Kitabu cha Danieli - Namba Nne

Tunashughulikia "mara saba" za Mambo ya Walawi ishirini na sita kama inavyowakilishwa katika kitabu cha Danieli. Tunafanya hivyo kwa sababu mojawapo ya sifa za kinabii za "mara saba" ni kwamba inawakilisha "jiwe la kujikwasia" ambalo wajenzi walilikataa. Ninalieleza jiwe la kujikwasia linalowakilishwa katika Maandiko kuwa ni ukweli unaoweza kuonekana, lakini hauonekani. Kwa wale wanaouona, ni wa thamani, lakini kwa wale wasiouona, si tu kwamba ni kile wanachojikwaa nacho, bali pia ndilo jiwe linalowasaga kuwa unga.

Wakati Kristo alipotaja jiwe ambalo waashi walilikataa, alibainisha kwamba jiwe la pembe lingekuwa “kichwa” cha pembe. Ujumbe wa jiwe lililokataliwa katika Maandiko daima unahusiana na Mungu kuwapitiliza watu wa agano la zamani, huku wakati huohuo Mungu akiingia katika agano na watu ambao hapo awali hawakuwa watu wa Mungu.

Unabii wa kwanza wa "wakati" ambao William Miller aliongozwa nao na malaika watakatifu ulikuwa "mara saba" za Walawi sura ya ishirini na sita. Uadventista wa Laodikia ulianza mchakato wa kubomoa kweli za msingi ambazo Bwana alikusanya kupitia huduma ya Miller kwa kukataa ugunduzi wa kwanza kabisa wa Miller. Bila shaka, kielelezo chochote cha kinabii cha msingi mtakatifu ni kielelezo cha Kristo, ambaye ni "Jiwe"; hivyo, kukataliwa kwa "mara saba" mwaka 1863 hakukuonyesha tu mwanzo wa mchakato wa kukataa kweli za msingi, bali pia kulimaanisha kukataliwa kwa Kristo. Kama ilivyo kwa ushuhuda wa Kristo kuhusu jiwe lililokataliwa, Petro pia anabainisha kwamba mojawapo ya unabii unaohusishwa na jiwe la msingi ni kwamba hatimaye lingekuwa "jiwe kuu la pembeni".

Jiwe la msingi mwanzoni mwa Uadventista linakuwa jiwe kuu la pembeni. Isaya anakubaliana na Kristo na Petro, naye Isaya anatumia jiwe la msingi kuwawakilisha watu wa agano wanaopitwa kando ili kupisha watu wa agano jipya. Katika ushuhuda wake anawakilisha kundi lililofanya agano na mauti, na ambao wamepokea uongo. Uongo wanaoupokea ni ule uongo ambao Paulo anautambua kuwa unaoleta nguvu ya upotevu juu ya wale wanaofanya agano na mauti, kwa sababu hawakupokea upendo wa ile kweli.

Hizo "nyakati saba" zimefichwa chini ya uongo, na Mungu anapowaacha kando watu wake wa agano la awali na anapoingia agano na wale mia arobaini na nne elfu, jiwe ambalo awali lilikuwa jiwe la pembe lililokataliwa litainuliwa liwe "kichwa" cha pembe. Kwa wale wanaoelewa ukweli huu, ni wa thamani, na kwa wale wasiouelewa, jiwe hilo linalokuwa kichwa cha pembe si tu huwasaga, bali kimajazi linakuwa jiwe la kaburi lao.

Katika kitabu cha Danieli, sura ya nane aya ya kumi na tisa, tunauona "mwisho wa mwisho" wa ghadhabu, hivyo ikionyesha kwamba lazima pia kuwe na "mwisho wa kwanza" wa ghadhabu. Kipindi cha wakati kuanzia mwaka 677 Kabla ya Kristo hadi tarehe 22 Oktoba, 1844 kinawakilisha kipindi ambacho patakatifu (na jeshi) vingekanyagwa chini. Lakini upapa ulipaswa kustawi hadi ghadhabu itimizwe, kulingana na Danieli sura ya kumi na moja, aya ya thelathini na sita. Ikiwa mwisho wa ghadhabu wa sura ya nane unawakilisha mwisho wa kipindi cha wakati, basi mwisho wa ghadhabu wa sura ya kumi na moja pia unawakilisha mwisho wa kipindi cha wakati. Hivi ndivyo Biblia inavyofundisha waziwazi, ijapokuwa kweli hii imefichwa kwa uongo na wale walioweka agano na mauti.

Mwisho wa ghadhabu zote mbili unaonyesha mwisho wa kipindi kilekile cha muda, maana zote mbili zilikuwa utimilifu wa laana ileile ya miaka elfu mbili mia tano na ishirini ya kutawanywa, utekwa na utumwa. Ufalme wa kaskazini kwanza ulipata kutawanywa, utekwa na utumwa wa “mara saba,” wakati mnamo mwaka 723 KK, mfalme wa Ashuru aliwateka. Ufalme wa kusini ulipata hatima ile ile mnamo mwaka 677 KK. Yeremia anathibitisha ukweli huu.

Yeremia anabainisha hukumu ya hatua kwa hatua. Waashuri waliuangusha ufalme wa kaskazini mwaka 723 KK, kisha wakamchukua Manase hadi Babeli, mji mkuu wao, mwaka 677 KK. Kisha Nebukadneza akamchukua Yehoyakimu, hivyo kuashiria mwanzo wa miaka sabini ya uteka mwaka 606 KK. Kisha Nebukadneza akamchukua Sedekia na kuharibu Yerusalemu mwaka 586 KK.

Ufalme wa kusini ulikuwa umeonywa kwamba ungepata hatima ile ile kama ufalme wa kaskazini iwapo ungeendelea katika uasi wake. Hukumu ya ufalme wa kaskazini ingetekelezwa juu ya ufalme wa kusini, na ishara ya hukumu hiyo ilikuwa kamba ya kupimia ambayo ingetandazwa juu ya Yuda. Katika ushuhuda wa Isaya, ilikuwa tu "kamba ya kupimia," lakini katika kifungu kinachofuata, "kamba" ni "kamba ya kupimia ya Samaria."

Kuna semi mbili za kinabii katika mistari iliyotajwa hivi punde ambazo lazima zitazamwe. Ya kwanza ni kutikisika kwa masikio, na nyingine ni timazi. Katika mistari hii, kamba ya kupimia ya Samaria inatajwa pia pamoja na timazi la nyumba ya Ahabu. Kamba ya kupimia na timazi ni vifaa vya hukumu, vinavyotumika katika mchakato wa ujenzi. Katika mistari hiyo, vinabainisha kwamba hukumu ileile iliyotekelezwa dhidi ya ufalme wa kaskazini, unaowakilishwa kama Samaria na nyumba ya Ahabu, ingeletwa juu ya Yuda na Yerusalemu. Wakati onyo hilo liliwekwa wazi, ufalme wa kaskazini wa Israeli tayari ulikuwa umevamiwa, kushindwa, kuharibiwa, na kuchukuliwa utumwani. Ujumbe wa hukumu ya Mungu husababisha masikio ya wale wanaosikia onyo hilo yatatikisika. Timazi na kutikisika kwa masikio vyote viwili vinatajwa mara tatu kila kimoja katika Maandiko. Kila mara, vinawakilisha ghadhabu ya Mungu dhidi ya watu wake wenyewe.

Kuangushwa kwa nyumba ya Eli ni unabii ambao ungefanya masikio ya kila anayesikia kusisimka, yote mawili. Kusisimka kwa masikio, katika siku za Samweli, kuliashiria kupitwa na enzi kwa nyumba ya Eli. Utimilifu wa utabiri uliotolewa kwa Samweli ulikuwa kuangushwa kwa nyumba ya Eli na kusimikwa kwa Samweli kuwa nabii. Samweli anawakilisha watu ambao, kama Petro asemavyo, zamani hawakuwa watu wa Mungu, bali sasa ni; kwa kuwa Samweli aliposimikwa kuwa nabii, nyumba ya Eli iliharibiwa. Yeremia pia hutangaza hukumu dhidi ya uongozi wa Yerusalemu inayosababisha masikio kusisimka.

Marejeo yote matatu kuhusu masikio yanayotita yanahusishwa na watu wa agano ambao wamefanya agano na mauti, na baadaye wanavamiwa, kushindwa, kuharibiwa, kutawanywa, na kupelekwa utumwani. Masikio yanayotita ni ishara ya hukumu ya ghadhabu ya Mungu, na ishara ya hukumu hiyo pia imewakilishwa mara tatu katika Maandiko, kwa neno “timazi.” Tayari tumeilisoma katika Wafalme wa Pili na Isaya, lakini kuna rejeo lingine moja la “timazi” katika Maandiko, na katika rejeo hilo neno timazi limetafsiriwa kutoka neno la Kiebrania tofauti na yale marejeo mawili yaliyotangulia.

Neno lililotafsiriwa kama "plummet" katika Wafalme wa Pili na Isaya ishirini na nane ni "mishqâl" na linamaanisha uzito. Katika vifungu vyote viwili uzito (plummet) ungeongezwa kwenye mstari. Uzito hutumika kwenye mizani, na unawakilisha hukumu. Mstari wenye uzito ni mstari wa hukumu. Mstari wa Samaria ulikuwa kipindi cha "mara saba," yaani miaka elfu mbili mia tano na ishirini. Kipindi hicho hicho cha muda kingewekwa juu ya ufalme wa kusini kama kile kilichokuwa kimeletwa juu ya ufalme wa kaskazini. Mwisho wa kila mstari unatambuliwa katika kitabu cha Danieli kama ama mwisho wa ghadhabu ya mwisho au mwisho wa ghadhabu ya kwanza. Kipindi hicho kinaonyeshwa katika Danieli kama kipindi ambacho Yerusalemu na jeshi wangekanyagwa na zile nguvu mbili za uharibifu za upagani na upapa. Vipindi vyote viwili vingeanza wakati miji yao mikuu husika ilipovamiwa, kutekwa, kuharibiwa, na wananchi wake kuchukuliwa utumwani.

Lakini katika Zakaria, neno "plummet" limeundwa kwa kuunganisha maneno mawili ya Kiebrania. Neno la kwanza ni "'eben", nalo linamaanisha "kujenga", na pia linamaanisha "jiwe". Linamaanisha "jiwe la ujenzi". Neno hilo kisha linaunganishwa na neno la Kiebrania "bedı̂yl", ambalo linamaanisha "kugawa au kutenganisha". "Plummet" katika Zakaria ni jiwe ambalo hujengewa juu yake na husababisha utengano na mgawanyiko. Mgawanyiko huo uko kati ya makundi mawili ya waabudu; kundi moja linalofurahi wanapoona hilo jiwe, hulifanya kuwa jiwe kuu la pembe yao, na hujenga juu yake, na jingine lisiloliona, hulikataa, hujikwaa juu yake, na hatimaye husagwa nalo, ambalo kisha huwa jiwe lao la kaburi. Kundi moja hufanya agano na uzima, lingine agano la mauti.

Katika historia ya Zakaria, Waisraeli wa kale walikuwa wametoka tu Babeli ili kujenga upya na kuirejesha Yerusalemu. Zerubabel aliteuliwa kuwa mtawala, na alipaswa kusimamia kazi hiyo. Aliweka jiwe la msingi mwanzoni mwa kazi, na akaweka jiwe la juu, au jiwe la kilele, mwishoni mwa kazi. Jina Zerubabel linamaanisha “mzao wa Babeli”. Unabii wote unahusu siku za mwisho, na jina la Zerubabel ni ishara ya historia ya ujumbe wa malaika wa kwanza wakati jiwe la msingi liliwekwa, na jina lake pia ni ishara ya ujumbe wa malaika wa tatu, wakati jiwe la juu, au jiwe la kilele, linawekwa. Udhihirisho wa kumiminwa kwa Roho Mtakatifu katika harakati ya kwanza au ya pili unawakilishwa na jina la Zerubabel (mzao wa Babeli), kwa kuwa unawakilisha ujumbe unaowaita wazao wa Babeli wa kizazi cha mwisho watoke. Unawakilisha ujumbe wa Kilio cha Usiku wa Manane ambacho kilitokea katika harakati ya kwanza, na ambacho kinakaribia kutokea katika harakati ya mwisho ya Kilio Kikuu.

Miti miwili ya mzeituni, matawi mawili ya mizeituni, na wale wawili waliotiwa mafuta wanaowakilisha vyombo ambamo mirija miwili ya dhahabu humimina mafuta:

Zekaria alikuwa akiuliza mara kwa mara ni akina nani ile miti miwili ya mizeituni, hivyo akielekeza umakini kwa ishara mbalimbali zinazohusu wale mashahidi wawili. Dada White anatambua miti hiyo miwili ya mizeituni kuwa ndiyo mashahidi wale wawili wa Ufunuo sura ya kumi na moja.

Zekaria alikuwa akitaka kuelewa ni kina nani hawa mashahidi wawili. Katika Mapinduzi ya Ufaransa walikuwa Agano la Kale na Agano Jipya. Waliwakilishwa kama Musa na Eliya ambao waliuawa barabarani na yule mnyama aliyepanda kutoka katika shimo lisilo na mwisho. Wanawakilisha huduma ya Future for America iliyouawa tarehe 18 Julai 2020.

Mwanzoni mwa sura, baada ya Zekaria kuamshwa, wakati mifupa mikavu ya waliokufa inakusanywa pamoja, lakini bado haijahuishwa, Gabrieli anauliza, "Waona nini?" Zekaria anaeleza alichokiona, kisha anauliza, "Hivi ni nini, bwana wangu?" Gabrieli anasisitiza lengo la swali hilo kwa kujibu swali la Zekaria kwa swali. Anamwuliza Zekaria, "Je, hujui hivi ni nini?" Kisha Gabrieli anajibu, "Hili ndilo neno la Bwana kwa Zerubabeli, akisema, Si kwa nguvu, wala si kwa uwezo, bali kwa Roho yangu, asema Bwana wa majeshi."

Neno la Bwana lililomjia Zerubabel lilikuwa hivi: “Si kwa nguvu, wala kwa uwezo, bali kwa Roho yangu. Ni nani wewe, ee mlima mkubwa? Mbele ya Zerubabel utakuwa nchi tambarare; naye ataleta jiwe la kilele chake kwa vigelegele, wakipaza sauti, ‘Neema, neema juu yake.’”

Zerubbabel, mtawala, anamwakilisha mjumbe anayeandaa njia mwanzoni na mwishoni mwa historia, ambaye mbele yake mlima huwa kama tambarare. Isaya anabainisha kazi ya mjumbe huyo huyo na kusema kwamba atanyoosha jangwani njia kuu kwa Mungu wetu, na kwamba atasababisha "kila bonde" "kuinuliwa." Pia atasababisha "kila mlima na kilima" "kushushwa," kwa kuwa "mlima mkuu" mbele ya mtawala Zerubbabel "utakuwa tambarare."

Ujumbe wa William Miller kuhusu “nyakati saba” ulipewa kwake na Mungu. Zerubabel anamwakilisha William Miller aliyeweka jiwe la msingi la “nyakati saba,” na pia anawakilisha mikono itakayolitoa jiwe la kilele kwa kelele, kwa kilio, Neema, Neema juu yake. Kurudiwa kwa neno “neema” kunawakilisha ujumbe wa Kilio cha Usiku wa Manane. Hizo “kelele” zinawakilisha ujumbe uleule kama ule wa kilio kikuu cha malaika wa tatu, na “kilio” kinawakilisha Kilio cha Usiku wa Manane. Sehemu yote inahusu ujumbe wa Kilio cha Usiku wa Manane. Ni kuhusu wanawali waliokuwa wamelala usingizi wa mauti katika mitaa ya Ufunuo kumi na moja, inayopita kupitia bonde la mifupa mikavu. Ni kuhusu ufufuo wa ile mifupa mikavu, na ni kuhusu nafasi ya kinabii ya “kamba ya kupimia” ambayo wanawali wenye hekima huiona na inayowafanya washangilie.

Kisha Zekaria anasema, “zaidi ya hayo.” Zaidi ya hayo humaanisha kuweka kifungu kinachofuata juu ya kifungu kilichotangulia. Hii ni rejea kwa kanuni ya kinabii ya “mstari juu ya mstari.” Majadiliano yaliyotangulia yalitambua amsho wa usiku wa manane wa watu wa Mungu, unaowakilishwa na Zekaria. Majadiliano yaliyotangulia yalisisitiza mara kwa mara shauku ya watu wa Mungu katika siku za mwisho ya kuelewa ni nani mashahidi wawili wa Ufunuo kumi na moja. Majadiliano yaliyotangulia yalitambua kwamba Zerubabel anawakilisha kazi katika harakati ya kwanza na pia kazi katika harakati ya mwisho. Yalitambua kwamba “mikono” ya Zerubabel (inayowakilisha nguvu za kibinadamu) ilipaswa kuweka jiwe la msingi na jiwe la kilele, lakini kazi ya mikono yake ilikamilishwa, na inakamilishwa tu, kwa nguvu za kimungu za Mfariji.

Mazungumzo yaliyofuata, ambayo yanapaswa kuwekwa juu ya mazungumzo yaliyotangulia, yanabainisha kwamba wakati "mikono ya Zerubabeli" inapokamilisha kazi, ndipo watu wa Mungu katika siku za mwisho "watajua ya kwamba Bwana" "alimtuma" Gabrieli, mleta nuru, "kwa" watu wa Mungu. Watatambua mchakato wa mawasiliano wa mbinguni ambao ni kweli ya kwanza iliyowakilishwa kuhusiana na Ufunuo wa Yesu Kristo. Kukataa ujumbe na kazi ya Zerubabeli ni kukataa ujumbe unaotoka kwa Gabrieli, alioupokea kutoka kwa Kristo, naye Yeye kwa upande wake aliupokea kutoka kwa Baba.

Kisha makundi mawili ya waabudu yanafafanuliwa. Kundi moja “limeidharau siku ya mambo madogo?” Kundi lingine “litafurahi” watakapo “ona timazi mkononi mwa Zerubabel pamoja na hao saba” ambao “ndiyo macho ya Bwana, yarandayo huku na huko katika dunia yote.” Wale wanaodharau siku ya mambo madogo, wanadharau kazi ya kihistoria ya William Miller kama inavyowakilishwa na “timazi.” Wao wanapinganishwa na wale wanaofurahi wanapoona “timazi” mkononi mwa Zerubabel. “Timazi” la Zekaria ni jiwe la ujenzi linaloleta mgawanyiko. Kundi moja hudharau “timazi,” kwa kuwa wanakataa kuona kwamba “timazi” lililo mkononi mwa Zerubabel lipo pamoja na “hao saba.” Neno “saba” lililo pamoja na “timazi,” ndilo lile lile la Kiebrania linalotafsiriwa kama “mara saba” katika Mambo ya Walawi ishirini na sita.

Kisha Zekaria anarudia kusema kwamba alipoamka, hakujua ni nani wale mashahidi wawili. Kwa hiyo anauliza tena, "Miti hii miwili ya mizeituni ni nini?" Anarudia tena, akiuliza, "Hivi ni nini haya matawi mawili ya mizeituni, ambayo kupitia mirija miwili ya dhahabu humimina mafuta ya dhahabu kutoka kwao wenyewe?" Na Gabrieli anasisitiza swali hilo kwa mara nyingine kwa kujibu swali la Zekaria kwa swali, "Je, hujui hivi ni nini?" naye Zekaria akajibu, "La." Kisha Gabrieli akasema, "Hawa ni wale waliotiwa mafuta wawili, wasimamao karibu na Bwana wa dunia yote."

Sura inaanza kwa Gabrieli kumwamsha Zekaria kutoka usingizini. Hivyo Zekaria anawakilisha wanawali wanaoamshwa usiku wa manane, na wanawali hao wanapoamshwa, wanaonyeshwa kuwa na mzigo mzito wa kuelewa kile ambacho mashahidi wawili wa Ufunuo sura ya kumi na moja wanawakilisha. Vitabu vyote vya Biblia hukutana na kuhitimishwa katika kitabu cha Ufunuo. Manabii wote wanaafikiana, kwa maana Mungu si Mungu wa machafuko. Manabii wote wanasema zaidi kuhusu siku za mwisho kuliko siku walizoishi wao wenyewe.

Gabrieli anatumia kanuni ya Alfa na Omega kwa kutambua kwamba Zerubabel ataanza na kukamilisha kazi ya kujenga hekalu. Kazi yake inaonyeshwa kama kuweka jiwe la msingi mwanzoni na jiwe la kilele mwishoni. Zerubabel anawakilisha harakati za Wamillerite na harakati za Future for America.

Kile ambacho Gabrieli anachowasilisha kwa Zakaria ni kwamba kazi ya Mwito wa Usiku wa Manane, iwe katika harakati za malaika wa kwanza au katika harakati za malaika wa tatu, inatimizwa kwa nguvu ya Roho Mtakatifu.

Wakati walipokuwa wamelala wafu barabarani, ulimwengu ulifurahia juu ya miili yao iliyokufa; lakini walipofufuka, ulimwengu ukaingiwa na hofu nao wakafurahi. Wanafurahi kwa sababu wanaona timazi la zile "mara saba" katika mkono wa Zerubbabel. Timazi ndilo jiwe ambalo hujengewa juu yake, linalotenganisha wenye hekima na wapumbavu.

Zakaria hasemi "saba," anasema, "wale saba." Wanaona miaka elfu mbili na mia tano na ishirini ya kutawanywa. Neno linalotafsiriwa kama "saba" ni neno lile lile linalotafsiriwa kama "mara saba" katika Mambo ya Walawi ishirini na sita, na linawakilisha "laana" ya utumwa iliyowajia falme zote mbili za Israeli, ya kaskazini na ya kusini. Kitabu cha Danieli kinatambulisha "wale saba" kuwa ni ghadhabu ya kwanza na ya mwisho.

Jiwe la msingi lililowekwa na William Miller lilikuwa “mara saba,” na jiwe la kilele lililowekwa na harakati ya malaika wa tatu ndilo “mara saba.” Wale wanaofurahi wanapoona “wale saba” katika uamsho wa Mwito wa Usiku wa Manane wa siku za mwisho, watashuhudia mgawanyiko na utengano wa wale wa thamani na wale wasiofaa. Walio wa thamani watafurahi wanapoingia katika umoja kamili, na walio wasiofaa watagundua kuchelewa kwamba hawana mafuta ambayo yamekuwa yakishuka kupitia mirija miwili ya dhahabu. Kweli inayosababisha furaha kwa kundi moja itakuwa jiwe la kujikwaa kwa kundi jingine, ingawa ilikuwa wazi kuonekana kwa wote waliokuwa tayari kuona.

Kama vile "mara saba" ilivyokuwa jaribio mwanzoni mnamo 1856, wakati Uadventista wa Filadelfia ulipobadilika kuwa Uadventista wa Laodikia, vivyo hivyo "mara saba" tena ni jaribio mwishoni, hapo hapo ambapo Uadventista wa Laodikia unapobadilishwa kuwa Uadventista wa Filadelfia. Jaribio la mwanzoni lilishindwa mwaka 1863, kwa kukataa fundisho la kibiblia la "mara saba". Wale watakaoshindwa jaribio mwishoni mwaka 2023, watafanya hivyo kwa kukataa uzoefu unaotakiwa na tiba inayobainishwa na "mara saba" za Mambo ya Walawi ishirini na sita.

Ilikuwa muhimu kubaini kwamba kitabu cha Danieli kinaunga mkono kikamilifu "nyakati saba," kabla hatujaanza kuzingatia ujumbe wa kinabii wa sura sita za kwanza za kitabu cha Danieli, kwa kuwa sura ya nne na ya tano zinahusu "nyakati saba," na zinabainisha mwanzo na mwisho wa pembe mbili za mnyama atokaye nchi katika Ufunuo sura ya kumi na tatu.

Tutaanza kuzingatia sura zile sita za kwanza katika makala ijayo.