Kitaabka Daanyeel - Lambarka Saddexaad

Hadda waxa aynu ka hadlaynaa “toddobada jeer” ee Laawiyiintii lix iyo labaatanaad ku xusan, sida ay ugu muuqdaan kitaabka Daanyeel. Arrintani way ka qarsoon tahay kuwa doortay inay indhahooda xidhaan, laakiin way u taal kuwa doonaya inay arkaan. Waxaynu ka bilaabi doonnaa Daanyeel cutubka siddeedaad, aayadda saddex iyo tobnaad.

Aayaddu waxay ku bilaabmaysaa erayga “markaas,” waxayna samaynaysaa kala-duwanaansho u dhexeeya araggii taariikhda nebinnimada ee Daanyeel uu hadda ku arkay tobanka aayadood ee ka horreeyey. Aayadaha koowaad iyo labaad ee cutubku waxay tilmaamayaan sannaddii Daanyeel helay aragga, waxayna sidoo kale sheegeen inuu ku helay webiga Ulaay agtiisa. Laga bilaabo aayadda saddexaad ilaa aayadda laba iyo tobnaad, wuxuu “arkaa” aragga taariikhda nebinnimada. “Markaas” wuxuu “maqlaa” wada-hadal samawi ah oo ka kooban su’aal iyo jawaab. Aayadda shan iyo tobnaad, wuxuu bilaabaa inuu raadiyo waxa uu matalayay araggii taariikhda nebinnimada ee uu hadda “arkay.” Waa lama huraan in la garto kala-duwanaanshaha u dhexeeya araggii Daanyeel “arkay” aayadaha saddexaad ilaa laba iyo tobnaad, iyo wada-hadalkii samawiga ahaa ee uu “maqlay”—waayo, waa laba aragtiyood oo kala duwan.

Su’aasha ku jirta aayadda saddex iyo tobnaad waa, “Ilaa goormay ahaan doontaa riyadu?” erayga loo tarjumay “riyo” halkan waa eray Cibraani ah oo ka duwan erayga loo tarjumay “riyo” ee ku jira aayadda lix iyo tobnaad.

Iyadoo laba eray oo Cibraani ah oo kala duwan loogu turjumay erayga Ingiriisiga ah ee “vision,” “toddobada jeer” ee Laawiyiintii labaatan iyo lix, waxay noqdeen kuwo “si qarsoon ugu muuqda si cad”. Ardayda Kitaabka Quduuska ah ee ku qanacsan inay dusha sare uun ka dul maraan waxay labadan eray ee Cibraaniga ah ee kala duwan u haystaan inay yihiin isku eray, laakiin waxay sidaas ku sameeyaan khatar iyaga u gaar ah.

Waxaa naloo sheegay in “xaqiiqo kasta ay leedahay qiimeheeda iyo macnaheeda” ee ku jirta Erayga Ilaah, oo haddii aynu dooranno inaynu iska indhatirno xaqiiqada ah in ay jiraan laba eray oo Cibraani ah oo kala duwan oo loo tarjumay “aragti” cutubka siddeedaad, annaga qudheenna ayaa ka masuul ah in aynu nafteena ku ridno indha-la’aantii La’odikiya. Maahmaahdii hore waxay tidhaahdaa, “ma jiraan kuwo ka indho la’ kuwa aan doonayn inay wax arkaan.”

Ereyga “vision” waxay toban jeer ku soo baxdaa Daanyeel cutubka siddeedaad, laakiin tobankaas jeer waxay ka kooban yihiin laba eray oo Cibraani ah oo kala duwan, macnayaasha erayadaasuna isku mid ma aha. Haddii ay isku wax ka dhigan lahaayeen, Daanyeel mid keliya oo ka mid ah erayadaas buu isticmaali lahaa mid kasta oo ka mid ah tobankaas mar. Daanyeel laba eray ayuu qoray, waayo labadooduba waxay leeyihiin macnayaal u gaar ah; midna wuxuu metelaa muujin Daanyeel “arkay”, kan kalena muujin uu “maqlay”. Aayadda saddex iyo tobnaad, erayga loo tarjumay “vision” waa châzôn, wuxuuna ka dhigan yahay “aragti”, ama “muujin”, “riyo” ama “waxyi”. Anigu waxaan ugu yeedhaa “muujinta taariikhda nebiyadeed” anigoo ku salaynaya qeexiddiisa iyo sida Daanyeel u adeegsado.

Aayadda koowaad ee Daanyeel cutubka siddeedaad, Daanyeel wuxuu yidhi, “waxaa ii muuqatay waxyigii,” oo aayadda labaadna laba jeer ayuu ku sheegay inuu “waxyi ku arkay.” Dabadeed aayadda saddex iyo tobnaad, waxaa la soo qaadaa su’aasha ah, “illaa goormay ahaan doontaa waxyigu.” Adeegsiyadaas oo dhan waa erayga Cibraaniga ah “châzôn.” Markaas aayadda shan iyo tobnaad, waxaynu imanaynaa malaha xilligii ugu muhiimsanaa ee Daanyeel adeegsaday isla eraygaas, waayo wuxuu leeyahay, “markii aan anigu”…“arkay waxyigii oo aan doondoonay macnihiisa.” Ka dib markii Daanyeel arkay waxyiga châzôn, wuxuu doonayay inuu fahmo waxa uu ka dhigan yahay. Tani waa xaqiiqo miisaan weyn ku leh qarinta “toddobada wakhti” ee Laawiyiintii lix iyo labaatanaad ee cutubkan ku jira.

Wuxuu kaloo adeegsadaa erayga châzôn aayadaha toddoba iyo tobnaad iyo lix iyo labaatanaad. Erayga “vision” wuxuu ka muuqdaa toban jeer cutubka siddeedaad ee Daanyeel, erayga châzôn na wuxuu metelaa toddoba ka mid ah dhacdooyinkaas. Daanyeel wuxuu afarta jeer ee kale adeegsadaa erayga kale ee Cibraaniga ah ee loo tarjumay “vision”. Erayga kale ee Cibraaniga ahi waa mar’eh, macnihiisuna waa “muuqaal”.

Châzôn waxaa laga helaa toddoba jeer cutubka siddeedaad ee Daanyeel, mar’eh-na waxaa laga helaa afar jeer; labadooduna wadajir bay u metelaan tobanka jeer ee erayga Ingiriisiga ah “vision” uu ka muuqdo cutubka siddeedaad ee Daanyeel. Toddoba lagu daray afar waa kow iyo toban, waayo mid ka mid ah jeerarkii Daanyeel adeegsaday erayga mar’eh waxaa loo tarjumay sida uu qeexitaankiisa asaliga ahi yahay; waayo aayadda shan iyo tobnaad, markii Daanyeel “doonay macnaha” riyadii châzôn ee taariikhda nebiyadeed, waxaa “hortiisa istaagay” “wax u eg nin.” Erayga “appearance” waa mar’eh. Sidaas daraaddeed, mar’eh Daanyeel wuxuu ku adeegsaday afar jeer Daanyeel 8, waxaana hal mar loo tarjumay si waafaqsan qeexitaankiisa koowaad ee “appearance,” halka saddexda jeer ee kale loogu tarjumay “vision.”

Ma soo jeedinayo wax cambaarayn ah oo ku wajahan nimankii turjumay Kitaabka King James. Hase yeeshee, waa in la ogaadaa in aayadda saddex iyo tobnaad laga helo erayga keliya ee lagu daray Kitaabka King James (allabari), kaas oo waxyigu si cad u sheegay, “inuusan ka tirsanayn qoraalka.” Waxyigu waxa kale oo uu sii sheegay in eraygaas lagu daray uu ahaa mid “lagu daray xigmadda aadanaha.” Isla cutubkaas gudihiisa, laba eray oo Cibraani ah oo kala duwan ayaa labadaba lagu turjumay isla erayga Ingiriisiga ah. Sababta ay lama huraanka u tahay in la aqoonsado farqiga u dhexeeya labadan eray waa mid aad u qoto dheer oo muhiim ah.

Sida Daanyeel “uu u doondoonay macnaha” “ri’yada châzôn” ee uu hadda “arkay,” Masiixu wuxuu Jibriil ku amray inuu Daanyeel “fahamsiiyo” “ri’yada mar’eh” ee uu hadda “maqlay”. Daanyeel wuxuu doonayay inuu fahmo riyada taariikhda nebiyadeed, laakiin Masiixa, oo aayadda saddex iyo tobnaad lagu aqoonsaday inuu yahay Palmoni (quduuskaas gaarka ah ee hadlay), wuxuu Jibriil faray inuu Daanyeel fahamsiiyo “ri’yada mar’eh”, ee aan ahayn “ri’yada châzôn”. Aayadaha shan iyo tobnaad iyo lix iyo tobnaad, ujeeddada si cad loogu sheegay Jibriil waa inuu Daanyeel fahamsiiyo “ri’yada mar’eh”, taas oo ah erayga loo tarjumay “riyo” oo macnihiisu yahay “muuqaal,” ee aan ahayn riyada taariikhda nebiyadeed ee Daanyeel doonayay inuu fahmo. Iyadoo aan la aqoonsan hawsha loo igmaday Jibriil, “toddobada wakhti” ee Laawiyiintii labaatan iyo lix waxay ku qarsoon yihiin meel muuqata.

Aayadda lix iyo labaatanaad, labada eray ee Cibraaniga ah ee loo tarjumay “vision” waxay ku yaalliin isla aayaddaas, aayadduna waxay noqotaa mid ka mid ah furayaasha ugu waaweyn ee lagu furo runta markhaatifurka Daanyeel ee “seven times.”

Aayadda lix iyo labaatanaad, “muujintii fiidka iyo aroorrada” waa muujintii mar’eh, oo macnaheedu yahay “muuqaal”; laakiinse muujinta la doonayay in “la xidho” waa muujintii châzôn ee taariikhda nebiyadeed. Oraahda ah “fiid iyo aroorro” ayaa ah tan kala soocaysa oo aqoonsanaysa farqiga u dhexeeya labada muujin. Waxay sidaas ku samaysaa tusaale kale oo muujinaya qodobka aadamiga ah ee ku lug lahaa samaysanka Kitaabka Quduuska ah. Qodobkaas aadamiga ahi wuxuu ka koobnaa nebiyadii qoray erayada Kitaabka Quduuska ah, laakiin sidoo kale kuwii turjumay Kitaabka Quduuska ah. Kitaabka Quduuska ah, sida Masiixa oo kale, wuxuu matalaa isku-darka ilaahnimada iyo aadaminnimada. Aadaminnimadaasu waxay taariikhda ku soo degaysay tan iyo Aadan ka dib markuu dembaabay ilaa kuwii qoray oo turjumay Kitaabka Quduuska ah. Masiixa iyo Kitaabka Quduuska ahuba labaduba waa Erayga Ilaah, Erayga Ilaahna waa daahir, waayo ilaahnimada isku-darkaas ku jirtaa mar walba way ka adkaatay xaddidaad kasta oo ku jirtay jidhka.

Hadalka “fiid iyo subax” ayaa si soo noqnoqota looga helaa Erayga Ilaah, waxaana mar kasta loo tarjumaa “fiid iyo subax,” sida ay ugu qoran tahay aayadda lix iyo labaatanaad, iyo sida marar badan loogu tarjumay qisada abuurista ee Bilowgii oo si soo noqnoqota u leh, “fiidkiina iyo subaxdiina waxay ahaayeen….” Runtii, xaqiiqo kastana waxay leedahay miisaankeeda (xaqiiqadanina waa lama huraan in la fahmo), meesha keliya ee Kitaabka Quduuska ah hadalka “fiid iyo subax” aan loogu tarjumayn “fiid iyo subax” (sida ay ugu qoran tahay aayadda lix iyo labaatanaad), waa aayadda afar iyo tobnaad ee Daanyeel siddeedaad. Halkaas, oo halkaas oo keliya ah Erayga Ilaah, weedha “fiid iyo subax” waxaa loogu tarjumay si fudud “maalmo.”

Laba iyo toban aayadood dabadood, isla cutubka Daanyeel gudihiisa, weedha Cibraaniga ah ee “fiid iyo subax” waxaa loo turjumay sidii mar walba loo turjumo; laakiin aayadda tiirka dhexe iyo aasaaska Adventism-ka ah, weedhaas si fudud ayaa loogu turjumay “maalmo.” Saameyn noocee ah baa ku hoggaamisay turjubaanadii Kitaabka King James inay sameeyaan iskhilaaf sidan u muuqda? Waxay weedhan ku turjumeen aayadda lix iyo labaatanaad si waafaqsan sida ay uga muuqato meel kasta oo kale oo weedhaasi kaga jirto Kitaabka intiisa kale. Laakiin laba iyo toban aayadood ka hor aayadda lix iyo labaatanaad, aayadda afar iyo tobnaad, bini’aadannimadoodu waxay saaraysay kala-sooc gaar ah jawaabta su’aasha aayadda saddex iyo tobnaad. Oo su’aasha aayadda saddex iyo tobnaad waxaa ku jiray hal eray (allabari), kaas oo aan ahayn in Kitaabka lagu daro. Ilaah wuxuu doonayay in aayadda afar iyo tobnaad si qoto dheer oo aad u gaar ah u soo baxdo. Isagoo sidaas samaynaya, wuxuu kaloo aqoonsiiyey wixii Jibriil lagu amray inuu Daanyeel fahansiiyo.

Aayadda lix iyo tobnaad, Ciise wuxuu ku amray Gabriyel inuu Daanyeel fahamsiiyo aragtida mar’eh, inkasta oo Daanyeel uu doonayay inuu fahmo aragtida châzôn ee taariikhda nebiyadeed. Aayadda lix iyo labaatanaad waxay leedahay “araggii fiidkii iyo subaxyadii oo la sheegay” wuxuu ahaa “run.” Aragtida châzôn waxay ahayd “aragti” nebiyadeed oo la arkay, laakiin aragtida mar’eh waa la “sheegay,” maxaa yeelay waa lagu hadlay. Waxaa lagu hadlay aayadda afar iyo tobnaad markii Palmoni yidhi, “ilaa laba kun iyo saddex boqol oo fiid iyo subax; markaas ayaa meesha quduuska ah la nadiifin doonaa.” Aayadda lix iyo labaatanaad waxay adeegsanaysaa oraahda “fiidkii iyo subaxyadii,” iyadoo ku tilmaamaysa inay tahay aragtidii “la sheegay” si loo muujiyo kala duwanaanshaha u dhexeeya labada aragti ee ku jira Daanyeel cutubka siddeedaad. Aragtidii taariikhda nebiyadeed ee Daanyeel “arkay”, oo uu Daanyeel jeclaa inuu fahmo, way ka duwanayd aragtidii “la sheegay” ee Daanyeel “maqlay”. Waxaase ka sii muhiimsan, aragtidii Daanyeel “maqlay” waxay ahayd aragtidii Gabriyel loo xilsaaray inuu Daanyeel ka siiyo fahamkeeda.

Aadmiga ka qaybqaatay qorista Kitaabka Quduuska ah ayaa cutubka siddeedaad ee Daanyeel toban jeer ku diiwaangeliyey erayga “vision”, taasna markay sameeyeen waxay qariyeen kala-duwanaanta u dhexeysa riyo la “arkay” iyo riyo kale oo la “maqlay”. Sidaas markay yeeleenna, waxay mugdi geliyeen xoogga saaridda tilmaamaysa in ujeeddada Masiixu ahayd in Daanyeel uu fahmo riyadii uu “maqlay”, taasoo ka sarraysa fahamka riyadii uu “arkay”. Hadda waxaan tixgelin karnaa waxa Jibriil sameeyo si uu u guto hawshii loo igmaday.

Haddaba Gabriʼeel wuxuu hadda bilaabayaa hawshiisii ahayd inuu Daanyeel fahamsiiyo riyadii labada kun iyo saddexda boqol ee fiid iyo subax, taas oo run ah. Ugu horrayn wuxuu u sheegay in riyada taariikhda waxsii sheegidda, riyada châzôn, ay ahaan doonto “wakhtiga dhammaadka.” Dabadeed, intii Daanyeel ku jiray hurdo waxsii sheegid ah, Gabriʼeel ayaa taabtay Daanyeel oo istaajiyey si qumman. Wuxuu u sheegay, “Waxaan ku ogeysiin doonaa.”

Taasu waa wixii Palmooni (Masiixa) uu Gabri’eel ku amray inuu sameeyo, markii uu yidhi, “Gabri’eelow, ninkan fahansii riyada mar’eh ee ku saabsan fiidnimada iyo subaxyada.” Gabri’eelna wuxuu leeyahay inuu Daanyeel “ogaansiin doono waxa dhici doona dhammaadka dambe ee cadhada.” Waa taa! Halkaas ayaa ku jirta “toddobada jeer” ee Laawiyiintii lix iyo labaatan! Waxaa qarinaya isla farsamadii nebinnimada ee uu Gabri’eel nebiyada si isdaba joog ah ugu hoggaamiyey inay ka markhaati furaan oo ay ku adeegsadaan qoraalladooda! Farsamadaasu waa “xarriiq dusheed xarriiq, halkan wax yar iyo halkaas wax yar.”

Buugga “Thoughts on Daniel and the Revelation”, ee uu qoray Uriah Smith (kaas oo dhammaan Adventist-yadu, iyo xataa deriskooduba, ay tahay inay yaqaaniin), Smith wuxuu faallo ka bixinayaa aayadaha toddoba iyo tobnaad ilaa sagaal iyo tobnaad ee cutubka siddeedaad ee Daanyeel:

“Cadhada” uu Smith tilmaamayo waxay bilaabatay markii Manaseh ay reer Ashuur u kaxaysteen Baabuloon sannadkii 677 BC. Nasiibdarro, Smith wuxuu afgembigii Sidqiyaah ee 586 BC ka dhigayaa bilowga muddada “cadhada” ee aayadda sagaal iyo tobnaad. Smith si fudud ugama hadlo waxa ay ka dhigan tahay in aayaddu leedahay “dhammaadka ugu dambeeya ee cadhada.” Wuxuu ula dhaqmaa sidii ay si keliya u tahay “cadho,” hase yeeshee haddii uu jiro “dhammaadka ugu dambeeya” ee cadhada, naxwaha iyo caqligu waxay qasab ka dhigayaan in uu jiro ugu yaraan “dhammaadka ugu horreeya” ee cadhada. Smith wuu ogaa in toddobaatanka sannadood ee maxaabiisnimadu ay ka bilaabmeen weerarkii ugu horreeyey ee Nebukadnesar ku qaaday Yehooyaaqiim sannadkii 606 BC, laakiin wuxuu go’aansaday in bilowga muddada cadhadu yahay weerarkii saddexaad ee Nebukadnesar, kaas oo lagu fuliyey Sidqiyaah, boqorkii ugu dambeeyey ee Yahuudah.

Smith si sax ah buu u gartay in “cadhada” ku xusan aayadda sagaal iyo tobnaad ay tahay xilli waqti ah. Si sax ah buu muddadaas ugu aqoonsaday inay tahay tuntidda meesha quduuska ah iyo ciidanka, iyada oo waafaqsan Daniel cutubka siddeedaad aayadda saddex iyo tobnaad, wuxuuna si sax ah u aqoonsaday barta ay ku dhammaanayso inay tahay Oktoobar 22, 1844.

Smith qayb ahaan wuu saxnaa, hase yeeshee runta wuu seegay isagoo sameeyey wixii astaan u ahaa sida uu u dabaqi jiray waxsii sheegyada. Wuxuu u oggolaaday taariikhdu inay hagto fasiraaddiisa erayga waxsii sheegyada, halkii uu erayga waxsii sheegyadu ka hagi lahaa fahamkiisa taariikhda. Haddii aynu u oggolaanno Baybalka inuu qeexo taariikhda waxsii sheegyada, markaas waxaynu heli doonaa xogta saxda ah ee aynu taariikhda ugu wajihi karno.

Baybalku waxay ina baraysaa in kan nin ka adkaado, uu ninku addoonkiisa yahay.

Manaseh waxaa maxaabiis ahaan loogu kaxeeyey Baabuloon sannadkii 677 BC. Halkaas ayay ahayd meeshii Yahuudah lagaga adkaaday oo addoonnimo lagu geliyey. Tani waa barta bilowga ah ee lagu matalay labadaba shaxda 1843 iyo tan 1850, kuwaas oo Sister White ay ansixisay inay sax yihiin. Smith wuxuu ku bilaabaa ku tuntidda hoos ee Daanyeel cutubka siddeedaad, aayadda saddex iyo tobnaad, Sidqiyaah, oo ahaa boqorkii ugu dambeeyey ee Yahuudah. Sidqiyaah wuxuu ahaa dhammaadka xukun sii socday, ee ma ahayn bilowgiisa. Sister White waxay tilmaamaysaa in maxaabiisnimadii Manaseh ee Baabuloon ay ahayd “hormaris” waxa iman lahaa. “Hormaris” waa lacag-hore, wuxuuna calaamad u yahay bilowga wax-iibsasho ay raaci doonaan lacago kale.

Manaseh wuxuu calaamadeeyey “lacag-horumariska” bilaabay “habaarka” “toddobada wakhti,” kaas oo ahaa “cadhadii” ugu dambaysay, waayo “cadhadii hore” waxay durba bilaabatay markii boqortooyadii woqooyi maxaabiis ahaan loo kaxaystay 723 BC. Dabadeed markii Yehooyaaqiim la afgembiyey, oo Daanyeel maxaabiis ahaan loo kaxaystay, toddobaatankii sannadood ee maxaabiisnimada ee Yeremyaah tilmaamay waxay bilaabmeen 606 BC. Laba boqor ka dib Yehooyaaqiim, Yeruusaalem waa la burburiyey, oo boqorkii ugu dambeeyey ee dalka Yahuudah, Sidqiyaah, wuxuu daawaday iyadoo wiilashiisii hortiisa lagu laayey; dabadeed indhihii ayaa laga riday, waxaana maxbuus ahaan loogu kaxaystay Baabuloon.

Smith wuxuu xukunka horusocodka oo dhan u nisbeeyey Sidqiyaah, wuxuuna xukunkii Sidqiyaah u adeegsaday qoraalka caddaynta u ah mala-awaalkiisa. Xukunka Sidqiyaah, kaas oo ahaa “amiirka shar leh oo nijaasta ah,” wuxuu muujiyey in taajkii Yahuudah la qaadi doono ilaa Masiixu yimaado si uu boqortooyo u dhiso. Smith wuxuu yidhi, “waxay ku hoos jiraan awoodaha dunida, wayna ku sii jiri doonaan ilaa carshigii Daa’uud mar kale la taago,—ilaa Kan ah dhaxal-sugaha xaqa u leh, Masiixa, Amiirka nabadda, uu yimaado, markaasna isaga ayaa la siin doonaa.” Oktoobar 22, 1844, iyadoo la fulinayo Daanyeel cutubka toddobaad, iyo aayadaha saddex iyo tobnaad iyo afar iyo tobnaad, Masiixa, oo loo metelay Wiilka Aadanaha, wuxuu yimid Aabbaha hortiisa si uu boqortooyo u helo.

Walaal White waxay xaqiijisaa in Daanyeel cutubka toddobaad, aayadaha saddex iyo toban iyo afar iyo toban, ay rumoobeen Oktoobar 22, 1844.

Smith kama uusan ka hadlin qodobka muhiimka ah ee ah “dhammaadka ugu dambeeya ee cadhada.” Wuxuu ka fogaaday mabda’a Kitaabiga ah ee caddaynaya in Yahuudah laga adkaaday wakhtigii Manaseh, iyo in maxaabiisnimadii bilaabatay laba boqor ka hor Sidqiyaah, ay sidoo kale muujinaysay in Yahuudah horeba ugu jirtay hoos-imaatinka Baabuloon, ka hor intii aanu Sidqiyaah la kulmin masiirkiisii. Iyadoo waxyaalahan si cad looga tegey, haddana wuxuu weli yidhi, “halkan waxaa ah muddada cadhada Ilaah ee ka dhanka ah dadkiisa axdiga; muddada inta lagu jiro meesha quduuska ah iyo ciidanka lagu tuman doono.” Sidaas daraaddeed, wuxuu si toos ah ugu xidhayaa “muddada cadhada Ilaah” Daanyeel cutubka siddeedaad, iyo su’aasha ku jirta aayadda saddex iyo tobnaad ee ah “ilaa goorma.” Jawaabta ku jirta aayadda afar iyo tobnaadna waxay ahayd ilaa Oktoobar 22, 1844.

Kala firdhidda addoonsiga Baabuloon waxay ahayd taariikh horusocod ah oo bilaabatay 677 BC, kuna sii socotay ilaa 1844. Muddadaasu waxay u dhigantaa laba kun iyo shan boqol iyo labaatan sannadood, taas oo dabcan ah “toddobada wakhti” ee Laawiyiintii lix iyo labaatan. Dhammaadka muddadaas oo ku beegnaa Oktoobar 22, 1844, wuxuu Daanyeel siiyey markhaati labaad oo ku saabsan “aragtida mar’eh” ee laba kun iyo saddex boqol oo fiid iyo subax.

Jibriil waxaa loo sheegay inuu Daanyeel ka dhigo mid waxgarad ka noqda riyadaas, oo wixii Jibriil sameeyeyna waxay ahaayeen inuu bixiyo markhaati labaad oo ku saabsan taariikhda dhammaadka ee Oktoobar 22, 1844. Keliya ma ahayn inuu bixiyo markhaati labaad oo lagu adkeeyo taariikhda rumoobidda labada waxsii sheegid ee wakhtiga, balse sidoo kale, sida Smith si sax ah u tilmaamay, muddadii wakhtiga ee la xidhiidhay markhaatiga labaad ee 1844, waxaa lagu aqoonsaday aayadda saddex iyo tobnaad inay tahay muddadii meesha quduuska ah iyo ciidankuba lagu tuntay. Su’aasha ku jirta aayadda saddex iyo tobnaad waxay tahay, “Ilaa goormay ahaan doontaa riyada ku saabsan allabariga joogtada ah, iyo xadgudubka baabba’a, si meesha quduuska ah iyo ciidankaba loogu dhiibo in lagu tunto?” Muddadaas wakhtiga ahi waxay ahayd “toddobada goor” ee Laawiyiintii lix iyo labaatan.

Waxa Smith aanu arag, ama uu ka fogaaday inuu aqoonsado, waxay ahayd in “cadhada” ee aayadda sagaal iyo tobnaad ay ahayd “dhammaadka ugu dambeeya” ee cadhadaas. Haddii uu jiro “ugu dambeeya,” markaas sidoo kale waxa jira “ugu horreeya,” Danielna wuxuu qeexayaa goortii “cadhadii ugu horraysay” dhammaatay, cutubka kow iyo tobnaad. Wuxuu tilmaamayaa baabbanimada oo xukumi jirtay intii lagu jiray Qarniyadii Mugdiga, wuxuuna sheegayaa in baabbanimadu ay liibaan lahayd ilaa cadhadu ka dhammaysanto, ama ay dhammaato.

Aayadda lix iyo soddonaad waxaa si weyn loo fahmaa inay tahay aayadda rasuul Bawlos uu si sarbeeb ah u soo xigtay warqaddiisii labaad ee reer Tesaloniika.

“Ninkii dembiga” ee Bawlos, oo sidoo kale ah “wiilka halaagga,” kaas oo “iska soo hor jeeda oo is-weyneeya isagoo ka sarreysiinaya wax kasta oo Ilaah la yidhaahdo ama la caabudo,” sidoo kale waa “boqorka” “samayn doona siduu doono; oo isagu is-weynayn doonaa, oo is-magnafin doonaa isagoo ka sarreeya ilaah kasta.” Labada tuducba waxay ka hadlayaan baadariga Rooma. Daanyeel wuxuu qoray in baadarigu barwaaqaysan doono, taas oo micnaheedu yahay inuu hore u sii riixi doono, ilaa “cadhadu dhammaato.” Cadhada ku xusan aayadda lix iyo soddonaad hore ayaa loo “go’aamiyey.” Ereyga “go’aamiyey” micnihiisu waa “dhaawicid.”

Baanimnimadu waxay heshay “dhaawaceedii dilaaga ahaa” sannadkii 1798, wakhtigaasna “cadhadii hore” waa la dhammaystiray ama waa la soo afjaray. Erayga “dhammaystirid” wuxuu ka dhigan yahay in wax la soo afjaro ama joogsadaan. Dhammaadka “cadhada” ee cutubka siddeedaad, iyo aayadda sagaal iyo tobnaad, wuxuu tilmaamay dhammaadka muddadii quduuska iyo ciidanku lagu tunti lahaa. Waxay ku dhammaatay 1844, hase yeeshee “cadhadii hore” waxay ku dhammaatay 1798.

“Cadhoodii u dambaysay” waxay dhammaatay sannadkii 1844, laba kun iyo shan boqol iyo labaatan sano ka dib markii boqor Manaseh ay reer Ashuur u kaxeeyeen Baabuloon sannadkii 677 BC. “Cadhoodii kowaad” waxay dhammaatay sannadkii 1798, laba kun iyo shan boqol iyo labaatan sano ka dib markii boqortooyadii woqooyi ee Israa’iil ay reer Ashuur addoonsi u kaxeeyeen sannadkii 723 BC.

Waxaa jira wax dheeraad ah oo laga oran karo “toddobada wakhti” ee qarsoon ee ku jira kitaabka Daanyeel, arrintaasna waxaan kaga hadli doonnaa maqaalkeenna xiga.