Buugga Yoo'eel iyo Kaniisadda La'odikiya ee Toddobaadka‑Maalinta Adventistka ah - Lambarka Shan iyo Labaatan

Buugga Yoo’eel wuxuu hoggaanka kaniisadda La’oodikiyaanka ee Toddobaadka-Maalinlaha Adventist-ka ku hor keenaa markhaatiga fallaagadooda sii kordhaysay ee socotay afar qarni. Afartaas qarni waxa sidoo kale lagu muujiyey Yexesqeel cutubka siddeedaad, halkaas oo shan iyo labaatanka nin ee qarnigaas afraad ay qorraxda u sujuudaan. Sannadkii 1901, saddex iyo toban sannadood ka dib fallaagadii 1888, kaniisadda Adventist-ku waxay abaabushay guddi hoggaamiya kaniisadda.

Guddiga Fulinta ee Shirweynihii Guud ee ugu horreeyey waxaa la aasaasay intii lagu jiray dib-u-habayntii weynayd ee kalfadhigii Shirweynaha Guud ee 1901, wuxuuna ka koobnaa 25 xubnood. Tani waxay ahayd ballaarin weyn marka loo eego guddigii ka horreeyey 1901, kaas oo lahaa 13 xubnood oo keliya. Xubnuhu way sii kordheen sannadihii la soo dhaafay, laakiin Ciise had iyo jeer wuxuu dhammaadka ku aqoonsadaa bilowga. Bilowgu wuxuu ahaa 25 xubnood, iyadoo midkood ahaa hoggaamiyaha, taasoo barbar socota nidaam ka jiray meesha quduuska ah, kaas oo ka koobnaa 24 wadaaddo ah iyo hal wadaad sare.

Yahuudah iyo Sanhedriinku waa laba astaamood oo fallaagannimo ah xilligii Masiixa. Sanhedriinku wuxuu metelaa kaniisadda Laodikiya ee Adventist-ka Toddobaadka. Ka-qaybgalka Sanhedriinka ee iskutallaabta lagu qodbay Masiixa wuxuu astaan u yahay doorka Adventism-ku ku leeyahay qalalaasaha sharciga Axadda. Sanhedriinka—oo ahaa golihii sare ee Yuhuudda ee Yeruusaalem, kana koobnaa wadaaddada sare, waayeellada, iyo culimmada, isla markaana uu guddoominayay Wadaadka Sare Kayafas—wuxuu door dhexe ka ciyaaray dhacdooyinkii horseeday dhimashada Ciise.

Ka dib markii Ciise lagu qabtay Getsemane (arrin lagu soo agaasimay khiyaanadii Yuudas), habeenkii ayaa isaga loo hor keenay Sanhedrinka gurigii Kayafas. Waxay doondooneen markhaati ay isaga ku xukumaan, iyagoo keenay markhaatiyaal ku eedeeyey cay Ilaah iyo kicin fallaago.

Markii Kayafas si toos ah Ciise u weydiiyey inuu yahay Masiixa iyo in kale (ama Wiilka Ilaah), jawaabtii xaqiijinta ahayd ee Ciise, “Adigu waad tidhi,” waxay keentay in wadaadka sare ku dhawaaqo, “Cay Ilaah!” Goluhu wuxuu ku xukumay inuu mutaystay dhimasho. Maaddaama aanay, xukunka Roomaanka awgiis, lahayn awood ay ku fuliyaan xukunnada dilka ah, waxay Ciise u gacan geliyeen Bontiyos Bilaatos, taliyihii Roomaanka, iyagoo ku eedeeyey fallaagannimo si ay u helaan dil lagu fuliyo amar Roomaan ah. Iskutallaabta lagu qodbaynta dhabta ah waxaa fuliyey askar Roomaan ah oo ku hoos jiray amarka Bilaatos, laakiin taas kaddib oo keliya markii Bilaatos u gacan laabay cadaadiska wadaaddadii sare iyo dadweyne badan (kuwaas oo dalbanayey dhimashada Ciise iyo sii deynta Barabbas).

Haddii tuducani runtii ka dhigan yahay waxa uu leeyahay, markaas kuwa lagu aqoonsanayey inay “Barabbas dooranayaan” ma awoodi doonaan inay fahmaan waxa tuducani barayo. Dadkaasu waa dadka ku jira 2 Tesaloniika ee lagu siiyo marin-habaabin xoog leh, maxaa yeelay runta ma ay jeclaan. Iyadu waxay ka tidhi kuwa Barabbas doorta, “Kuwa jacaylkooda siiya hoggaamiye kasta oo aan Masiixa ahayn waxay isku arki doonaan iyagoo ku jira xukunka, jidh, naf, iyo ruuxba, ee sasabasho aad u maanka qaadda, taas oo awooddeeda awgeed nafuhu uga jeestaan maqalka runta si ay been u rumaystaan.” Kuwa Barabbas dooranayaa waxay ku hoos jiraan xukunka Shayddaanka ka hor calaamadda jidka ee iskutallaabta iyo sharciga Axadda. Xaaladdaas kuma suurtowdo sinaba inay fahmaan waxa tuducani barayo. Sidaas daraaddeed waxay soo jeedin doonaan in, “xaaladihii jiray markii Walaasha White qortay erayadan ay ahaayeen kuwo ku koobnaa taariikhdaas gaarka ah, ee aan ahayn hadda.” Waxaa laga yaabaa inay yidhaahdaan, “Waxay ka hadlayso Masiixiyadda si guud ah, tanina si toos ah uma quseyso Adventistayaasha-Maalinta Toddobaad.” Waxaas oo dhan waa hadal aan waxba ka jirin.

Dabcan, duruufihii taariikhda ee jiray markii Walaashii White ay qortay erayadaas waxay dhab ahaantii ahaayeen faallo ku saabsan taariikhdeeda gaarka ah; hase yeeshee, sida Yooxanaa ee Muujintii oo kale, marka nebi loo sheego inuu qoro, waxaa lagu amraa inuu qoro “waxyaalihii aad aragtay, iyo waxyaalaha jira, iyo waxyaalaha ahaan doona aakhiro.” Marka nebi qoro waxyaalaha jira, isla mar ahaantaana wuxuu qorayaa waxyaalaha ahaan doona.

Hoggaanka Adventism-ka waxa metelaya shan iyo labaatankii nin ee ku xusan Yexesqeel, kuwaas oo sidoo kale si nebiyad ah ula jaanqaadaya laba boqol iyo kontonkii nin ee la istaagay Qorax, Daataan, iyo Abiraam. Sidaas oo kale si weyn ayayna muhiim u tahay in kuwii fallaagoobay 1888 iyo Shirkii Guud ee Minneapolis ay Sister White ku aqoonsatay inay ku celinayeen fallaagadii Qorax, Daataan, iyo Abiraam. Sister White si toos ah ayay u baraysaa in marka malaa’igta Muujintii siddeed iyo tobnaad ay soo degto oo ay dhulka ku iftiimiso ammaantiisa, roobka dambe uu bilaabmo.

Walaal White waxay si toos ah u baraysaa in malaa’igtii Muujintii siddeed iyo tobnaad ay ku soo degtay Shirweynihii Guud ee 1888 iyadoo wadata farriimihii A. T. Jones iyo E. J. Waggoner. Markii ay joogtay shirka, waxay si aad ah uga murugootay fallaagada ilaa ay go’aansatay inay alaabteeda urursato oo ka tagto, laakiin malaa’ig baa u sheegtay inay sii joogto oo diiwaangeliso taariikhda, waayo waxay ahayd soo-noqnoqoshadii fallaagadii Qorax. Maxay malaa’igtu u doonaysay in la diiwaangeliyo, haddii aanay u ahayn markhaati maalmaha ugu dambeeya? Haddii ay markhaati u tahay maalmaha ugu dambeeya, maxay kaloo noqon kartaa, aan ka ahayn in kiniisadda La’odikiya ee Adventist-ka Maalinta Todobaad ay ku socon doonto raadadkii Sanhedriinka inta lagu jiro qalalaasaha sharciga Axadda, gaar ahaan taariikhda u horseedaysa.

Farriintii Jones iyo Waggoner waxaa loo soo bandhigay inay tahay “farriinta xaqnimada rumaysadka lagu helo, run ahaan,” “farriinta La’odikiya,” “farriinta xaqnimada Masiixa,” iyo “farriinta malaa’igta saddexaad.” Kuwa fallaagada ahu way ka horyimaadeen farriinta, sidoo kalena way diideen hoggaaminta Ruuxa Waxsii-sheegidda iyo rasuulladii la doortay ee shirka. Sister White sidoo kale waxay baraysaa in marka dhismayaasha waaweyn ee Magaalada New York la dumiyo taabashada xoogga Ilaah, markaas Muujintii 18:1–3 la oofin doono. Tan iyo 9/11 hoggaanka kaniisadda La’odikiya ee Seventh-day Adventist waxay ku celcelinayeen fallaagadii Qorax, fallaagadii 25-kii nin ee qadiimiga ahaa, fallaagadii hoggaanka ee 1888 iyo fallaagadii Sanhedriinka ee xilligii ka horreeyey iskutallaabta. 25-kaas nin waxay calaamad u yihiin wadaadnimo Leviyeed oo been-abuur ah.

Nin reer Laawi ah waa inuu jiray 25 sano markuu bilaabay inuu adeego.

Laawi wuxuu bilaabaa adeeggiisa markuu jiro shan iyo labaatan sano, wuxuuna adeegaa shan iyo labaatan sano, ilaa uu ka gaarayo konton. Rasuulka Axdiga ee Malaakii saddexaad ku xusan, wuxuu sharciyada Axadda ku jiraa isagoo daahirinaya oo weliba nadiifinaya reer Laawi, sida uu yeelay Oktoobar 22, 1844.

Tirada “25” oo astaan ahaan loo qaato, ma metesho oo keliya Lawi aaminnimo leh, laakiin waxay kaloo meteshaa Lawi been-abuur ah. Sidaa darteed “25” oo astaan ah waxay tilmaamaysaa kala-soocidda laba dabaqadood oo caabudayaal ah, ha ahaadeen bikrado xigmad leh iyo kuwo nacas ah, ido iyo riyo, sarreen iyo haramaha. Tirada shan iyo labaatanku ma aha oo keliya astaan Lawi ah, laakiin sida ay u le’eg tahay muhiimaddu, waa astaan kala-soocidda (daahirinta) Lawiyiinta. Kala-soociddaasu waxay dhacaysaa xeerka Axadda, waana mawduuc asaasi ah oo ku jira Erayga nebiyadeed ee Ilaah. Waa arrin ku habboon in Matayos cutubka shan iyo labaatanaad uu si fudud u yahay sii-wadidda wax sii sheegiddii Ciise ee ku saabsan dhammaadka dunida ee Matayos afar iyo labaatanaad.

Markii Ciise macbudka ka baxay, mar dambe kuma uu soo noqon. Aayadaha ugu dambeeya ee cutubka saddex iyo labaatanaad, Ciise wuxuu xukun ku dhawaaqay Sanhedrin-ka, xukunkuna waxaa lagu muujiyey siddeed “hoog,” sidaas darteedna waxaa lagu been-abuurayaa siddeeddii naf ee saarnaa doonnida, maalintii siddeedaad ee gudniinka, maalintii siddeedaad ee sarakicidda, siddeeddii fac ee Ibraahim laga bilaabo 430 sannadood iyo wixii ka dambeeya. Tirada been-abuurka ah ee “siddeed” waxay la jaanqaaddaa Lawiga been-abuurka ah.

Matayos cutubka laba iyo labaatanaad wuxuu ku dhammaanayaa tusaale ku saabsan xidhidda kuwa sharka leh oo xidhmooyin loo ururinayo, wuxuuna ku soo gebogeboobayaa isdhexgalkii ugu dambeeyey ee u dhexeeyey Masiixa iyo Yuhuuddii muranka badnayd. Dabadeed cutubka 24aad ayuu macbudka ka tegayaa markii ugu dambaysay, isagoo joojinaya hawlihiisii uu u hayey Israa’iiltii hore. Cutubku wuxuu ku dhammaanayaa halkii uu ka bilaabmay, isagoo ku dhawaaqaya in gurigoodii looga tegey iyaga oo madhan, oo wixii uu ugu yeedhay guriga Aabbihiis markii ugu horraysay ee uu macbudka nadiifiyey ay hadda noqdeen gurigii madhnaa ee Yuhuudda.

Cutubka 24aad, Ciise wuxuu ka jawaabi doonaa su’aalaha ku saabsan macbudka iyo burburkiisa soo dhowaanaya. Burburkaasu wuxuu ku dhici lahaa isla qarnigaas, kaas oo ahaa qarnigii abeesooyinka. Wuxuu ka tegay macbudkaas isaga oo aan mar dambe ugu soo noqon, sidaas darteed saadaallada uu halkaas ku soo bandhigayaa waxay quseeyaan Israa’iil ruuxi ah ee ma aha Israa’iil dhab ah. Marka Masiixu ka tago macbudka oo ah kaniisadda Adventist-ka Maalinta Toddobaad ee La’odikiya, sidii uu ugu sameeyey Israa’iiltii hore, isla markaas macbudka aadanaha ee boqol iyo afar iyo afartan kun waxaa weligiis lagu midayn doonaa Macbudka Ilaahnimada. Markii Ciise ka tegey macbudkii Israa’iiltii hore, wuxuu weligiis furay dadkiisii axdiga hore.

Cutubka kow iyo tobnaad ilaa cutubka laba iyo labaatanaad ee Matayos waa omega-ga xariiqda cutubyada kow iyo tobnaad ilaa laba iyo labaatanaad ee kitaabka Bilowgii. Marka xariiqdu ka bilaabato Bilowgii kow iyo tobnaad, waxay sidoo kale calaamadisaa bilowga Baabel iyo axdigii dhimashada ee Baabel, kaas oo gaadha dhammaystirkiisa omega ee Muujintii cutubka toddoba iyo tobnaad, aayadda kow iyo tobnaad, taas oo ah aayadda ku taalla bartamaha saxda ah ee aayadaha ka kooban cutubyada kow iyo tobnaad ilaa laba iyo labaatanaad. Bartamaha cutubyada kow iyo tobnaad ilaa laba iyo labaatanaad ee Bilowgii, Matayos, iyo Muujintii mid kastaa wuxuu xooga saarayaa calanka ama calankiisa been-abuurka ah. Bilowgii waxay ahayd gudniinka, Matayosna waxay ahayd Butros iyo Dhagaxa Masiixu kaniisaddiisa ku dul dhisi lahaa, Muujintiina waxay ahayd bahalka been-abuurka ah ee jiray oo jira oo soo kici doona, kaas oo ah kii siddeedaad, kan ka mid ah toddobada, ka dibna guursada masduulaagga.

Kow iyo labaatan waa calaamado lagu garto isu-geynta Ilaahnimada iyo dadnimada, taas oo ah isla arrinta uu Masiixu ku matalo qorista sharcigiisa qalbiyadeenna iyo maskaxdeenna. 11 iyo 22 waa calaamadaha axdiga boqol iyo afar iyo afartan kun. Injiilka Matayos, cutubka saddex iyo labaatanaad, wadaadnimadii beenta ahayd waxay heshay siddeed hoog; isla waqtigaasna, wadaadnimada runta ah ayaa la subkay. Wadaaddadii waxaa quduus looga dhigay toddoba maalmood, maalintii siddeedaadna waxay bilaabeen inay adeegaan.

Ma aha shil in toddobada maalmood ee quduus-ka-dhigista wadaaddada, kuwaas oo horseeday in adeeggoodu bilaabmo maalinta siddeedaad, ay ka bilaabmaan Tirintii cutubka siddeedaad iyo aayadda koowaad; waayo “81” waa astaan wadaaddada.

Cutubka saddex iyo labaatanaad wuxuu tilmaamayaa reer Laawiinta been-abuurka ah ee la muujiyo wakhtiga reer Laawiinta runta ah la shaabadeeyo. Cutubka laba iyo labaatanaad ee Matayos wuxuu ku dhammaanayaa iyadoo aan nin dambe weligiis Ciise wax su’aalo ah weydiin, dabadeedna cutubka saddex iyo labaatanaad wuxuu soo bandhigayaa siddeedda hoog, isagoo caddaynaya in muddadii tijaabada ee Sanhedrinka la xidhay, iyo in xukunkii fulinta ahaa markaas bilaabmi lahaa. Cutubka afar iyo labaatanaadna, wuxuu macbudka ku tilmaamayaa inuu yahay guriga Yuhuudda. Waa muhiim in la arko isku xigxiga cutubyada.

Cutubyada kow iyo tobnaad ilaa laba iyo labaatanaad ee Matayos waxay tilmaamayaan dhammaystirka shaabadaynta boqol iyo afar iyo afartan kun iyadoo lagu jiro macnaha axdiga Ilaah la leeyahay dad la doortay. Calaamadsiinta Palmoni ee alfa, cutubka kow iyo tobnaad, iyo calaamadsiintiisa omega, cutubka laba iyo labaatanaad, waxay ku daraan qisada ku dhex jirta cutubyada.

Cutubka saddex iyo labaatanaad waa kafaaraggudka, kaas oo ah isku-darka Ilaahnimada iyo dadnimada sida uu u metelo tirada saddex iyo labaatan. Laakiin cutubku wuxuu ka warramayaa xukunka fulinta ee haramaha, wadaadnimada been-abuurka ah, iyo reer Laawiinta been-abuurka ah. Wadaad kastaa wuxuu ahaa reer Laawi, laakiin reer Laawi kasta wadaad ma ahayn. Farcankii Laawi gudaheeda, dhiigga reer Haaruun oo keliya ayaa u qalmi jiray wadaadnimo. Baybalku wuxuu caddeynayaa in reer Laawiintu ay adeegga bilaabi jireen markay gaaraan da’da shan iyo labaatan jir, laakiin wiilashii Qohaatna waxay adeegi jireen markay gaaraan da’da soddon jir.

Lambarka “30” waxay u taagan tahay wadaaddadii ku jiray abtirsiinta Qohaad, oo ahaa wiilkii Laawi, wiilka Qohaadna wuxuu ahaa Camraam, kaas oo ahaa aabbihii Haaruun. Laawi waxaa loola jeedaa “ku dheggan ama Ilaah kula midoobay.” Qohaad waxaa loola jeedaa “lagu soo ururay hareeraha joogitaankiisa.” Camraam waxaa loola jeedaa “dad la sarraysiiyey,” Haaruunna waxaa loola jeedaa “sidaha iftiinka ama dhexdhexaadiye la sarraysiiyey.” Dhammaantood marka la isu geeyo, waxay raacaan dhaqdhaqaaq ka bilaabma Badda Cas ilaa Siinay, sidaas darteedna waxay astaan u yihiin axdiga u dhexeeya Ilaah iyo boqol iyo afar iyo afartan kun, kuwaas oo ah macbudka aadanaha ee la midooba macbudka rabbaaniga ah, marka Masiixu mar labaad gacantiisa fidiyo si uu u soo ururiyo dadka hadhay ee Isaga u ah hadhayga quduuska ah gudaheeda meeshiisa quduuska ah, halkaas oo uu markaas kor ugu qaado oo sarraysiiyo iyagoo lagu iftiimiyey Wadaadka Sare ee Samada, sida uu u iftiimiyey Shadrag, Meeshag iyo Cabednego.

Tirada “30” waxay ka dhigan tahay muddo diyaar-garow u ah wadaaddada, tirada 25-na, maadaama ay tahay da’da reer Laawi, waa in lagu dabaqaa 30, xariiqba xariiq, waayo wadaad kastaa wuxuu ahaa reer Laawi, hase yeeshee reer Laawi kastaa wadaad ma ahayn. Soddon waxay ka dhigan tahay muddadii diyaar-garowga ee bilaabatay 1989, wakhtigii dhammaadka, waxayna ku dhammaanaysaa sharciga Axadda ee Maraykanka. Tirada shan iyo labaatan, oo ah astaan u ah reer Laawi, sidoo kalena waa astaan kala-sooc u dhexeeya laba dabaqadood, marka loo eego wadaaddadana waxay tilmaamaysaa kala-sooc. Shan iyo labaatan waxay calaamadisaa kala-sooca reer Laawi iyo reer Laawi-beenka ah ee ka dhaca sharciga Axadda, waxaana iyada oo ku jirta macnaha wadaaddada runta ah iyo reer Laawiyiinta runta ah ay sidoo kale samaysaa kala-duwanaansho, hase ahaatee aan ahayn kala-sooc taban sida kan reer Laawi-beenka ah.

Qohaad wuxuu ka mid ahaa saddexda farac ee waaweyn ee reer Laawi (oo ay la jireen Gershoon iyo Merari). Farcanka wadaadnimadu si gaar ah wuxuu uga yimid Haaruun oo ka soo jeeday Qohaad. Haaruun waa faracii jiilka afraad ee Laawi, mudnaanta wadaadnimaduna waxay ku koobnayd faraciisa labka ah ee ku jiray faracan Qohaad. Reer Qohaad guud ahaan (dhammaan faraca Qohaad) waxaa la siiyey sharafta qaadista alaabta ugu quduusan, laakiin kaliya farcanka Haaruun ayaa dhab ahaan gudan karay hawlaha wadaadnimada ee meeshii allabariga iyo meesha quduuska ah. Haaruun wuxuu matalaa isla jiilka afraad ee “odayaasha” ku xusan Yoo’eel, ama “odayaasha qadiimiga ah” ee ku xusan Yexesqeel cutubka siddeedaad, kuwaas oo qorraxda u sujuuda.

Nidaamka 24-ka kooras ee is-rogroga (qaybo) ee wadaaddada loogu talagalay—iyo si la mid ah kuwii reer Laawi ee aan wadaaddada ahayn ee ka shaqayn jiray doorarka taageerada sida fannaaniinta iyo irid-joogayaasha—waxaa dejiyey Boqor Daa’uud. Daa’uud wuxuu farcankii Haaruun u habeeyey 24 kooras (qaybo) si ay ugu adeegaan hab is-rogrog ah (1 Taariikhdii 24:1–19). Daa’uud, isaga oo kaashanaya wadaaddadii Saadooq (oo ka tirsanaa farcanka Elecaasaar) iyo Axiimeleg (oo ka tirsanaa farcanka Iitaamaar), wuxuu u kala qaybiyey 24 kooxood (16 ka yimid qoyska weyn ee Elecaasaar, 8-na qoyska Iitaamaar). Saamigii adeegga loo kala horreyn lahaa waxaa lagu go’aamiyey qori-tuurnaan.

Koox kastaa waxay adeegaysay hal toddobaad (laga bilaabo Sabti ilaa Sabti), laba jeer sannadkii, waxaana intaa dheer in dhammaan kooxuhu wada adeegayeen inta lagu jiray ciidaha waaweyn (Kormaridda, Bentakostiga, Waababka). Daa’uud sidoo kale wuxuu si la mid ah u habeeyey reer Laawi ee aan wadaaddada ahayn 24 kooxood oo loogu talagalay muusigga, ilaalinta iridaha, iyo hawlo kale. (1 Taariikhdii 23–26). Nidaamkan waxaa la hirgeliyey xilligii Sulaymaan (2 Taariikhdii 8:14) wuxuuna sii socday ilaa xilligii Macbudka Labaad. Sekaryaah, aabbihii Yooxanaa Baabtiisaha, wuxuu ka tirsanaa kooxda Abiiyaah—Luukos 1:5; 1 Taariikhdii 24:10. Kala dambaynta 24-ka kooxood ee wadaaddada waxaa lagu doortay saami, Sekaryaahna wuxuu ku jiray kooxda Abiiyaah, oo ka mid ahayd afar iyo labaatanka kooxood, kana dhignayd kooxda “siddeedaad.” Sekaryaah micnihiisu waa “Ilaah wuu xusuustaa,” magaca aabbihiis Abiiyaahna micnihiisu waa “Ilaah waa aabbahay.”

Aabbaha samada joogaa wuxuu xusuustay ballanqaadkiisii ahaa inuu kicin doono rasuul jidka u sii diyaariya Masiixa. Hase yeeshee Sekaryaahna sidoo kale wuxuu la jaanqaadaa sharciga Axadda, waayo halkaas ayaa Sabtida, oo ah maalinta dadka laga rabay inay weligood xusuustaan, ay ku noqotaa imtixaankii ugu dambeeyey. Sekaryaah wuxuu matalaa wadaad ka tirsan kooxdii Abiiyaah, taas oo ah kooxda “siddeedaad.” Sekaryaah ma rumaysna farriintii malaa’igta, waxaana laga dhigaa carrab la’, ilaa dhalashada wiilkiisa Yooxanaa. Markii Yooxanaa dhasho, Sekaryaah wuxuu galaa doodda ku saabsan magaca Yooxanaa, dabadeedna wuu hadlaa. Hadalka nebiyadeed ee maalmaha ugu dambeeya waa marka Maraykanku u hadlo sida masduulaagii.

Yooxanaa Baabtiisaha wuxuu ka tirsanaa kooxdii siddeedaad ee Abiiyaah, sida uu aabbihiisna ahaa. Gudniintii Yooxanaa, maalintii siddeedaad ayaa magaciisa la beddelay. Yooxanaa Baabtiisaha wuxuu u taagan yahay kuwa wadaaddada ah, oo jiilka afraad ah, oo ku jira xiriir axdi la leh Ilaah, kaas oo magacooda beddela (La’odikiya ilaa Filadelfiya), kuna shaabadeeya calaamadda axdiga, marka Maraykanku u hadlo sida masduulaagii.

Innagu waxaannu nahay macbudka Ilaah. Khadadka nebiyadeed ee ka hadlaya macbudka waxay la hadlayaan ragga iyo dumarka si shaqsi ahaan ah, sidoo kalena si wadajir ah, waayo kaniisadda Ilaah iyaduna waa macbud. Dabcan waxaa kaloo jira macbud jannada ku yaal, waana Masiixa kan dhisa macbudka Rabbiga. Isaga ayaa aasaaska dhiga, oo dhagaxa sare ee gunaanadka saara macbudka. Marka laga eego tirada “25” inay calaamad tahay, 25 waxay ka dhigan tahay reer Laawi, kuwaas oo laga nadiifiyo (laga sooco) reer Laawi ee been-abuurka ah ee ku xusan cutubka saddexaad ee Malaakii, oo isla tuducaasna lagu daahiriyaa. Ezekiel cutubyada 40 ilaa 48 waxaa si faahfaahsan loogu sharraxay macbud calaamad ah. Biyaha nolosha ayaa macbudkaas ka soo baxa oo dhulka buuxiya.

Macbudkii Yexesqeel waa astaan-sii-sheegid ah oo nooca ugu sarreeya leh, waxaana Yooxanaa lagu amray Muujintii cutubka kow iyo tobnaad inuu cabbiro macbudka, hase yeeshee dayrka dibadda uu ka daayo. Markaan isla sidaas ku samayno macbudka Yexesqeel, waxaan ogaannaa in labada tiro ee ugu muuqda cabbirrada macbudka ku dhex jira ay matalaan wadaadnimada. 50 dhudhun waa tirada ugu cadcad, waxaana lagu celceliyey 11 jeer iyada oo ah dhererka guud ee dhisme kasta oo irid ah (Yexesqeel 40:15, 21, 25, 29, 33, 36, iwm.). 50 ayaa sidoo kale loo adeegsaday dhererada qaarkood ee derbiyada iyo qolalka (42:7–8). Waxay qeexdaa marinka buuxa ee iridda laga bilaabo iridda dibadda ilaa marinka gudaha.

25 dhudhun waa kan si cad ugu xiga kan ugu mudnaanta badan. Waxaa lagu celceliyey 10 jeer isagoo ah ballaca iyo baaxadda dhismayaasha iridda (Yexesqeel 40:13, 21, 25, 29, 30, 33, 36). Marka la isu geeyo, 50 iyo 25 waxay sameeyaan qaababka leydi ee joogtada ah ee 50 iyo 25 ee lixda iridood ee waaweyn. Isku-lammaanaantan 50 iyo 25 ayaa xukunta sharraxaadda dhismeed ee iridaha u horseeda meelaha gudaha ah. Ma jiro lammaane kale oo ku soo noqnoqda intaasi le’eg oo nidaamsan dhismaha macbudka laftiisa.

Laawiyiintii waxay hawlgelin firfircoon ku bilaabi jireen markay gaadhaan 25 sano jir (Tirintii 8:24: “kuwa shan iyo labaatan sannadood jira iyo wixii ka weynuba waa inay u galaan inay ka shaqeeyaan adeegga”). Waxay adeeggi jireen ilaa 50 sano jir (Tirintii 4:3, 39, 43; 8:25: “ilaa konton sannadood jir”). Tani waxay ka dhigaysaa si sax ah 25 sano oo adeeg firfircoon ah (50 – 25 = 25).

Sidaas awgeed, muddada shan iyo labaatanka sannadood ee adeegga reer Laawi si toos ah ayaa uga muuqata cabbirrada shan iyo labaatan iyo konton dhudhun ah ee xukuma albaabbada iyo dhismaha macbudka—waa isla goobtii ay reer Laawi ku adeegi jireen. Cabbirrada aasaasiga ah ee macbudka Yexesqeel, taas oo ah macbudka kiniisadda guulaysatay iyo boqol iyo afartan iyo afarta kun, ayaa si qaab-dhismeed ahaan ah loogu dhex naqshadeeyey isla macbudkii ay ahayd inay ku adeegaan; SIDA oo kale afartan iyo lixda koromosoom loogu dhex dhisay isla macbudka ay tahay in dadka Ilaah ku adeegaan. Palmoni wuxuu saxiixiisii saaray macbudka shakhsiga ah ee aadanaha iyo macbudka jidhka wadajirka ah ee ay tahay inuu aroosaddiisa noqdo.

Waxaannu sii wadi doonnaa qodobbadan maqaalka xiga.