetha, ngokuba usuku enilukhethayo lubonisa ukuthi nikhonza bani.” Ngaphambi kweNtaba iKarmeli kwakukhona iminyaka emithathu nengxenye yesomiso esinzima. Ngaphambi komthetho weSonto kukhona uchungechunge lwemithetho yeSonto, kodwa ayikaze “iqiniswe ngokuqinile.” Isimiso esihambisana nomthetho weSonto sithi ukuhlubuka kwesizwe kulandelwa ukubhujiswa kwesizwe. Isibonelo salokho nguConstantine, owathi ngonyaka ka-321 wamisa umthetho weSonto, kwase kuthi kungekudala emva kwalokho amacilongo amane okuqala eSambulo isahluko sesishiyagalombili aqala ukuletha iRoma yaseNtshonalanga esiphethweni sayo ngonyaka ka-476. Indaba kaConstantine ibalulekile ngoba yahlanganisa ukuphakanyiswa kweSonto okuqhubekela phambili, kanye nokubekelwa imingcele okuqhubekela phambili kweSabatha losuku lwesikhombisa ngesikhathi esifanayo. Lo mlando oqhubekayo wafinyelela esiphethweni sawo lapho izakhamuzi zaphoqwa ukugcina iSonto noma zishushiswe ngenxa yokugcina iSabatha. Lokho futhi kuyisiphetho somthetho weSonto okhuphukayo e-United States. Esinye isimiso esihambisana nokuphoqelelwa kokukhonza ngeSonto sithi, “ukuhlubuka kwesizwe kulandelwa ukubhujiswa kwesizwe.” Lesi simiso sisho ukuthi ukuqina okwandayo kokuphoqelelwa komthetho weSonto kuveza ukwanda kwezahlulelo zikaNkulunkulu, ngaphambi komthetho weSonto uqobo lweSambulo 13:11. Ukumiswa ngakunye kuyoletha ukubhujiswa okuhambelanayo. Izahlulelo izakhamuzi ezisola abagcina iSabatha ngokuthi ziyazibangela empeleni zibangelwa ukuqina okwandayo kokuphoqelelwa komthetho weSonto. Sifake indima ethathwe ku-The Great Controversy, engiyiqambe ngokuthi Sunday Progression. Ngingancoma ukuba niphinde niyifunde futhi. Ise sigabeni esinesihloko esithi The Spirit of Prophecy.

“Mwari akafumura zvichaitika mumazuva okupedzisira, kuti vanhu Vake vagadzirirwe kumira vakasimba pamberi pechimvuramabwe chokupikiswa nehasha. Avo vakayambirwa pamusoro pezviitiko zviri pamberi pavo havafaniri kugara vakanyarara, vachimirira dutu rinouya, vachizvinyaradza kuti Ishe vachadzivirira vakatendeka Vavo pazuva rokutambudzika. Tinofanira kuva savanhu vakamirira Ishe wavo, tisingamiri mukusaita chinhu, asi mubasa rinobva pamwoyo, nokutenda kusingazununguki. Ino haisi nguva yokuti tibvumire pfungwa dzedu kubatikana nezvinhu zvisina kukosha zvikuru. Vanhu pavanenge vakarara, Satani ari kushanda nesimba kuronga zvinhu kuti vanhu vaIshe varege kuwanirwa tsitsi kana kururamisirwa. Sangano reSvondo rava kufambira mberi murima. Vatungamiri vari kuvanza nyaya chaiyo, uye vazhinji vanobatana nesangano iri havatooni pachavo kuti mafambiro aro akavanzika ari kutungamira kupi. Zvarinotaura zvinoita sezvinyoro uye sezvechiKristu, asi parichataura richaratidza mweya weshato. Ibasa redu kuita zvose zviri musimba redu kudzivisa ngozi iri kutityisidzira. Tinofanira kuedza kubvisa kusarura nokuzviisa pachiedza chakanaka pamberi pavanhu. Tinofanira kuisa pamberi pavo mubvunzo chaiwo uri kukakavadzanwa, nokudaro tichiisa kupikisa kunonyatsoshanda zvikuru pamatanho anorambidza rusununguko rwehana. Tinofanira kutsvakisisa Magwaro uye tigova vanokwanisa kupa chikonzero chokutenda kwedu. Muporofita anoti: ‘Vakaipa vachaita zvakaipa: uye hakuna mumwe wavakaipa achanzwisisa; asi vakachenjera vachanzwisisa.’” Testimonies, vhoriyamu 5, 452.

Zvakaoma kuziva kufamba kuri kuitwa kwemitemo yeSvondo, nokuti kuri kufambira mberi “murima,” uye hupapa huri “muchivande uye husingafungidzirwi” “huchisimbisa masimba ahwo kuti huzadzise zvinangwa zvahwo.” Ichokwadi kuti basa rokupasisa mitemo yeSvondo murima inyaya huru iri pakati pechiyedzo chevane zana namakumi mana nezvina zvuru. “Hakuna kana umwe wavakaipa achanzwisisa,” maererano naDanieri naSista White. “Vakaipa” vari muna Danieri ndivo “mhandara dzakapusa” dzaMateu, idzo Sista White anozivisa sevaRaodhikia. Vakachenjera vachanzwisisa zviitiko zviri kuitika zvino, kunyange kana nhoroondo yakatikomberedza ichiratidzika sokunge inopesana neshoko raMwari. Tinotenda shoko raMwari here kana kuti zviri kuitika zvakatikomberedza? Asi takatoyambirwa kare kuti kuguma kwaizova sezvakanga zvakaita mazuva aNowa.

“Nyika, yakazara nemhirizhonga, yakazara nokufara kusina Mwari, yakarara, yakarara mukuzvichengetedza kwenyama. Vanhu vari kuisa kure kuuya kwaIshe. Vanoseka yambiro. Kuzvikudza kunotaurwa kuchiti, ‘Zvinhu zvose zvinoramba zvichienderera sezvazvaiva kubva pakutanga.’ ‘Mangwana richava sezuva rino, uye zvikuru kwazvo richapfuma.’ 2 Petro 3:4; Isaya 56:12. Tichanyura zvakadzama mukuda mafaro. Asi Kristu anoti, ‘Tarirai, ndinouya sembavha.’ Zvakazarurwa 16:15. Panguva chaiyo iyo nyika iri kubvunza nokuseka ichiti, ‘Chipikirwa chokuuya kwake chiripi?’ zviratidzo zviri kuzadzika. Pavanenge vachidanidzira vachiti, ‘Rugare nokuchengeteka,’ kuparadzwa kwechimbichimbi kuri kuuya. Apo museki, murambi wezvokwadi, ava wokuzvitutumadza; apo maitiro enguva dzose ebasa mumitsara yakasiyana-siyana yokuwana mari achienderera mberi pasina hanya nomutemo; apo mudzidzi achitsvaka kwazvo zivo yezvinhu zvose kunze kweBhaibheri rake, Kristu anouya sembavha.”

“Pasi panyika zvinhu zvose zviri mukusagadzikana. Zviratidzo zvenguva zvinotyisa. Zviitiko zvinouya zviri kukanda mimvuri yazvo mberi. Mweya waMwari ari kubvisa kuvapo kwake panyika, uye njodzi inotevera imwe njodzi pagungwa nepanyika. Kune madutu, kudengenyeka kwenyika, moto, mafashamo, kupondwa kwemhando dzose. Ndiani angaverenga remangwana? Kuchengeteka kuripi? Hapana chokwadi mune chipi nechipi chiri chevanhu kana chepanyika. Nokukurumidza vanhu vari kuzviisa pasi pemureza wavakasarudza. Vasingazorori vari kumirira nokucherechedza mafambiro avatungamiri vavo. Kune avo vari kumirira, vachicherechedza, uye vachishandira kuonekwa kwaIshe wedu. Rimwe boka riri kuwirirana richitevera hutungamiri hwomupanduki mukuru wokutanga. Vashoma vanotenda nomwoyo nomweya kuti kune gehena ratinofanira kupukunyuka naro uye kudenga kwatinofanira kukunda.”

“Kaŋaŋo kene kakwiba polepole pa isu. Zuŵa liŵala kuchanya, likuluta pa ulendo wake wa mazuŵa ghose, ndipo machanya ghakupharazga uchindami wa Chiuta. Ŵanthu ŵachali kurya na kumwa, kupanda na kuzenga, kutorana na kutengwa. Ŵamalonda ŵachali kugura na kuguliska. Ŵanthu ŵakuchimbirana yumoza na munyake, ŵakuphalirana pa kupokera malo ghapachanya chomene. Ŵakutemwa vyakusanguluska ŵachali kuzura ku malo gha maseŵero, ku mipikisano ya mahachi, ku nyumba za njuga. Kususkikana kukuru chomene ndiko kulipo, kweni ora la kuyezgeka likujara mwaluŵiro, ndipo mulandu uliwose uli pafupi kweruzgika kwamuyirayira. Satana wakuwona kuti nyengo yake njichoko. Wakhazikiska nthumwi zake zose kuti zigwire ntchito, mwakuti ŵanthu ŵapusikike, ŵapuluskike, ŵakhale ŵakukolerana na vya charu, na kukopeka maghanoghano ghawo, kufikira zuŵa la kuyezgeka lizakamara, ndipo chisasa cha lusungu chizamkajalirika kwamuyirayira.

Zvakakomba, kuburikidza nemazana emakore, anosvika kwatiri mashoko aIshe wedu okunyevera kubva paGomo reMiorivhi achiti: “Chenjererai pachenyu, kuti mwoyo yenyu irege kuremerwa nguva ipi neipi nokuzvifadza zvakapfurikidza, nokudhakwa, uye nokufunganya nezvoupenyu huno, zuva iro rikakuwirai musingazvizivi.” “Naizvozvo rindai, munyengetere nguva dzose, kuti muwanikwe makakodzera kupunyuka zvinhu izvi zvose zvichazoitika, nokumira pamberi poMwanakomana womunhu.” Desire of Ages, 635, 636.

Muna chitsauko chemakumi maviri nezvitatu chaIsaya, Zidhoni iUnited States uye Tiro iupapa. Tiro naZidhoni akanga ari maguta ekare eFoinike aiwadzana panguva imwe chete, akanga ari pamhenderekedzo yeGungwa reMediterranean. Aizivikanwa nokutengeserana kwawo kwemugungwa, upfumi, nesimba rawo munyika yekare. Zidhoni ne“vatengesi” varo vakazadza patsva Tarishishi mundima iyi. Vatengesi veZidhoni vaitengeserana ne“mbeu yeSihori,” inova “goho rerwizi,” uye chibereko “cherwizi,” uye ndizvo “zvaanowana,” nokuti iye ndiye “musika wendudzi.” Vaprofita vose vanotaura pamusoro pokuguma kwenyika, saka ndiani ari musika wendudzi pakuguma kwenyika? NdiUSA.

සිහෝර් යනු මිසරයේ ගඟකි (බොහෝවිට නයිල් ඩෙල්ටාව) වන අතර, මිසරය ලෝකය වන බැවින්, එය ලෝකයේ ධනය නිරූපණය කිරීමට භාවිතා කරනු ලැබේ. සීදොන්ගේ “කන්‍යා දියණිය” එක්සත් ජනපදයේ අන්තිම පරම්පරාව නිරූපණය කරයි; ඇය ඉරිදා නීතියට සමගාමී වන යුද පාලන තත්ත්වයෙන්ද, එයට වහාම අනුව එන ජාතික විනාශයෙන්ද පීඩිත වේ. “මෙයද ඔබ ප්‍රීති වූ නුවර” (රාජ්‍යය) ද, එක්සත් ජනපදය ප්‍රීති වූ එයදැයි අසමින්, තූර් ගැන ඇති ප්‍රශ්නයෙන් සීදොන්ගේ ඒ කන්‍යාවන්ට තරවටු කරනු ලැබේ. “පුරාණ දවස්වල සිට පැවතෙන පුරාතනත්වය ඇති මේ රාජ්‍යයද” එයද, එසේ නම්, එම පදයට අනුව, ජලගැලීමෙන් පසුව, ඉතා ඉක්මනින්, නිම්රෝද් විසින් පිහිටුවන ලද්දේද?

Mwari akatema uye “akaronga” kuti “Tire, guta rinopfekedza korona,” rirambe richirohwa. Kurangwa kweupapa kunosanganisira kuparara kwechimiro chemari chenyika, nokuti “Ishe akapa” “murayiro pamusoro pe” “Zidhoni” “guta revatengesi,” (United States.) Murayiro Wake “wokuparadza nhare dzakasimba,” kana kuti hupfumi hweUnited States, ndiwo murayiro weSabata, nokuti kutsauka kwenyika kubva kuna Mwari kunoteverwa nokuparara kwenyika.

Chirango cheupapa chinotanga nokuputsika kweupfumi hwenyika yose mukupindura kuparadzwa kweupfumi hweUnited States. Zidhoni rine “imba” yakabatana neupfumi hwarwo, nokudaro richimiririra chimiro chemari chinoparadzwa, nokuti hamuchagoni kupindamo. Hakuchazovipo zvakare mari dzekuisa kana pundutso dzinobva mu“imba” iyoyo, nokuti yaparadzwa. Kuparadzwa ikoko kunoitika panguva yomurayiro weSvondo, kunyange zvazvo usati wasvika murayiro weSvondo patova nemitongo iri kuwedzera. Apo kuputsika kunorova, upapa, United States pamwe chete navatengesi varwo vakuru navatengesi varwo vanokudzwa, nezvikepe zveTarishishi, zvichachema zvikuru.

Mahali pa “Tarshishi” katika kifungu hiki panahusianishwa na utajiri wa nyakati za kale, na meli za Tarshishi katika Biblia ndizo ishara kuu kabisa ya nguvu za kiuchumi.

Nokuti zvikepe zvamambo zvaienda kuTarshishi pamwe chete navaranda vaHuramu; zvikepe zveTarshishi zvaingosvika kamwe chete pamakore matatu zvichiuya nendarama, nesirivha, nenyanga dzenzou, netsoko, namapikoko. Zvino mambo Soromoni akapfuura madzimambo ose enyika paupfumi napauchenjeri. 2 Makoronike 9:21, 22.

Ngarava dzinomirira simba rezvehupfumi, uye Tarshishi ndiyo ngarava inotungamirira mune zvehupfumi muuprofita hweBhaibheri. Chizvarwa chokupedzisira chaTarshishi, chinomiririrwa ne“mwanasikana” waTarshishi, chinoudzwa kuti “pfuura nomunyika yako sorwizi,” uye zvaanowana ndezvokuti nyika yake “haina kusisina simba,” uye haichagoni “kufara” pamusoro poushe hweTire. Simba ravakanga vachitsvaka raiva iro simba rekare rezvehupfumi reZidhoni, asi rakanga rapera, nokuti gungwa rakanga rataura “richiti, Handirwadzi pakusununguka, handibereki vana, handirereri majaya, kana kukudza mhandara,” nokudaro richiratidza chizvarwa chokupedzisira chegungwa, kureva marudzi avanhu venyika achichema kuparadzwa kwehupfumi hwenyika, uye panguva iyoyo vanhu venyika vanomuka vachisvika pachokwadi chokuti ivo ndivo chizvarwa chokupedzisira munhoroondo yenyika, uye kwanonoka kugadzirira upenyu husingaperi.

“Mari ichakurumidza kurasikirwa zvikuru nokukosha kwayo pakarepo zvikuru apo chokwadi chezviitiko zvisingaperi chichazarurirwa kunzwisiso dzomunhu.” Evangelism, 62.

Pali malipoti awiri, kapena mauthenga awiri, amene amabweretsa ululu kwa onse m’ndimeyi. “Lipoti” loyamba likunena za Igupto, ndipo “lipoti” lachiwiri ndi Turo. Lipoti la Igupto lili m’nthawi yakale, pakuti Yesaya akuti, “monga pa lipoti la za Igupto,” motero akusonyeza kuti Mulungu anali atachitapo kanthu ndi Igupto asanawononge Zidoni (USA.) Zimene Mulungu anachita ku Igupto, zimenezo ndizonso zikuyimira “lipoti” la Igupto, ndiye kuti, anawononga Igupto mogwirizana ndi nthawi yoyamba imene Mulungu analowa m’pangano ndi anthu osankhidwa. Malipoti awiriwo ndi “lipoti” limodzi lomwelo. Lipoti la Igupto ndi chiyambi ndipo lipoti la Turo ndi mapeto. Alefa ndi Omega waonetsa pangano ndi anthu zikwi zana limodzi ndi makumi anayi ndi anayi m’masiku otsiriza mwa mbiri yoyambirira ya nkhani imeneyo. “Lipoti” lonena za Igupto ndilo chipulumutso cha pa Nyanja Yofiira pamene Farao ndi gulu lake lankhondo anawonongedwa, chimene chikuyimira mwa chithunzi chipulumutso chomaliza cha anthu a Mulungu monga chikuyimiridwa ndi “lipoti” limene liri “katundu wa Turo.”

Simba inomiririrwa muBhaibheri rinoparadza ngarava dzeTarishishi iChiIslamu. Nyaya yeChiIslamu ichazotorwa gare gare, saka tichazobata nyaya iyi zvakazara pane imwe nguva inotevera. Mundima iyi inomiririrwa se“Kitimi,” shoko rekare rinoreva Kuprosi, uye ndima yacho inoti kuparadzwa kweZidhoni neTire kunozarurwa kubva ku“Kitimi.” Chiratidzo cheChiIslamu chinosanganisirawo mufananidzo wakanyatsotsanangurika wekuparadzwa kweUnited States muchiporofita cheBhaibheri.

Ni muhimu kufuatilia siku na miaka inayotajwa katika kitabu cha Isaya, kwa maana mara nyingi hutambulisha wakati wa kiunabii wa kifungu kinachofuata. Isaya ishirini na tatu hufuata “mzigo” wa bonde la maono katika sura ya ishirini na mbili, ambao umetanguliwa na sura ya ishirini na moja yenye “mizigo” mitatu; na mizigo hiyo yote mitatu huitambulisha Uislamu. Kabla ya sura hiyo, katika mstari wa kwanza wa sura ya ishirini, huwekwa mazingira ya historia ya kiunabii ambamo unabii unaofuata wa maangamizi hutambulishwa katika sura zinazofuata.

Mwaka uwo Tartani yaje i Ashidodi (igihe Sarigoni umwami wa Ashuri yamwoherezaga), akarwanya Ashidodi akayifata. Yesaya 20:1.

Ijambo “Tartan” gishobora kuba izina, cyangwa birashoboka cyane ko ari icyubahiro cy’umukuru w’ingabo. Tartan yaje i Ashudodi, umugi wo muri Egiputa, arawufata, mu gihe cy’amateka ubwo Abashuri bagendaga barushaho kwigarurira isi. Ashuri yari ikigereranyo cya Babuloni. Ashuri na Babuloni byombi byari ubwami bwaturukaga mu majyaruguru, ubwami bwitwaga “intare” “zatatanyaga” intama z’Imana, kandi byombi bihabwa igihano kimwe. Ashuri yabanje, Babuloni iza nyuma.

Israyeli igondohwe rakapararira; shumba dzakaridzingira kure; pakutanga mambo weAsiriya akaridya; uye pakupedzisira Nebhukadhinezari mambo weBhabhironi akavhuna mapfupa aro. Naizvozvo zvanzi naJehovha wehondo, Mwari waIsrayeli: Tarirai, ndicharova mambo weBhabhironi nenyika yake, sezvandakarovera mambo weAsiriya. Jeremia 50:17, 18.

Kiupambikuchila, vose vabili ni “muasuri wakuisumpula.”

“Senakeribu, uyo Muasiriya wokuqhosha, paakashora nekutuka Mwari, uye akatyisidzira Israeri neruparadziko, ‘zvakaitika usiku ihwohwo, kuti mutumwa waJehovha akabuda, akarova mumusasa wavaAsiriya vane chiuru chine zana namakumi masere nezvishanu.’ Vakanga ‘vaparadzwa varume vose vane simba noushingi, navatungamiri navakuru vehondo,’ kubva muuto raSenakeribu. ‘Naizvozvo akadzokera kunyika yake achinyadziswa pachiso chake.’ [2 Madzimambo 19:35; 2 Makoronike 32:21.]” The Great Controversy, 512.

Gore iro “Taratani akasvika kuAshidhodhi” uye “akatoritora,” rinomirira kukundwa kunoramba kuchienderera mberi kwenyika nesimba rehupapa sezvinoratidzwa mumavhesi matanhatu okupedzisira aDhanieri gumi nechimwe. Nhoroondo yedambudziko romutemo weSvondo, iro riri “mazuva okupedzisira” okutongwa kwokuongorora, uye rinotungamirira zvakananga mukutongwa kwokuita, (matambudziko manomwe okupedzisira) ndiyo mamiriro enhoroondo anomiririrwa ne“gore” rakasvika Taratani kuAshidhodhi. Mamiriro enhoroondo iyoyo paanenge aiswa pachena, Isaya anobva apa zviporofita zvitatu zvenjodzi pamusoro pechiIslamu, chimwe pamusoro peAdventizimu yeRaodhikia, uyezve mutoro weTire. Chitsauko makumi maviri nechina ndechimwe chemienzaniso yakajairika yamatambudziko manomwe okupedzisira, ichiteverwa nechitsauko makumi maviri nechishanu chinomirira kununurwa kwokupedzisira kwavanhu vaMwari, apo patinowana vanhu vaMwari vachitaura chimwe chezvirevo zvinozivikanwa zvikuru panguva huru yokutambudzika.

Uye kuchanzi pazuva iro zvichanzi, Tarirai, uyu ndiye Mwari wedu; takanga takamumirira, uye achatiponesa; uyu ndiye Jehovha; takanga takamumirira, tichafara uye tichapembera muruponeso rwake. Isaya 25:9.

Izana zana na makumi mana na zviri i mhandara dzakachenjera dzakamirira Ishe wadzo kuti auye kumuchato, kunyange zvazvo akanonoka maererano nomufananidzo wemhandara gumi. Havasi veRaodhikia; ndivo veFiraderifia. Kusvika pano, nyaya iyi yanga ichigadza mamiriro ezvinhu.

Muna 1798, Napoleon akatora papa akamuisa muutapwa, achiuya neronda rinouraya rechiprofita, iro rinoporeswa pakuguma kwenyika maererano naZvakazarurwa chitsauko 13. Panguva iyoyo United States yakatora nzvimbo yayo soumambo hwechitanhatu hwechiprofita cheBhaibheri maererano naDhanieri 2, 7, 8 na11 uye Zvakazarurwa 12, 13, 16, 17 na18. Kubva panguva iyoyo mberi, runyanga rweRepublican rweUnited States pamwe nerunyanga rwePurotesitendi (Adventism) zvakakanganwa kuti upapa ndianiko. 1798 ndiro gore rokutanga iro marudzi enyika dzose dzakasara enyika akabvuma United States senyika inozvitonga, uye ndirowo gore rakasvika shoko romutumwa wokutanga munhoroondo.

“Kauli mbiu” ya Mprotestanti wakati huo ilikuwa, “Biblia na Biblia peke yake.” Waprotestanti hujitambulisha kuwa watetezi wa Biblia peke yake, na wakati Uadventista ulipochukua joho lao katika kuja kwa malaika wa pili, walikubali “kauli mbiu” hiyo, na baadaye wakaitwa “watu wa kitabu.” Walikuwa wamepewa, kupitia huduma ya William Miller, mkusanyo wa kanuni ambazo, kama zingetumiwa ipasavyo, zingeifungua Biblia kwa akili za wote waliotaka kusikia. Kanuni za Miller za Ufafanuzi wa Unabii ndizo ambazo uvuvio unasema ni lazima tuzijifunze ikiwa tutatoa ujumbe wa malaika wa tatu.

Kristu akati, “Kana munhu achida kunditevera, ngaazvirambe, atakure muchinjikwa wake, anditevere.” Zvakare akati, “Ndini chiedza chenyika; unonditevera haangatongofambi murima.” Chiedza chechokwadi chiri kupararira semwenje unobvira, uye avo vanoda chiedza havangafambi murima. Vachadzidza Magwaro, kuti vazive nechokwadi kuti vari kuteerera inzwi reMufudzi wechokwadi, kwete romutorwa.

“Vaya vanobatikana mukuzivisa shoko remutumwa wechitatu vari kuongorora Magwaro maererano nehurongwa humwechete hwakatorwa naBaba Miller. Mubhuku duku rinonzi Views of the Prophecies and Prophetic Chronology, Baba Miller vanopa mitemo inotevera, yakapfava asi ine njere uye inokosha, yokudzidza Bhaibheri nokuritsanangura:

“‘1. Izwi rimwe nerimwe rinofanira kuva nokushanda kwaro kwakafanira panyaya iri kuiswa muBhaibheri; 2. Rugwaro rwose runokosha, uye runogona kunzwisiswa nokushingaira mukurushandisa nokurudzidza; 3. Hapana chakazarurwa muRugwaro chinogona kana chichavigwa kuna avo vanokumbira nokutenda, vasingazungunuki; 4. Kuti unzwisise dzidziso, unganidza pamwe chete magwaro ose pamusoro penyaya yaunoda kuziva, wobva wabvumira izwi rimwe nerimwe kuti rive nesimba raro rakafanira; uye kana uchigona kuumba dzidziso yako pasina kupokana, haugoni kunge uri mukukanganisa; 5. Rugwaro runofanira kuzvidudzira pacharwo, sezvo rwuri mutemo warwo pacharwo. Kana ndikavimba nomudzidzisi kuti anditsanangurire, uye iye akafungidzira zvarunoreva, kana kuda kuti zvive saizvozvo nokuda kwechitendero chake cheboka, kana kuti kuti afungidzirwe somunhu akachenjera, ipapo kufungidzira kwake, chishuwo chake, chitendero chake, kana uchenjeri hwake ndizvo zvinoita mutemo wangu, kwete Bhaibheri.’”

“Ari pamusoro apa chikamu chemirau iyi; uye mukudzidza kwedu Bhaibheri tose tichaita zvakanaka kana tikateerera misimboti yakarondedzerwa.

“Ukholwa lokweqiniso lwakhiwe phezu kweMibhalo eNgcwele; kodwa uSathane usebenzisa amaqhinga amaningi kangaka ukusonta iMibhalo nokungenisa iphutha, kangangokuba kudingeka ukuqaphela okukhulu uma umuntu efisa ukwazi lokho eyikufundisayo ngempela. Kungenye yezinkohliso ezinkulu zalesi sikhathi ukugxila kakhulu emizweni, nokuzibiza ngokuthi uqotho kuyilapho kunganakwa amazwi acacileyo ezwi likaNkulunkulu ngoba lelo zwi lingahambisani nemizwa. Abaningi abanasisekelo sokukholwa kwabo ngaphandle kwemizwa. Inkolo yabo iqukethe ukuthatheka; lapho lokho kuphela, ukukholwa kwabo kuyanyamalala. Imizwa ingaba ngamakhoba, kodwa izwi likaNkulunkulu lingukolweni. Futhi ‘yini,’ kusho umprofethi, ‘amakhoba kukolweni na?’”

“Palibe amene adzaweruzidwe chifukwa chosamvera kuunika ndi chidziwitso chimene sanakhale nacho konse, ndipo sanathe kuchipeza. Koma ambiri amakana kumvera choonadi chimene chimaperekedwa kwa iwo ndi nthumwi za Khristu, chifukwa amafuna kugwirizana ndi muyezo wa dziko; ndipo choonadi chimene chafika pa kumvetsa kwawo, kuunika kumene kwawala m’mtima, chidzawatsutsa pa Chiweruzo. M’masiku otsiriza ano tili ndi kuunika kosonkhanitsidwa kumene kwakhala kukuwala m’mibadwo yonse, ndipo tidzayesedwa mlandu mogwirizana nako. Njira ya chiyero siili pa mlingo umodzi ndi dziko; ndi njira yokwezedwa. Ngati tiyenda m’njira imeneyi, ngati tithamanga m’njira ya malamulo a Ambuye, tidzapeza kuti ‘njira ya olungama ili ngati kuunika kowala, kumene kuwala kwake kukuchulukira kufikira tsiku langwiro.’” Review and Herald, November 25, 1884.

Mungaŵerenga mwatsatanetsatane za malamulo a William Miller m’nkhani yotchedwa William Miller, pansi pa gulu la Prophetic Keys.

M’kuŵerenga kwathu kwa Baibulo tonse tidzachita bwino kumvera mfundo zomwe zafotokozedwa m’ malamulo a “Abambo Miller” okhudza kumasulira ulosi. Nyanga ya Chiprotestanti inapatsidwa chikalata chopatulika chimene timachitcha Baibulo, komanso inapatsidwa udindo woteteza ndi kulimbikitsa mfundo zomwe zili mmenemo; ndipo nyanga ya Chiprotestanti inapatsidwanso malamulo okhazikika oti igawire moyenera tanthauzo ndi cholinga cha zikalata zopatulika zimenezo.

Nyanga yeRepublicanism yakapiwa gwaro dzvene ratinoti Bumbiro reMitemo, uye yakapiwawo basa rokudzivirira nokusimudzira misimboti iri mariri. Nyanga yeRepublican yakapiwawo mitemo inoruramisira kupatsanura zvinorehwa nechinangwa chegwaro dzvene iri. Mitemo yakapiwa kuti inyoratso patsanura Bumbiro reMitemo iBill of Rights, uye inochengetera mukukudzwa chinangwa chinokosha zvikuru cheBumbiro reMitemo mumitemo yokutanga yeBill of Rights. Chigadziriso Chekutanga chakanyorwa muBill of Rights ndicho rusununguko rwechitendero, kutaura kwemaonero, kutaura, uye venhau.

“କଙ୍ଗ୍ରେସ କୌଣସି ଧର୍ମର ସ୍ଥାପନା ସମ୍ବନ୍ଧରେ କିମ୍ବା ତାହାର ସ୍ୱେଚ୍ଛାମୂଳକ ପାଳନକୁ ନିଷେଧ କରିବା ସମ୍ବନ୍ଧରେ କୌଣସି ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିବ ନାହିଁ; କିମ୍ବା ମତପ୍ରକାଶର ସ୍ୱାଧୀନତା, କିମ୍ବା ପ୍ରେସର ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ସୀମିତ କରିବ ନାହିଁ; କିମ୍ବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସମାବେଶ ହେବାର ଏବଂ ଅଭିଯୋଗମାନଙ୍କର ନିବାରଣ ପାଇଁ ଶାସନଙ୍କୁ ଅର୍ଜି ପ୍ରଦାନ କରିବାର ଅଧିକାରକୁ ସୀମିତ କରିବ ନାହିଁ।” ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ସଂବିଧାନ, ସଂଶୋଧନ I

Mutemo weSvondo kurwisa kuri pachena nyaya yokutanga yeBumbiro reMitemo, inova inovimbisa rusununguko rwechitendero, urwo runobviswa nomutemo weSvondo, nokudaro zvichiratidza kuguma kweBumbiro reMitemo, kuguma kweUnited States soushe hwechitanhatu hwechiporofita cheBhaibheri, uye kutanga kwekutambudzwa kwavanhu avo panguva iyoyo vari kuzivisa shoko rengirozi yechitatu nokuchema kukuru. Avo vari kuzivisa kuchema kukuru kwengirozi yechitatu uye vachipikisa kuparadzwa kweFirst Amendment neBumbiro reMitemo vanotambudzwa navaya vaifanira kunge vachisimudzira nokushandisa mitemo mitsvene, inodzivirira gwaro dzvene ravakagadzwa kudzivirira. Uyu mufananidzo wokunzwisisa nokushandisa nhoroondo dzinoenderana dzenyanga mbiri dzechikara chapanyika chakafanana negwayana. Madzibaba akatanga Bumbiro reMitemo anoenderana naFather Miller. Shoko rokuti Father rinoshandiswa kuna Miller rinoreva mutungamiri, kwete muprista wapapa. Bhaibheri rinorambidza kudana vanhu kuti baba kana vachizviti vatungamiri vomudzimu. VaMillerite vanodanwa nezita rababa vavo, sezvinowanzoitika. Kukundikana kuona mutsauko uyu ndiko kukundikana kunzwisisa chimwe chikamu chezvinorehwa neshoko raEria, parinoshandura mwoyo yamadzibaba kuenda kuvana nowevana kuenda kumadzibaba.

MuIsaia makumi maviri nenhatu, United States ndiyo umambo hwechitanhatu hwechiporofita cheBhaibheri, uye hunoramba huri ihwohwo kusvikira hwapidigura Bumbiro rahwo paSvondo mutemo uri kukurumidza kuswedera. Umambo hwechitanhatu hunotonga kwemakore makumi manomwe echiporofita, anova mazuva amambo mumwe. Umambo (mambo umambo) hwakatonga kwemakore makumi manomwe hwaiva Bhabhironi. Mukati memakore makumi manomwe, runyanga rwehurumende yaiva hurumende yeBhabhironi, uye runyanga rwechechi rwaiva vaKaradhea. Danieri, Shadraki, Meshaki naAbhedhinego vanomirira vane zviuru zana namakumi mana nezvina. Nyanga dzose mbiri pamwe chete navanhu vaMwari zvinomiririrwa muuchapupu hwaDanieri. Makore makumi manomwe okutapwa muBhabhironi aiva mazuva amambo mumwe ayo Isaya anoshandisa kuratidza kuti nhoroondo yechiporofita yeUnited States nenhoroondo yeAdventism kubva muna 1798 kusvikira paSvondo mutemo.

Kutara mutsetse wenhoroondo yeuprofita wemanyanga ose ari maviri eUnited States kunotibvumira kufunga nezvekuguma nekutanga, tichishandisa zvapupu zvemanyanga maviri kuti tizivise chimiro cherimwe banga. Pamusoro pazvo, manyanga ose akanga akafanana. Muna Danieri makanga mune manyanga, mamwe akavhunika, uye makabuda manyanga kubva mubanga rakavhunika. Mamwe manyanga muna Danieri akanga asina kuenzana pakukura, rimwe richimuka gare gare kupfuura rimwe. Hazvina kudaro, panyaya yemanyanga maviri eUnited States. Manyanga iwayo maviri anofambirana munhoroondo imwe chete uye anoburitsa zviratidzo zvimwe chete zvenzira, kunyange hazvo achisiyana kune mumwe nomumwe maererano nechinangwa chawo. Munewo zvipingaidzo kana zvinyorwa zvekucherechedza mukati menhoroondo iyi izvo zvakakoshawo kuti zvinzwisiswe.

Pakutanga kweAdventism kwakava neshanduko kubva munhoroondo yechiporofita inomiririrwa nechechi yeFiradherufia kuenda kuchechi yeRaodhikia. Naizvozvo, pakuguma panofanira kuvewo neshanduko kubva munhoroondo yechiporofita yeRaodhikia. Zvakazarurwa zvaJesu Kristu zvinosanganisira chiedza chekunzwisisa uku, uye chikamu chezviri kusunungurwa chisimbiso panguva ino.

Uye “pakupera kwemakore makumi manomwe” papa “achaimba,” uye “hure” “rakanga rakanganwika” richarangarirwa. Iye “anorangarirwa” pamutemo weSvondo, apo nyaya yacho iri pakati pokunamatwa kwezuva, kana kunamatwa kwezuva iro murayiro waMwari wakaraira vanhu kuti “varangarire.”

Muutendi uno mu kaambo kano twatantika ukuti ilyashi lya kuyula kwa Babyloni imyaka makumi mutanda na cine lubanza lulanga ilyashi lya United States ukufuma mu 1798 ukufika ku mulandu wa pa Mulungu wa Sande. Mu kaambo akaambilepo kale, kabili lyonse mu Matebulo ya Habakkuku, twalanga ukuti ukutwalilwa mu bufiirwa mu Eguputo no kupokololwa ukufuma mu Eguputo, na co cine cilangisha ilyashi lya United States pamo na bantu ba kwa Lesa. Ayo mayashi yane ya Babyloni, Eguputo, Adventism, na United States te meye yeka ayengaletwa pa mayashi aya; lelo ilyo twabikapo umulandu wa kutangilila kwa kutanwa ku ayo mayashi yane, cishinka cintu cakulenga ukumfwila. Ndepwisha aka kaambo no kulangisha kumo kwapusanako, ukwaicefya fye, ukwa ico ndepilibula, kabili ico ndefwaya ukutwalilila naco ilyo tukayanda bwino bwino ilyashi lya Esaaya twente-thrii panshita imbi.

Nhoroondo yeBhabhironi ine mambo akatendeuka pakutanga uye mambo akaipa pakupedzisira. Hazvina basa kuti angadai ari Biden kana Trump, nokuti bhuku raDhanieri rinodzidzisa kuti ndiMwari anogadza vatongi uye anovabvisa pachigaro. Chinogona kusimbiswa pamusoro pemutungamiri angava weDemocrat kana weRepublican panguva yomurayiro weSvondo ndechokuti mutungamiri akaipa. Nebhukadhinezari aiva Bhabhironi, aiva mudzvinyiriri weBhabhironi, akanga akagadzirira kukandira varume vatatu vakarurama mumoto. Asi pakupedzisira akatendeukira kuna Mwari waDhanieri. Hazvina kudaro nomutungamiri wokupedzisira, Bherishazari. Aiva mambo akaipa. United States muchiporofita inotanga segwayana, chiratidzo chaKristu nechibayiro Chake nokuda kwavanhu. Pakupedzisira United States ichataura sedhiragoni. Shanduko kubva kuna Kristu kuenda kuna Satani mumutsetse uyu wenhoroondo inomiririrwa nemusiyano uripo pakati paNebhukadhinezari naBherishazari.

“Belshazaru alikuwa amepewa nafasi nyingi za kujua na kutenda mapenzi ya Mungu. Alikuwa amemwona babu yake, Nebukadneza, akifukuzwa kutoka katika jamii ya wanadamu. Alikuwa ameona akili ambayo mfalme huyo mwenye kiburi alijivunia ikiondolewa na Yeye aliyeimpa. Alikuwa amemwona mfalme akifukuzwa kutoka katika ufalme wake, na kufanywa mshirika wa wanyama wa porini. Lakini upendo wa Belshazaru kwa anasa na kujitukuza ulifuta mafundisho ambayo hakupaswa kamwe kuyasahau; naye akatenda dhambi zinazofanana na zile zilizoleta hukumu za kutisha juu ya Nebukadneza. Alipoteza nafasi alizopewa kwa neema, akipuuzia kutumia nafasi zilizokuwa ndani ya uwezo wake ili kuifahamu kweli. ‘Nifanye nini nipate kuokolewa?’ lilikuwa swali ambalo mfalme huyo mkuu lakini mpumbavu alilipita kwa kutokujali.” Bible Echo, April 25, 1898.

Cherechedzai kuti Bherishazari wakaipa ndiye mambo benzi. Akatambura mutongo mumwe chete nowababa vake Nebhukadhinezari, nokuti mitongo yose iri miviri yakaratidzirwa se“nguva nomwe” dzaRevhitiko makumi maviri nenhanhatu. Nebhukadhinezari akanga ari kumasango achirarama sechikara kwamazuva zviuru zviviri namazana mashanu nemakumi maviri, izvo zviri makore manomwe eBhaibheri; uye mutongo womwanakomana wake Bherishazari, wakanyorwa pamadziro, unomiririrawo zviuru zviviri namazana mashanu nemakumi maviriwo. Musiyano ndewokuti mutongo wakanga uri pamusoro paNebhukadhinezari wakamutendeutsa ukamuita mambo akachenjera, asiwo mutongo waBherishazari wakanga uri pamusoro pamambo benzi.

“Kumambo wokucina weBhabhiloni, njengokuba kwakunjalo ngokomfuziselo kowokuqala walo, kwase kufikile isigwebo soMlindi wobuThixo: ‘O kumkani, ... kuthethwa kuwe; Ubukumkani bususiwe kuwe.’ Daniyeli 4:31.” Abaprofeti naMakhosi, 533.

Kunyorwa kuri pamadziro kumutungamiri wekupedzisira ndiko kuvandudzwa kwekutanga, kunozivisa “rusvingo” rwekuparadzaniswa kwechechi nehurumende, izvo mambo wokupedzisira benzi asinganzwisisi. “Nguva nomwe” dzaRevhitiko 26 dzinomirira “kuparadzirwa kwavanhu” kunoitwa namambo wokuchamhembe paMutemo weSvondo. Kuparadzirwa ikoko ndiko kuparara kwenyika kunotevera Mutemo weSvondo. Rudzi rwechitanhatu rwakakanganwa zvidzidzo zvamadzibaba aro akatanga nyika, avo vakanyora Bumbiro reMitemo kuti vadzivirire kwete chete kubva kuchechi yakaora, asiwo kubva kumadzimambo eEurope aitsiva utsinye, ayo mukadzi akaora akarara nawo. Madzibaba akatanga nyika anomirira avo vakaramba upapa namadzimambo eEurope, nokuti vaiziva kubva pazvakaitika kwavari pachavo, mushure mokubuda mukuparadzirwa kwemakore ane chiuru namazana maviri namakumi matanhatu erima reupapa, kuti kudzivirirwa pakutonga kweutsinye hwakadaro kwaifanira kuva musimboti mukuru weBumbiro ravo idzva. Vaiva madzibaba akachenjera, vaiva vakaita segwayana, asi hazvizovi zvakadaro nababa vokupedzisira, nokuti iye achataura seshato. Madzibaba akabuda mukuparadzirwa, asi mwanakomana anodzokera mukuparadzirwa. Mudzvanyiriri muzviitiko zvose izvi ndiro upapa hwokutanga noupapa hwokupedzisira.

Chiratidzo chekutongwa kwakauya pamusoro paNebhukadhinezari, mambo wokutanga, uye pamusoro pamambo wokupedzisira Bherishazari, chaiva kuparadzirwa kwe“nguva nomwe” kweRevhitiko makumi maviri nenhanhatu. Nebhukadhinezari akazvirarama, uye Bherishazari akazvinyorerwa pamadziro setsananguro yeguva rake usiku ihwohwo chaihwo hwaakafa. Chiratidzo cherunyanga rweRepublican pakutanga chaiva kutiza kwaro kubva muusungwa hwamambo wokumusoro, uye chiratidzo cherunyanga rweRepublican pakuguma kwaro kusungwa kunouyiswa namambo wokumusoro. Mutemo weSvondo ndiwo “usiku ihwohwo chaihwo” hwainofa sehumambo hwechitanhatu hwechiporofita cheBhaibheri. Mumifananidzo yose mina, Bherishazari, Nebhukadhinezari, uye kutanga nokuguma kwerunyanga rweRepublican, makumi maviri neshanu makumi maviri eRevhitiko makumi maviri nenhanhatu, ndicho chiratidzo chinomiririrwa pakutanga nepamagumo. Izvozvo zvinomirira siginicha yaAlpha naOmega.

Uporofita hwekutanga hwe“nguva” hwakawanikwa naWilliam Miller hwaiva makore zviuru zviviri nemazana mashanu nemakumi maviri eRevhitiko makumi maviri nenhanhatu. Ndiro raiva dombo rokutanga munheyo yakaiswa naJesu kubudikidza nebasa raMiller. Rakanga ririwo chokwadi chokutanga chenheyo chakaiswa parutivi neAdventism muna 1863. Apo matombo ose aMiller echokwadi akaiswa munheyo, zvokwadi izvozvo zvakamiririrwa pamatafura maviri aHabhakuki, ayo ari machati evapayona a1843 na1850. Matafura maviri iwayo anomiririra ukama hwesungano pakati paMwari navanhu vake vane zita rechitendero, sezvakangoitawo matafura maviri eMirayiro Gumi kumirira sungano neIsraeri yekare.

Kumagumo y’Ubwadiventisti bw’i Lawodikiya, igihe buzacirwa hanze mu kanwa k’Umwami ku itegeko ryo ku Cyumweru, inyandiko iri ku rukuta ni ya mbonerahamwe ebyiri zera z’abapayoniya. Izo mbonerahamwe badashobora gusoma, kuko banze kugirirwa umumaro n’ubutumwa bw’umuburo mu ntangiriro y’amateka yabo….

Dambudziko remari ra1837 muUnited States rakanga riri chiitiko chakaoma chakakonzerwa nokusangana kwezvinhu zvoupfumi, mitemo, nemabasa okufungidzira emusika.

Umfutamariro w’Ubucuruzi bw’Ubwihimbahiro: Mu myaka yabanje kugera ku wa 1837, habaye ukwiyongera gukabije kw’ubucuruzi bw’inyungu zishingiye ku kwibwira no gushora imari, bwaterwaga ahanini no kwaguka kw’igihugu kijya iburengerazuba. Ugucuruza ubutaka gushingiye ku kwibwira inyungu, cyane cyane mu turere tw’imbibi two mu burengerazuba, kwatumye ibiciro by’ubutaka bizamuka birenze urugero kandi abantu bafata imyenda myinshi ikabije.

**Mkopo Rahisi na Utoaji wa Mikopo ya Kihisia:** Benki na taasisi za kifedha zilikuwa zikitoa kiasi kikubwa cha mikopo na fedha za kuazima, mara nyingi bila dhamana ya kutosha. Upatikanaji huu mwepesi wa mikopo ulichangia msisimko wa ubashiri wa kifedha na kuongeza hatari za kuyumba kwa uthabiti wa kifedha.

Kuwedzera kwakanyanyisa kwemabhanga: Mabhanga akanga achikurumidza kuwedzera mashandiro awo, kazhinji achiburitsa mari yepamapepa (manotsi emabhanga) yakawanda kupfuura mari yesimbi chaiyo (ndarama nesirivha) yavaiva nayo yekuitsigira. Maitiro aya, aizivikanwa se“wildcat banking,” akaguma nokuwandisa kwemari yaifamba-famba isina kurongeka uye isingavimbiki.

ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳ ජැක්සන්ගේ භූමිකාව: ජනාධිපති ඇන්ඩෘ ජැක්සන්ගේ ප්‍රතිපත්ති අර්බුදය තීව්‍ර වීමට දායක විය. ඔහු 1836 දී Specie Circular නිකුත් කළේය. එමඟින් රාජ්‍ය පොදු ඉඩම් මිලදී ගැනීම කඩදාසි මුදල් වෙනුවට දෘඪ මුදලින් (රන් හා රිදී) පමණක් කළ යුතු බව නියම කරන ලදී. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බැංකු නෝට්ටු දෘඪ මුදලට මාරු කරගැනීම සඳහා හදිසි තදබදයක් ඇතිවී, මූල්‍ය පීඩන හා බැංකු අසාර්ථකවීම් සිදුවිය.

Zvinhu zvePasi Rose: Dambudziko muUnited States rakakanganiswawo nemamiriro ezvehupfumi enyika dzepasi rose. Kudzikira kwehupfumi hweBritain, iyo yaiva umwe wevakuru vaibatana neUnited States mukutengeserana, kwakakonzera kuderera kwekudiwa kwezvinhu nezvinotengeswa kunze neAmerica. Izviwo zvakazokanganisa mabhizimisi eAmerica uye zvikabatsira mukuwedzera kwenhamo yezvehupfumi.

Kutya na Kukimbilia Benki: Mnamo Mei 1837, mfululizo wa mishtuko ya kifedha, ikiwa ni pamoja na kufilisika kwa benki na kubanwa kwa mikopo, ulisababisha hali ya kutishika miongoni mwa wawekezaji na wenye amana. Kutishika huko kulichochea wimbi la kukimbilia benki na kubanwa kwa mikopo kwa kiwango kikubwa.

Kupunguka kwa Kiasi cha Fedha Kilichopo: Benki ziliposhindwa na mikopo kuwa migumu kupatikana, kiasi cha fedha kwa jumla katika uchumi kilipungua kwa kiwango kikubwa. Kupungua huku kwa kiasi cha fedha kulizidisha matatizo ya kiuchumi na kuimarisha mdororo wa uchumi. Muunganiko wa mambo haya ulisababisha kuzorota kwa uchumi kwa kiwango kikubwa, kukiwa na kufeli kwa benki, ukosefu wa ajira, kupungua kwa matumizi ya walaji, na mdororo mkuu wa uchumi kwa ujumla.

“Hatina chinhu chokutya pamusoro peramangwana, kunze kwekunge tikakanganwa nzira iyo Ishe vakatitungamirira nayo, nedzidziso yavo munhoroondo yedu yakapfuura.” Life Sketches, 196.