Roho ya Unabii: Kilio cha Usiku wa Manane

Katika mfululizo huu, tutakuwa tukichunguza meza mbili za Habakuki—Chati za 1843 na 1850—kwa kipindi kirefu. Tutaanza kwa kuiweka Kilio cha Usiku wa Manane mahali pake. Kama ilivyotajwa, sehemu kubwa ya mawasilisho ya mwanzo yatakuwa ni marudio kwa wale waliozoea ujumbe huu, lakini kwa kuwa tunaandaa mfululizo ambao huenda ukasomwa na watu walio wapya kwa ujumbe huu, imetupasa kuweka wazi baadhi ya mawazo ya msingi kwa ajili yao. Tutaanza na Kilio cha Usiku wa Manane, tukikazia fikira kipengele kinachopatikana katika ono la kwanza la Ellen White. Hebu tusome aya ya kwanza kutoka Christian Experience and Teachings, ukurasa wa 57.

Wanawake hawa watano, ambao mioyo yao ilikuwa imeunganishwa na Dada White, hawakuwa wakipinga udhihirisho wowote wa nguvu za Mungu. Jambo la kutambua ni kwamba wote walikuwa wanawake, wakiwakilisha kanisa, na walikuwa watano, jambo ambalo laweza kuonekana kuwa ni wanawali watano wenye hekima. Huu ni uchunguzi tu.

Katika wasilisho hili la kwanza, baada ya kuweka wazi hoja chache, tutazungumzia Mkutano wa Waadventista wa Low Hampton wa Desemba 1844. Katika mkutano huu, baadhi ya Wamillerite walikusanyika, na William Miller alikataa uelewa wa Kilio cha Usiku wa Manane. Mantiki hapa ni kwamba maono haya, ingawa ni kwa ajili yetu sote, yalimhusu hasa William Miller.

Katika mwezi huohuo, William Miller aliikana nuru iliyokuwa nyuma yao—Kilio cha Usiku wa manane—jambo ambalo lingemsababisha kuanguka kutoka kwenye njia kwenda kwa ulimwengu mwovu uliokuwa chini. Tutachunguza maana ya mambo haya. Ushahidi wa kihistoria unaonyesha kwamba Wamilleri wote waliamini kwamba walikuwa wakilitimiza fumbo la wanawali kumi; jambo hilo lilijulikana kwa kawaida miongoni mwao. Tutaonyesha kwamba William Miller alikuwa na ufahamu wa kile ambacho Kilio cha Usiku wa manane kilikuwa. Miller aliamini kwamba Kilio cha Usiku wa manane kilikuwa ujumbe wa saa ya hukumu wa Danieli 8:14 na Ufunuo 14:6-9. Aliamini kwamba ujumbe aliouanza kuuhubiri mwanzoni mwa miaka ya 1830 ulikuwa Kilio cha Usiku wa manane, “Tazama, bwana arusi anakuja,” na kwamba Yesu alikuwa akija ulimwenguni kama bwana arusi.

Kwa sehemu kubwa ya historia ya Wamillerite, waliamini kwamba walikuwa wakilitimiza fumbo la wanawali kumi, lakini walidhani ya kwamba Kilio cha Usiku wa Manane kilieleza ujumbe ambao walikuwa wamekuwa wakitangaza. Hata hivyo, kufikia majira ya joto ya mwaka 1844, ufahamu mpya na sahihi ulijitokeza: Kilio cha Usiku wa Manane kilikuwa ni vuguvugu la Mwezi wa Saba, huku Yesu akitarajiwa kuja katika siku ya kumi ya mwezi wa saba. Hicho ndicho kilikuwa Kilio cha kweli cha Usiku wa Manane. Miller alipoikataa Kilio cha kweli cha Usiku wa Manane mnamo Desemba 1844, alikuwa akiikataa historia ya majira ya joto ya mwaka 1844 na kurudi kwenye msimamo wake wa awali kwamba hiyo ilikuwa tu ujumbe wa jumla kutoka miaka ya 1830. Kuelewa mienendo ya Kilio cha Usiku wa Manane ni jambo la msingi sana. Ikiwa huelewi ile 2520 kama Wamillerite walivyoielewa, huwezi kuelewa Kilio cha Usiku wa Manane. Ikiwa huwezi kuelewa Kilio cha Usiku wa Manane kama Wamillerite walivyoelewa, unaanguka kutoka katika njia kwenda kwenye ulimwengu mwovu ulio chini.

Katika wasilisho hili, tutaanza na baadhi ya kweli zilizo katika chati ambazo Uadventista wa leo huzikataa waziwazi. Taasisi ya Utafiti wa Biblia ya Kanisa la Waadventista Wasabato na wanatheolojia wengi wa Kiadventista huikataa 2520. Tutalishughulikia hili kibiblia tunapoendelea, lakini kwanza tutaonyesha kwamba Ellen White anaidhinisha kikamilifu 2520. Taasisi hiyo na wanatheolojia wengi pia hukataa uelewa wa waanzilishi kuhusu Daily. Tutaonyesha kwamba kuukataa uelewa wa waanzilishi kwamba Daily ni upagani ni kuikataa Roho ya Unabii. Taasisi hiyo pia hukataa hadharani uelewa wa waanzilishi kuhusu baragumu—Baragumu ya Tano na ya Sita. Tutaanza kwa kuonyesha kwamba kuukataa uelewa wa waanzilishi kuhusu baragumu ni kuikataa Roho ya Unabii.

Tunaanza na Uriah Smith kutoka *Thoughts on Daniel and Revelation*, ukurasa wa 521, ili kuonyesha historia ya Wamillerite na kushughulikia mwaka 1798. Uriah Smith aandika, “Mpangilio wa nyakati wa matukio ya Ufunuo 10 unathibitishwa zaidi kutokana na ukweli kwamba malaika huyu ni yuleyule na malaika wa kwanza wa Ufunuo 14.” Katika Ufunuo 10, malaika mwenye nguvu hushuka kutoka mbinguni akiwa na kitabu kidogo kilichofunguliwa mkononi mwake. Ellen White anatufahamisha kwamba malaika huyu mwenye nguvu ni Yesu Kristo, na kwamba kile kitabu kidogo ni Kitabu cha Danieli. Kufikia mwisho wa sura ya kumi, Yohana anaambiwa ale kile kitabu kidogo, ambacho kitakuwa kitamu kinywani mwake na kichungu tumboni mwake. Yohana anawakilisha historia ya Wamillerite, ambamo ujumbe wa Danieli ni mtamu lakini huleta kuvunjika moyo kwa uchungu. Malaika mwenye nguvu wa Ufunuo 10, kulingana na waanzilishi, ndiye malaika wa kwanza wa Ufunuo 14—wao ni malaika yuleyule.

Mara nyingi hatutumii muda mwingi kusema kwa uhususi juu ya hawa malaika katika Ufunuo, lakini yatupasa kufanya hivyo. Yule malaika mwenye nguvu katika Ufunuo 10 pia ndiye malaika ambaye William Miller aliamini alikuwa akiitimiza Kilio cha Usiku wa Manane kwa kutimiza kazi ya malaika wa kwanza wa Ufunuo 14: “Mcheni Mungu, na kumpa utukufu, kwa maana saa ya hukumu yake imekuja.” Saa ya hukumu yake inarejelea Danieli 8:14. Malaika hawa hutambulisha nyanja mbalimbali za kazi inayotimizwa.

Tukirejea kwa Uriah Smith: “Mpangilio wa nyakati wa matukio ya Ufunuo 10 unathibitishwa zaidi kwa ukweli kwamba malaika huyu ni yuleyule na malaika wa kwanza wa Ufunuo 14.” Anaeleza kile kinachowaunganisha: wote wawili wana ujumbe wa pekee wa kutangaza, wote wawili hutamka tangazo lao kwa sauti kuu, wote wawili hutumia lugha inayofanana ikimrejelea Muumba, na wote wawili hutangaza wakati—mmoja akiapa ya kwamba wakati hautakuwapo tena, na yule mwingine akitangaza kwamba saa ya hukumu ya Mungu imekuja. Ujumbe wa Ufunuo 14:6 umewekwa upande huu wa mwanzo wa wakati wa mwisho.

Uriah Smith anaeleza kwamba wakati wa mwisho ni 1798, na ujumbe wa Ufunuo 14 huja baada ya hapo. Anaandika, “Lakini ujumbe wa Ufunuo 14:6 umewekwa upande huu wa kuanza kwa wakati wa mwisho. Ni tangazo la saa ya hukumu ya Mungu kuja, na kwa hiyo lazima uwe na matumizi yake katika kizazi cha mwisho. Paulo hakuhubiri kwamba saa ya hukumu imekuja. Luther na washirika wake hawakuihubiri. Paulo alijadiliana juu ya hukumu itakayokuja, iliyo katika wakati usiojulikana wa baadaye, na Luther aliiweka angalau miaka mia tatu mbele ya siku yake. Zaidi ya hayo, Paulo hulionya kanisa dhidi ya mahubiri yoyote ya jinsi hiyo kwamba saa ya hukumu ya Mungu imekuja hadi wakati fulani.” Katika 2 Wathesalonike 2:1-3, Paulo anasema kwamba siku ya Kristo haijakaribia hadi kwanza uje ule ukengeufu na yule mtu wa dhambi afunuliwe. Paulo anamtambulisha mtu huyo wa dhambi, ile pembe ndogo, upapa, na anafunika kwa onyo kipindi chote cha enzi yake kuu, kilichoendelea kwa miaka 1260, kikamalizikia mwaka 1798.

Mwaka 1798, kizuizi dhidi ya kuitangaza siku ya Kristo kuwa karibu kilikoma. Wakati wa mwisho ulianza, na muhuri ukaondolewa kutoka katika kile kitabu kidogo. Tangu wakati huo, malaika wa Ufunuo 14 ameendelea kwenda mbele. Uriah Smith asema, “Mkiona hilo,” tangu 1798, ujumbe wa malaika wa kwanza umeendelea kwenda mbele. Mwaka 1798, malaika wa kwanza wa Ufunuo 14 anafika katika historia—huu ndio uelewa wa waanzilishi. Tangu wakati huo, malaika wa Ufunuo 14 ametangaza kwamba saa ya hukumu ya Mungu imekuja, na malaika wa sura ya kumi amesimama juu ya bahari na nchi, akiapa kwamba wakati hautakuwapo tena. Utambulisho wao hauna shaka. Hoja zote zinazomweka mmoja mahali fulani zina nguvu pia kwa ajili ya mwingine. Kizazi cha sasa kinashuhudia utimilifu wa unabii hizi mbili. Katika mahubiri ya ujio, hasa tangu 1840 hadi 1844, ulianza utimilifu wake kamili na wa kina.

Smith anataja miaka ya 1840 na 1844 kuhusiana na malaika wa kwanza wa Ufunuo 14 kufika mwaka 1798, lakini pia anamtaja malaika wa kwanza mwaka 1840, ambapo ujumbe unapewa nguvu. Katika kuhubiriwa kwa ujio, hasa tangu 1840 hadi 1844, kulianza utimilifu wake kamili. Nafasi ya malaika akiwa na mguu mmoja juu ya bahari na mmoja juu ya nchi inaonyesha upana mkubwa wa tangazo lake. Ujumbe ungevuka bahari na kuenea kwa mataifa mbalimbali, na tangazo la ujio kweli lilipelekwa kwa kila kituo cha umisionari duniani. Tangu mwaka 1840, ujumbe wa malaika wa kwanza, kulingana na Ellen White, ulipelekwa kwa kila kituo cha misheni duniani. Hili lilitimizwa wakati kanuni ya siku-mwaka ya unabii wa Biblia ilipothibitishwa kwa kuanguka kwa Milki ya Ottoman. Hatughuliki na maelezo kwa wakati huu, bali tunaandaa msingi wa historia ya Wamilleri na mienendo ya Kilio cha Usiku wa Manane.

Mnamo mwaka wa 1833, kuanguka kwa nyota kulitukia. Ellen White atoa maoni katika The Great Controversy, ukurasa wa 333: “Mwaka wa 1833, miaka miwili baada ya Miller kuanza kuwasilisha hadharani uthibitisho wa kuja kwa Kristo kulikokuwa karibu, ishara ya mwisho ilitokea, ambayo ilikuwa imeahidiwa na Mwokozi kama dalili za ujio Wake wa pili. Yesu alisema: ‘Nyota zitaanguka kutoka mbinguni.’ Mathayo 24:29. Naye Yohana katika Ufunuo akatangaza, alipoona katika maono matukio ambayo yangetangulia siku ya Mungu: ‘Nyota za mbinguni zikaanguka juu ya nchi, kama vile mtini uutupavyo tini zake ambazo hazijaiva, utikiswao na upepo mkuu.’ Ufunuo 6:13. Unabii huu ulipata utimilifu wa kushangaza na wa kuvutia katika mvua kubwa ya vimondo ya Novemba 13, 1833.”

Ushuhuda wa William Miller unasimulia: “Siku ya Sabato baada ya kifungua kinywa—katika majira ya kiangazi ya mwaka 1833, niliketi kwenye dawati langu kuchunguza hoja fulani, na nilipoinuka ili nitoke kwenda kazini, jambo hili likanijia moyoni kwa nguvu zaidi kuliko hapo awali, ‘Nenda ukauambie ulimwengu.’ Msukumo huo ulikuwa wa ghafula sana na ulikuja kwa nguvu nyingi kiasi kwamba nilijitupa tena kwenye kiti changu nikisema, ‘Siwezi kwenda, Bwana.’ ‘Kwa nini isiwe hivyo?’ lilionekana kuwa jibu, ndipo visingizio vyangu vyote vikajitokeza, ukosefu wangu wa uwezo; lakini fadhaa yangu ikawa kubwa sana hata nikaingia katika agano la dhati na Mungu kwamba kama Yeye angefungua njia, ningeenda na kutekeleza wajibu wangu kwa ulimwengu. ‘Una maana gani kwa kufungua njia?’ ilionekana kunijia. Basi, nikasema, kama ningepata mwaliko wa kusema hadharani mahali popote, nitaenda na kuwaambia yale ninayoyaona katika Biblia kuhusu kuja kwa Bwana. Mara hiyo mzigo wangu wote ukaondoka. Nami nikafurahi kwamba huenda nisingeitwa kwa namna hiyo, kwa maana sikuwa nimewahi kupata mwaliko wa jinsi hiyo, majaribu yangu hayakujulikana, nami nilikuwa na taraja ndogo sana ya kualikwa katika uwanja wowote wa utumishi. Yapata nusu saa tangu wakati huo, kabla sijatoka chumbani, mwana wa Bwana Guilford wa Dresden, yapata maili kumi na sita kutoka makazi yangu, akaingia na kusema kwamba baba yake alikuwa amenituma na alitaka niende nyumbani pamoja naye, nikidhani kwamba angependa kuniona kwa habari ya shughuli fulani. Nikamwuliza anataka nini. Akajibu kwamba kesho yake hakungekuwa na kuhubiri katika kanisa lao, na baba yake alitaka nije niwaambie watu juu ya suala la kuja kwa Bwana. Mara nikajikasirikia mwenyewe kwa kuwa nilikuwa nimefanya agano hilo. Nikamwasi Bwana papo hapo na kuazimia kutokwenda. Nikamwacha yule kijana bila kumpa jibu lolote na nikajitenga kwa fadhaa kubwa kwenda kwenye kichaka kilichokuwa karibu. Hapo nikashindana na Bwana kwa muda wa karibu saa moja, nikijaribu kujifungua kutoka katika agano nililokuwa nimefanya naye, lakini sikuweza kupata afueni yoyote. Dhamiri yangu ikasisitiziwa, ‘Je, utafanya agano na Mungu kisha ulivunje upesi hivyo?’ na dhambi iliyozidi mno ya kufanya hivyo ikanifunika kabisa. Hatimaye nikajisalimisha na kumwahidi Bwana kwamba kama angenitegemeza, ningeenda, nikimtumaini Yeye anipe neema na uwezo wa kutekeleza yote atakayohitaji kwangu. Nikarudi nyumbani na kumkuta yule kijana angali anangoja. Alibaki hadi baada ya chakula cha mchana, nami nikarudi naye kwenda Dresden.” Hivyo ndivyo Miller, katika majira ya kiangazi ya mwaka 1833, alivyoanza kuutangaza ujumbe hadharani. Mwezi wa Desemba 1833, kuanguka kwa nyota kuliongeza uzito wa ibada katika ujumbe wake.

Mnamo mwaka 1840, Ellen White anatoa maelezo juu ya utimilifu wa ajabu wa unabii. Kifungu hiki mara nyingi hupingwa katika Roho ya Unabii, huku baadhi wakidai kwamba Uriah Smith alikiingiza katika Pambano Kuu, lakini hoja hizi hazina msingi. Anazungumzia mfululizo wa utimilifu wa unabii ulioongoza hadi mwaka 1840, ukijumuisha kuanguka kwa nyota na Siku ya Giza. Anaandika, “Katika mwaka 1840, utimilifu mwingine wa ajabu wa unabii uliamsha hamu kubwa kila mahali.”

Anarejelea unabii wa kibiblia, si utabiri wa kibinadamu tu wa Josiah Litch. Miaka miwili kabla ya hapo, Josiah Litch, mhudumu mashuhuri aliyehubiri ujio wa pili, alichapisha ufafanuzi wa Ufunuo 9, akitabiri kuanguka kwa Dola ya Ottoman. Kulingana na hesabu zake, mamlaka hii ilipaswa kupinduliwa tarehe 11 Agosti, 1840. Kwa wakati uliotajwa, Uturuki, kupitia kwa mabalozi wake, ilikubali ulinzi wa Madola Washirika ya Ulaya, na hivyo ikajiweka chini ya udhibiti wa mataifa ya Kikristo. Tukio hilo lilitimiza utabiri huo kwa usahihi kabisa. Ilipojulikana, umati mkubwa ulisadikishwa juu ya usahihi wa kanuni za ufasiri wa unabii zilizokubaliwa na Miller na washirika wake, na msukumo wa ajabu ukapewa mwamko wa Ujio. Watu wa elimu na wa hadhi waliungana na Miller katika kuhubiri na kuchapisha maoni yake, na kuanzia 1840 hadi 1844, kazi hiyo ilienea upesi.

Uriah Smith alikuwa ametwambia kwamba malaika wa kwanza wa Ufunuo 14 alifika mwaka 1798, lakini ni malaika yuleyule kama malaika wa Ufunuo 10. Katika Ufunuo 10, Yohana anaambiwa autwae kile kitabu kidogo kutoka mkononi mwa malaika na akile, nacho kitakuwa kitamu kinywani mwake. Ujumbe wa Wa-Millerite ulipata kuwa mtamu tarehe 11 Agosti, 1840, baada ya miaka miwili ya kutabiri kuanguka kwa Dola ya Ottoman kwa msingi wa kanuni ya siku-mwaka ya unabii wa Biblia. Tukio hilo lilipotimizwa sawasawa kabisa, ujumbe ambao walikuwa wamekuwa wakiutangaza ukawa mtamu vinywani mwao.

Mnamo Agosti 11, 1840, ujumbe ukawa mtamu kinywani mwao. Yohana anaambiwa kuichukua kile kitabu kidogo kutoka mkononi mwa malaika aliyeshuka. Malaika huyo hushuka mnamo Agosti 11, 1840, na malaika huyu wa Ufunuo 10 ndiye yuleyule malaika wa kwanza wa Ufunuo 14. Malaika wa Ufunuo 14 hufika mwaka 1798 wakati wa mwisho, lakini ujumbe wake hupewa nguvu mwaka 1840. Ellen White anasema kwamba tukio hilo lilipojulikana, umati wa watu ulihakikishwa juu ya usahihi wa kanuni za ufasiri wa unabii zilizokubaliwa na Miller na washirika wake. Tangu miaka ya 1930, kuanzia mwaka 1919 lakini hasa katika miaka ya 1930, Uadventista umekataa kanuni za ufasiri wa unabii zilizokubaliwa na Miller na washirika wake—kanuni hizo zikiwa ni mbinu ya maandiko ya uthibitisho katika kujifunza Biblia.

Alama ya pili ya kihistoria ni chati ya 1843, iliyotolewa mwezi wa Mei 1842. Ellen White anasema, “Nimeona kwamba chati ya 1843 iliongozwa na mkono wa Bwana na kwamba haikupaswa kubadilishwa, kwamba tarakimu zilikuwa kama alivyotaka Yeye, na kwamba mkono Wake ulikuwa juu yake na ulificha kosa katika baadhi ya tarakimu hizo ili asiwepo mtu yeyote awezaye kuliona mpaka mkono Wake ulipoondolewa.” Chati hii ni alama ya kinabii, iliyotolewa mwezi wa Mei 1842. Mwezi wa Juni 1842, makanisa ya Kiprotestanti yalifunga milango yao na malaika wa pili anawasili.

Kisha inafuata kukatishwa tamaa kwa kwanza. Kutoka katika The Great Controversy, ukurasa wa 393: “Mapema mwaka 1842, maelekezo yaliyotolewa katika unabii huu ya kuandika maono na kuyafanya yawe wazi juu ya mbao, ili aisomaye apate kukimbia, yalikuwa yamemwongoza Charles Fitch kuandaa chati ya kinabii ili kufafanua maono ya Danieli na Ufunuo.” Charles Fitch, aliyekufa muda mfupi kabla ya Kukatishwa Tamaa Kukuu cha Oktoba 22, 1844, alitumiwa na Bwana katika historia hii. Aliandaa chati hiyo, ambayo ilichapishwa mwezi Mei 1842.

Huu ndio wakati wa kukawia katika mfano wa mabikira kumi, katika Habakuki 2, na katika Danieli 12. Danieli 12:11 yasema, “Na tangu wakati ambapo sadaka ya daima itaondolewa...” Waanzilishi walielewa kwamba upagani ulitiishwa mwaka 508, wakati Clovis alipowashinda Wavisigothi. Tangu wakati ambapo upagani unaondolewa na upapa unasimamishwa (miaka thelathini baadaye katika 538), kutakuwa na siku 1290. Aya inayofuata yasema, “Heri yeye angojaye, akafike hata siku elfu moja mia tatu na thelathini na tano.” 508 jumlisha 1335 ni sawa na 1843. “Heri yeye afikaye 1843.” Hizo 1335 zinaashiria wakati wa kukawia, zikisema, “Heri yeye angojaye, akafike hata 1843.” Ukiendeleza uelewa wa waanzilishi kuhusu ile ya daima, kama Ellen White afanyavyo, jambo hili liko wazi.

Sio kila mtu atakayeruhusiwa kushiriki katika Kilio cha Usiku wa Manane. Baadhi ya watu waliandamana na Wamileraiti si kwa sababu ya uzoefu wao binafsi pamoja na Yesu Kristo au kwa kujisomea kwao binafsi Neno la Mungu, bali kwa hofu. Kabla ya Kilio cha Usiku wa Manane kuwasili, Bwana huwatenga ndugu hao na vuguvugu hilo. Kukatishwa tamaa kwa kwanza ni sehemu ya mchakato wa kuandaliwa kwa ajili ya Kilio cha Usiku wa Manane. Kulingana na Ellen White, tusipoelewa jambo hili, tunaanguka kutoka kwenye njia na kuelekea ulimwengu mwovu ulio chini.

Kilio cha Usiku wa Manane kiliupa ujumbe wa malaika wa pili nguvu. Malaika walitumwa kutoka mbinguni kuwaamsha watakatifu waliovunjika moyo na kuwaandaa kwa kazi kubwa iliyokuwa mbele yao. Watu wenye vipawa vikubwa zaidi hawakuwa wa kwanza kuupokea ujumbe huu. William Miller hakuwa wa kwanza kuupokea ujumbe huu; kinyume chake kabisa, alikuwa wa mwisho kuupokea. Alikuwa mwenye kipawa kikubwa zaidi katika kuuelewa ujumbe huo, ilhali Samuel Snow alikuwa wa kwanza. Wale ambao hapo awali walikuwa wameongoza katika kazi walikuwa wa mwisho kuupokea na kusaidia kuikuza kilio hicho. Kihistoria, mtu wa mwisho kuukubali ujumbe wa Kilio cha Usiku wa Manane alikuwa William Miller.

Kutoka katika The Great Controversy, 376: Wakati wa kutiwa nguvu kwa Kilio cha Usiku wa Manane, yapata watu 50,000 walitoka makanisani. Kwa kuwa kazi ya Miller ilielekea kuyajenga makanisa, hapo mwanzo ilitazamwa kwa upendeleo; lakini wahudumu na viongozi wa kidini walipoamua kinyume na fundisho la Ujio na kutaka kukandamiza msisimko wote juu ya somo hilo, waliipinga kutoka mimbarini na kuwanyima washiriki wao fursa ya kuhudhuria mahubiri juu ya ujio wa pili au hata kusema juu ya tumaini lao katika mikutano ya kijamii. Viongozi katika Kanisa la Waadventista leo wanaokataza kufundishwa kwa ujumbe huu kanisani na hata katika nyumba za binafsi wameonyeshwa kimbele hapa katika vuguvugu la Wamilleri.

Waumini walijikuta katika jaribu kubwa na mshangao mwingi. Waliwapenda makanisa yao na walisita kujitenga nayo, lakini walipoona ushuhuda wa Neno la Mungu ukizuiwa na haki yao ya kuchunguza unabii ikinyimwa, walihisi kwamba uaminifu kwa Mungu uliwakataza kujitiisha. Wale waliotafuta kuuzuia ushuhuda wa Neno la Mungu hawangeweza kuhesabiwa kuwa ndio wanaounda Kanisa la Kristo. Kwa hiyo, walijiona kuwa na haki ya kujitenga na ushirika wao wa zamani. Katika majira ya joto ya mwaka 1844, yapata watu 50,000 walijiondoa katika makanisa.

Kutoka katika kitabu cha Mzee Damsteegt, *Foundation of Seventh-day Adventist Message and Mission*, Miller aliamini kwamba kutangazwa kwa Danieli 8:14 na malaika wa kwanza wa Ufunuo 14 ndiko kulikokuwa Kilio cha Usiku wa Manane—“Tazama, bwana arusi yuaja.” Aliamini kwamba ujumbe huu ulikuwa ukitambulisha ujio wa pili wa Kristo. Miller alidhani kwamba historia yote ilikuwa Kilio cha Usiku wa Manane, lakini Ellen White anasema kwamba Kilio cha Usiku wa Manane kilitimizwa katika wakati mahususi. Samuel Snow aliipa hotuba yake kichwa “The True Midnight Cry” ili kuitofautisha na mafundisho ya Wamillerite kwamba Kilio cha Usiku wa Manane kilikuwa ujumbe wa jumla.

Walio wa kiroho zaidi walipokea ujumbe kwanza, na wale ambao hapo awali walikuwa wameongoza katika kazi hiyo walikuwa wa mwisho kuupokea na kusaidia kuifanya sauti ya kilio hicho iongezeke. William Miller, ambaye alikuwa ameongoza kazi hiyo tangu mwaka 1833 na kuendelea, alipambana na ujumbe wa Kilio cha Usiku wa Manane ulipowadia mwezi Agosti 1844. Hakuwa na uhakika kuhusu kujitenga na makanisa na alikuwa amekuwa akifundisha uelewa mwingine wa Kilio cha Usiku wa Manane kwa miaka mingi.

William Miller aliandika, “Sikuwahi kuwa na uhakika kamili kuhusu siku yoyote maalumu ya kuonekana kwa Bwana, nikiamini kwamba hakuna mwanadamu awezaye kujua siku wala saa. Katika mihadhara yangu yote iliyochapishwa, itaonekana katika ukurasa wa kichwa, kwamba ni kuhusu mwaka wa 1843. Katika mihadhara yangu yote ya mdomo, sikuzote naliwaambia wasikilizaji wangu kwamba vipindi hivyo vingefikia kikomo mwaka 1843 ikiwa hakukuwa na kosa katika hesabu yangu, lakini kwamba sikuweza kusema ya kuwa mwisho usingeweza kuja hata kabla ya wakati huo, na kwamba iliwapasa wawe tayari daima. Mwaka 1842, baadhi ya ndugu walihubiri kwa uhakika mkuu, mwaka wenyewe hasa, na walinikaripia kwa kuweka ‘ikiwa.’” Mwezi wa Mei 1842, chati ya 1843 ilichapishwa, na ndugu wakamwambia Miller aondoe “ikiwa” katika uwasilishaji wake.

Miller aliendelea, “Vyombo vya habari vya umma navyo vilikuwa vimechapisha kwamba nilikuwa nimeweka siku maalumu, tarehe ishirini na tatu ya Aprili, kwa ujio wa Bwana. Kwa hiyo, katika Desemba ya mwaka huo, kwa kuwa sikuweza kuona kosa lolote katika hesabu yangu, nilichapisha imani yangu kwamba wakati fulani kati ya Machi 21, 1843, na Machi 21, 1844, Bwana angekuja.” Miller alikuwa tayari amefikia hitimisho kuhusu siku ya kumi ya mwezi wa saba, na muda mrefu kabla Samuel Snow hajatumia hitimisho hilo kutangaza Kilio cha Usiku wa Manane, Miller alikuwa ameandika kulihusu. Miller ndiye ambaye Bwana alimtumia kuunganisha mantiki ambayo Samuel Snow aliitumia kuitambua Oktoba 22, 1844.

Miller aliandika, “Katika mwaka wa 1843, shutuma kali sana zilimiminwa juu yangu na juu ya wale walioshirikiana nami na vyombo vya habari na baadhi ya madhabahu. Nia zetu zilishambuliwa, kanuni zetu ziliwakilishwa vibaya, tabia zetu zikachafuliwa.” Muda ulipita, na tarehe 21 Machi, 1844, ikapita bila Bwana kutokea. Kukata tamaa kulikuwa kukubwa, na wengi hawakuendelea tena kutembea pamoja nao. Kabla ya wakati huu, tangu mwaka wa 1840, ilikadiriwa kwamba kulikuwa na Wamillerite 200,000, lakini kufikia hatua hii, ni 50,000 tu waliobaki.

Miller aliendelea, “Kabla ya wakati huu, katika majira ya vuli ya mwaka 1843, baadhi ya ndugu zangu walianza kuyaita makanisa Babeli na kusisitiza kwamba ilikuwa wajibu wa Waadventista kutoka ndani yake. Jambo hili lilinihuzunisha sana. Si kwamba tu matokeo yake yalikuwa mabaya sana, bali pia nililiona kuwa ni kupotosha Neno la Mungu, kuyapindua Maandiko.” Miller alijitahidi sana na ujumbe wa malaika wa pili, jambo lililofanya iwe vigumu zaidi kwake kuupokea ujumbe wa kweli wa Kilio cha Usiku wa Manane. Desturi hiyo ikaenea, na makanisa yakafungwa dhidi yao, yakasababisha uadui na kuwatenga Waadventista wengi na makanisa yao husika.

Baada ya wakati wake uliokuwa umechapishwa kupita, Miller alikiri kukatishwa tamaa kwake kuhusu kipindi hasa, lakini alidumisha imani yake. Aliendelea na kazi zake upande wa Magharibi wakati wa kiangazi cha mwaka 1844 hadi harakati ya Mwezi wa Saba. Hakuwa na ushiriki wowote katika harakati hii isipokuwa barua iliyoandikwa miezi kumi na minane mapema kuhusu maadhimisho ya Sheria ya Musa yaliyokuwa yakielekeza kwenye mwezi huo. Hakutarajia kwamba matumizi ya namna hiyo yangefanywa kuhusu mada hizo au kwamba kuamini ushahidi wa namna hiyo kungekuwa kipimo cha wokovu. Hakuwa na ushirika na harakati hiyo hadi majuma mawili au matatu kabla ya Oktoba 22, 1844. Katika barua kwa Himes ya Oktoba 6, 1844, Miller aliandika, “Naona utukufu katika mwezi wa saba ambao sikuwahi kuuona hapo kabla... Sasa, lihimidiwe jina la Bwana, naona uzuri, upatano, maafikiano katika Maandiko, ambayo nimeyaombea kwa muda mrefu lakini sikuyaona hadi leo. Mshukuru Bwana, Ee nafsi yangu. Ndugu Snow, Ndugu Storrs, na wengineo, na wabarikiwe kwa kuwa vyombo vya kufungua macho yangu. Karibu nimefika nyumbani. Utukufu, utukufu, utukufu, utukufu.”

Baadaye, Miller aliifikiria upya Kilio cha Usiku wa Manane, akiita ushabiki. Damsteegt anaeleza kwamba Snow alipata muhtasari wake wa msingi wa ujumbe wa Kilio cha Usiku wa Manane kutoka katika kazi ya awali ya Miller.

Mahesabu ya Snow, yaliyochapishwa mwezi wa Machi 1844, yalivutia umakini mdogo hadi mkutano wa kambi wa Exeter, Agosti 12–17, 1844. Hapo, tarehe yake kamili ya kurudi kwa Kristo iliwachochea Wamilleri wengi, na kuifikisha jitihada yao ya umishonari kwenye kilele chake. Mwitikio wao ukajulikana kama vuguvugu la Mwezi wa Saba. Ingawa viongozi wa Kimilleri mwanzoni walikuwa na mashaka, majuma kadhaa kabla ya tukio lililotazamiwa, waliungana na vuguvugu hilo na kuruhusu maoni ya Snow yachapishwe na kuungwa mkono.

Joseph Bates alisimulia kwamba baada ya mkutano wa kambi wa Exeter, alipokuwa akipita katika mabehewa ya treni, alisikia sauti zikisema tena na tena, “Tazama, bwana-arusi anakuja!” Mwendo huu uliikumba Marekani yote kwa muda wa miezi miwili, na kupelekea Tukio Kuu la Kukatishwa Tamaa tarehe 22 Oktoba, 1844.

Damsteegt anatoa maoni kuhusu Mkutano wa Low Hampton wa Waadventista, Desemba 28–29, 1844, uliowahusisha Himes na Miller. Himes alihimiza kuwafariji watakatifu, kuusisimua ulimwengu wa Kikristo, na kuwatangazia wenye dhambi wokovu. Majuma machache baadaye, Advent Press ilianza tena, na Himes akatangaza kwamba mlango wa wokovu ulikuwa wazi. Miller kwa hatua kwa hatua aliacha dhana ile kali ya mlango uliofungwa na kurudi kwenye mtazamo wake wa awali wa Kilio cha Usiku wa Manane. Katika mwezi huohuo, Ellen White alipata maono yake ya kwanza, yakionyesha kwamba wale wanaolikataa Kilio cha Usiku wa Manane huanguka kutoka njiani. Maono hayo yalikuwa kwa ajili ya William Miller kama yalivyokuwa kwa mtu mwingine yeyote.

Kutoka katika Early Writings, ukurasa wa 257: “Ndipo nikaelekezewa fikira zangu kwa William Miller. Alionekana kuwa na mashaka makubwa na alikuwa ameinamishwa na wasiwasi na huzuni kwa ajili ya watu wake. Kundi lililokuwa limeungana na lenye upendo mwaka 1844 lilikuwa likipoteza upendo wake, likipingana lenyewe kwa lenyewe, na kuanguka katika hali ya ubaridi na kurudi nyuma kiroho. Alipoyaona haya, huzuni ilimdhoofisha nguvu zake. Nikaona watu wa mbele wakimwangalia, hasa Joshua Himes, na kuogopa asije akaipokea ujumbe wa malaika wa tatu.” Ujumbe wa malaika wa tatu katika muktadha huu ni Sabato. Miller alipokuwa akielekea kwenye nuru kutoka mbinguni, watu hawa walikuwa wakifanya mipango ya kuigeuza nia yake mbali nayo. Ushawishi wa kibinadamu ulimweka gizani na ukadumisha ushawishi wake miongoni mwa wale walioupinga ukweli. Hatimaye, Miller aliinua sauti yake dhidi ya nuru kutoka mbinguni—Sabato. Alishindwa kuupokea ujumbe ambao ungeeleza kukatishwa tamaa kwake na kuangaza nuru na utukufu juu ya yaliyopita. Alitegemea hekima ya kibinadamu badala ya ile ya Kimungu. Akiwa amedhoofishwa na kazi na umri, hakuwa na lawama kwa kiwango kilekile na wale waliomzuia asiujue ukweli. Dhambi hiyo iko juu yao. Ikiwa Miller angeweza kuiona nuru ya malaika wa tatu, mambo mengi yangeelezwa. Lakini ndugu zake walikiri kuwa na upendo wa kina namna hiyo kwake kiasi kwamba alidhani hangeweza kamwe kujitenga nao. Mungu aliruhusu aanguke chini ya nguvu za mauti na akamficha kaburini mbali na wale waliomwondoa kwenye ukweli. Musa alikosea kabla ya kuingia katika Nchi ya Ahadi; vivyo hivyo, Miller alikosea alipokuwa karibu kuingia Kanaani ya mbinguni. Wengine walimwongoza kufanya hivyo; wengine hao lazima wawajibike kwa ajili yake. Lakini malaika huilinda mavumbi ya thamani ya mtumishi huyu wa Mungu na atatokea kwa sauti ya tarumbeta ya mwisho.

Kwa kumalizia, William Miller anawakilisha Waadventista Wasabato katika mwisho wa dunia. Ono la kwanza la Ellen White linaihusu siku yetu kuliko lilivyohusu siku yake mwenyewe. Katika mwisho wa dunia, Waadventista Wasabato wataikataa nuru ya Kilio cha Usiku wa Manane. Nuru ya Kilio cha Usiku wa Manane inaweza kueleweka tu kwa kuielewa historia hii. Kukatishwa tamaa kwa kwanza kulitakasa vuguvugu la Wamillerite kutokana na wale waliokuwamo humo kwa sababu zisizo sahihi na kuwaandaa watu kwa uzoefu wa kujaribiwa ambao ungewaongoza kuingia Patakatifu pa Patakatifu. Wale wanaofika kwenye kukatishwa tamaa kwa kwanza wamebarikiwa tu ikiwa watangoja hadi Oktoba 22, 1844. Wakati huu umewekwa na Mungu ili kuzaa watu ambao atawakusanya katika Patakatifu pa Patakatifu. Kukikataa Kilio cha Usiku wa Manane na kuanguka kutoka katika njia ni kuikataa historia hii yote.

William Miller alifanya makosa matatu, nasi daima hujaribiwa kwa majaribu matatu. Kosa lake la kwanza lilikuwa kuukataa Kilio cha Usiku wa Manane mnamo Desemba 1844. La pili lilikuwa kuwasikiliza wanadamu badala ya Mungu, jambo lililosababisha kosa lake la tatu: kuikataa Sabato. Mwishoni mwa ulimwengu, Waadventista Wasabato wataikataa historia ya Kilio cha Usiku wa Manane na wito wa kurudi kwenye njia za kale kwa sababu wanawasikiliza viongozi wao. Kwa kufanya hivyo, wanajiandaa kwa ajili ya alama ya mnyama, wakirudia mchakato wa Miller wa majaribu ya hatua tatu, ambao huanza kwa jinsi wanavyouhusisha ujumbe na historia ya Kilio cha Usiku wa Manane.

Kuna unabii miwili tu inayohusu historia kutoka kwa kukatishwa tamaa kwa kwanza hadi kukatishwa tamaa kwa pili: zile siku 2300 (“Ijapochelewa maono, ingojee”) na 2520. Kuikataa 2520 ni kuikataa Kilio cha Usiku wa Manane. Kukikataa Kilio cha Usiku wa Manane ni kuanguka kutoka njiani na kuingia katika ulimwengu mwovu ulio chini.

Tutalishughulikia hili zaidi katika wasilisho linalofuata.