Kitaabka Yoo’eel iyo Kaniisadda La’odikiya ee Seventh-day Adventist - Lambarka Kow iyo Soddon

Saddexda dhammaystir ee Masiixiga ah ee ugu dambaysa ee ku yaal Kitaabka Matayos waxay tilmaamayaan saddex qodob oo ka mid ah calaamadda jidka ee sharciga Axadda; kala firdhinta dadka Ilaah marka la joogo sharciga Axadda, sida ay u astaysan tahay kala firdhintii adhigii yaraa 22-kii Oktoobar, 1844, iyo kala firdhintii xertii marka iskutallaabta la joogo. Labada kala firdhinba waxay la jaanqaadaan sharciga Axadda. Iyadoo lala xiriirinayo Galili, oo ah astaan u taagan meel-rogid nebiyadeed, dadka ilaa sharciga Axadda ku jiray gudcurka waxaa laga yeedhi doonaa gudcurka. Dadkaasu waa adhigga kale ee Ilaah, shaqaalihii saacaddii kow iyo tobnaad oo lagu baraarujiyo arrinta muranka Sabtida inta laga yeedhayo Baabuloon. Yeedhmadooda ka soo bixidda Baabuloon waa wejiga labaad ee xukunka, kaas oo ka bilaabma guriga Ilaah, dabadeedna marka la joogo sharciga Axadda wajahaya kuwa Yeruusaalem dibaddeeda jooga.

Marka sharciga Axadda la dhaqan geliyo, roobka dambe ayaa lagu shubi doonaa aan qiyaas lahayn, oo quruumaha aan Yuhuudda ahaynna waxay arki doonaan iftiin weyn. Cadaadisku wuxuu kala firdhin doonaa kuwa aaminka ah, farriintana wuu faafin doonaa.

Xukunku wuxuu ka bilaabmaa guriga Ilaah 9/11, wuxuuna ku dhammaadaa sharciga Axadda, markaas oo xukunku u gudbo adhiga kale ee Ilaah ee ka baxsan guriga Ilaah.

Xidhitaanka xukunka reerka Ilaah wuxuu bilaabmay bishii Luulyo 2023, markii cod laga maqlay jidadkii meeshii Muuse iyo Eliyaas ay meyd ahaan u yaalleen dooxo lafaha engegan ee dhintay. Markii codkaas la maqlay, xukunku wuxuu bilaabay inuu u xidhmo reerka Ilaah, dabadeedna wuxuu u sii gudbay xagga xukunka dadka aan Yuhuudda ahayn. Buugga Matayos waxaa ku jira laba iyo toban rumoobidood oo Masiixiyeed kuwaas oo aqoonsanaya astaamaha waaweyn ee jidka ku yaal ee dhaqdhaqaaqa dib-u-habaynta ee boqolka iyo afartan iyo afarta kun. Labadaas iyo tobanka astaamood waxaa tusaale u ah Masiixa. 1989; 1996; 9/11, 2001; Luulyo 18, 2020; Luulyo 2023; 2024; Qaylada Habeenbadhka, kala-soocidda wadaaddada iyo sharciga Axadda dhammaantood waa la aqoonsaday, iyadoo 9/11 uu leeyahay markhaati gudaha ah iyo mid dibadda ah, sharciga Axadduna uu leeyahay markhaati gudaha ah oo kala firdhin ah, ka dibna laba markhaati oo muddada xukunka ee shaqaalaha saacadda kow iyo tobnaad. Sagaal astaamood oo jidka ku yaal oo ka tirsan dhaqdhaqaaqa dib-u-habaynta ee boqolka iyo afartan iyo afarta kun ayaa si toos ah loogu aqoonsaday buugga Matayos.

Matayos waa alfa-ga Axdiga Cusub, Muujintuna waa oomega-da. Matayos waa farshaxan-sare nebiyadeed oo muhiimaddiisa la shaabadeeyey ilaa maalmaha ugu dambeeya. Waxa ku jira laba-iyo-tobanka cutub ee oomega, kuwaas oo u dhigma alfa-ga Bilowgii cutubyada kow-iyo-toban ilaa laba-iyo-labaatan. Maaddaama uu alfa u yahay Muujintii, waxa uu la siman yahay xidhiidhka waxyiga ku dhisan ee u dhexeeya Daanyeel iyo Muujintii. Waxa lagu muujiyey buugaagta Daanyeel iyo Muujintii ee ku saabsan xidhiidhkooda nebiyadeed, waxa uu run ka ahaan lahaa xidhiidhka Matayos iyo Muujintii. Waxa naloo ogeysiiyey jihadaas waxa uu u dhigmi lahaa:

Buugga Matayos, isla xariiqdii wax sii sheegidda ayaa loo sii qaaday sida ku jirta kitaabka Muujintii.

Kitaabka Matayos wuxuu qaadanayaa “isla xariiqa wax sii sheegidda” sida Muujintii iyo Daanyeel, waxaana lagu gaadhsiiyey kaamilnimo kitaabka Muujintii, waayo erayga “dhammaystir” wuxuu ka dhigan yahay kaamilnimo.

Matayos, Daanyeel, iyo Muujintii waa isla buuggaas.

Waxay ila muuqatay inay muhiim tahay in waqti la qaato si kitaabka Matayos loogu dhigo macnihiisa guud, taas oo adkayn karta muhiimadda nebiyadeed ee Butros ku sugnaa Kaysariya Filibbi, ka hor intaanan daraasadda dib ugu celin kitaabka Yoo’eel. Waxaan isku dayi doonaa inaan soo koobo u kuurgalkayga kitaabka Matayos, anigoo ku dadaalaya inaan muujiyo muhiimadda nebiyadeed ee weyn ee Butros joogo Kaysariya Filibbi, taas oo ah Panium-ka ku xusan Daanyeel 11:13–15.

Kitaabka Matayos waxa lagu habeeyey saddex xarriiqood oo nebiyadeed oo kala duwan. Xarriiqda kowaad waa tobanka cutub ee ugu horreeya; xarriiqda labaadna waa laba-iyo-tobanka cutub ee xiga, kuwaas oo ay raacdo xarriiqda saddexaad oo ka kooban lix cutub. Tobanka cutub ee ugu horreeya waxay metelaan malaa’igta kowaad ee Muujintii afar iyo tobnaad, laba-iyo-tobanka cutub ee xigana waxay metelaan malaa’igta labaad ee Muujintii afar iyo tobnaad, lixda cutub ee ugu dambeyana waxay metelaan malaa’igta saddexaad ee Muujintii afar iyo tobnaad. Weli si cad uma aanan caddayn aragtidan, laakiin si fudud baa loo samayn karaa. Ka hor intaanan taas yeelin, waxaan jeclaanayaa inaan sii wado sawiridda qaar ka mid ah xariiqyada waaweyn ee dusha shiraaca ah ee ah kitaabka Matayos.

Xarriiqda labaad ee cutubyada kow iyo tobnaad ilaa laba iyo labaatanaad waxa metelaya malaa’igta labaad, malaa’igta labaadna mar walba waxay tilmaantaa laba-laabmid, waayo Baabuloon way dhacday, way dhacday. Cutubyada kow iyo tobnaad ilaa laba iyo labaatanaad ee Bilowgii waxay soo bandhigaan ballanka, dabadeedna axdiga Ilaah ee saddexda tallaabo leh oo uu la galay dad la doortay isagoo u sii maraya awowgii Ibraam. Aayadda ugu bartamaha badan ee laba iyo tobankaas cutub waxay tilmaamaysaa “gudniinka” inuu yahay calaamadda axdiga, waxaana lagu aasaasay tallaabada labaad ee saddexda tallaabo. Aayadda ugu bartamaha badan ee xarriiqda axdiga ee u dhiganta ee Matayos waa markii magaca Simoon Barjoona loo beddelay Butros.

Magaca Butros wuxuu ka dhigan yahay boqol iyo afartan iyo afar kun, wuxuuna matalayaa kooxda kuwa rumaysadkooda ku saleeya maqalka farriinta Masiixa. Ma aha oo keliya farriinta ku saabsan Ciise, balse waa farriinta uu Ciise qudhiisu aqoonsaday in Rabbigu isaga qudhiisu Butros siiyey.

Rumaysadka Butros waxay ku dhisan tahay in Ciise noqday Masiixa—Masiixa la sugayay. Magaca Butros waa la beddelay, sida kii Aabraam loo beddelay si loo calaamadeeyo xidhiidh axdi ah, magaciisuna wuxuu u dhigmaa 144,000, isla aayaddaasna muranka weyn waxaa lagu tilmaamay Dhagax ah aasaaska kaniisad, taas oo ka adkaan lahayd kaniisadaha jahannamada. Boqol iyo afartan iyo afarta kun waa muujinta ugu dambaysa ee dad axdi leh oo la doortay, Butrosna wuxuu metelaa kooxdaas.

Butros sidoo kale isla mar ahaantaana wuxuu matalaa kaniisaddii Masiixiyiinta ee ugu horraysay, kaniisaddii xertii, waayo taasu waa taariikhdii uu Masiixu ku dhigay aasaaska kaniisaddiisa. Masiixu waa aasaaska, isaguna sidoo kale waa dhagaxa madaxda rukunka, Butrosna waa astaan u ah aroosaddii Masiixiga ee ugu horraysay iyo aroosadda Masiixiga ee ugu dambaysa. Sidaa darteed, Butros waa astaan alfa iyo omega labadaba ku wada jirta hal aayad.

Aayaddaas keliya ayaa ah aayadda dhexe ee laba iyo toban cutub oo matala farriinta malaa’igta labaad, oo Butrosna “laba-jibbaar” ayuu u taagan yahay aroosaddii hore iyo aroosaddii dambeba. Aroosadda dambena waxay dagaal kula jiri doontaa sunagogga Shayddaanka, aroosadda dambena waxay ka koobnaan doontaa laba kooxood. Koox keliya waa boqol iyo afar iyo afartan kun, kooxda kalena waa dadkii badnaa ee tirada weynaa. Dadka tirada weynu waxaa matasha Smyrna, boqolka iyo afarta iyo afartanka kunna waxaa matasha Philadelphia.

Boqol iyo afar iyo afartan kun waa reer Filadelfiya, oo magaca Butros loogu beddelay aayadda siddeed iyo tobnaad wuxuu matalaa shaabadaynta boqolkaas iyo afarta iyo afartan kun. Isagu waa astaanta kuwa la shaabadeeyey, oo aayaddaas—taas oo ah aayadda dhexe ee laba iyo tobanka cutub ee axdiga—wuxuu la jaanqaadaa aayadda dhexe ee laba iyo tobanka cutub ee Bilowgii, halkaas oo gudniinka lagu aqoonsaday inuu yahay calaamadda. Muujintii cutubyada kow iyo tobnaad ilaa laba iyo labaatanaad waxay bixiyaan safka saddexaad ee laba iyo tobanka cutub ee markhaatiga axdiga, oo aayadda dhexe ee laba iyo tobankaas cutub waxay tilmaamaysaa guurka dhilladii Muujintii toddoba iyo tobnaad la gashay boqorrada dhulka.

Aayaddan waxa uu la xidhiidhaa aqoonsiga dhicitaankii ugu dambeeyey ee Baabuloon weyn, oo dhicitaankii ugu horreeyey ee Baabelna wuxuu ku jiray cutubka koowaad ee silsiladda axdiga ee laba-iyo-tobanka cutub ee Bilowgii. Butros wuxuu matalayaa boqol iyo afartan iyo afarta kun ee ku jira aayadda dhexe, taas oo la jaanqaadaysa aayadda dhexe ee Bilowgii. Aayadda dhexe ee Muujintii, dhicitaankii Baabuloon weyn, ayaa gunaanad u keenaya qisadii Nimrod ugaadhsadihii weynaa ee Baabel.

Aayadaha dhexe ee mid kasta oo ka mid ah saddexdan xariiq ee nebinnimada ahi waxay tilmaamayaan ama shaabadda Ilaah ama summadda bahalka. Axdigii Baabulooniga ahaa ee dhimashada ee bilowga ku lahaa Bilowgii wuxuu gaadhaa dhammaadkiisa Muujintii. Markaasuu sidaas ku dul dhigaa bilow iyo dhammaad dhammaan saddexda xariiq, marka la isu geeyo, xariiqba xariiq. Meesha Butros loogu adeegsaday astaan muranka weyn ee u dhexeeya Dhagaxa iyo irdaha Naarta waa farriinta malaa’igta labaad, waayo farriinta malaa’igta labaad waa, Baabuloon waa dhacday (Nimrod), waa dhacday (dhillada Rooma). Xariiqda labaad ee saddexda xariiq ee Matayos waa farriinta malaa’igta labaad, maxaa yeelay waxay aqoonsanaysaa laba dhicid oo Baabuloon ah. Waxay soo bandhigtaa guur been-abuur ah isla goobta guurka runta ahi ku dhammaado, xeerka Axadda. Waxay matalaysaa tirada “8” oo ah been-abuurka dadka Ilaah oo ah siddeedda runta ah. Baabtiisnimaduna sidoo kale waxaa loo sawiray iyadoo Ilaah ku dayata, waayo way ahayd, haddana way jirtaa, oo way soo bixi doontaa. Waxay soo baxdaa isla meesha calanku ka soo baxo—xeerka Axadda.

Waxaa ku jira Matayos laba iyo toban dhammaystir oo Masiixiyadeed, waxaana Axdigii Hore ku jira inta u dhaxaysa saddex boqol ilaa shan boqol oo waxsii sheegyo ah oo ku saabsan Masiixa. Matayos waxa ku qoran laba iyo toban dhammaystir oo si toos ah loo aqoonsaday, kuwaas oo aad uga badan kuwa ku jira mid kasta oo ka mid ah saddexda injiil ee kale. Labadaas iyo tobanka dhammaystir waxay la jaanqaadaan sagaal calaamadood oo kala gaar ah oo ku jira dhaqdhaqaaqa dib-u-habaynta ee boqolka iyo afartan iyo afarta kun. Sagaalku wuxuu astaan u yahay dhammaystirnaan, waayo ma jiro tiro ka dambaysa “sagaal”; maxaa yeelay qaddar kasta oo ka dambeeya “sagaal” wuxuu adeegsadaa oo keliya sagaalka lambar ee kow ilaa sagaal, iyo eberka. Sagaalku waa buuxsanaanta. Sagaalkaas calaamadood, laba ka mid ah waxay leeyihiin wax ka badan hal ka mid ah dhammaystirrada Matayos. 9/11 waxay leedahay laba, sharciga Axadduna wuxuu leeyahay saddex.

Wakhtiga dhammaadka ee 1989, qaabayntii rasmiga ahayd ee farriinta ee 1996, oo ay ku xigtay 9/11, oo ay ku xigtay niyad-jabkii Luulyo 18, 2020, oo ay ku xigtay codkii cidlada ee Luulyo 2023, kaas oo horseeday sarakiciddii 2024, taas oo horseedda Qaylada Habeenbadhka, oo ay ku xigto kala-soocidda wadaaddada, taas oo ku dhammaata sharciga Axadda. Sagaal tiir-calaamadood, mid leh laba markhaati iyo mid leh saddex markhaati; 9/11 waxay leedahay laba, sharciga Axadduna saddex. Tani waxay ka dhigan tahay in xariiqda dibu-habaynta ee boqolka iyo afartan iyo afarta kun, labada markhaati ee 9/11 ilaa saddexda markhaati ee sharciga Axadda—ay calaamadeeyaan wakhtiga shaabadaynta ee boqolka iyo afartan iyo afarta kun. Laba-iyo-tobanka tiir-calaamadood waxay la jaanqaadaan dhaqdhaqaaq kasta oo dibu-habayn ah, iyagoo sidaas samaynayana waxay adkeeyaan oo aqoonsadaan wakhtiga shaabadaynta ee boqolka iyo afartan iyo afarta kun laga bilaabo 9/11 ilaa sharciga Axadda.

Sidaas awgeed, waxay aqoonsanaysaa laba markhaati 9/11, iyo saddex markhaati xeerka Axadda. Labada markhaati ee 9/11 waa farriinta malaa’igta labaad, saddexda markhaatina ee xeerka Axadda waa farriinta malaa’igta saddexaad. Haddaba, xariiqda lagu soo saaray dhammaystirrada Matayos ee waxsii‑sheegyada Masiixiga waxay gooni u saaraysaa oo waynaynaysaa wakhtiga shaabadaynta, iyada oo aqoonsanaysa malaa’igta labaad inay tahay alfa taariikhda wakhtiga shaabadaynta, malaa’igta saddexaadna inay tahay omega. Taas macnaheedu waa in wakhtiga shaabadayntu ku xadaysan yahay bilow iyo dhammaad u dhexeeya lambarka laba iyo lambarka saddex, sidaas darteedna tirada labaatan iyo saddex—astaanta kafaaraggudka—lagu dul saarayo taariikhda oo dhan ee shaabadaynta.

Kitaabka Matayos waxaa ku jira saddex xariiq oo nebiyadeed, kuwaas oo u taagan malaa’igta kowaad, labaad, iyo saddexaad siday u kala horreeyaan, iyo in laba-iyo-tobanka cutub ee ku jira xariiqda labaad ee Matayos ay matalaan axdiga lala galay boqol iyo afartan iyo afarta kun, waayo, taasu waa omega‑ga axdigii alfa ee Bilowgii lala galay Abaram. Taasuna waxay kaloo ka dhigan tahay in, sida malaa’igta labaad, marka Butros uu matalo aroosadda Masiixiga ah ee hore iyo tan dambeba, labanlaabidda Butros ay dhisto shuruudda nebiyadeed ee labanlaabid ku jirta malaa’igta labaad. Markhaatiyaal saddex ah ayaa ku sugan; tirada laba-iyo-tobanku waa xarigga isku xira saddexda xariiq ee laba-iyo-tobanka cutub ah, sidaas darteed marka aynu ka helno matalaad kale oo tirada laba-iyo-toban ah kitaabka Matayos, waa inay la jaanqaaddaa laba-iyo-tobannada kale ee ku jira kitaabka Matayos.

Laba iyo tobanka cutub ee Matayos, kuwaas oo ka bilaabma tirada astaan ahaan u taagan ee kow iyo tobanka ah kuna dhammaada dhiggeeda astaaneed, oo ah tirada laba iyo labaatanka, waxay la jaanqaadaan xariiqa dib-u-habaynta ee boqol iyo afartan iyo afar kun oo ay metelaan laba iyo tobanka dhammaystir ee Masiixiga ah; sidaas ayay ku muujiyaan “laba-laabid” labaad oo ku jirta xariiqa malaa’igta labaad. Laba iyo tobanka dhammaystir ee Masiixiga ah, oo ay la socdaan laba iyo tobanka cutub, waa “laba-laabidda” malaa’igta labaad; hase yeeshee marka la isu dhufto waxay metelaan 144,000. Butros waa la laba-laabay, tirada laba iyo tobanna sidoo kale waa la laba-laabay. Laba-laabidyadaasu waxay dhammaystiraan laba-laabidda Baabuloon oo laba jeer dhacaysa.

Cutubyada kow iyo tobnaad ilaa laba iyo labaatanaad waxay matalaan malaa’igta labaad ee Muujintii afar iyo tobnaad. Toban waxay astaan u tahay imtixaan, oo kii ugu horreeyey ee saddexda imtixaan ahna waa tobanka cutub ee ugu horreeya ee Matayos. “Toban” waxay astaan u tahay imtixaan. Maaddaama Matayos yahay alfa-ha Muujintuna tahay oomeeggeeda, cutubka koowaad ee midkoodba wuxuu ku bilaabmaa muujinta Ciise Masiix. Cutubka koowaad Yuusuf waxaa lagu imtixaamay inuu malaa’igta rumaysto iyo in kale. Dhiggiisii wuxuu ahaa Sekaryaah, aabbihii Yooxanaa Baabtiisaha, kaas oo aan rumaysan oo ku dhacay isla imtixaankaas. Mid baa aqbalay dhalasho qaddarin ah, kan kalena wuu ka shakiyey.

Cutubka labaad Herodos wuxuu ka baqay dhalashada boqor cusub, Yuusuf iyo Maryanna waxay u qaxeen Masar. Yooxanaa Baabtiisaha ayaa keenay imtixaankii ugu horreeyey cutubka saddexaad, imtixaankii ugu horreeyey oo Walaal White ay ku tilmaantay imtixaan nolol iyo geeri ah, waayo waxay qortay in “kuwa diiday farriintii Yooxanaa aysan Ciise wax tar uga heli karin.” Malaa’igta kowaad waa farriin imtixaan ah oo dadka ugu yeedhaysa, sida Yooxanaa yeelay, inay Ilaah ka cabsadaan, waayo saacaddii xukunka Ilaah way imanaysaa. Tan waxaa matalaya Yooxanaa markii uu weyddiiyey, “yaa idinka digay inaad ka carartaan cadhada imanaysa?”

Markaas cutubka afraad, Ciise wuxuu soomayaa afartan maalmood, kuwaas oo ku dhammaada saddex imtixaan oo kala duwan, waayo saddexdaas imtixaan mar walba waxaa lagu metelaa farriinta malaa’igta kowaad. Markaas Ciise wuxuu bilaabay inuu dhiso aasaasyada isagoo doortay xertiisii, waayo Esraah iyo Nexemyaah aasaasyadii macbudka ayaa la dhigay taariikhda amarkii kowaad, halka kuwii Millerite-kana aasaasyada lagu dhigay taariikhda malaa’igta kowaad. Aasaasyadu waa barakooyinka, waxaana ku xiga mucjisooyinkiisii oo horseeday inuu diro laba-iyo-tobankii xertiisa si loo gaaro dhammaadka cutubka tobnaad. Laba-iyo-tobankii xertii markaas meeshoodii bay galeen, waxyiguna wuxuu aqoonsanayaa in xertu ahayd aasaaska kaniisadda Masiixiga. Markii la gaadhay cutubka kow iyo tobnaad aasaasyadii waa la dhammaystiray.

Cutubka kow iyo tobnaad xertii iyagaa kaligood u adeegaya, Ciisena keligiis buu yahay, taasoo muujinaysa kala-go’ cad oo u dhexeeya cutubka tobnaad iyo ka kow iyo tobnaad. Cutubyada koowaad ilaa tobnaad waa farriintii malaa’igta kowaad; taasuna way dhammaatay markii tii labaad timid. Malaa’igta labaad waxay dhalisaa kala-qaybin, kala-soocid, sida ku dhacday Milleriyiintii iyo Protestanka. Cutubka tobnaad wuxuu ku dhammaadaa Ciise oo ka soocmaya xerta, cutubka kow iyo tobnaadna Isagu keligiis buu yahay.

Cutubyada kow iyo tobnaad ilaa laba iyo labaatanaad waxay u taagan yihiin malaa’igta labaad, iyagoo horseedaya cutubyada saddex iyo labaatanaad ilaa siddeed iyo labaatanaad, kuwaas oo ah xariiqda saddexaad ee malaa’igta saddexaad. Dabcan malaa’igta saddexaad waxay timaaddaa sharciga Axadda, kaas oo ah waxa Kormaridda ee cutubyada lix iyo labaatanaad ilaa siddeed iyo labaatanaad ay matalaan. “23” waa astaanta kafaaraggudka, cutubka ugu horreeya ee lixdaas cutubna wuxuu matalaa farriinta malaa’igta koowaad, halka saddexda cutub ee ugu dambeeya ay matalaan farriinta malaa’igta saddexaad. Labada cutub ee dhexda ku jira (24 & 25) waxay matalaan malaa’igta labaad. Saddexda cutub ee ugu dambeeya waxay ka kooban yihiin “23” calaamadood oo gaar ah, kuwaas oo waafajinaya cutubka “23,” sida malaa’igta koowaad ama bilowga, iyo cutubyada lix iyo labaatanaad ilaa siddeed iyo labaatanaad sida tan saddexaad, iyagoo leh “23” calaamadood. Cutubka 23 waa malaa’igta koowaad, labada cutub ee xigana waa malaa’igta labaad, halka saddexda cutub ee ugu dambeeyana ay yihiin malaa’igta saddexaad.

Safka saddexaad ee Matayos waxay ka dhigan tahay malaa’igta saddexaad, waxaana loo kala qaybiyaa saddex tallaabo. Cutubka 23aad waa tallaabada koowaad, waana malaa’igta koowaad. Cutubyada 24aad iyo 25aad waa tallaabada labaad, waana malaa’igta labaad. Cutubyada 26aad, 27aad, iyo 28aad waa tallaabada saddexaad, waana malaa’igta saddexaad. Hal cutub malaa’igta koowaad, laba cutub malaa’igta labaad, iyo saddex cutub malaa’igta saddexaad. Kan saddexaad, oo ah Kormaridda, oo matasha iskutallaabta, taas oo iyaduna la jaanqaadaysa sharciga Axadda, ayaa sidoo kale lagu matalaa Bentakostiga.

Bentakostu waa tirada 50, 50-na waa astaanta Yuubiliiga. Yuubiliigu waxa uu ka kooban yahay sannadka afartan iyo sagaalaad, kaas oo ah dhammaadka wareegga toddobaad ee toddobada sannadood. Tirada 49 waxay ka horraysaa tirada 50, hase yeeshee si toos ah ayay ula xidhiidhaa. Xarriiqda saddexaad ee Matayos waxay ka bilaabataa cutubka 23, dabadeedna waxa raaca laba cutub (24, 25) oo isu geyntoodu tahay 49, wax yar ka hor malaa’igta saddexaad ee matasha tirada 50.

Bilowga taxanaha lixda cutub waa “23” dhammaadkiisuna waa calaamado “23” ah, tirada laga helo marka cutubka 26 lagu daro 27 iyo 28na waa “81,” taas oo ah astaan wadaaddada lagu dhex aasay aayadaha qudhooda ee tilmaamaya daadinta dhiigga uu Wadaadka Sare ee Jannadu ku adeegsan lahaa adeeggiisa wadaadnimada sare. Sababtaas awgeed, cinwaanka cutubka “81” ee The Desire of Ages wuxuu ku salaysan yahay Matayos 28.

Tirada “81” waxay ka dhigan tahay wadaadnimada, oo Laawiyiintii 8 waxaa lagu soo bandhigay toddobada maalmood ee quduus-ka-dhigidda wadaaddada. Tirintii cutubka 8, waxaa lagu soo bandhigay nadiifinta reer Laawi. Taariikhdii Labaad, “81” wadaaddo ayaa ka hor yimaadda boqor Cusiyaah, oo tuducaasu si toos ah ayuu uga qayb qaataa adkaynta farriinta shaabadaynta ee boqolka iyo afartan iyo afarta kun.

Siddeetan iyo kow oo calaamad ahaan ah waxa lala xidhiidhiyaa wadaaddadii ka hor yimid dadaalladii Cusiyaah ee uu ku doonayey inuu allabari ku bixiyo meesha quduuska ah. Qaab-dhismeedka nebiyadeed ee tuduca ku saabsan Cusiyaah wuxuu waafaqsan yahay qaab-dhismeedka nebiyadeed ee Daanyeel kow iyo tobnaad, aayadaha kow iyo toban iyo laba iyo toban. Labada tuducba waxay tilmaamayaan boqor koonfureed, oo qalbigiisu kor u kacay guulihii ciidan ee uu gaaray, gaar ahaan guushii dhowaan laga gaaray boqor waqooyi ah. Markii aayadda kow iyo tobnaad ee Daanyeel kow iyo tobnaad ay ku rumoowday Batalmayos dagaalkii Rafiya, isagu, sida Cusiyaah yeelay, wuxuu doonay inuu allabari ku bixiyo meesha quduuska ah ee Yeruusaalem, laakiin wadaaddadu way ka hor istaageen. Xarriiqba xarriiq ka dambayso, labada markhaatiba waxay tilmaamayaan dagaalka Yukrayn ee ku dhow inuu dhammaado.

Cutubka kow iyo siddeetanaad ee The Desire of Ages, wuxuu ku salaysan yahay Matayos 28, wuxuuna tilmaamayaa Masiix oo kor u kacaya si uu u bilaabo hawshiisa isagoo ah Wadaadka Sare ee Samada.

Tirada “81” waa astaan wadaaddada, oo cutubyada 26, 27, 28; tallaabada saddexaad ee xariiqda saddexaad ee Matayos waxay isu geyntoodu noqotaa 81. Tallaabada labaad isu geynteedu waa 49, tan kowaadna waa 23. Siddeetan iyo kow waxay ka dhigan tahay 80 wadaad iyo wadaad sare markhaatifurka Cusiyaah ku jira. Heerkan, 80-ka wadaad waa dad, wadaadka sarena waa Ilaahnimo. 81 waxay ka dhigan tahay isu-geynta Ilaahnimada iyo dadnimada. Tirada kow ee ku jirta tirada siddeetan iyo kow waxay ka dhigan tahay Ilaahnimo.

Tirada kow ee ku jirta kow iyo toban waxay ka dhigan tahay bini’aadannimada, sidoo kalena Ilaahnimada. Tirada kow ee ku jirta tirada kow iyo labaatan waxay ka dhigan tahay Ilaahnimada, labaatankuna bini’aadannimada. Isku-darka laba iyo kow waxaa lagu arki karaa xertii jidka ku socotay Emmaus.

Isku-darka saddexda iyo midka ahi waa bini-aadannimo iyo Ilaahnimo, sida uu u astaysan yahay foornada dabka kulul ee Shadraq, Meshach iyo Cabednego.

Isku-darka afar iyo kow wuxuu tilmaamayaa in isku-darka Ilaahnimada iyo bini’aadannimada lagu dhammaystiro jiilka afraad.

Isku-darka shanta iyo kowgu wuxuu tilmaamayaa shantii bikradood ee sugaysay arooska.

Isku-darka lixda iyo kowgu wuxuu ka dhigan yahay xiriirka uu bani-aadmigu la leeyahay Sabtida maalinta toddobaad, taas oo Ilaahnimadu Rabbigeeda tahay. Tirada “lix” waa astaan u ah dadka, kowguna waa Masiixa.

Isku-darka toddobada iyo midku wuxuu ka dhigan yahay gudbidda kaniisadda toddobaad ee La'odikiya ay ugu gudbayso waayo-aragnimada Filadelfiya.

81 waa astaan u ah wadaaddada iyo xidhiidhkooda wadaadka sare.

Isku-darka sagaal iyo kow wuxuu tilmaamayaa dhammaystirnaan. Uurka waa sagaal bilood. Waxaa jiray 9 fac oo horseeday Nuux, iyo sagaal fac oo ka dambeeyey oo horseeday axdiga. Ciise wuxuu ruuxiisii bixiyey saacaddii sagaalaad. Isku-darka sagaal iyo kow wuxuu tilmaamayaa dhammaystirka shaqada lagu shaabadeeyo dadkiisa.

Macnahan, tirada koowaad waa isu-geynta dadnimada iyo Ilaahnimada; tirada labaadna waa Macallinka Rabbaaniga ah, oo bara dadnimada. Tirada saddexaad waa farriinta saddexda malaa’igood, taas oo ah farriinta lagu barayo tirada labaad. Tirada afraad waxay tilmaamaysaa jiilka afraad, sidaasna waxay ku aqoonsanaysaa taariikhda nebinnimada marka shanta bikradood ee xigmadda leh la muujiyo oo dib loo abuuro, sida uu u metelo maalinta lixaad ee abuurista. Dabadeed tallaabada toddobaad waxay tilmaamaysaa kala-guurka Filadelfiya iyo halxiraalaha ah in siddeedku ka mid yahay toddobada. Markaas ayaa axdigu rumoobayaa, wadaadnimada “81” na kor baa loo qaadaa si loo dhammaystiro shaqada uu metelo tirada sagaal. Tallaabo kasta tirada koowaad waa Libaaxa qabiilka Yahuudah, kaas oo sidoo kale ah Palmoni, Tiriyaha Yaabka leh. 81 waa astaan wadaaddada. Palmoni ayaa uumay tirooyinka oo dhan.

Lambarka kow iyo toban waxay ka dhigan tahay nuska laba iyo labaatan, labadubana waxay metelaan isu-geynta Ilaahnimada iyo aadanaha. Qoraal dhowaan la daabacay ayaan ku daray laba oraahood oo ka hadlaya bilowga iyo dhammaadka.

Qoraalkii ugu horreeyey wuxuu caddeeyey in markii Ellen White ay heshay riyooyinkeedii ugu horreeyey ee meesha quduuska ah, loo muujiyey in amarka Sabtida uu ka iftiimay amaradii kale oo dhan. Waxa kale oo loo muujiyey in maalmaha u dambeeya “caqiidada jidhqaadashada” lagu huwi doono dhalaal jilicsan. Sabtidu waxay ahayd iftiin bilowgii ku yaallay oo astaan u ahaa caqiidada jidhqaadashada dhammaadka. Isu-geynta Ilaahnimada iyo dadnimadu waa caqiidada jidhqaadashada, waayo waa caqiidada Masiixa oo dusha saaranaya jidh bini’aadan ah, sidaas darteedna dejinaya tusaalaha ah in Ilaahnimada oo dadnimo la midoobtay aysan dembaabin.

Kow iyo toban marka lagu daro kow iyo toban waxay u dhigantaa labaatan iyo laba, tirada kow iyo tobanna waxay billowdaa mid kasta oo ka mid ah laba iyo tobanka sadar ee axdiga, mid kastana wuxuu ku dhammaadaa labaatan iyo laba. Cutubyada kow iyo tobnaad iyo aayadaha kow iyo tobnaad ee Qorniinka dhexdiisa waxay matalaan calaamado jidka ah oo kuwa boqol iyo afar iyo afartan kun ah.

Dagaalkii Yukreyn wuxuu billowday sannadkii 2014, waana xariiqda dibadda ee wakhtiga shaabadaynta boqol iyo afar iyo afartan kun.

Niyad-jabkii ugu horreeyey wuxuu ahaa daahitaanka Ciise ee uu ku tegi lahaa inuu Laasaros kiciyo, taas oo ahayd mucjisadii ugu sarraysay iyo shaabaddii Ilaah. Ciise wuxuu sugay afar maalmood ka hor intuusan Laasaros soo sara kicin. Aayadda ku jirta Yooxanaa waxay tilmaamaysaa tii ugu dambaysay toddobada mucjiso ee si toos ah loogu aqoonsaday Injiilka Yooxanaa. Ti ugu horraysay waxay ahayd biyaha oo khamri loo beddelay. Iftiin badan baa ku jira ka fiirsashada toddobadaas mucjiso ee ku dhammaada Yooxanaa 11:11, waxaana dhammaan culimadu ku heshiiyaan in Yooxanaa ay ku jiraan toddoba mucjiso oo keliya, iyada oo taas lagu saleeyo in mucjisooyinkaas si toos ah loo aqoonsaday. Sababtaas awgeed, iyagu kuma daraan sarakicidda Masiixa calaamadda siddeedaad, hase yeeshee waxay ahayd mucjiso, sarakiciddiisuna waa calaamadda axdiga; sidaas darteed sarakicidda ku jirta kitaabka Yooxanaa waa mucjisada siddeedaad, taas oo ka mid ah toddobada, waayo, toddobadii mucjiso ee ka horreeyey mid kastaba waxaa lagu fuliyey awoodda sarakiciddiisa.

Bishii Luulyo 2023, codkii cidlada ku qaylinayay wuxuu bilaabay inuu ku dhawaaqo farriin sidata Ruuxa nolosha.

Yooxanaa waxa uu dhashay siddeed maalmood ka hor sharciga Axadda, waayo aabbihiis Sakariyas waxa uu hadlaa xilliga sharciga Axadda. Magaca Yooxanaa waxa laga beddelaa Sakariyas oo loogu baddalaa Yooxanaa xilliga sharciga Axadda, markaas oo beddelka magaciisu aqoonsanayo xidhiidh axdi ah. Dhalashadu waxa ay astaan u tahay sarakicidda kuwii lagu laayay jidadka 18-ka Luulyo, 2020.

Ishacyaah wuxuu tilmaamayaa ururintii labaad ee rumoowday sannadkii 1849. Ururintii labaad waxay bilaabatay Luulyo 2023, waxayna dhammaanaysaa marka dadka Ilaah la shaabadeeyo.

Ciise wuxuu hadda dhammeeyey gelitaankii guusha lahaa, sidaas darteedna wuxuu calaamadeeyey kala-guurka ka imanaya Qayladii Habeenbadhka una gudbaya sharciga Axadda; laba-iyo-tobankii xerta ahaa ayaa la jiray, waayo iyagu mar hore ayaa la doortay ka hor sharciga Axadda.

Marka shaabadaynta lagu dhammeeyo boqol iyo afartan iyo afarta kun, wax yar ka hor sharciga Axadda, midoobidda Sayga Ilaahnimada iyo xaaska aadaminnimada way dhammaataa, labaduna weligoodba mid bay noqdaan, waayo kafaaraggudkii waa dhammaaday.

Dhalashada mucjisada ah ee Saarah, oo ahayd dhalasho muddo dheer dib uga dhacday tan iyo kacdoonkii 1863, waxay rumoobaysaa marka naagta ku xusan Muujintii laba iyo tobnaad ay mataano dhasho. Ilmaha kowaad wuxuu yimaadaa Qayladii Habeenbadhka, kan labaadna wuxuu yimaadaa sharciga Axadda. Ilmihii labaad soo baxay wuxuu watay dunta guduudan oo u taagan calaamaddii Raxaab ee Yerixoo.

Yeremyaah wuxuu aqoonsanayaa xukunka kaniisadda La'odikiya ee Seventh-day Adventist.

Yexesqeel wuxuu ku raacsan yahay xukunkii Yeremyaah ee ku saabsanaa Adventism.

Ka tegista Israa’iilkii hore sidii dadka axdiga Ilaah waxaa ku jira in Ilaah dadka axdigii hore ku kiciyo hinaase waxii ay iska tuureen dartood. Tani waxay mar kale ku soo noqotaa Adventism-ka marka la joogo sharciga Axadda.

Adventism-ka, oo ku dhisan shaqadii William Miller, oo ay iyagu diidaan, haddana waa dhaqdhaqaaqii dhisay macbudka; laakiin sida Sulaymaan oo isaguna macbudka dhisay, ayay axdiga jebiyeen, boqortooyadoodana waa laga qaadi doonaa, oo waxaa la siin doonaa dad u maamuli doona beerta canabka ah ee Ilaah sida uu isagu farayo.

Marka sharciga Axadda la soo rogo, kiniisadda guulaysatay waxaa lagu meeleeyaa dhulkeeda gaarka ah, sida ay nebiyadu sheegeen, dhulkaasina waa dhul ku barwaaqaysan farriinta roobka dambe. Yerixoo dib baa loo dhisay sannadkii 1863, marka sharciga Axadduna yimaadana Yerixoo way soo dhacdaa.

Magaalo waa boqortooyo, oo kaniisadda guulaysatayna waxay matalaysaa boqortooyada ammaanta ee Masiixa. Boqortooyadaas ee kaniisadda guulaysatay waxay bilaabataa xeerka Axadda, marka kaniisaddiisa kor loo qaado oo laga sarraysiiyo buuraha iyo kuraha oo dhan.

Waxay ahayd saacaddii sagaalaad markii malaa’igtu u timid Cornelious oo ku amartay inuu u diro Butros, sidaas ayaana lagu gartaa goorta injiilku u tegayo dadka aan Yuhuudda ahayn xilliga sharciga Axadda. Markii Butros Ilaah ku amray inuu tago, waxay taasi ku jirtay duruuf aragti ku saabsan cunidda xayawaanno nijaas ah. Tani waxay rumoobaysaa xilliga sharciga Axadda. Saacaddii sagaalaad waxay la jaanqaadaysaa saacaddii sagaalaad ee Masiixu ku dhintay. Saacaddii sagaalaad waxay ka dhigan tahay dhammaadka muddo ka bilaabmata saacaddii saddexaad, markii Ciise iskutallaabta lagu qodbay, isaga oo dhintay lix saacadood dabadeed. Waa isla muddadii Butros ku jiray qolka sare saacaddii saddexaad, dabadeedna macbudka ku joogay saacaddii sagaalaad. Mid ka mid ah saacadihii sagaalaad wuxuu ku dhammaaday dhimashadii Masiixa; saacaddii sagaalaad ee xigtayna Butros wuxuu ku jiray macbudka isagoo ku dhawaaqaya farriintii Yoo’eel. Dhimashadii Masiixu waxay soo afjartay xiriirkii axdiga ee reer binu Israa’iil, waxayna albaabka u furtay dadka aan Yuhuudda ahayn, kuwaas oo uu matalayay Cornelious.

Waxaannu daraasaddan ku sii wadi doonnaa maqaalka xiga.