Ezekieli anawakilisha wale ambao wamefanyiwa kazi ya mafundisho na Simba wa kabila la Yuda, na mafundisho yake ya msingi ni “amri juu ya amri.”
Aliwaambia, Hapa ndipo mahali pa kustarehe, ambapo mnaweza kumpumzisha aliyechoka; na hapa ndipo mahali pa kuburudisha; lakini hawakutaka kusikia. Lakini neno la Bwana likawa kwao amri juu ya amri, amri juu ya amri; kanuni juu ya kanuni, kanuni juu ya kanuni; hapa kidogo, na pale kidogo; ili waende, na kuanguka nyuma, na kuvunjika, na kunaswa, na kukamatwa. Isaya 28:12, 13.
Kwa sasa Simba wa kabila la Yuda anaifunua kitabu cha Ezekieli. Tunaelezwa kwamba Ezekieli ni kuhani katika mwaka wa thelathini, ikiwa “thelathini” inawakilisha umri wake wa mfano kama kuhani, au mwaka wa thelathini katika mfululizo wa kiunabii ulioanza katika Pasaka Kuu ya Yosia. Ukuhani wa mwisho wa siku za mwisho ni wale mia moja arobaini na nne elfu, na historia halisi za kale zinafananisha historia ya mfano katika siku za mwisho.
Lakini ninyi mtaitwa Makuhani wa Bwana; watu watawaita Wahudumu wa Mungu wetu; mtakula utajiri wa Mataifa, na katika utukufu wao mtajisifu. Isaya 61:6.
Ezekieli ni ishara ya watu wa Mungu katika siku za mwisho–historia takatifu ambayo kila ushuhuda wa kinabii huitambulisha. Historia hiyo takatifu ni vuguvugu la malaika wa tatu, ambalo liliwakilishwa hasa kwa njia ya mfano na vuguvugu la malaika wa kwanza mwaka wa 1840. Vuguvugu la malaika wa kwanza lilikuwa malaika wa alfa kati ya wale malaika watatu, na wa tatu ndiye malaika wa omega. Kwa hiyo, Ezekieli anawekwa sambamba na Petro katika kipindi cha kutiwa muhuri kwa wale elfu mia moja arobaini na nne. Historia ya kiishara ya Petro pamoja na Ezekieli ipo katika historia ya Panium na inawakilishwa humo.
Kitabu Kidogo
Ezekieli anakitwaa kile kitabu kidogo, kama alivyofanya Yohana katika Ufunuo kumi.
Lakini wewe, mwanadamu, sikia nikuambialo; usiwe mwenye kuasi kama nyumba hiyo yenye kuasi; fungua kinywa chako, ule nikupacho. Nami nilipotazama, tazama, mkono mmoja ulikuwa umetumwa kwangu; na tazama, ndani yake mlikuwa na gombo la kitabu; naye akalikunjua mbele yangu; nalo lilikuwa limeandikwa ndani na nje; na ndani yake mlikuwa mmeandikwa maombolezo, na kuugua, na ole. Tena akaniambia, Mwanadamu, kula upatavyo; kula gombo hili, ukaiseme nyumba ya Israeli. Basi nikafungua kinywa changu, naye akanilisha gombo hilo. Akaniambia, Mwanadamu, kulisha tumbo lako, ukajaze matumbo yako kwa gombo hili ninalokupa. Ndipo nikalila; nalo likawa kinywani mwangu tamu kama asali. Ezekieli 2:8–10, 3:1–3.
Katika sura ya kumi ya Ufunuo, Yohana anakula kile kitabu kidogo, na sura hiyo nzima inawakilisha udhihirisho wa uweza wa Mungu kuanzia tarehe 11 Agosti 1840 hadi tarehe 22 Oktoba 1844.
“Malaika anayeungana katika kutangaza ujumbe wa malaika wa tatu atauangaza ulimwengu wote kwa utukufu wake. Hapa umetabiriwa utendaji wa upeo wa dunia yote na wa nguvu isiyo ya kawaida. Harakati ya ujio ya miaka 1840–44 ilikuwa udhihirisho wa utukufu wa nguvu za Mungu; ujumbe wa malaika wa kwanza ulipelekwa kwa kila kituo cha umisionari duniani, na katika baadhi ya nchi kulikuwako mwamko mkuu wa kidini kuliko wote ambao umewahi kushuhudiwa katika nchi yoyote tangu Matengenezo ya karne ya kumi na sita; lakini haya yatazidiwa na harakati yenye nguvu chini ya onyo la mwisho la malaika wa tatu.” The Great Controversy, 611.
Ezekieli amewekwa sambamba na Yohana katika sura ya kumi ya Ufunuo, hivyo Petro, Yohana, na Ezekieli husimama pamoja katika nafasi yao waliyopewa wakati wa kutiwa muhuri kwa wale laki moja arobaini na nne.
1840 hadi 1844 inawakilisha kipindi cha miaka minne kilichoanza wakati unabii wa wakati ulioanza kwa kipindi cha miaka mia moja na hamsini tarehe 27 Julai, 1299. Hiyo “miezi mitano” ilikoma na kuungana na unabii wa wakati wa miaka mia tatu tisini na mmoja na siku kumi na tano uliokamilika tarehe 11 Agosti, 1840, wakati udhihirisho mtukufu wa uweza wa Mungu ulipodhihirishwa hadi Oktoba 22, 1844. Ndipo matumizi ya wakati wa kinabii yakakoma.
Akaapa kwa yeye aishiye milele na milele, aliyeziumba mbingu, na vitu vilivyomo ndani yake, na nchi, na vitu vilivyomo ndani yake, na bahari, na vitu vilivyomo ndani yake, ya kwamba hakutakuwapo na wakati tena. Ufunuo 10:6.
Wakati wa unabii ulifikia mwisho wake kama matumizi halali ya unabii tarehe 22 Oktoba 1844. Ezekieli, Petro, na Yohana kila mmoja anawawakilisha wanawali wenye hekima wa Mungu wa vuguvugu la malaika wa kwanza na wa pili, na pia vuguvugu la malaika wa tatu.
Maono
Sura kumi na moja za kwanza za Ezekieli zinawasilisha mfululizo wa “maono” kama yalivyowekwa katika aya ya kwanza ya sura ya kwanza.
Ikawa katika mwaka wa thelathini, mwezi wa nne, siku ya tano ya mwezi huo, nilipokuwa miongoni mwa mateka kando ya mto Kebari, mbingu zikafunguka, nami nikaona maono ya Mungu. Ezekieli 1:1.
“Maono” ya sura kumi na moja za kwanza yalitolewa kwanza katika sura ya kwanza kando ya mto Kebari, kisha yakapanuliwa katika maono ya sura ya tatu juu ya “uwanda,” na kisha tena katika maono ya sura ya nane huko Yerusalemu. Maeneo hayo matatu ya mto Kebari, uwanda, na Yerusalemu yanawakilisha maono matatu ambayo kwa pamoja hufanya maono moja, ambayo ndiyo “maono” ya mstari wa kwanza na ya sura “kumi na moja” za kwanza.
Yubilei
Kuuchukulia mwaka wa thelathini kuwa mwaka wa thelathini wa mzunguko wa Yubile ulioanza wakati wa Pasaka maarufu ya Yosia, na kisha ukaishia tarehe 22 Oktoba, ni jambo linaloweza kuungwa mkono kwa urahisi, kwa maana mstari huo mahususi wa historia takatifu umeonyeshwa wazi, mstari juu ya mstari, ukiwa na shahidi zaidi ya mmoja. Kwa mfano, Pasaka inawakilisha sikukuu za majira ya kuchipua, na siku ya upatanisho inawakilisha sikukuu za majira ya kupukutika kwa majani. Kwa hiyo, Mambo ya Walawi sura ya ishirini na tatu inalingana na mzunguko wa Yubile ulioanza na Yosia. Kuna mistari mingine inayolingana na historia inayowakilishwa na mfalme Yosia hadi tarehe 22 Oktoba, 573 K.K. Utimilifu wa kihistoria wa mwaka wa Yubile mnamo tarehe 22 Oktoba, 573 K.K., unaungwa mkono na wanahistoria.
Kwa ujumla, wataalamu wa kronolojia wanaridhika na kuiweka Siku ya Upatanisho katika tarehe 22 Oktoba 573 K.K., na wataalamu hao wa kronolojia ya Biblia pia wanakubali mwaka 622 K.K. kuwa mwaka wa Pasaka Kuu ya Yosia. Pasaka, ikiwa ishara ya sikukuu za majira ya kuchipua, ilianzisha mzunguko wa Yubile wa miaka arobaini na tisa ulioishia kwenye ishara ya sikukuu za majira ya kupukutika kwa majani katika Siku ya Upatanisho. Majuma saba ya miaka yaliyofanyiza miaka arobaini na tisa yalikuwa ishara za Sabato ya nchi.
“Katika kila ukurasa, iwe ni historia, au amri, au unabii, Maandiko ya Agano la Kale yameng’arishwa kwa utukufu wa Mwana wa Mungu. Kwa kadiri ilivyokuwa ya asili ya Mungu, mfumo mzima wa Uyahudi ulikuwa unabii ulioungamanishwa wa injili. Kumhusu Kristo, “manabii wote humshuhudia.” Matendo 10:43. Tangu ahadi aliyopewa Adamu, kushuka chini kupitia mstari wa wazee wa ukoo na mfumo wa sheria, nuru tukufu ya mbinguni iliweka wazi nyayo za Mkombozi. Waonaji walilitazama Nyota ya Bethlehemu, Shilo ajaye, huku mambo yajayo yakipita mbele yao katika msafara wa fumbo. Katika kila dhabihu kifo cha Kristo kilionyeshwa. Katika kila wingu la uvumba haki yake ilipanda juu. Kwa kila tarumbeta ya yubile jina lake lilitangazwa. Katika fumbo la kutisha la patakatifu pa patakatifu utukufu wake ulikaa.” Tumaini la Vizazi Vyote, 211.
Kumi na saba
Sedekia alikuwa amepelekwa Babeli wakati Yerusalemu ilipoanguka, miaka kumi na minne kabla ya mwaka wa 573 KK. Wanahistoria Wayahudi huutambua mzunguko wa Yubile wa kuanzia wakati wa Yosia mwaka wa 622 hadi tarehe 22 Oktoba 573 kuwa mzunguko wa 17 wa Yubile. Kipindi cha kuanzia vita vya Raphia hadi vita vya Panium kilikuwa cha miaka kumi na saba. Ptolemy alikuwa mshindi katika vita vya Raphia, naye alitawala akiwa mfalme wa kusini kwa miaka kumi na saba. Tangu Amri ya Milano hadi Konstantino alipogawanya milki yake mwaka wa 330, ilipita miaka kumi na saba. Katika mzunguko wa kumi na saba wa Yubile, Yerusalemu iliharibiwa na Nebukadneza.
Kwa maana wana wa Israeli watakaa siku nyingi bila mfalme, na bila mkuu, na bila dhabihu, na bila sanamu ya ukumbusho, na bila naivera, na bila terafimu; baadaye wana wa Israeli watarudi, nao watamtafuta Bwana, Mungu wao, na Daudi mfalme wao; nao watamcha Bwana na wema wake katika siku za mwisho. Hosea 3:4, 5.
Hosea anazungumzia jambo linalohusiana moja kwa moja na kwenda utumwani kwa Sedekia, ingawa pia linawakilisha mwanzo wa kwenda utumwani kwa ufalme wa kaskazini mwaka 723 KK. Uhusiano kati ya kifungu cha Hosea na ushuhuda wa Ezekieli unatokana na Israeli kumkataa Mungu waliposisitiza kuwa na mfalme wa kibinadamu. Tamaa ya Israeli ya kutawaliwa na mfalme wa kibinadamu, badala ya mfalme wa Kiungu, inawakilishwa kama “kiburi cha uwezo wenu” katika hukumu ya "nyakati saba" katika Mambo ya Walawi 26.
Nanyi msiponisikiliza bado kwa ajili ya hayo yote, ndipo nitawaadhibu mara saba zaidi kwa ajili ya dhambi zenu. Nami nitaivunja kiburi cha nguvu zenu; nami nitazifanya mbingu zenu kuwa kama chuma, na nchi yenu kuwa kama shaba. Mambo ya Walawi 26:18, 19.
“Kiburi cha uwezo wenu” kinawakilisha tamaa ya Israeli ya kuwa kama ulimwengu na kuwa na mfalme wake mwenyewe. Kuondolewa kwa mfalme wa ufalme wa kaskazini mwaka 723 K.K., na kisha kupelekwa utumwani kwa mfalme Sedekia wa ufalme wa kusini mwaka 586 K.K., kunawakilisha kuvunjwa kwa “kiburi” cha Israeli ya kale, na kiburi hutangulia anguko. Katika unabii wa Biblia, “uwezo” ni mfalme au ufalme, na kiburi cha Israeli katika kujipatia mfalme wa kibinadamu kinaashiria kukataa utawala wa Mungu na kumkataa Mfalme wa Kiungu.
Kiunabii, kiburi cha nguvu za Yuda kilivunjwa wakati Manase alipochukuliwa mateka kwenda Babeli, na tangu wakati huo Yuda ilikuwa chini ya utawala wa nguvu ya kigeni. Sedekia anawakilisha mwisho wa mwisho wa kuvunjwa kwa hatua kwa hatua kwa kiburi cha nguvu zao.
Ikawa, Samweli alipokuwa mzee, aliwaweka wanawe kuwa waamuzi juu ya Israeli. Na jina la mzaliwa wake wa kwanza lilikuwa Yoeli; na jina la wa pili wake, Abiya; nao walikuwa waamuzi katika Beer-sheba. Lakini wanawe hawakuenda katika njia zake, bali walikengeuka na kufuata mapato ya aibu, wakapokea rushwa, na kupotosha hukumu. Ndipo wazee wote wa Israeli wakakusanyika, wakamwendea Samweli huko Rama, wakamwambia, Tazama, wewe umekuwa mzee, na wanao hawaendi katika njia zako; basi sasa tuwekee mfalme atuhukumu kama mataifa yote. Lakini jambo hilo lilimchukiza Samweli waliposema, Tupe mfalme atuhukumu. Naye Samweli akamwomba Bwana. Bwana akamwambia Samweli, Sikiliza sauti ya watu katika yote wakwambiayo; kwa maana hawakukukataa wewe, bali wamenikataa mimi, nisitawale juu yao. Kwa kadiri ya matendo yote waliyoyatenda tangu siku ile niliyowapandisha kutoka Misri hata leo hii, jinsi walivyoniacha mimi na kuitumikia miungu mingine, ndivyo wanavyokutenda na wewe. Basi sasa sikiliza sauti yao; walakini uwaonye kwa ushuhuda wa nguvu, ukawaonyeshe namna ya mfalme atakayewatawala. 1 Samweli 8:1–9.
Inapaswa kuangaliwa kwamba wakati huo Israeli walimkataa si Mungu tu kuwa mfalme wao, bali pia Roho ya Unabii, kama ilivyowakilishwa na Samweli, kwa maana imeandikwa, “wameniacha mimi, na kuitumikia miungu mingine; vivyo hivyo wanakutendea na wewe.”
“Shetani yuko... akisisitiza daima yale bandia—ili kuwaongoza watu mbali na kweli. Udanganyifu wa mwisho kabisa wa Shetani utakuwa kuifanya ushuhuda wa Roho wa Mungu usiwe na athari yoyote. ‘Pasipo maono, watu huangamia’ (Mithali 29:18). Shetani atatenda kwa werevu mwingi, kwa njia mbalimbali na kupitia vyombo mbalimbali, ili kuitikisa imani ya watu wa Mungu waliosalia katika ushuhuda wa kweli.
“Kutachochewa chuki dhidi ya Shuhuda iliyo ya kishetani. Kazi za Shetani zitakuwa ni kuyumbisha imani ya makanisa ndani yake, kwa sababu hii: Shetani hawezi kuwa na njia iliyo wazi sana ya kuingiza madanganyo yake na kuzifunga nafsi katika upotovu wake ikiwa maonyo na makaripio na mashauri ya Roho wa Mungu yatatiwa maanani.” Selected Messages, kitabu cha 1, 48.
Udanganyifu wa mwisho kwa theokrasia ya Israeli ya kale ulikuwa ni kukataliwa si kwa Mungu pekee, bali pia kwa Roho ya Unabii. Kukataliwa huko katika mwaka wa 1097 KK ni mfano wa udanganyifu wa mwisho wa Uadventista wa Sabato wa Laodikia katika mwaka wa 1863. “Nyakati saba” za Mambo ya Walawi ishirini na sita ni Neno la Mungu, na Roho ya Unabii husema kuhusu “nyakati saba” kwamba “haipaswi kubadilishwa.”
“Nimeona kwamba chati ya mwaka 1843 iliongozwa na mkono wa Bwana, na kwamba haikupaswa kubadilishwa; kwamba hesabu zile zilikuwa kama alivyotaka Yeye; kwamba mkono Wake ulikuwa juu yake na ulificha kosa katika baadhi ya zile hesabu, ili kwamba hakuna mtu angeweza kuliona, hata mkono Wake ulipoondolewa.” Early Writings, 74.
Ni wazi kwamba Roho ya Unabii iliunga mkono “nyakati saba,” na uungaji mkono wake ulikuwa onyo la kutobadili namba zilizo kwenye chati, ambamo “nyakati saba” ziko katika safu ya katikati na kwenye kona ya juu ya kulia. Pamoja na chati bandia ya Uriah Smith ya mwaka 1863, kukataliwa hatua kwa hatua kwa kweli za msingi, kulikoonyeshwa kimfano na Israeli ya kale katika kumkataa Mungu na Roho ya Unabii, kulibainisha uasi wa mwaka 1863. Tarehe ya uasi wa mwaka 1863 inalingana na mfuatano wa kinabii uliowekwa katika kitabu cha Ezekieli. Katika mfuatano huo wa historia, mwisho ulikuwa kuangamizwa kwa Yerusalemu, ambako kulikuwa mfano wa sheria ya Jumapili. Kipindi cha kuanzia mwaka 1863 hadi sheria ya Jumapili inayokuja hivi karibuni kiliwakilishwa kimfano na historia ya kuanzia kwa mfalme Sauli mwaka 1097 K.K. hadi kwa Sedekia mwaka 586 K.K.
Sedekia alichukuliwa mateka kwenda Babeli miaka kumi na minne kabla ya Yubile ya 573 KK. Mzunguko wa kumi na saba wa Yubile ulianza mwaka 622 KK, na katika mwaka wa thelathini Ezekieli anawekwa wazi kama kuhani mwaka 592 KK, kisha miaka mitano baadaye Yerusalemu iliharibiwa mwaka 586 KK. Iliharibiwa katika siku hiyohiyo ya mwaka kama ilivyoharibiwa mara ya pili mwaka 70 BK na Tito. Aya ya kwanza ya Ezekieli moja ni miaka mitano kabla ya kuharibiwa kwa Yerusalemu na miaka kumi na tisa kabla ya maono ya hekalu ya sura ya arobaini.
Katika mwaka wa ishirini na tano wa uhamisho wetu, mwanzoni mwa mwaka, siku ya kumi ya mwezi, katika mwaka wa kumi na nne baada ya mji kupigwa, siku iyo hiyo mkono wa Bwana ulikuwa juu yangu, naye akanileta huko. Ezekieli 40:1.
Kwa sababu ya kutotii agano la Sabato ya nchi, Mungu alibainisha kwamba “nyakati saba” zingekuwa laana kwa kutoutii mwaka wa saba, ambao ndio Sabato ya nchi. “Wakati” ni mwaka, na “mwaka” ni siku mia tatu na sitini, na saba mara mia tatu na sitini ni miaka elfu mbili mia tano na ishirini. Huenda wafuasi wa Miller hawakutumia usemi “ishirini na tano ishirini,” lakini chati zao takatifu zote mbili zilionyesha kwa tarakimu miaka elfu mbili mia tano na ishirini.
Kutangazwa kwa laana ya nyakati saba juu ya ufalme wa kaskazini wa Israeli na pia ufalme wa kusini wa Yuda kulikuwa uelewa wa kwanza wa William Miller, au unaweza kusema uelewa wake wa ‘msingi,’ au unaweza hata kusema uelewa wake wa “alfa”. Mwaka wa 1863, kanisa la Waadventista Wasabato la Laodikia lilikataa uelewa wa msingi wa mambo aliyoyagundua Miller—“mambo yaliyogunduliwa” yaliyowakilisha msingi mzima wa vuguvugu la wafuasi wa Miller. Uvuvio ulionya moja kwa moja kwamba jambo hili lingeweza kutokea, nalo limetokea, na lilitokea zamani sana.
Msingi wa hekalu lililojengwa upya baada ya utekwa wa Babeli ulikamilishwa katika historia ya amri ya kwanza, na kabla ya amri ya pili. Hekalu lilijengwa kikamilifu katika historia ya amri ya pili. Katika amri ya tatu, enzi ya kitaifa ilirejeshwa kwa Israeli ya kale halisi. William Miller aliwakilisha malaika wa kwanza aliyewasili mwaka 1798 na kutiwa nguvu tarehe 11 Agosti, 1840. Malaika wa pili aliwasili baada ya misingi kuwekwa, kama ilivyowakilishwa na chati ya 1843, iliyochapishwa mwezi Mei wa 1842. Katika kukatishwa tamaa kwa kwanza kwa mwaka 1844, kukatishwa tamaa kwa alfa kwa mwaka 1844, malaika wa pili na pia wakati wa kukawia katika mfano wa wanawali waliwasili, na wakati ujumbe wa malaika wa pili ulipotiwa nguvu katika mkutano wa kambi wa Exeter, hekalu lilikamilika. Kisha katika kukatishwa tamaa kukuu, au omega, kwa mwaka 1844, Mjumbe wa Agano alikuja ghafula katika hekalu Lake, katika utimilifu wa miaka elfu mbili mia tatu iliyoanza katika amri ya tatu na kuishia katika kuwasili kwa malaika wa tatu.
Josiah humaanisha ‘msingi wa Mungu.’ Iwe ni mfalme Josiah au Josiah Litch, wote wawili ni ishara za misingi, kama inavyowakilishwa katika historia ya amri ya kwanza na kama inavyowakilishwa na sikukuu za majira ya kuchipua zilizoelezwa katika mistari ishirini na miwili ya kwanza ya Mambo ya Walawi sura ya ishirini na tatu. Misingi, sikukuu za majira ya kuchipua na amri ya kwanza, vyote ni ishara za mwaka 1840 na za kupewa nguvu kwa malaika wa kwanza. Tarehe 22 Oktoba 573 KK, kama inavyoelezwa katika Ezekieli sura ya arobaini na mstari wa kwanza, ni ishara ya tarehe 22 Oktoba 1844 na ya kuanza kwa hukumu ya wafu, na pia ni ishara ya tarehe 11 Septemba 2001, wakati wa kuanza kwa hukumu ya walio hai. Wote ambao wamekuwa wakifuatilia makala hizi wanapaswa kufahamu matumizi ninayofanya ya ishara hizo.
Ezekieli ni ishara ndani ya historia ya kinabii inayowakilishwa katika maandishi yake. Ezekieli yupo pale wakati wale wanaume ishirini na watano wanapoisujudia jua mwishoni mwa sura ya nane. Alikuwapo pia katika sura zinazofuata wakati ‘kutiwa muhuri kunakofuatwa na machinjo’ kunapoletwa juu ya Yerusalemu, ambayo Ellen White anaibainisha kuwa ni kanisa la Waadventista wa Sabato. Katika sura kumi na moja za kwanza, Ezekieli analetwa ndani ya patakatifu pa mbinguni ili apokee maagizo yake, kama vile Wamillerite walivyoitwa kufanya mwaka 1844, na kama ambavyo sasa harakati hii inaitwa kufanya.
Basi Ezekieli atakuwa kwenu ishara; sawasawa na yote aliyoyatenda ndivyo mtakavyotenda; na hili litakapokuja, ndipo mtakapojua ya kuwa mimi ndimi Bwana MUNGU. Ezekieli 24:24.
Wakati Hili Litakapokuja
Tutakapofikia hatua katika siku za mwisho ambapo mambo ambayo Ezekieli alionyesha kwa mfano yanajirudia miongoni mwa watu wa Mungu, ndipo tutakapokuwa tumefikia ishara ya Ezekieli. Mnapojua kwamba Ezekieli anamwakilisha wale mia moja na arobaini na nne elfu, na mnalijua hilo kwa kiwango cha imani na ufahamu kinachomiliki tarajio takatifu lililotakaswa kwamba kila jambo lililoonyeshwa kwa mfano na Ezekieli katika maandishi yake ni kielelezo cha mlolongo mtakatifu wa matukio katika siku za mwisho yanayowahusu wale mia moja na arobaini na nne elfu—mnapojua hilo, ndipo “mtakapojua” kwamba “Bwana” ndiye “Mungu.”
Tutaendeleza mawazo haya katika makala inayofuata.