“Furaha” matalaya dagaalkii Nineweh ee ku jira cutubka sagaalaad ee Muujintii wuxuu ku rumoobay taariikh horseedday marxalad isbeddel ah, taas oo, dabcan, ah waxa fure sameeyo. Waxaan ku doodayaa in dagaalkii Nineweh uusan ahayn oo keliya furihii taariikhiga ahaa ee calaamadeeyey soo-ifbixitaankii Islaamka, balse uu sidoo kale yahay fure waxsii-sheegiseed. Dhaqdhaqaaqyada waxsii-sheegiseed ee dagaalkaas ayaa dhammaan taxanayaasha boqortooyooyinka ku jira waxsii-sheegidda Kitaabka Quduuska ah, sida loogu soo bandhigay Daanyeel iyo Muujintii, waafajinaya cutubka kow iyo tobnaad ee Daanyeel. Marka ay sidaas samaynayaan, waxay boqortooyooyinkaas oo dhan u saamaxayaan inay marag u furaan lixda aayadood ee ugu dambeeya cutubka kow iyo tobnaad ee Daanyeel, iyo tan ka sii muhiimsan—inay shaabadda ka qaadaan taariikhda dibadeed ee qarsoon ee aayadda afartanaad.
Oo waxaan ku siin doonaa furayaasha boqortooyada samada; oo wax kasta oo aad dhulka ku xidho waxay ku xidhnaan doonaan samada; oo wax kasta oo aad dhulka ku furto waxay ku furnaan doonaan samada. Matayos 16:19.
Sii-daynta iyo Kacitaanka Boqortooyada Maxamed
Dagaalkii Nineweh ee sannadkii 627 wuxuu calaamadeeyey bilowgii tobankii sannadood ee ugu dambeeyey awooddii Faaris, taas oo lagu jebiyey xeeladdii Rooma oo ay wehelisay ceeryaamo ku timid qaddarka Ilaah. Wuxuu calaamadeeyey bartii isbeddelka ee ay ciidamadii faraha badnaa ee Islaamka ee Maxamed bilaabeen inay soo xoogaystaan. Dagaalku wuxuu meesha ka saaray xannibaad hore u jirtay, xannibaad aragti ahaan sii jiri lahayd haddii Rooma iyo Faaris labaduba ay sii haysan lahaayeen xooggoodii. Midkoodna xooggiisii ma sii haysan.
Xakamayn iyo Sii-deyn
Matalaadda nebiyadeed ee Islaamka, waxaynu ka helaynaa xakamaynta iyo sii-deynta Islaamka tan iyo hordhaca ugu horreeya ee Qorniinka, sida Saarah ay Ibraahim ugu qancisay inuu xakameeyo Haagaar iyo Ismaaciil.
Markaasaa Saaray waxay Aabraam ku tidhi, Dulmigeygu korkaaga ha ahaado; anigu addoontaydii ayaan laabtaada geliyey; oo markay aragtay inay uuraysatay ayaan quudhsanay indhaheeda; Rabbigu ha kala xukumo aniga iyo adiga. Laakiinse Aabraam wuxuu Saaray ku yidhi, Bal eeg, addoontaadu gacantaaday ku jirtaa; waxaad kula samee wax alla wixii kula wanaagsan. Oo markay Saaray si adag ula dhaqantay, ayay iyada ka carartay. Bilowgii 16:5, 6.
Xataa ka hor intii aanu dhicin, sababta Haagaar loogu soo geliyey qisada nebinnimada waa in Rabbigu Saarah “ka reebay” inay ilmo dhasho.
Haddaba Saaray oo ahayd naagtii Aabraam carruur uma ay dhalin; waxayna lahayd addoonad dumar ah oo Masri ah, magaceeduna wuxuu ahaa Haagaar. Markaasaa Saaray waxay Aabraam ku tidhi, Bal eeg hadda, Rabbigu wuu iga xanibay dhalmada; waan ku baryayaaye, addoonaddayda u gal; waxaa laga yaabaa inaan iyada carruur kaga helo. Oo Aabraamna codkii Saaray buu dhegaystay. Bilowgii 16:1, 2.
“Furaha” Muujintii sagaalaad ee la siiyey Maxamed, oo dabadeed lagu oofiyey dagaalkii Nineweh, waxay ka dhigan tahay ka qaadista “xannibaadda” laga qaaday Islaamka wakhti kasta oo ka mid ah taariikhda nebiyadeed.
“Malaa’iguhu waxay xajinayaan afarta dabaylood, kuwaas oo loo matalay sida faras cadhaysan oo doonaya inuu iska furfuro oo ku cararo oogada dhulka oo dhan, isagoo jidkiisa ku sida halaag iyo dhimasho.” Manuscript Releases, volume 20, 217.
“Koritaanka iyo dhicitaanka” boqortooyadii Maxamed looma metelin in badan sidii koritaan iyo dhicitaan, balse waxaa loo metelay “sii-deyn” iyo “xannibaad.” Marka Islaam si nebiyaysan loo sii daayo, sii-dayntaasi waxaa lagu muujiyey dagaalkii Nineweh.
Keliya Belaayada Oo Keliya
Toddobada buunood, buunanka hoogga ee Islaamka oo keliya ayaa taariikhda ku fidsan iyaga oo ah awood joogto ah, laga soo bilaabo markii ugu horraysay ee ay soo galeen taariikhda waxsii sheegista ilaa dhammaadka muddada imtixaanka. Afartii buunood ee ugu horreeyey ee lagu soo rogay Roomadii Galbeedka waxaa metelay Odoacer, Genseric, Attila kii reer Hun iyo Alaric, iyaga oo sidaas astaan ugu ahaa afar awoodood oo maalmaha ugu dambeeya xukun ku fuliya hagidda Ilaah; hase yeeshee, awoodda casrigan ee u dhiganta ma aha farac si toos ah uga soo jeeda afartaas awoodood ee waagii hore. Sidaas se ma aha xaaladda buunanka hoogga. Marka uu Islaamku taariikhda soo galo, waxa uu ku sii socdaa silsilad toos ah oo sii-dayn iyo xakamayn ah ilaa si buuxda loo sii daayo dhammaadka muddada imtixaanka. Marka laga hadlayo buunanka hoogga, “furaha” ‘sii-daynta’ waxa calaamad u ah dagaalkii Nineveh.
Nikomediya iyo Luulyo 27, 1299
Hormuudkii waxay si sax ah u aqoonsadeen in 27-kii Luulyo 1299 ay ahayd bilowga muddo boqol iyo konton sano ah oo ku dhammaatay 27-kii Luulyo 1449, taariikhdaas oo iyaduna bilow u ahayd muddo saddex boqol iyo kow iyo sagaashan sano iyo shan iyo toban maalmood ah oo ku dhammaatay 11-kii Agoosto 1840.
Maqaalkii hore, waxaan aqoonsannay go’doomintii socotay 1333 ilaa 1337 ee Suldaan Orhan Gazi (ina Osman I, aasaasihii imaaraaddii Cusmaaniyiinta) ku soo rogay Nicomedia, markii uu go’doomiyey magaalada muhiimka ah ee Nicomedia ee ka tirsanayd Byzantine. Go’doomintaasi waa gunaanadka dagaalkii ka dhanka ahaa Nicomedia ee uu aabbihii Osman bilaabay. Boqolka iyo kontonka sannadood ee Muujintii cutubka sagaalaad, aayadda tobnaad, waxay bilaabmeen 27-kii Luulyo, 1299, maaddaama taariikhdaasi tahay bilowga waxsii-sheegidna, waa in la xuso taariikhda la xiriirta maalintaas bilowga ah. Osman I (aasaasihii qoyska boqortooyada Cusmaaniyiinta) wuxuu ahaa aabbihii Suldaan Orhan Gazi, wuxuuna 27-kii Luulyo, 1299, guushii muhiimka ahayd ee xilliyadii hore ka gaaray Boqortooyadii Byzantine, Dagaalkii Bapheus, kaas oo ka dhacay gobolka Nicomedia, meel u dhow magaalada Nicomedia, oo ahayd magaalo madax aad muhiim ugu ah taariikhda Roomaanka iyo taariikhdii hore ee Byzantine.
Aabbaha iyo Wiilka
27-kii Luulyo 1299-kii, ciidammadii Osman waxay jabiyeen ciidan Byzantine ah oo uu hoggaaminayey guddoomiye maxalli ah. Dagaalkaas waxaa loo arkaa mid ka mid ah guulihii ciidan ee waaweynaa ee ugu horreeyey ee Osman uu si madax-bannaan u gaaray, ka dib markii uu bilaabay inuu awooddiisa ku adkeeyo Bithynia (waqooyi-galbeed ee Anatolia). Waxa uu astaan u ahaa tallaabo muhiim ah oo looga gudbay beylik yar oo Turki ah (maamul qabiileed uu amiir xukumo), looguna gudbay awood soo koraysa oo ugu dambayntii ku loollami lahayd dhulalka Byzantine isla markaana qabsan lahayd. Taariikhdaasi waxay astaan u tahay bilowga xilli koboc u ahaa Islaamka, kaas oo ugu dambayntii horseeday aasaaskii Boqortooyadii Cusmaaniyiinta markii ay Constantinople dhacday sannadkii 1453. Osman wuxuu adeegsan jiray dagaalyahanno ghazi ah (duullaan-qaadayaal xuduudeed oo ay dhiirrigelinayso diinta Islaamku), halkaas ayayna ka bilaabatay in dagaalyahannadii xuduudaha ee ghazi loo habeeyo ciidan ka nidaamsan, kaas oo si tartiib-tartiib ah u kobcayey xilligii Osman iyo dabadeed xilligii wiilkiisa Orhan. Waxyaabaha kale ee muhiimka ah ee dhaxalkii uu Osman ka tagay waxaa ka mid ah inuu Islaamka u suurtageliyey inuu hanti sii haysto, taas oo ka duwanayd dagaalladii dagaalyahannada ghazi, kuwaas oo xeeladahoodii aan nidaamsanayn ee ku dhisnaa weerar iyo ka-carar ay u reebi jireen oo keliya qaniimada guulahooda, balse aanay marnaba u reebi jirin wax dhul ah.
Bishii Luulyo 27, 1299, ayaa Cusmaan bilaabay olole ka dhacay gobolka Niikomediya, soddon iyo afar sano ka dibna wiilkiisii ayaa bilaabay go’doomin afar sano socotay oo lagu qaaday magaalada madaxda ah ee Niikomediya. Aabbuhu bilowgii, wiilkuna dhammaadkii. Dagaalku wuxuu ka bilaabmaa gobolka lagu matalay Niikomediya, wuxuuna ku dhammaadaa qabsashadii Niikomediya, oo ah magaalada madaxda u ah gobolka Niikomediya. Laga soo bilaabo 1299 ilaa 1337 waa muddo siddeed iyo soddon sano ah, oo si nebiyaysan tirada “siddeed iyo soddon” u astaan tahay sara kacid.
Haddaba kac, ayaan idhi, oo ka gudba dooxada Sered. Oo waannu ka gudubnay dooxada Sered. Oo wakhtigii aan kaga soo soconnay Qaadeesh Barneeca ilaa aannu ka soo gudubnay dooxada Sered wuxuu ahaa siddeed iyo soddon sannadood; ilaa jiilkii oo dhan ee raggii dagaalyahannada ahaa uu ka dhammaaday xerada dhexdeeda, sidii Rabbigu ugu dhaartay iyaga. Sharciga Kunoqoshadiisa 2:13, 14.
Boqol iyo kontonka sano ee u dhexeeya Luulyo 27, 1299 iyo Luulyo 27, 1449 waxay matalayaan muddadii horseeday aasaaskii Boqortooyadii Cuthmaaniyiinta ee hooggii labaad ee Muujintii cutubka sagaalaad. Siddeed iyo soddonka sano ee qabsashadii tartiib-tartiibka ahayd ee Nicomedia waxay ku bilaabatay aabbe (Osman) waxayna ku dhammaatay wiilkiisii (Orhan). Muddadani waxay sawiraysaa tallaabadii ugu horraysay ee koritaan tartiib-tartiib ah oo ay maamul-beeleed amiirnimo ahi ugu kacaysay heer boqortooyo.
Muddada boqol iyo kontonka sano ah ee ka bilaabmaysa 27-kii Luulyo, 1299, kuna dhammaanaysa 27-kii Luulyo, 1449, waxaa ku jirta go’doomin afar sano socotay oo calaamad u ah dhammaadka siddeed iyo soddonka sano. Qabsashada Nicomedia waxaa bilaabay Osman, oo ahaa aabbaha, waxaana lagu soo afjaray go’doomin afar sano socotay, laga bilaabo 1333 ilaa 1337—go’doomin uu fuliyey wiilkii Osman.
Markii ay boqol iyo kontonkii sano dhammaadeen 27-kii Luulyo 1449, imbaraadoorkii Bisantiin, Constantine-kii kow iyo tobnaad, ama Constantine-kii ugu dambeeyey ee Roomadii Bari, wuxuu Turkida ka dalbaday oggolaansho uu carshiga ku fuulo. Laga soo bilaabo taariikhdaas ilaa qabsashadii Constantinople waxaa u dhexeeyey afar sano. Afartaas sano waxay ku dhammaadeen go'doomintii Constantinople, Constantine-kii ugu dambeeyeyna wuxuu ku dhintay go'doomintaas. Soo xoogaysigii Islaamka waxaa matalaya siddeed iyo soddonkii sano ee ugu horreeyey ee waxsii-sheegiddii boqolka iyo kontonka sano, taas oo ku dhammaatay go'doomin afar sano socotay. Markii ay boqol iyo kontonkii sano dhammaadeen, Islaamku wuxuu soo xoogaystay ilaa heer ay Roomadii Bari ku bahdilantay awooddii ay Turkidu markaas lahaayeen. Afar sano kaddib bahdilkii 27-kii Luulyo 1449, sannadkii 1453, Constantinople waxaa lagu qabsaday go'doomin. Dhammaadka siddeed iyo soddonkii sano ee ugu horreeyey waxaa astaan u ah go'doomin, aasaaskii Boqortooyadii Cusmaaniyiintana waxaa astaan u ah go'doomin.
38 iyo 40
Tirada siddeed iyo soddon, marka loo eego macnaha astaaneed ee uu Muuse ku soo bandhigay kitaabka Sharciga Kunoqoshadiisa, waxay u taagan tahay siddeed iyo soddonkii sano ee ugu dambeeyey xukunkii ahaa in afartan sano cidlada lagu warwareego. Sidaas darteed, tirada siddeed iyo soddon, astaan ahaan, waxay xiriir la leedahay tirada afartan. Osman wuxuu qabsaday dhulka Nicomedia 27-kii Luulyo, 1299, siddeed iyo soddon sano kaddibna wiilkiisii ayaa qabsaday caasimaddii dhulkaas. Dhulka iyo caasimadda labadaba waxaa la oran jiray Nicomedia. Taariikhyahannadu waxay dagaalkan u aqoonsadaan tallaabadii ugu horreysay ee ‘labadii’ tallaabo ee tilmaamaya bilowgii ugu horreeyey ee soo ifbaxa Boqortooyadii Cusmaaniyiinta. Tallaabada labaad ee taariikhdu tilmaamayso waa dagaalkii Nicaea ee 1301. Halkaas ayuu Osman, oo ahaa aabbaha, ku qabsaday dhulka la oran jiray Nicaea, sannadkii 1331-na, soddon sano kaddib, wiilkiisii ayaa qabsaday magaalada caasimadda ahayd ee la oran jiray Nicaea, oo hore u ahayd caasimad Roomaan ah.
Marka laga hadlayo sannadkii 1299 iyo dagaalkii Nicomedia, oo ahaa tallaabadii koowaad ee laba tallaabo, tallaabadii labaad waxay timid laba sano kaddib, sannadkii 1301. Sannadka 1299 wuxuu astaan u yahay siddeed iyo soddon, laba sano kaddibna (afartan), dhulka Nicaea waxaa qabsada aabbaha. Xiriirrada siddeed iyo soddonka iyo afartanka ee ku saabsan Israa’iiltii hore oo u kacday inay qabsato dhulkii loo ballanqaaday waxaa matalaya 27-kii Luulyo, 1299, iyo 1301. Labadaas tallaabo ee ugu horreeyey ee kor u kaca Islaamka waxaa lagu gartaa ololeyaal ciidan oo ku bilaabma aabbaha oo qabsada dhulka, kuna dhammaada wiilka oo qabsada caasimadda dhulkaas. Markii la qabsaday labada caasimadood, waxaa lagu qabsaday go’doomin. Labada caasimadoodba waxay mar uun ahaayeen caasimadaha Rooma Bari.
27-ka Luulyo, 1299, iyo 1301 waxay ku soo gebagaboobayaan 11-ka Agoosto, 1840, iyaga oo matalaya taariikhdii sannadkii 1838, markii Litch uu markii ugu horraysay daabacay aragtidiisa iyo saadaashiisa ku aaddan waxsii sheegiddii muddada saddex boqol iyo kow iyo sagaashan sano iyo shan iyo toban maalmood ahayd, taas oo ugu dambayntii rumoobi lahayd 11-ka Agoosto, 1840. Labadii tallaabo ee ay raacayaashii Miller sare ugu kaceen waxay ahaayeen sannadihii 1838 iyo 1840.
“Sannadkii 1840 rumoobiddii kale ee waxsii sheegista ayaa kicisay xiise baahsan. Laba sano ka hor, Josiah Litch, oo ka mid ahaa wadaaddadii hormuudka ka ahaa wacdinta Imaatinka Labaad, ayaa daabacay fasiraad ku saabsan Muujintii 9, isagoo sii sheegayay dhicitaanka Boqortooyada Cismaaniyiinta. Sida ku xusan xisaabtiisa, quwaddan waxay ahayd in la afgembiyo ‘sanadka Masiixiga ah ee 1840, mar bisha Ogoosto gudaheeda;’ oo maalmo yar uun ka hor rumoobiddeeda ayuu qoray: ‘Haddii la aqbalo in muddadii kowaad, 150 sano, ay si sax ah u rumoowday ka hor intii aanu Deacozes carshiga fuulin oggolaanshaha Turkiga, iyo in 391-ka sano iyo shan iyo toban maalmood ay bilaabmeen dhammaadka muddadii kowaad, markaas waxay ku ekaan doontaa 11-ka Ogoosto, 1840, markaas oo la filan karo in awoodda Cismaaniyiinta ee Constantinople la jebiyo. Aniguna waxaan rumaysanahay in sidaas lagu ogaan doono inay tahay xaalku.’—Josiah Litch, in Signs of the Times, and Expositor of Prophecy, August 1, 1840.”
“Waqtigii qudhiisa la cayimay, Turkigu, isaga oo adeegsanaya safiirradiisa, wuxuu aqbalay ilaalinta quwadihii isbahaysiga ahaa ee Yurub, sidaas darteedna wuxuu isu geliyey gacanta maamul ee quruumaha Masiixiyiinta ah. Dhacdadu si buuxda ayay u oofisay wax sii sheegidda. Markii arrintaas la ogaaday, dad aad u badan ayaa ku qancay saxnaanta mabaadi’da fasiraadda waxsii sheegidda ee uu qaatay Miller iyo saaxiibbadiis, waxaana dhaqdhaqaaqii imaatinka la siiyey dardar yaab leh. Rag aqoon iyo mansab leh ayaa Miller kula midoobay wacdinta iyo daabicidda aragtiyihiisa, intii u dhexaysay 1840 ilaa 1844-na shaqadu si degdeg ah ayay u fidday.” The Great Controversy, 334, 335.
Saadaashii Litch ee ‘38 iyo araggiisii la saxay ee ‘40 waxa ay ku jiraan bayaankiisii ugu dambeeyey, kaas oo uu qoray 1-da Agoosto, toban maalmood ka hor saadaashii la saxay. Waxay ahayd rumoobidda saadaasha taas oo dunida ku qancisay habraaca saxda ah ee wax sii sheegidda Kitaabka Quduuska ah. Soddon iyo siddeedda sannadood ee calaamadeeyey soo kaciddii Israa’iiltii qadiimiga ahayd waxa ay ku jireen labada sannadood ee ka bilaabmay gudubkii Badda Cas ilaa fallaagadii ugu horraysay ee Kaadeesh.
Maxaa yeelay nimankaas oo dhan oo arkay ammaantayda iyo mucjisooyinkaygii aan ku sameeyey Masar iyo cidlada, oo haddana tobankan jeer i tijaabiyey oo aan codkayga dhegaysan, hubaal ma ay arki doonaan dalkii aan ugu dhaartay awowayaashood; oo midkoodna kuwii iga cadhaysiiyey ma arki doono. Tirintii 14:22, 23.
Caasinnimadaas waxaa loo aqoonsaday inay tahay tii ugu dambaysay ee tobanka imtixaan. Muddadii laba sannadood ahayd ee tijaabada tobanka imtixaan, oo lagu daray siddeed iyo soddonkii sannadood ee cidlada, waxay astaan u ahaayeen 1838 iyo 1840, 1840-na waxay ka koobnayd muddo toban maalmood ah.
Barta bilowga ee kor u kaca Islaamka ee uu hormuudka ka ahaa Cusmaan 27-ka Luulyo, 1299, waxay billowdaa muddo siddeed iyo soddon sano ah oo ku dhammaanaysa go’doomin afar sano ah sannadka 1337. 27-ka Luulyo, 1299, waxay ahayd tallaabadii koowaad ee laba tallaabo oo taariikhyahannadu u aqoonsadaan inay tahay barta bilowga ee kor u kaca Boqortooyadii Cuthmaaniyiinta, tallaabada labaadna waxay ahayd 1301. Labada tallaabo ee dagaalladii Nicomedia iyo Nicaea ee 1299 iyo 1301 waxay tusaale u yihiin 1838 iyo 1840. Bilowga waxsii sheegiddu wuxuu iftiiminayaa dhammaadka.
Nicomedia iyo Nicaea mid walba waxay xilli taariikhdeeda ka mid ah si ku-meel-gaar ah caasimad u ahayd Rooma Bari. Dabcan, Constantinople ayaa ugu dambayntii noqotay caasimadda bariga sannadkii 330, waxayna sidaas ku sii ahayd ilaa 1453. Nicomedia iyo Nicaea waxay astaan u yihiin dhicitaankii Constantinople; dhammaantoodna waxaa lagu qabsaday go’doomino Islaami ah oo lagu soo gabagabeeyey olole uu Islaamku marka hore kula wareegay gacan-ku-haynta dhulka, dabadeedna ku qabsaday magaalada caasimadda ah.
Go’doomintii ugu horraysay, oo socotay afar sano laga bilaabo 1333 ilaa 1337, waxay matalaysaa afartii sano ee laga bilaabo 1449 ilaa 1453, markii wax sii sheegiddu dhammaatay. Saddex boqol iyo kow iyo sagaashan sano iyo shan iyo toban maalmood ka dib, Islaamka ayaa la xakameeyaa iyadoo Milleriyiintu ‘soo kacayaan’ iyagoo hoos imanaya awoodda wax sii sheegidda ee lagu matalay sifooyinka ‘siddeed iyo soddon iyo afartan’, sida lagu matalay taariikhda alfa ee 27-kii Luulyo, 1299, iyo 27-kii Luulyo, 1449. Soo kacitaanka Islaamka iyo soo kacitaanka farriin-sidayaasha Ilaah ee maalmaha ugu dambeeya waxaa lagu matalayaa astaan tiro ku salaysan oo lagu dhisay xiriirka tiro ahaan u dhexeeya 38 iyo 40.
Yexesqeel toddoba iyo soddonaad, Islaamku waa farriinta dabaysha bari oo lagu neefsaday lafaha engegan ee meydadka ah si ay ugu istaagaan ciidan xoog weyn leh. Markuu yimaado farriintii Yexesqeel, kacitaanku wuu bilaabmaa, sida ay ku dhacday taariikhdii Millerite ee 1838 iyo 1840. Farriintaasu waxay timid 9/11, oo marka sharciga Axadda ee dhow imanayo la gaaro, lafahaasu waxay u istaagaan ciidan xoog weyn leh. Kor u qaadista ciidanka Ilaah sida kaniisadda guulaysata ee maalmaha ugu dambeeya waxaa lagu astaysay 1838 iyo 1840. Muddada 9/11 ilaa sharciga Axadda waxaa lagu astaysay 1840 ilaa 1844, hase yeeshee waxay sidoo kale astaysaa muddada ka bilaabmaysa December 31, 2023 ilaa kubbadaha dabka ee Nashville.
Rooma Bari
Muddada ka soo bilaabmaysa qaybintii boqortooyada ee uu sameeyey Constantine-kii Koowaad (kii Weynaa) ilaa Constantine-kii ugu dambeeyey waxay matalaysaa taariikhda wax sii sheegidda ee Roomadii Bari. Sidaa darteed, muddada wax sii sheegidda waxaa lagu asteeyaa aabbe iyo wiil wax sii sheegid ahaan ama astaan ahaan loo matalay, sida uu magacoodu muujinayo, inkastoo Constantine-kii Kow iyo Tobnaad aanu si toos ah dhiig ahaan uga soo farcamin Constantine-kii Weynaa. Constantine-kii Koowaad iyo Constantine-kii ugu dambeeyey waxaa sidoo kale wax sii sheegid ahaan loogu matalaa astaamaha alfa iyo oomeega, aabbuhuna (alfa) wuxuu Constantinople u doortay caasimadda, wiilkuna (oomeega) wuxuu ku dhintay go’doomintii markii ay Constantinople lumisay caasimadnimadii. Muddada wax sii sheegidda ee Roomadii Bari waxaa lagu asteeyaa Constantine-kii Koowaad iyo Constantine-kii ugu dambeeyey. Muddada 150-ka sano ah ee bilaabatay 27-kii Luulyo, 1299, waxaa ku jirta muddo 38 sano ah, waxayna ku dhammaanaysaa go’doomin 4 sano ah. Go’doomintaasi waxay si astaan ah u sii muujinaysay muddadii u dhexaysay 1449 iyo 1453. Duullaankii Nicomedia wuxuu ku bilaabmay qabsashadii dhul, wuxuuna ku dhammaaday qabsashadii caasimadda dhulkaas. Sida Constantine-kii Koowaad iyo Constantine-kii ugu dambeeyey oo kale, qabsashadii Nicomedia waxay ku bilaabatay aabbe (kii koowaad), waxayna ku dhammaatay wiil (kii ugu dambeeyey).
Afar sano
Go’doon afar sano ah oo ka dhacay bilowgii muddadii boqol iyo kontonka sannadood, taas oo horseedday afartaas sano ee ka bilaabmay dulligii Constantine kii ugu dambeeyey ee 1449 ilaa 1453, markaas oo Constantinople la hareereeyey oo dhacday. Wakhtigii wax sii sheegidda ee hooggii labaad, oo u taagnaa saddex boqol iyo sagaashan iyo kow sannadood iyo shan iyo toban maalmood, wuxuu bilaabmay 27-ka Luulyo, 1449, wuxuuna dhammaaday 11-ka Agoosto, 1840. Taariikhdaasu waxay calaamad u tahay bilowga muddo afar sannadood ah oo Sister White ay ugu yeedhay muujin ammaan badan leh oo ku saabsan awoodda Ilaah.
“Malaa'igta ku midoobaysa ku dhawaaqidda farriinta malaa'igta saddexaad waa inay dunida oo dhan ku iftiimisaa ammaanteeda. Halkan waxaa lagu sii sheegay hawl gaadhaysa dunida oo dhan iyo awood aan caadi ahayn. Dhaqdhaqaaqii imaatinka ee 1840–44 wuxuu ahaa muujin sharaf leh oo ka timid xoogga Ilaah; farriintii malaa'igta koowaadna waxaa la gaadhsiiyey goob kasta oo adeegyo wacdineed dunida ku taal, dalal qaarkoodna waxaa ka jiray xiisaddii diineed ee ugu weynayd ee laga markhaati kacay dal kasta tan iyo Dib-u-habayntii qarnigii lix iyo tobnaad; hase ahaatee, kuwaas waxaa ka sii weynaan doona dhaqdhaqaaqa xoogga badan ee ka dhici doona digniinta ugu dambaysa ee malaa'igta saddexaad.” The Great Controversy, 611.
Islaamka waa la xannibay 11-kii Agoosto, 1840, waxaana jiray muddo afar sano ah oo la jaanqaadaysa labadaba daadinta Ruuxa Quduuska ah ee Bentakostiga, iyo soo-degista malaa’igta xoogga badan ee Muujintii siddeed iyo tobnaad, markii “dhismayaasha waaweyn” ee New York lagu dhuftay Islaamka hoogga saddexaad 9/11. 9/11 waxay calaamad u tahay bilowga wakhtiga shaabadaynta ee boqol iyo afartan iyo afarta kun. Shaabadayntu waa muddo waqti ah, dhammaadka muddada shaabadayntuna wuxuu leeyahay astaamaha bilowga muddadaas. Markii Masiixu soo degay 9/11, wuxuu tusaale u ahaa Miikaa’iil oo soo degaya si uu u soo sara kiciyo labada markhaati 31-ka Diseembar, 2023, markii ay bilaabatay muddadii ugu dambaysay ee shaabadaynta.
Furaha oo ah dagaalkii Nineweh wuxuu matalaa sii-deynno kala duwan oo Islaamka ah, kuwaas oo burburin lahaa Rooma bari sannadkii 1453. Gudaha boqol iyo kontonka sannadood ee “shan bilood” ee aayadda tobnaad, bilowga iyo sidoo kale dhammaadku waxay ka kooban yihiin muddo afar sano ah. Labadaas muddo ee afarta sano ah waxay ku xirmaan gunaanadka saddex boqol iyo sagaashan iyo kow sannadood iyo shan iyo toban maalmood, kuwaas oo calaamadeeyey muddo afar sano ah laga bilaabo 1840 ilaa 1844 markaas oo Masiixu ku iftiimin lahaa “dhulka oo dhan ammaantiisa.” Sannadkii 1844, wakhtigii nebiyadeed waa la joojiyey in la dabaqo, waayo wakhti dambe ma jiri doono.
Oo ku dhaartay Kii nool weligiis iyo weligiis, oo abuuray samada iyo waxyaalaha ku jira, iyo dhulka iyo waxyaalaha ku jira, iyo badda iyo waxyaalaha ku jira, in wakhti dambe jiri doonin. Muujintii 10:6.
1333 ilaa 1337, 1449 ilaa 1453, 1840 ilaa 1844
Saddexdaas sadar ee ka kooban xilliyo afar sano ah waxay la jaanqaadaan wakhtiga shaabadaynta laga bilaabo 9/11 ilaa xeerka Axadda, waxayna sidoo kale la jaanqaadaan fraktalka 9/11 ilaa xeerka Axadda ee laga matalay laga bilaabo Diisambar 31, 2023 ilaa Islaam mar kale la sii daayo si uu u geeyo kubbadaha dabka ee Nashville.
Fraktaalka waxsii sheegista ee ka bilaabma 31-ka Diseembar, 2023, kuna eg kubbadaha dabka ee Nashville waxaa astaan ahaan u matalay saddex xilli oo waxsii sheegis ah oo midkiiba afar sano yahay, kuwaas oo dhammaantood la jaanqaadaya muddada shaabadaynta ee ka bilaabma 9/11 kuna eg sharciga Axadda. Sidaas darteed, afar markhaati ayaa tilmaamaya taariikhda laga bilaabo 31-ka Diseembar, 2023, ilaa weerarka Nashville, dagaalkii Nineveh ayaana ah “furaha” mid kasta oo markhaatiyadan ka mid ah. 1333, 1449, 1840 iyo 9/11 dhammaantood waxay ahaayeen baro kala-guur—“furayaal.”
“Waxa jira duruus laga baranayo taariikhdii waayihii hore; oo fiiro ayaa loo jeedinayaa kuwan, si kulli u wada gartaan in Ilaah uu maanta ku shaqeeyo isla habraacyadii uu weligiisba ku shaqayn jiray. Gacantiisa waxaa lagu arkaa shuqulkiisa iyo quruumaha dhexdoodaba hadda, si la mid ah sidii ay had iyo goorba u ahayd tan iyo markii injiilka markii ugu horraysay loogu dhawaaqay Aadan Ceeden dhexdeeda.”
“Waxaa jira waqtiyo ah meelaha rogmadka u noqda taariikhda quruumaha iyo tan kiniisadda. Maamulidda Eebbe gudaheeda, marka dhibaatooyinkan kala duwan ay yimaadaan, iftiinka waqtigaas ku habboon waa la bixiyaa. Haddii la aqbalo, horumar ruuxi ah ayaa yimaada; haddii la diido, hoos-u-dhac ruuxi ah iyo burbur baa ka dambeeya. Rabbigu eraygiisa ayuu ku muujiyey hawsha weerarka leh ee injiilka sida loo waday waagii hore, iyo sida loo wadi doono mustaqbalka, ilaa laga gaadho colaadda xidhitaanka, marka wakiillada Shaydaanku ay samayn doonaan dhaqaaqoodii ugu dambeeyey ee yaabka lahaa.” Bible Echo, August 26, 1895.
Nikomediya
Ka dib markii uu sannadkii 284 noqday imbaraadoor, Diocletian wuxuu sannadkii 293 Nicomedia u doortay caasimadda bari ee Boqortooyadii Roomaanka, markii uu si sharci ah boqortooyada ugu kala qaybiyey Bari iyo Galbeed, isaga oo aasaasay nidaamka afarta taliye ee Tetrarchy. Nicomedia waxay muddo tobannaan sannadood ah ahayd caasimadda ugu muhiimsan ee maamulka iyo milatariga ee Bariga. Constantine-kii Weynaa wuxuu u adeegsan jiray saldhig ka hor inta aanu go’aansan inuu caasimadda cusub ka dhiso magaalada u dhow ee Byzantium (oo uu sannadkii 330 u bixiyey Constantinople). Xataa ka dib markii Constantinople ay noqotay caasimadda ugu weyn, Nicomedia waxay sii ahaanaysay xarun goboleed oo weyn, iyada oo meel istaraatiiji ah kaga taallay xeebta bari ee Badda Marmara. Sidaas darteed, inkasta oo aanay ahayn caasimad joogto ah sida Rome ama Constantinople, Nicomedia waxaa si rasmi ah looga dhigay caasimadda bari intii lagu jiray xilli kala-guur oo muhiim ah oo ka mid ah taariikhda Roomaanka. Bilowga boqolka iyo kontonka sannadood, waxaa la qabsadaa caasimad ka tirsan Roomaanka Bari, dhammaadkoodana waxaa la qabsadaa caasimad ka tirsan Roomaanka Bari. Labada qabsashoba waxaa qayb ka ahaa go’doomin.
Diocletian
Imbaraadoor Diocletian ayaa Nicomedia si rasmi ah uga dhigay caasimadda bari ee Boqortooyadii Roomaanka markii uu sannadkii 293 hirgeliyey nidaamka Tetrarchy. Nidaamka Tetrarchy wuxuu ka koobnaa qaybta galbeed iyo qaybta bari ee boqortooyada, iyadoo bari iyo galbeed mid kasta uu lahaa imbaraadoor darajo sare leh (Augustus) iyo imbaraadoor darajo hoose leh (Caesar), si ay u noqdaan afar, tirada uu tilmaamayo erayga ‘tetrarchy’.
Alfa iyo Oomega
Diocletian waa calaamadda omega ee kaniisadda Smyrna, Nero-na waa calaamadda alfa. Constantine the Great waa calaamadda alfa ee kaniisadda Pergamos, Justinian-na waa calaamadda omega.
Qaybsanaantii “sharciga ahayd” ee Rooma u kala qaybisay bari iyo galbeed (taas oo aan sii waarin) waxaa fuliyey Diocletian, halka qaybsanaantii nebiyadeed ee Rooma u kala qaybisay bari iyo galbeed uu fuliyey Constantine. Intii lagu jiray taariikhda kiniisaddii labaad ee astaanta u ahayd cadaadiska, oo ay matalayso Smyrna, Rooma si sharci ah ayaa loogu kala qaybiyey bari iyo galbeed; taariikhdii kiniisaddii saddexaad ee astaanta u ahayd tanaasulka, oo ay matalayso Pergamosna, Rooma si nebiyadeed ayaa loogu kala qaybiyey bari iyo galbeed. 293 waxay ahayd alfa, 330-na waxay ahayd oomega; May 11, 330-kiina, Constantine the Great wuxuu Constantinople u daahfuray inay noqoto caasimadda Boqortooyada.
Qaybintii sharciyeed ee uu Diocletian sameeyey sannadkii 293 waxay ku burburtay dagaalkii sokeeye ee xigay, kaas oo socday ilaa laga soo saaray Wareegtadii Milan sannadkii 313. Markii la soo saaray Wareegtadii Milan, oo sharciyaysay diinta Masiixiga dhab ahaanna soo afjartay nidaamkii Tetrarchy-ga, nidaamkii afarta taliye ee si isku dubbaridan u shaqaynayey wuu burburay, waxaana ka dhashay loollan u dhexeeya laba awoodood oo waaweyn (Constantine oo Galbeedka joogay iyo Licinius oo Bariga joogay). Qaybintaas sharciyeed, oo horseedday burbur, waxay metelaysaa muddo labaatan sano ah oo u dhexaysa qaybintii hore iyo qaybintii dambe, labada qaybinba waxay soo dedejiyeen burburka nidaamka.
Kaniisadda Simurna waxay ka bilaabatay Nero sannadkii 64, markii dabkii weynaa ee Rooma uu Nero u adeegsaday inuu ku silciyo Masiixiyiinta, kuwaas oo Nero ku eedeeyey inay dabka bilaabeen. Nero wuxuu calaamad u yahay bilowga silicdinta, wuxuuna tusaale u yahay silicdinta ugu dambaysa ee maalmaha ugu dambeeya. Silicdintaas ugu dambaysa waxay sii socotaa ilaa xidhitaanka wakhtiga tijaabada, marka xoogga baadarigu dhammaadkiisa yimaado, iyadoo aanu jirin cid u gargaaraysa. Sidaas daraaddeed, xilligii ugu horreeyey ee silicdintu wuxuu ku bilaabmay gubashadii Rooma, silicdintii ugu dambaysayna waxay ku dhammaanaysaa gubashada Rooma.
Oo geesihii tobanka ahaa ee aad ku aragtay bahalka dushiisa, kuwanu waxay necbi doonaan dhilladii, oo waxay ka dhigi doonaan cidla iyo qaawan, oo waxay cuni doonaan hilibkeeda, oo dab bay ku gubi doonaan. Muujintii 17:16.
Kaniisadda Smyrna waxay bilaabatay xilligii Nero, sannadkii 64, markii Nero uu dabkii weynaa ee Rooma u adeegsaday inuu ku silciyo Masiixiyiinta, kuwaas oo Nero ku eedeeyey inay dabka huriyeen. Laba boqol iyo konton sano ka dib, waxay sannadkii 313 ku dhammaatay Wareegtadii Milan. “Wareegtadu” waa dhammaadka muddo labaatan sano ah oo ka bilaabatay qaybintii sharciyeed ee Diocletian, waxayna sidoo kale ahayd dhammaadka labadii boqol iyo kontonkii sano ee Smyrna ee ka bilaabmay xilligii Nero. Labadii boqol iyo kontonkii sano ee silcinta ee ay matalayeen kaniisadda Smyrna iyo Nero waxaa ku jiray tobankii sano ee silcintii ugu darnayd ee uu geystay Diocletian. Tobankaas sano ee silcinta ahi waxay ahaayeen nuskii dambe ee labaatankii sano ee Diocletian ee ka bilaabmay qaybintii sharciyeed ee uu boqortooyada ku sameeyey sannadkii 293. Qaybintii sharciyeed ee uu Diocletian boqortooyada bari iyo galbeed ugu qaybiyey sannadkii 293 waxaa ka bilaabmay muddo labaatan sano ah oo ka koobnayd laba xilli oo min toban sano ah.
Diocletian wuxuu si sharci ah boqortooyada ugu kala qaybiyey bari iyo galbeed, taas oo astaan u ahayd qaybintii ku jirtay wax sii sheegidda ee uu Constantine hirgeliyey. Qaybintii Diocletian waxay ahayd bari iyo galbeed, hase yeeshee waxay ka koobnayd laba taliye oo bariga ah iyo laba taliye oo galbeedka ah. Aag kasta wuxuu lahaa hal taliye oo darajada koowaad ah iyo hal taliye oo darajada labaad ah. 24-kii Febraayo 303, Diocletian wuxuu soo saaray tii ugu horreysay ee ‘wareegtooyin’ dhowr ah oo ka dhan ahaa Masiixiyiinta, taas oo calaamad u noqotay bilowgii Cadaadiskii Weynaa (oo sidoo kale loo yaqaan Cadaadiskii Diocletian), kaas oo ahaa cadaadiskii ugu darnaa uguna baahsanaa ee Masiixiyiinta loogu geystay Boqortooyadii Roomaanka.
Oo malaa'igta kiniisadda ku taal Simurna u qor; Waxyaalahan waxaa leh Kan ugu horreeya iyo Kan ugu dambeeya, oo dhintay oo haddana nool; Waan ogahay shuqulladaada, iyo dhibaatadaada, iyo saboolnimadaada, (laakiinse taajir baad tahay) oo waan ogahay cayda kuwa sheegta inay Yuhuud yihiin, iyagoo aan ahayn, balse ah sunagogga Shayddaanka. Ha ka cabsan dhibaatooyinka ku soo gaadhi doona midkoodna: bal eeg, Ibliisku wuxuu qaarkiin ku ridi doonaa xabsi, si laydiin tijaabiyo; oo waxaad dhibtoon doontaan toban maalmood: aamin noqo ilaa dhimashada, oo waxaan ku siin doonaa taajka nolosha. Kii dheg leh ha maqlo waxa Ruuxu ku leeyahay kiniisadaha; Kii guulaysta waxba kama yeeli doonto dhimashada labaad. Muujintii 2:8–11.
Cadaadiskii Weynaa wuxuu sii socday intii ay talinayeen kuwii Diocletian xilka kala wareegay (gaar ahaan Galerius) ilaa sannadkii 313, markaas oo lagu soo afjaray Wareegtadii Milan. Nero waa astaanta alfa ee cadaadiska, taas oo sii sawiraysay cadaadiskii Diocletian oo ahaa cadaadiska oomeega ee muddadii wax sii sheegista ee ay kaniisadda Smyrna matasho. Cadaadiska waxaa lagu soo afjaray guur siyaasadeed iyo heshiis dhex maray Constantine oo galbeedka ka talinayay iyo Licinius oo bariga ka talinayay. Bishii Febraayo 313, Constantine iyo Licinius waxay ku kulmeen Milan, waxayna soo saareen Wareegtadii Milan, taas oo dhigaysay in Masiixiyiinta (iyo dadka kaleba) loogu dulqaato diintooda boqortooyada oo dhan. Si uu u xoojiyo isbahaysigooda siyaasadeed, Licinius wuxuu guursaday Constantia (walaashii Constantine ee ay hal waalid wadaageen) intii kulankaasi socday ama xilli ku dhow. Guurkaasi wuxuu ahaa isbahaysi siyaasadeed oo ku dhisnaa habkii soo jireenka ahaa ee Roomaanka—wuxuuna taabbageliyay heshiiskii labada imbaraadoor, isagoo gacan ka geystay in boqortooyadu si ku meel gaar ah u xasisho kaddib sannado dagaal sokeeye ah. Isbahaysigaasi muddo dheer ma sii jirin. Constantine iyo Licinius ayaa markii dambe dagaallamay, Constantine-na wuxuu Licinius ka adkaaday sannadkii 324, isagoo noqday taliyaha keliya.
Laga soo bilaabo Nero ilaa Constantine, waxaa buuxsantay muddadii waxsii-sheegista ee Smyrna oo ahayd laba boqol iyo konton sano, sannadkii 313-na waxaa bilaabatay kaniisaddii Pergamos, kaniisaddii tanaasulka, kuna dhammaatay kaniisaddii Thyatira sannadkii 538. Labadii boqol iyo kontonkii sano ee Smyrna waxay matalayeen xilli silcin ah, dhammaadkii muddada guudna, waxaa silcintii Diocletian ku rumoobay “tobanka maalmood” (toban sano) ee Muujintii, iyadoo xilligii silcinta ugu xumaa uu matalayo fraktaal ka mid ah muddada guud. Tobanka sano waxay fraktaal u yihiin labada boqol iyo kontonka sano. Tobankaas sano waxay matalayaan omegada silcintii Nero, dhammaadkoodana kala-qaybsanaantii omega ee imbaraadooriyadda oo u kala qaybsantay bari iyo galbeed.
Guurka iyo Furriinka
Smyrna waxay bilaabatay gubashadii Rooma ee sannadkii 64, waxayna dhammaatay laba boqol iyo konton sano ka dib, sannadkii 313, iyadoo lagu soo afjaray Xeerkii Milan iyo guurkii siyaasadeed ee bari iyo galbeed. Qaabka jajaban ee tobanka sano ah ee silicdilku wuxuu bilaabmay sannadkii 303, wuxuuna dhammaaday sannadkii 313 iyadoo lagu soo afjaray Xeerkii Milan iyo guurkii siyaasadeed ee bari iyo galbeed. Labaatankii sano ee ku bilaabmay kala-qaybsankii sharciyeed ee bari iyo galbeed sannadkii 293 ee uu sameeyey Diocletian waxay dhammaadeen sannadkii 313 iyadoo lagu soo afjaray guurkii siyaasadeed ee bari iyo galbeed. Heshiiskii guurka ee sannadkii 313 ee u dhexeeyey bari iyo galbeed wuxuu ku dhammaaday furriinkii sannadkii 324, markaas oo Constantine ka adkaaday Licinius oo bari ka talinayey, kana noqday kelitaliskii Rooma. Furriinkii nebinnimada ee sannadkii 324 wuxuu yimid saddex sano ka dib sharcigii ugu horreeyey ee Axadda ee sannadkii 321.
Toddoba iyo tobanka sano ee u dhexeeya 313 iyo 330 waxay tilmaamayaan guur siyaasadeed, iyo dhammaadka silcintii ay matalayeen Smyrna iyo Nero, iyo bilowga kaniisadda tanaasulka ee ay matalaysay Pergamos. Bilowgii Pergamos ee sannadkii 313, xilligii guurka, waxaa xigay bilowgii silcintii ku bilaabatay sharcigii ugu horreeyey ee Axadda sannadkii 321. Waxaa taas xigay furriinkii wax sii sheegista ee sannadkii 324, kaas oo bariga iyo galbeedka ku mideeyey hal boqortooyo oo uu Constantine xukumayay. Lix sano ka dib, sannadkii 330, kala qaybsanaantii bari iyo galbeed ayaa mar kale u soo noqotay si wax sii sheegid ah. Toddoba iyo tobanka sano waxay matalayaan muddada alfa ee kaniisadda Pergamos, taas oo sii jiri lahayd ilaa kaniisadda Thyatira ay soo gasho taariikhda wax sii sheegista sannadkii 538. Muddadaas alfa waxay matali lahayd taariikh oomeega ah oo ku beegan dhammaadka muddada u dhexaysa 330 iyo 538. Taariikhda oomeega ee Pergamos waxay matalaysaa muddada sannadaha 496, 508 iyo 533.
Toddoba iyo Toban Sano
Batlamyuskii dagaalkii Raafiya wuxuu talinayey “toddoba iyo toban sannadood,” waxaana jiray “toddoba iyo toban sannadood” oo u dhexeeyey dagaalkii Raafiya iyo dagaalkii Paaniyam. Toddoba iyo tobankaas sannadood waxay astaan ahaan ula jaanqaadaan toddoba iyo tobanka sannadood ee ka bilaabma 313 ilaa 330. Labada boqol iyo kontonka sannadood ee Niroon ee Simurna waxay horseedeen toddoba iyo tobanka sannadood ee ugu horreeyey ee kaniisadda Pergamos, waxayna ku xirmaan labada boqol iyo kontonka sannadood ee ka bilaabmay amarkii saddexaad ee 457 BC, oo ah barta bilowga ee 2300-ka sannadood ee Daanyeel siddeed iyo aayadda afar iyo tobnaad, taas oo ah aasaaska iyo tiirka dhexe ee Adventism-ka. Labada markhaati ee labada boqol iyo konton sannadood waxay la jaanqaadaan labada boqol iyo kontonka sannadood ee boqortooyada lixaad ee waxsii-sheegista Kitaabka Quduuska ah, taas oo bilaabatay 1776 kuna dhammaanaysa sannadkan 2026.
Hormuudkii Adventism-ku ma ay arkin mana ay fahmin toddoba iyo tobanka sannadood ee 313 ilaa 330, waayo 1844 weli xataa ma ay fahmin arrinta Sabtida maalinta toddobaad ama maalinta qorraxda. Hase ahaatee, waxay aqoonsadeen boqol iyo kontonka sannadood ee aayadda tobnaad ee Muujintii 9, taasina waxay noqotay barta bilowga ee xilli horseeday saddex boqol iyo sagaashan iyo kow sannadood iyo shan iyo toban maalmood oo ku dhammaaday Agoosto 11, 1840. Fahamkaas wuxuu soo saaray “muujin weyn oo xoogga Ilaah ah.”
Hormuudkii ma aysan aqoonsan muddo labaad oo boqol iyo konton sano ah oo ku jirta Muujintii cutubka sagaalaad. Fahamkoodii aasaasiga ahaa wuxuu ka dhigan yahay saldhigga uu ku dhisan yahay “nuurka cusub” ee Muujintii cutubka sagaalaad. Nuurkaas waxaa lagu furaa “furaha” dagaalkii Nineweh. “Furahaas” wuxuu qofka barta wax sii sheegidda u suurtageliyaa inuu aqoonsado dhammaan boqortooyooyinka wax sii sheegidda Kitaabka Quduuska ah ee lagu muujiyey Daanyeel iyo Muujintii: Baabuloon, Maaday-Faaris, Giriigga, imbaraadooriyadihii Seleucid iyo Ptolemaic, iyo boqortooyadii Maxamed; waxaase ka sii muhiimsan inuu sii weyneeyo imbaraadooriyadda Rooma isaga oo aqoonsanaya kacitaanka iyo dhicitaanka aan ku koobnayn Rooma oo keliya, balse sidoo kale khuseeya boqortooyooyinka Rooma bari iyo Rooma galbeed, iyo weliba Maraykanka (nebiga beenta ah), maamulka baadariga Rooma (bahalka) iyo Qaramada Midoobay (masduulaaga). Dhammaan kacitaannada iyo dhicitaannada boqortooyooyinkani waxay markhaati u yihiin dhaqdhaqaaqyada masduulaaga, bahalka iyo nebiga beenta ah ee ugu dambayntii dunida gaadhsiinaya Harmageddoon. Dhaqdhaqaaqaas waxaa lagu muujiyey lixda aayadood ee ugu dambeeya Daanyeel cutubka kow iyo tobnaad, bilowga dhaqdhaqaaqaasna waxaa lagu muujiyey taariikhda qarsoon ee aayadda afartanaad.
Dagaalkii Nineweh wuxuu bixiyaa barta tixraaca ee nebiyannimada si loo waafajiyo markhaatiyada boqortooyadii Rooma, boqortooyooyinkii Rooma bari iyo galbeed, iyo Rooma baabawi ah, marka loo eego taxanaha dhacdooyinka wakhtiga dhammaadka. Sidaas darteed, dagaalkii Nineweh waa furaha si buuxda u iftiiminaya markhaatiyada nebiyannimo ee kala duwan ee Rooma; oo sida ku xusan aayadda afar iyo tobnaad ee Daanyeel kow iyo tobnaad, waa Rooma tan dejisa muujintii. Furaha isu keenaya khadadkaas waa dagaalkii Nineweh.
Maqaalkeenna xiga waxaan ku bilaabi doonnaa inaan isu keenno shantii maqaal ee hore ee ka hadlayay hoogagga ku qoran Muujintii sagaal.