Taariikhda Qarsoon ee Aayadda Afartan — Tirada Siddeed iyo Tobanka

Matalaadda nebiyadeed ee Islaamka, waxaynu ka helaynaa xakamaynta iyo sii-deynta Islaamka tan iyo hordhaca ugu horreeya ee Qorniinka, sida Saarah ay Ibraahim ugu qancisay inuu xakameeyo Haagaar iyo Ismaaciil.

Xataa ka hor intii aanu dhicin, sababta Haagaar loogu soo geliyey qisada nebinnimada waa in Rabbigu Saarah “ka reebay” inay ilmo dhasho.

“Furaha” Muujintii sagaalaad ee la siiyey Maxamed, oo dabadeed lagu oofiyey dagaalkii Nineweh, waxay ka dhigan tahay ka qaadista “xannibaadda” laga qaaday Islaamka wakhti kasta oo ka mid ah taariikhda nebiyadeed.

“Koritaanka iyo dhicitaanka” boqortooyadii Maxamed looma metelin in badan sidii koritaan iyo dhicitaan, balse waxaa loo metelay “sii-deyn” iyo “xannibaad.” Marka Islaam si nebiyaysan loo sii daayo, sii-dayntaasi waxaa lagu muujiyey dagaalkii Nineweh.

Bishii Luulyo 27, 1299, ayaa Cusmaan bilaabay olole ka dhacay gobolka Niikomediya, soddon iyo afar sano ka dibna wiilkiisii ayaa bilaabay go’doomin afar sano socotay oo lagu qaaday magaalada madaxda ah ee Niikomediya. Aabbuhu bilowgii, wiilkuna dhammaadkii. Dagaalku wuxuu ka bilaabmaa gobolka lagu matalay Niikomediya, wuxuuna ku dhammaadaa qabsashadii Niikomediya, oo ah magaalada madaxda u ah gobolka Niikomediya. Laga soo bilaabo 1299 ilaa 1337 waa muddo siddeed iyo soddon sano ah, oo si nebiyaysan tirada “siddeed iyo soddon” u astaan tahay sara kacid.

Boqol iyo kontonka sano ee u dhexeeya Luulyo 27, 1299 iyo Luulyo 27, 1449 waxay matalayaan muddadii horseeday aasaaskii Boqortooyadii Cuthmaaniyiinta ee hooggii labaad ee Muujintii cutubka sagaalaad. Siddeed iyo soddonka sano ee qabsashadii tartiib-tartiibka ahayd ee Nicomedia waxay ku bilaabatay aabbe (Osman) waxayna ku dhammaatay wiilkiisii (Orhan). Muddadani waxay sawiraysaa tallaabadii ugu horraysay ee koritaan tartiib-tartiib ah oo ay maamul-beeleed amiirnimo ahi ugu kacaysay heer boqortooyo.

Saadaashii Litch ee ‘38 iyo araggiisii la saxay ee ‘40 waxa ay ku jiraan bayaankiisii ugu dambeeyey, kaas oo uu qoray 1-da Agoosto, toban maalmood ka hor saadaashii la saxay. Waxay ahayd rumoobidda saadaasha taas oo dunida ku qancisay habraaca saxda ah ee wax sii sheegidda Kitaabka Quduuska ah. Soddon iyo siddeedda sannadood ee calaamadeeyey soo kaciddii Israa’iiltii qadiimiga ahayd waxa ay ku jireen labada sannadood ee ka bilaabmay gudubkii Badda Cas ilaa fallaagadii ugu horraysay ee Kaadeesh.

Caasinnimadaas waxaa loo aqoonsaday inay tahay tii ugu dambaysay ee tobanka imtixaan. Muddadii laba sannadood ahayd ee tijaabada tobanka imtixaan, oo lagu daray siddeed iyo soddonkii sannadood ee cidlada, waxay astaan u ahaayeen 1838 iyo 1840, 1840-na waxay ka koobnayd muddo toban maalmood ah.

Barta bilowga ee kor u kaca Islaamka ee uu hormuudka ka ahaa Cusmaan 27-ka Luulyo, 1299, waxay billowdaa muddo siddeed iyo soddon sano ah oo ku dhammaanaysa go’doomin afar sano ah sannadka 1337. 27-ka Luulyo, 1299, waxay ahayd tallaabadii koowaad ee laba tallaabo oo taariikhyahannadu u aqoonsadaan inay tahay barta bilowga ee kor u kaca Boqortooyadii Cuthmaaniyiinta, tallaabada labaadna waxay ahayd 1301. Labada tallaabo ee dagaalladii Nicomedia iyo Nicaea ee 1299 iyo 1301 waxay tusaale u yihiin 1838 iyo 1840. Bilowga waxsii sheegiddu wuxuu iftiiminayaa dhammaadka.

Yexesqeel toddoba iyo soddonaad, Islaamku waa farriinta dabaysha bari oo lagu neefsaday lafaha engegan ee meydadka ah si ay ugu istaagaan ciidan xoog weyn leh. Markuu yimaado farriintii Yexesqeel, kacitaanku wuu bilaabmaa, sida ay ku dhacday taariikhdii Millerite ee 1838 iyo 1840. Farriintaasu waxay timid 9/11, oo marka sharciga Axadda ee dhow imanayo la gaaro, lafahaasu waxay u istaagaan ciidan xoog weyn leh. Kor u qaadista ciidanka Ilaah sida kaniisadda guulaysata ee maalmaha ugu dambeeya waxaa lagu astaysay 1838 iyo 1840. Muddada 9/11 ilaa sharciga Axadda waxaa lagu astaysay 1840 ilaa 1844, hase yeeshee waxay sidoo kale astaysaa muddada ka bilaabmaysa December 31, 2023 ilaa kubbadaha dabka ee Nashville.

Go’doon afar sano ah oo ka dhacay bilowgii muddadii boqol iyo kontonka sannadood, taas oo horseedday afartaas sano ee ka bilaabmay dulligii Constantine kii ugu dambeeyey ee 1449 ilaa 1453, markaas oo Constantinople la hareereeyey oo dhacday. Wakhtigii wax sii sheegidda ee hooggii labaad, oo u taagnaa saddex boqol iyo sagaashan iyo kow sannadood iyo shan iyo toban maalmood, wuxuu bilaabmay 27-ka Luulyo, 1449, wuxuuna dhammaaday 11-ka Agoosto, 1840. Taariikhdaasu waxay calaamad u tahay bilowga muddo afar sannadood ah oo Sister White ay ugu yeedhay muujin ammaan badan leh oo ku saabsan awoodda Ilaah.

Islaamka waa la xannibay 11-kii Agoosto, 1840, waxaana jiray muddo afar sano ah oo la jaanqaadaysa labadaba daadinta Ruuxa Quduuska ah ee Bentakostiga, iyo soo-degista malaa’igta xoogga badan ee Muujintii siddeed iyo tobnaad, markii “dhismayaasha waaweyn” ee New York lagu dhuftay Islaamka hoogga saddexaad 9/11. 9/11 waxay calaamad u tahay bilowga wakhtiga shaabadaynta ee boqol iyo afartan iyo afarta kun. Shaabadayntu waa muddo waqti ah, dhammaadka muddada shaabadayntuna wuxuu leeyahay astaamaha bilowga muddadaas. Markii Masiixu soo degay 9/11, wuxuu tusaale u ahaa Miikaa’iil oo soo degaya si uu u soo sara kiciyo labada markhaati 31-ka Diseembar, 2023, markii ay bilaabatay muddadii ugu dambaysay ee shaabadaynta.

Furaha oo ah dagaalkii Nineweh wuxuu matalaa sii-deynno kala duwan oo Islaamka ah, kuwaas oo burburin lahaa Rooma bari sannadkii 1453. Gudaha boqol iyo kontonka sannadood ee “shan bilood” ee aayadda tobnaad, bilowga iyo sidoo kale dhammaadku waxay ka kooban yihiin muddo afar sano ah. Labadaas muddo ee afarta sano ah waxay ku xirmaan gunaanadka saddex boqol iyo sagaashan iyo kow sannadood iyo shan iyo toban maalmood, kuwaas oo calaamadeeyey muddo afar sano ah laga bilaabo 1840 ilaa 1844 markaas oo Masiixu ku iftiimin lahaa “dhulka oo dhan ammaantiisa.” Sannadkii 1844, wakhtigii nebiyadeed waa la joojiyey in la dabaqo, waayo wakhti dambe ma jiri doono.

Saddexdaas sadar ee ka kooban xilliyo afar sano ah waxay la jaanqaadaan wakhtiga shaabadaynta laga bilaabo 9/11 ilaa xeerka Axadda, waxayna sidoo kale la jaanqaadaan fraktalka 9/11 ilaa xeerka Axadda ee laga matalay laga bilaabo Diisambar 31, 2023 ilaa Islaam mar kale la sii daayo si uu u geeyo kubbadaha dabka ee Nashville.

Diocletian waa calaamadda omega ee kaniisadda Smyrna, Nero-na waa calaamadda alfa. Constantine the Great waa calaamadda alfa ee kaniisadda Pergamos, Justinian-na waa calaamadda omega.

Qaybsanaantii “sharciga ahayd” ee Rooma u kala qaybisay bari iyo galbeed (taas oo aan sii waarin) waxaa fuliyey Diocletian, halka qaybsanaantii nebiyadeed ee Rooma u kala qaybisay bari iyo galbeed uu fuliyey Constantine. Intii lagu jiray taariikhda kiniisaddii labaad ee astaanta u ahayd cadaadiska, oo ay matalayso Smyrna, Rooma si sharci ah ayaa loogu kala qaybiyey bari iyo galbeed; taariikhdii kiniisaddii saddexaad ee astaanta u ahayd tanaasulka, oo ay matalayso Pergamosna, Rooma si nebiyadeed ayaa loogu kala qaybiyey bari iyo galbeed. 293 waxay ahayd alfa, 330-na waxay ahayd oomega; May 11, 330-kiina, Constantine the Great wuxuu Constantinople u daahfuray inay noqoto caasimadda Boqortooyada.

Kaniisadda Simurna waxay ka bilaabatay Nero sannadkii 64, markii dabkii weynaa ee Rooma uu Nero u adeegsaday inuu ku silciyo Masiixiyiinta, kuwaas oo Nero ku eedeeyey inay dabka bilaabeen. Nero wuxuu calaamad u yahay bilowga silicdinta, wuxuuna tusaale u yahay silicdinta ugu dambaysa ee maalmaha ugu dambeeya. Silicdintaas ugu dambaysa waxay sii socotaa ilaa xidhitaanka wakhtiga tijaabada, marka xoogga baadarigu dhammaadkiisa yimaado, iyadoo aanu jirin cid u gargaaraysa. Sidaas daraaddeed, xilligii ugu horreeyey ee silicdintu wuxuu ku bilaabmay gubashadii Rooma, silicdintii ugu dambaysayna waxay ku dhammaanaysaa gubashada Rooma.

Smyrna waxay bilaabatay gubashadii Rooma ee sannadkii 64, waxayna dhammaatay laba boqol iyo konton sano ka dib, sannadkii 313, iyadoo lagu soo afjaray Xeerkii Milan iyo guurkii siyaasadeed ee bari iyo galbeed. Qaabka jajaban ee tobanka sano ah ee silicdilku wuxuu bilaabmay sannadkii 303, wuxuuna dhammaaday sannadkii 313 iyadoo lagu soo afjaray Xeerkii Milan iyo guurkii siyaasadeed ee bari iyo galbeed. Labaatankii sano ee ku bilaabmay kala-qaybsankii sharciyeed ee bari iyo galbeed sannadkii 293 ee uu sameeyey Diocletian waxay dhammaadeen sannadkii 313 iyadoo lagu soo afjaray guurkii siyaasadeed ee bari iyo galbeed. Heshiiskii guurka ee sannadkii 313 ee u dhexeeyey bari iyo galbeed wuxuu ku dhammaaday furriinkii sannadkii 324, markaas oo Constantine ka adkaaday Licinius oo bari ka talinayey, kana noqday kelitaliskii Rooma. Furriinkii nebinnimada ee sannadkii 324 wuxuu yimid saddex sano ka dib sharcigii ugu horreeyey ee Axadda ee sannadkii 321.

Batlamyuskii dagaalkii Raafiya wuxuu talinayey “toddoba iyo toban sannadood,” waxaana jiray “toddoba iyo toban sannadood” oo u dhexeeyey dagaalkii Raafiya iyo dagaalkii Paaniyam. Toddoba iyo tobankaas sannadood waxay astaan ahaan ula jaanqaadaan toddoba iyo tobanka sannadood ee ka bilaabma 313 ilaa 330. Labada boqol iyo kontonka sannadood ee Niroon ee Simurna waxay horseedeen toddoba iyo tobanka sannadood ee ugu horreeyey ee kaniisadda Pergamos, waxayna ku xirmaan labada boqol iyo kontonka sannadood ee ka bilaabmay amarkii saddexaad ee 457 BC, oo ah barta bilowga ee 2300-ka sannadood ee Daanyeel siddeed iyo aayadda afar iyo tobnaad, taas oo ah aasaaska iyo tiirka dhexe ee Adventism-ka. Labada markhaati ee labada boqol iyo konton sannadood waxay la jaanqaadaan labada boqol iyo kontonka sannadood ee boqortooyada lixaad ee waxsii-sheegista Kitaabka Quduuska ah, taas oo bilaabatay 1776 kuna dhammaanaysa sannadkan 2026.

Hormuudkii Adventism-ku ma ay arkin mana ay fahmin toddoba iyo tobanka sannadood ee 313 ilaa 330, waayo 1844 weli xataa ma ay fahmin arrinta Sabtida maalinta toddobaad ama maalinta qorraxda. Hase ahaatee, waxay aqoonsadeen boqol iyo kontonka sannadood ee aayadda tobnaad ee Muujintii 9, taasina waxay noqotay barta bilowga ee xilli horseeday saddex boqol iyo sagaashan iyo kow sannadood iyo shan iyo toban maalmood oo ku dhammaaday Agoosto 11, 1840. Fahamkaas wuxuu soo saaray “muujin weyn oo xoogga Ilaah ah.”

Dagaalkii Nineweh wuxuu bixiyaa barta tixraaca ee nebiyannimada si loo waafajiyo markhaatiyada boqortooyadii Rooma, boqortooyooyinkii Rooma bari iyo galbeed, iyo Rooma baabawi ah, marka loo eego taxanaha dhacdooyinka wakhtiga dhammaadka. Sidaas darteed, dagaalkii Nineweh waa furaha si buuxda u iftiiminaya markhaatiyada nebiyannimo ee kala duwan ee Rooma; oo sida ku xusan aayadda afar iyo tobnaad ee Daanyeel kow iyo tobnaad, waa Rooma tan dejisa muujintii. Furaha isu keenaya khadadkaas waa dagaalkii Nineweh.

Maqaalkeenna xiga waxaan ku bilaabi doonnaa inaan isu keenno shantii maqaal ee hore ee ka hadlayay hoogagga ku qoran Muujintii sagaal.