Muujintii Ciise Masiix - Lambar Siddeed Iyo Toban

Sannadkii 1856, Adventism-kii Millerite ee markii hore Filadelfiyaan ahaa ayaa James iyo Ellen White u aqoonsadeen inuu yahay La’odikiya. Dabadeedna James White wuxuu bilaabay inuu fariinta La’odikiya ku faafiyo dhaqdhaqaaqa isagoo adeegsanaya Review and Herald. Isla daabacaaddaas, isla sannadkaas, iftiin dheeraad ah oo ku saabsan “toddobada jeer” ee Laawiyiintii labaatan iyo lix ayaa sidoo kale lagu soo bandhigay taxane siddeed maqaal ah oo uu qoray Hiram Edson, kaas oo qoyska White ay si weyn u qaddarin jireen ilaa ay wiilkoodii ugu horreeyey ugu magac dareen isaga. Taxanuhu wuxuu ku dhammaaday ballanqaad ah in mustaqbalka la dhammaystiri doono, hase yeeshee mar dambe dib looma soo bandhigin. Meeshii kala-guurka ahayd ee dhaqdhaqaaqa malaa’igta koowaad, laga soo guurayey Filadelfiya loona gudbayey La’odikiya, dhaqdhaqaaqu wuxuu ku turunturooday “toddobada jeer” ee Laawiyiintii labaatan iyo lix, taas oo matalaysay ‘waxsii sheegiddii wakhtiga’ ee ugu horraysay ee malaa’igaha Ilaah ku hoggaamiyeen William Miller inuu garto oo ku dhawaaqo.

“toddobada jeer” waxay ahayd dhagaxa geeska ugu weyn ee aasaaska macbudkii Millerite. Muuqaal kasta oo nebiyadeed oo ku saabsan aasaas quduus ah waa muuqaal Masiixa ka tarjumaya, waayo aasaas kale lama dhigi karo Masiixa mooyaane.

Masiixu ma aha aasaaska oo keliya, laakiin isagu sidoo kale waa dhagixii aasaaska ahaa ee ay kuwii wax dhisayay diideen dabadeedna ku turunturoodeen. Isagu waa dhagixa ugu dambaysta noqda madaxa geeska. Taariikhda Millerite-ka, “toddobada goor” waxay ahayd astaanta dhagaxaas geeska ah.

Masiixu wuxuu axdigii la adkeeyey dad badan hal toddobaad. Qaab-dhismeedka waxsii sheegidda “toddoba jeer” ee ka geesta ahayd boqortooyadii woqooyi ee Israa’iil (taas oo Hiram Edson ku aqoonsaday siddeeddii maqaal ee aan la dhammaystirin) wuxuu soo celiyey isla qaab-dhismeedkii toddobaadka waxsii sheegidda ee Masiixu ku adkeeyey axdigii, isagoo taas ku fulinaya Daanyeel cutubka sagaalaad, aayadda toddoba iyo labaatanaad. Toddobaadkii uu Masiixu ku ururinayey Israa’iil waa isla qaab-dhismeedkii toddobaadka uu Masiixu ku kala firdhiyey Israa’iil. Kala firdhinta Israa’iishii hore waxay ahayd laba kun iyo shan boqol iyo labaatan sannadood, ururinta Israa’iisha ruuxiguna waxay ahayd laba kun iyo shan boqol iyo labaatan maalmood. Wuxuu ururiyey Israa’iil si uu axdiga u adkeeyo, wuxuuna kala firdhiyey Israa’iil muranka axdigiisa aawadiis. In “toddoba jeer” loo aqoonsado sida dhagaxa aasaaska u ah macbudka Millerite-ka waxay si buuxda ula waafaqsan tahay in Masiixa loo aqoonsado dhagaxa aasaaska. In dhagaxaas la diido waa in Masiixa la diido.

Markii Masiixu, sannadkii 1856, markii ugu horraysay taariikhda Masiixiyadda, istaagay isagoo garaacaya albaabka La’odikiya, wuxuu doonayay inuu keeno korodh aqoon ah oo ku saabsan dhagaxii turunturrada ee kuwii wax dhisayay ay qarka u saarnaayeen inay dhinac iska dhigaan. Toddoba sannadood dabadeed, ama waxaad odhan kartaa, laba kun iyo shan boqol iyo labaatan maalmood oo astaan ah dabadood, Adventisnimadii La’odikiya ayaa albaabka xidhay. Nasiibdarro, Adventisnimadu way diidday inay aragto korodhka aqoonta. Dhagax aad ku turunturrato waa dhagax aadan arag, laakiin weli halkaas ayuu yaallaa.

Inkaartii “toddobada goor,” ee ku dhacday boqortooyadii koonfureed ee Yahuudah waxay bilaabatay 677 BC, waxayna dhammaatay Oktoobar 22, 1844, iyadoo isla markaas la dhammaatay laba kun iyo saddex boqol oo sannadood ee ku xusan Daanyeel cutubka siddeedaad, aayadda afar iyo tobnaad. “Toddobada goor” waa qayb ka mid ah isla waxsii sheegidda lagu aqoonsaday inay tahay “aasaaska iyo tiirka dhexe” ee dhaqdhaqaaqa Advent. Aasaaska iyo tiirka dhexe ee Adventism-ka ayaa rumoobay isla waqtigii ay rumoobeen dhowr waxsii sheegidood oo kale. “Toddobada goor,” laba kun iyo saddex boqol oo maalmood, Malaakii cutubka saddexaad, Daanyeel cutubka toddobaad, aayadda saddex iyo tobnaad, iyo masaalka ku jira Matayos labaatan iyo shan ee tobanka bikradood, dhammaantood waxay rumoobeen Oktoobar 22, 1844. Taariikhda Oktoobar 22, 1844, waa taariikhda aasaasiga ah ee dhaqdhaqaaqa Advent, waxaana taariikhdaas la xidhiidha amar keliya oo la aqoonsaday.

Walaashii waxay malaa’igta ku xusan Muujintii cutubka tobnaad, tii dhulka iyo baddaba dul istaagtay, u aqoonsanaysaa Ciise Masiix.

Masiixu wuxuu qaatay booska ah inuu dul istaago badda iyo dhulka si uu u muujiyo awooddiisa ugu sarraysa. Dabadeedna gacantiisii ayuu kor u taagay oo amar ku bixiyey in “waqti dambe jiri doonin.” Masiixu wuxuu axdi la gelayey Milleriyiinta, wuxuuna siiyey hal amar, sida uu Ibraahim u siiyey markii uu axdiga la galay. Wuxuu Ibraahim ku amray inuu gudo carruurta labka ah. Markii uu axdi la galay dad la doortay taariikhdii Muuse, wuxuu bixiyey amarro badan, amaradaasna waxaa ku jiray farriinta ah in wadaaddada oo keliya ay taaban karaan sanduuqa axdiga. Wuxuu gacantiisa kor u taagay oo ku dhaartay Oktoobar 22, 1844, in waqti nebiyadeed aan mar dambe lagu darin waxsii sheegyada kitaabiga ah. Ciise wuxuu hore uga hadlay mawduuca “waqtiyo iyo xilliyo” markii uu samada ugu kacay daruur malaa’ig ah, sidaas ayuu kor-u-kicidda labada markhaati ugu noqday calan ahaan. Wixii uu markaas amrayna waxay ku saabsanaayeen “waqtiyo iyo xilliyo.”

Ciise ma uu odhan in aanay jirin waqtiyo iyo xilliyo, waayo isaga oo Sulaymaan ku hadlaya ayuu xaqiijiyey inay jiraan “waqtiyo iyo xilliyo.”

Waxa ku jira diiwaanka Kitaabka Quduuska ah “waqtiyo iyo xilliyo” markhaati u ah Palmooni, “Kan Tirada Yaabka leh”, hase yeeshee tan iyo Oktoobar 22, 1844, dadka Ilaah waxaa lagu amray inaanay mar dambe soo bandhigin farriin nebiyadeed oo ku tiirsan waqti. Talo-bixintii Ciise uu siiyey xertii wax yar ka hor intaanu kor u kicin waxay metelaysaa taariikhda wax yar ka horraysa markii dadkiisa la daahiriyey kor loo qaadi doono iyagoo calaamad ahaan loo taagay Muujintii cutubka kow iyo tobnaad, waxaana ay waafaqsan tahay amarkii uu bixiyey Oktoobar 22, 1844. Taariikhda aasaaska u ah Adventism-ka, Masiixu wuxuu amray inaanay jiri doonin mar dambe farriimo nebiyadeed oo ku salaysan waqti, kor u kicitaankiisiina, kaas oo astaan u ahaa kor u kicidda labada markhaati ee Muujintii 11, ayuu amarkaas mar kale ku celiyey.

Walaasha White si cad bay u sheegtay in aynaan marnaba yeelan doonin farriin waqti ku salaysan oo tilmaamaysa wax kasta oo leh muhiimad gaar ah, oo aan ku koobnayn oo keliya Imaatinkiisa Labaad. Waxsii-sheegista waqtiyeed, oo ahayd mawduuca dhaqdhaqaaqa Millerite-ka, waxay ku dhammaatay Oktoobar 22, 1844, amarka keliya ee la xiriiray taariikhdaas aasaasiga ahna wuxuu ahaa in waqti mar dambe aan loo adeegsan soo bandhigista farriinta Ilaah.

Bilowgii dhaqdhaqaaqa malaa’igta kowaad, isla barta kala-guurka ee ka dhexaysay Philadelphia iyo Laodicea, iftiin kordhay ayaa laga bixiyey runta aasaasiga ah ee dhaqdhaqaaqii Millerite-ka. Toddoba sannadood dabadood, ama laba kun iyo shan boqol iyo labaatan maalmood oo astaan ah dabadood, ama “lamadegaan” dabadiis, sannadkii 1863, dhagaxii aasaaska ahaa ee “toddobada jeer” ayaa dhisayaashu dhinac u dhigeen.

Dhaqdhaqaaqa ugu dambaysa ee malaa’igta saddexaad, isla meesha kala-guurka ka ah La’odikiya una gudbayo Filadelfiya, ayaa la bixiyaa imtixaan ay ku jirto qirashada dembiyadii aabbayaashii. Imtixaankii aasaaska u ahaa aabbayaashu wuxuu ahaa “toddobada wakhti,” kaas oo ahaa dhagaxii aasaaskooda. Ma dhaqdhaqaaqa ugu dambaystaa iska indhatiri doonaa amarka keliya ee la xidhiidha taariikhda aasaasiga ah, sida aabbayaashoodii ay isaga indhatireen dhagaxoodii aasaaska?

Haa. Runtii si dhab ah ayay sidaas oo kale sameeyeen. Waxay ku celiyeen dembiyadii awowayaashood.

Aabbayaashoodu kuma ay dembaabin taariikhda aasaasiga ah, waayo, waxyaalaha kale ka sokow, taariikhdaas aasaasiga ah weli waxay ahaayeen reer Filadelfiya. Aabbayaashoodu waxay ku guuldarraysteen imtixaankoodii aasaasiga ahaa markii ay isu beddeleen La’odikiya oo ay diideen “toddobada goor” iyo iftiinkeedii sii kordhayay.

Guul-darradoodii aasaasiga ahaa ee 1863, waxa ka horreeyey toddoba sannadood oo Masiixu ku garaacayay albaabka qalbiyadoodii La’odikiyaanka ahaa. Toddoba sannadood waxay astaan u yihiin “toddobada wakhti” iyo “cidlada.” Ka dib “cidlada” laga soo bilaabo 1856 ilaa 1863, waxay ku guuldarraysteen imtixaankoodii aasaasiga ahaa.

Niyad-jabkii ugu horreeyey ee dhaqdhaqaaqa malaa’igta saddexaad dadka Ilaah way dembaabeen, iyagoo diiday amarka keliya ee si toos ah ula xidhiidha taariikhda aasaasiga ah. Waxay doorteen inay ku daraan saadaalinta wakhtiga farriinta nebiyadeed, iyagoo og in aanay taasu sax ahayn. Markay sidaas yeeleen waxay ku celiyeen dembigii Muuse, oo dayacay inuu wiilkiisa gudo, iyo dembigii Cusaah oo taabtay sanduuqii axdiga, taas oo uu ogaa in laga reebay inuu sameeyo. Dhaqdhaqaaqa malaa’igta saddexaad wuxuu sameeyey wixii ay ogaayeen inaanay sax ahayn! Haddii qof doonayo inuu xaqiiqadaas rinji ku qariyo, ha isticmaalo inta hadhay daasaddii rinjiga si uu u daboolo runta ah in Muuse iyo Cusaah labaduba dembaabeen oo ay muujiyeen caasinimo ka dhan ah doonista Ilaah, iyagoo matalayey niyad-jabkii ugu horreeyey ee ugu dambaysta dhammaan khadadka dib-u-habaynta—khadka dib-u-habaynta ee khad kasta oo dib-u-habayn ahi uu hore ugu tilmaamayey. Tusaalooyinka niyad-jabkii ugu horreeyey ee ku jira khadadka dib-u-habaynta waxay xanbaarsan yihiin saxeexa Alfa iyo Oomega, diiwaanka ku jirana waxaa loogu talagalay faa’iidada dadka Ilaah, xataa haddii dadka Ilaah diidaan inay taas kaga faa’iidaystaan.

Dhaqdhaqaaqa malaa’igtii kowaad waxaa la siiyey muddo toddoba sannadood ah, taas oo astaan u ah cidladii “toddobada wakhti,” si loo aqbalo farriinta La’odikiya iyadoo ay weheliso iftiinka “toddobada wakhti.” Habaarka “toddobada wakhti” waa habaarka ah in laga soo tufto afka Rabbiga. Sannadkii 1863, waxay ku celiyeen shaqadii dib-u-dhiska Yerixoo, oo ahayd hawl sidatay “habaar.” Toddobada sannadood ee ka bilaabma 1856 ilaa 1863 waa sawir-kooban oo muujinaya caasinimadii aabbayaashii Israa’iil hore, taas oo dembigoodu ku keentay habaarka “toddobada wakhti.” Israa’iilta casriga ahi waxay ku celiyeen dembiyadii aabbayaashood sannadkii 1863.

Dhaqdhaqaaqii malaa’igta saddexaad wuxuu ku guuldarraystay imtixaankii niyad-jabkii ugu horreeyey si la hubo sida Muuse iyo Cuusaahba ugu guuldarraysteen. Markaasay jidadka ku dhex dhinteen intii lagu jiray muddo “cidlada” ah oo saddex maalmood iyo badh ah. Haatanna waxaa jidhad loogu samaynayaa codka Gargaareha. Codka Gargaareha waxaa lagu bixinayaa “codka” cidlada ku jira, haatanna waxaa loo soo bandhigayaa imtixaanka, ma aha kan waqti goyn, ee waa kan “toddobada wakhti.” Hore ayay ugu guuldarraysteen imtixaankii waqti goynta.

Lagu ma tijaabinayo in la eego inay rumaysan yihiin iyo in kale in “toddobada wakhti” ay tahay run sax ah, waayo hore ayay markhaati uga bixiyeen inay aqbalayaan “toddobada wakhti” inay tahay wax sii sheegid sax ah. Waxay qirteen inay rumaysan yihiin wax sii sheegidda laba kun shan boqol iyo labaatan sannadood ee kala firdhinta. Hase ahaatee, waxaa dhici karta inaanay ogayn in uu jiro iftiin cusub oo tijaabo ah oo ku saabsan “toddobada wakhti.” Waxay taagan yihiin halkii ay aabbayaashood istaageen sannadkii 1856. Iftiinka cusubi waa in saddexda maalmood iyo badhka ah ee Muujintii kow iyo tobnaad aanay si keliya u tilmaamayn Kacaankii Faransiiska, balse ay imminka tahay xaqiiqo runta taagan ah.

Furfuridda taariikhda qarsoon ee toddobada onkod, iyo furidda shaabaddii toddobaad, ma dhab ahaan bay yihiin laba markhaati oo tilmaamaya in Muujintii Ciise Masiix hadda la furfurayo? Haddii ay sidaas tahay, ma run baa dhab ahaan in kitaabka Muujintii oo dhan ka hadlayo maalmaha ugu dambeeya? Haddii taas run tahay, markaas saddexda maalmood iyo badhku ma waxay u taagan yihiin wakhtiga dib-u-dhaca ee ku jira masaalka bikradaha? Haddii ay sidaas tahay, markaas sixidda “toddobada jeer” ma dhab ahaan bay u taagan tahay amar ay tahay in ay buuxiyaan kuwii ka qaybqaatay saadaashii Nashville ee Luulyo 18, 2020?

Waaw! Waxaa kuu yaal imtixaan! Kuwa soo toosa oo garta inay ku jiraan wakhtiga sugidda, ma khasab baa inay dhab ahaan ka toobadkeenaan dembiyadooda iyo dembiyadii aabbayaashood dhammaadka saddexda maalmood iyo badhka? Miyey runtii dembi ahayd in la iska indhatiray amarkii ahaa inaan wakhti loo adeegsan wax sii sheegid?

Kuwa qaatay mowqifka ah in saadaashii fashilantay ee Nashville ay si uun u ahayd qasdiga Ilaah, oo dabadeed isku dayay inay adkeeyaan sheegashadaas, waxaan ku darayaa aragti kale, oo ka sokow dembiga ah in waqti lagu adeegsado waxsii sheegyada Ilaah. Wixii ku dhacay saadaashii beenta ahayd ee Nashville ma ahayn oo keliya muujin caasinimo loo sameeyey amarkii Masiixa ee 1844, ee waxay ahayd fal u sheegay kuwii ka baxsanaa Adventism-ka in saadaallada laga helo Ruuxa Waxsii Sheegidda ay khaldan yihiin. Waxay ceeb ku ahayd qoraallada Ruuxa Waxsii Sheegidda. Waxay caddayn siisay kuwa dunida jooga in qoraallada Ellen White ay la mid yihiin qoraallada Joseph Smith, ama Nostradamus. Erayadii qaaliga ahaa ee Ellen White waxaa lagu qasay erayadii xumaa ee caasinimadeenna. Keliya ma ahayn caasinimo ka dhan ah Masiixa, kaas oo ah Erayga Ilaah, ee isla mar ahaantaana waxay ahayd caasinimo ka dhan ah Ruuxa Waxsii Sheegidda. Yooxanaa waxaa lagu silcinayey jasiiradda loo yaqaan Patmos, ma aha inuu ra’yigiisa bini’aadannimo ka hormariyey Baybalka iyo Ruuxa Waxsii Sheegidda, balse waa maxaa yeelay wuxuu addeecay labadaas markhaati.

Waxaan ku celinnay dembiyadii aabbahayo Muuse niyad-jabkeennii ugu horreeyey, waana inaan qirannaa tan. Waa inaan qirannaa tan, waayo hadda waxaynu joognaa 1856. Hadda waxaa jira iftiin cusub oo ku saabsan “toddobada wakhti,” sida ay markaas ahaydba. Hadda waxaynu joognaa kala-guurka La'odikiya una guuraya Filadelfiya, sida dhaqdhaqaaqii bilowguba uu ugu jiray kala-guurka Filadelfiya una guuraya La'odikiya sannadkii 1856. Sannadkii 1856, aabbayaasheen waxay joojiyeen daabacaaddii kororka aqoonta ee ku saabsan “toddobada wakhti.” Waxaa laga yaabaa inaynaan awoodin inaan joojino daabacaadda iftiinkaas, laakiin hubaal waan ka xidhi karnaa albaabbada qalbiyadeenna iftiinkan. Waxaynu iska yeeli karnaa, sidii ay sameeyeen dhisayaashii asalka ahaa ee Adventist-ka Maalinta Toddobaad, in dhagaxu aanu dhab ahaan meesha oollin, oo aynu sii wadno ku turunturoodkiisa. Dhibaatadeennu waxay tahay inaanan haysan in ka badan qarni aan madaxyadeenna ciidda ku galinno, waayo xukummadii ayaa durba bilaabmaya.

Haddii aynu u oggolaanno Alfa iyo Oomeega inuu nagu baro mabda’a ah in dhammaadka wax lagu muujiyo bilowga wax, si fudud ayaynu u arki karnaa in Alfa iyo Oomeega muujinayo in wax sii sheegiddii Nashville ay ahayd mid ay aabbayaasheen tusaale u ahaayeen. Marka aynu qiranno runtaan, markaas waxa aynu wajihi doonnaa xaqiiqada ah in tan iyo wax sii sheegiddaas dadaal kasta oo lagu doonayay in lagu soo saaro nooc ka mid ah caqli-macquul bini’aadmi si loogu cudurdaarto wax sii sheegiddii fashilantay aanu ahayn wax kale oo aan ka ahayn caleen berde ah. Markaas waxa aynu arki doonnaa in Ilaah aanu nala socon intii aynu ku jirnay dalka cadowga. Wuu joogay halkaas, laakiin keliya macnaha ah inuu garaacayay albaabbada qalbiyada, isagoo doonaya gelitaan. Haddii caleenta berdaha ah ee caqliga bini’aadmiga ah la qaado, markaas waxa kale oo laga yaabaa inaynu aragno in diidmadaas, ama caqligaas khaldan ee bini’aadmiga ah ee aynu u adeegsanay in aynu ku cudurdaarranno wax sii sheegidda Nashville, ay caddayn u tahay in aynu si ka gees ah Masiixa ula soconnay.

Sannadkii 1856, Adventisnimadii Filadelfiya waxay isu beddeshay La’odikiya, wayna ogaayeen. Rabbigu arrintaas wuxuu ku xaqiijiyey erayadii nebiyaddii iyo seygeedii. Isagoo taagan albaabbada quluubtaas La’odikiyaanka ah, Masiixu wuxuu u bandhigay inuu soo galo oo uu la casheeyo iyaga. Cuntada uu u keenay inay ku wada qadeeyaan waxay ahayd dhagaxa aasaaska ah ee “toddobada waqti.” Way diideen.

Sannadkii 2023, dhaqdhaqaaqii ugu dambeeyey hadda wuxuu ka gudbayaa La'odikiya una gudbayaa Filadelfiya, waayo kaniisadda siddeedaad waxay ka mid tahay toddobada kaniisadood. Rabbiga Alfa iyo Oomeega ayaa taas ku xaqiijiyey ereygiisa “runta.” Masiixu hadda wuxuu taagan yahay albaabka kuwaas lafahoodii engegnaa ee dhawaan dhintay, isagoo u bandhigaya inuu soo galo oo la casheeyo iyaga; cuntada uu doonayo inuu la wadaago iyaga waa isla cuntadii uu isku dayay inuu la wadaago aabbayaashood sannadkii 1856. Ma aha si fudud qodobbada aasaasiga ah ee caqiidada “toddobada jeer,” sida ay u ahayd aabbayaashood sannadkii 1856. Maya, waa daawada qadhaadh ee “toddobada jeer,” daawaduna waxay u baahan tahay nooca is-hoosaysiinta ah ee inta badan ay adag tahay in la liqo.

Waxaa laga yaabaa in kuwii inaga mid ahaa ee ka qaybqaatay saadaashii Nashville ay ka xigmad badan yihiin Daanyeel?