Nimekuwa nikichota kutoka katika kifungu cha Testimonies kinachotoa mielekeo mbalimbali ya ukweli kuhusiana na uzoefu wa Ezekieli, Isaya, na Yohana ndani ya patakatifu. Yohana akageuka ili aione sauti iliyokuwa nyuma yake katika Ufunuo sura ya kwanza.
Nalikuwa katika Roho siku ya Bwana, nikasikia nyuma yangu sauti kuu, kama ya tarumbeta, ikisema, Mimi ni Alfa na Omega, wa kwanza na wa mwisho; na, Yale uyaonayo, yaandike katika kitabu, ukatume kwa yale makanisa saba yaliyo katika Asia; kwa Efeso, na kwa Smirna, na kwa Pergamo, na kwa Thiatira, na kwa Sardi, na kwa Filadelfia, na kwa Laodikia. Nami nikageuka ili niione sauti ile iliyosema nami. Nami nilipogeuka, nikaona vinara saba vya taa vya dhahabu. Ufunuo 1:10–12.
Kutoka katika kisiwa cha Patmo, na kisha kuingia katika patakatifu pa mbinguni, ambapo Yohana anaona maono ya Kristo ambayo Dada White anatufahamisha kwayo, ni yale yale maono ambayo Danieli aliona katika sura ya kumi ya kitabu chake.
“‘Siku zile nilikuwa mimi Danieli nikiomboleza kwa majuma matatu kamili. Sikula chakula kitamu, wala nyama wala divai haikuingia kinywani mwangu, wala sikujipaka mafuta hata kidogo.... Kisha nikainua macho yangu, nikaona, na tazama, mtu mmoja aliyevikwa kitani, ambaye viuno vyake vilikuwa vimefungwa kwa dhahabu safi ya Uphazi. Mwili wake nao ulikuwa kama zabarjadu, na uso wake kama mfano wa umeme, na macho yake kama taa za moto, na mikono yake na miguu yake kama rangi ya shaba iliyosuguliwa sana, na sauti ya maneno yake kama sauti ya umati mkubwa’ (Danieli 10:2–6).”
“Maelezo haya yanafanana na yale aliyopokea Yohana Kristo alipofunuliwa kwake katika Kisiwa cha Patmo. Si mwingine bali Mwana wa Mungu mwenyewe aliyemtokea Danieli. Bwana wetu anakuja pamoja na mjumbe mwingine wa mbinguni ili amfundishe Danieli mambo yatakayokuwa katika siku za mwisho.” Sanctified Life, 49.
Mistari tisa ya kwanza zinaonyesha jinsi Ufunuo wa Yesu Kristo unavyofunuliwa kabla kidogo ya kufungwa kwa muda wa rehema kwa wanadamu. Ufunuo huo alipewa Yesu na Mungu, naye akampa Gabrieli, ambaye alimpa Yohana pamoja na agizo kwa Yohana kuituma ile jumbe kwa makanisa saba. Isaya alipokea agizo lake la kufanya vivyo hivyo katika sura ya sita, na Ezekieli alipokea amri iyo hiyo katika sura ya pili na ya tatu. Yohana ni mfungwa anapopokea agizo lake, Ezekieli na Danieli ni mateka katika Babeli, na Isaya anaishi katika historia ya mfalme mwovu Ahazi wa Yuda.
“Palikuwa na magurudumu ndani ya magurudumu katika mpangilio mgumu sana kiasi kwamba kwa mtazamo wa kwanza yalionekana kwa Ezekieli kana kwamba yote yalikuwa katika machafuko. Lakini yaliposogea, yalikuwa kwa ukamilifu wa ajabu na katika upatano mkamilifu. Viumbe wa mbinguni walikuwa wakiyasukuma magurudumu haya, na juu ya yote, juu ya kiti cha enzi chenye utukufu cha samawi ya yakuti, alikuwapo Yeye wa Milele; na kuzunguka kiti cha enzi kulikuwapo upinde wa mvua uliozingira, nembo ya neema na upendo. Akiwa ameshindwa kabisa na utukufu wa kutisha wa tukio hilo, Ezekieli alianguka kifudifudi, wakati sauti ilipomwamuru ainuke na kulisikia neno la Bwana. Kisha akapewa ujumbe wa onyo kwa ajili ya Israeli.” Testimonies, 751.
Kisha nikasikia sauti ya Bwana, ikisema, Nimtume nani, naye ni nani atakayekwenda kwa ajili yetu? Ndipo nikasema, Mimi hapa; nitume mimi. Isaya 6:8.
“Maono haya alipewa Ezekieli wakati ambapo akili yake ilikuwa imejaa hisia za kutisha za mabaya yajayo. Aliona nchi ya baba zake ikiwa imelala katika ukiwa...”
“Vivyo hivyo, Mungu alipokuwa karibu kumfunulia Yohana mpendwa historia ya kanisa kwa ajili ya nyakati zijazo, alimpa uhakikisho wa upendo na utunzaji wa Mwokozi kwa watu Wake kwa kumwonyesha ‘Mmoja aliye mfano wa Mwana wa Adamu,’ akitembea katikati ya vinara vya taa, vilivyofananisha makanisa saba. …”
“Masomo haya ni kwa faida yetu. Tunahitaji kuitegemeza imani yetu juu ya Mungu, kwa maana mbele yetu kabisa kuna wakati utakaopima nafsi za wanadamu. …”
“Tunasimama kwenye kizingiti cha matukio makuu na yenye uzito wa kipekee. Unabii unatimizwa upesi. Bwana yupo mlangoni. Karibuni sana kutafunguka mbele yetu kipindi chenye mvuto mkuu mno kwa wote walio hai. Mijadala ya zamani itafufuliwa; mijadala mipya itazuka. Matukio yatakayotekelezwa katika ulimwengu wetu bado hata hayajaotwa. Shetani anafanya kazi kupitia kwa vyombo vya kibinadamu. Wale wanaojitahidi kubadilisha Katiba na kupata sheria inayolazimisha utunzaji wa Jumapili hawatambui sana matokeo yatakayokuwa. Mgogoro uko karibu kabisa kutukabili.”
“Lakini watumishi wa Mungu hawapaswi kujitumainia wenyewe katika dharura hii kuu. Katika maono aliyopewa Isaya, na Ezekieli, na Yohana tunaona jinsi mbingu ilivyounganishwa kwa karibu na matukio yanayotukia duniani, na jinsi ulivyo mkuu uangalizi wa Mungu kwa wale walio waaminifu Kwake. Ulimwengu hauna kukosa mtawala. Mpango wa matukio yajayo umo mikononi mwa Bwana. Ukuu wa mbinguni unashikilia hatima ya mataifa, na pia mambo yahusuyo kanisa Lake, katika usimamizi Wake mwenyewe. …”
“Katika maono ya Ezekieli, Mungu alikuwa na mkono Wake chini ya mabawa ya makerubi. Hili ni kuwafundisha watumishi Wake kwamba ni uweza wa kiungu unaowapa kufanikiwa. Yeye atatenda kazi pamoja nao ikiwa wataacha uovu na kuwa safi katika moyo na maisha.
“Nuru yenye kung’aa ikienda katikati ya viumbe hai kwa wepesi wa umeme huwakilisha kasi ambayo kwa hiyo kazi hii hatimaye itasonga mbele hadi kukamilika. …”
“Ndugu, sasa si wakati wa kuomboleza na kukata tamaa, si wakati wa kujitoa kwa shaka na kutokuamini. Kristo sasa hayumo kama Mwokozi katika kaburi jipya la Yusufu, lililofungwa kwa jiwe kubwa na kutiwa muhuri kwa muhuri wa Kirumi; tuna Mwokozi aliyefufuka. Yeye ndiye Mfalme, Bwana wa majeshi; ameketi kati ya makerubi; na katikati ya mzozo na ghasia za mataifa Yeye bado hulinda watu Wake. Yeye anayetawala mbinguni ndiye Mwokozi wetu. Yeye hupima kila jaribu. Yeye hutazama moto wa tanuru ambao lazima uijaribu kila nafsi. Ngome za wafalme zitakapobomolewa, mishale ya ghadhabu ya Mungu itakapopenya mioyoni mwa adui Zake, watu Wake watakuwa salama mikononi Mwake.” Testimonies, juzuu la 5, 752–754.
Mashahidi wanne wa kibiblia wanathibitisha ukweli kwamba ujumbe wa Ufunuo wa Yesu Kristo umetolewa kwa wale watu wanaowakilishwa kwa mfano na uzoefu wa nabii huyu katika patakatifu. Ni tunapoingia katika patakatifu pa mbinguni ndipo tunapopewa ujumbe ambao tumewekewa amri kuutangaza. “Moto wa tanuru” unaomjaribu “kila nafsi” ni tanuru la Malaki tatu.
Lakini ni nani atakayestahimili siku ya kuja kwake? naye ni nani atakayesimama atakapoonekana? kwa maana yeye ni kama moto wa msafishaji, na kama sabuni ya wafua nguo; naye ataketi kama msafishaji na mtakasaji wa fedha; naye atawatakasa wana wa Lawi, na kuwasafisha kama dhahabu na fedha, ili wapate kumtolea Bwana sadaka katika haki. Ndipo sadaka ya Yuda na Yerusalemu itakapompendeza Bwana, kama katika siku za kale, na kama katika miaka ya zamani. Malaki 3:2–4.
Mfinyanzi hujua kwamba fedha imekuwa katika tanuru kwa muda ulio sahihi wakati fedha hiyo imekuwa safi kiasi cha kuakisi uso wa mfinyanzi mwenyewe. Ukweli huu kuhusu jinsi fedha ilivyosafishwa katika nyakati za kale unaafikiana na kitenzi cha kisababishi “marah” ambacho Danieli alikiona katika sura ya kumi. Katika siku hizi za mwisho, Bwana anawaongoza watu Wake kuingia patakatifu ili kuwajaribu, kuwasafisha na kuwatakasa wale wanaostahili kuwa sehemu ya bendera ya wale mia moja arobaini na nne elfu. Katika kipindi hiki cha wakati, “Atafanya kazi pamoja” nasi, “ikiwa” sisi “tutaweka mbali uovu na kuwa safi katika moyo na maisha.” Wengine, kama ilivyo katika Danieli kumi, hukimbia uzoefu huo; lakini wale, wanaowakilishwa kwa ishara na Danieli, wanaoliona ono kuu la kioo cha kujiangalia la ufunuo wa Yesu Kristo, watafikiwa midomo yao na kaa la moto litokalo madhabahuni, kama Isaya anavyoonyesha, nao watasafishwa na kuandaliwa kutoa ujumbe kwa kanisa lililoasi, na kisha kwa ulimwengu.
Ujumbe huu unawasilishwa kwa zile nafsi waaminifu ndani ya patakatifu. Mambo ya Walawi ishirini na tatu, inapolinganishwa na majira ya Pentekoste, imekusudiwa kuakisi Sanduku la Agano katika Patakatifu pa Patakatifu. Kwa imani, muundo wa jumbe za sura hiyo unatambulisha alama tatu za njiani ndani ya historia takatifu ambamo jaribu la tanuru linatimizwa. Kwa kina cha kimungu—muundo wa kinabii wa sura ya ishirini na tatu humwezesha mwanafunzi wa unabii kumweka Ezekieli katika aya ya kwanza ya sura ya kwanza.
Ikawa, katika mwaka wa thelathini, katika mwezi wa nne, siku ya tano ya mwezi huo, nilipokuwa kati ya mateka kando ya mto Kebari, mbingu zikafunguka, nami nikaona maono ya Mungu. Siku ya tano ya mwezi huo, uliokuwa mwaka wa tano wa kutekwa kwake mfalme Yehoyakini. Ezekieli 1:1, 2.
Akiwa kuhani wakati wa kutiwa muhuri kwa wale mia moja arobaini na nne elfu, Ezekieli yuko katika mwaka wa thelathini wa mzunguko wa kumi na saba wa Yubile, miaka mitano kabla ya mazingiwa ya tatu kati ya matatu ya Yerusalemu na Nebukadreza katika mwaka wa 587 KK. Mwaka wa thelathini katika aya hiyo ni miaka thelathini baada ya uamsho mkuu kuliko yote katika historia ya Agano la Kale, nao umo katika siku ya tano ya mwaka wa tano, hivyo kuiweka namba tano juu ya ushuhuda wa Ezekieli. Katika aya mbili za mwanzo tunaona thelathini ikitambulishwa mara moja na namba tano ikitajwa mara tatu. Katika muundo wa Mambo ya Walawi ishirini na tatu unaolingana na kipindi cha Kipentekoste, jaribu la pili linalowakilishwa na thelathini linafika hadi Sikukuu ya Baragumu, kisha siku tano hadi kupaa kwa Kristo, kisha siku tano hadi Siku ya Upatanisho, kisha siku tano hadi alama ya njia inayowakilisha mvua ya kwanza (Pentekoste) na ya mwisho (Vibanda). Muundo huo unaonyesha thelathini, ikifuatiwa na hatua tatu za tano. Ezekieli yuko hekaluni na muundo wa Mambo ya Walawi ishirini na tatu ni Sanduku la Agano.
Historia inathibitisha ukweli kwamba Ezekieli, katika hatua hiyo, yuko miaka mitano kabla ya mazingiwa ya kiishara yanayokamilisha kwa kufananisha sheria ya Jumapili inayokuja upesi kama inavyowakilishwa na uharibifu wa Yerusalemu. Namba “tano” ni kipengele cha msingi cha mpangilio wa Mambo ya Walawi ishirini na tatu, kama ilivyo namba thelathini.
Imeonyeshwa katika makala hizi kwamba mistari ishirini na miwili ya kwanza ya sura inapolinganishwa na mistari ishirini na miwili ya mwisho, na kisha kwa pamoja mistari hiyo miwili ya mistari ishirini na miwili inapolinganishwa na majira ya Kipentekoste, mchakato wa hatua tatu wa kujaribiwa, ambao ndio moto wa tanuru wa Malaki, umeonyeshwa kwa uwazi. Hatua hizo tatu zina alfa na omega katika hatua ya kwanza na ya tatu, ambayo inajumuisha mfululizo wa alama nne za njia zinazowakilisha hatua moja.
Pasaka, ikifuatiwa na Sikukuu ya Mikate Isiyotiwa Chachu, ikifuatiwa na sadaka ya malimbuko ya shayiri, kisha siku “tano” hadi mwisho wa Sikukuu ya Mikate Isiyotiwa Chachu. Alama hizo nne za njia zinaunda jaribio la kwanza, na Yesu daima huieleza mwisho kwa mwanzo, na jaribio la tatu pia linaundwa na alama nne za njia. Sikukuu ya Baragumu, kisha kupaa kwa Kristo kikifuatiwa na Siku ya Upatanisho, halafu siku tano baadaye kuwasili kwa Pentekoste na Vibanda. Pentekoste ni ishara ya mvua ya kwanza na Vibanda ni ishara ya mvua ya mwisho. Katika mfano wa Mambo ya Walawi ishirini na tatu, Pentekoste na Vibanda vyote viwili vinaambatana.
Basi, furahini, enyi wana wa Sayuni, mkamfurahie Bwana, Mungu wenu; kwa maana amewapa mvua ya kwanza kwa kiasi, naye atawateremshia mvua, yaani mvua ya kwanza, na mvua ya mwisho, katika mwezi wa kwanza. Yoeli 2:23.
Mchakato wa mwisho wa kujaribiwa na kutakaswa ulianza tarehe 31 Desemba 2023. Jaribio la kwanza lilikuwa jaribio la msingi lililoashiriwa na pambano la “wanyang’anyi wa watu wako” ambalo liligawa kundi lililokuwa limekwisha kujaribiwa hapo awali kwa masikitiko ya tarehe 18 Julai 2020.
“Katika historia na unabii, Neno la Mungu linaonyesha pambano la muda mrefu kati ya ukweli na upotovu. Pambano hilo bado linaendelea. Mambo yaliyokuwapo yatatokea tena. Mijadala ya kale itafufuliwa, na nadharia mpya zitaendelea kujitokeza daima. Lakini watu wa Mungu, ambao katika imani yao na katika kutimizwa kwa unabii wametekeleza sehemu katika kutangaza ujumbe wa malaika wa kwanza, wa pili, na wa tatu, wanajua wanaposimama. Wana uzoefu ulio wa thamani kuliko dhahabu safi. Wanapaswa kusimama imara kama mwamba, wakiushikilia mwanzo wa uthabiti wa tumaini lao kwa uthabiti hadi mwisho.” Manuscript Releases, juzuu ya 1, 47.
Katika Mambo ya Walawi ishirini na tatu, jaribio la kwanza linawakilishwa na muungano wa kinabii wa siku tatu, ukifuatiwa siku tano baadaye na mwisho wa mikate isiyotiwa chachu. Pasaka ilikuwa siku ya kwanza, sikukuu ya mikate isiyotiwa chachu ilikuwa siku ya pili, na sadaka ya malimbuko ilikuwa siku ya tatu. Siku tano baadaye sikukuu ya mikate isiyotiwa chachu ikaisha. Muundo wa kinabii wa la kwanza kati ya majaribio matatu pia unawakilishwa katika jaribio la tatu na la mwisho. Katika alama hiyo ya tatu ya njia, iliyoundwa na alama tatu za njia zikifuatiwa na moja, sikukuu ya tarumbeta ni siku ya kwanza, na kupaa kwa Kristo ni siku tano baadaye, kisha siku ya upatanisho hufuata siku tano baadaye, kisha siku tano baadaye Pentekoste na sikukuu ya Vibanda zote mbili huashiria sheria ya Jumapili iliyo karibu kuja, ambayo inawakilishwa katika kitabu cha Ezekieli kuwa ni uharibifu wa Yerusalemu.
Kati ya mwisho wa sikukuu ya mikate isiyotiwa chachu na sikukuu ya tarumbeta kuna siku thelathini, ambazo si tu kwamba zinawakilisha ishara ya kuhani, bali pia jaribio la pili kati ya majaribio matatu yanayowakilishwa ndani ya kielelezo cha Kiungu.
Ubatizo wa Kristo unaonyesha alama tatu za Pasaka, mkate usiotiwa chachu na malimbuko, kwa maana alama hizo tatu zinawakilisha kifo cha Kristo, kuzikwa kwake na kufufuka kwake. Hatua hizo tatu hufuatwa na siku tano kufikia hatua ya nne, inayowakilishwa na mwisho wa sikukuu ya mkate usiotiwa chachu. Ubatizo huo huwasilisha hatua hizo tatu katika wakati mmoja mfupi, wakati Yohana alipombatiza Masihi wake. Sikukuu za majira ya kuchipua hutenganisha hatua hizo tatu kwa siku moja kati ya kila hatua, na sikukuu za majira ya vuli hutenganisha hatua hizo tatu kwa siku tano.
Tunapotumia jaribio la kwanza la sikukuu za masika kama mchanganyiko wa alama tatu za njia zinazofuatiwa na alama moja ya njia siku tano baadaye; kisha tukatumia sikukuu za vuli kama alama tatu za njia zinazofuatiwa siku tano baadaye na alama moja ya njia, basi huwekwa muundo wa kinabii unaojumuisha alama ya njia ya alfa ya tatu inayofuatiwa na siku tano, ambayo kisha hufuatiwa na siku thelathini, na jaribio la tatu la sikukuu za vuli kama alama ya njia ya tatu inayofuatiwa na siku tano—muundo huo unaonyesha jaribio la kwanza kuwa linahusu jumla ya siku tano, likifuatiwa na jaribio la pili la siku thelathini linalofikia alama ya njia ya tatu ya siku tano. Tano pamoja na thelathini, pamoja na tano ni arobaini (5 + 30 + 5 = 40).
Ubatizo wa Kristo ulifuatwa mara moja na siku arobaini, ambazo zilihitimishwa kwa majaribu matatu. Mengi zaidi yanaweza kutambuliwa katika muundo wa Mambo ya Walawi ishirini na tatu kwa kuunganishwa na majira ya Pentekoste, lakini katika ngazi nyingine sura hiyo inaliwakilisha Sanduku katika Patakatifu pa Patakatifu.
Sikukuu za masika na za vuli katika Mambo ya Walawi ishirini na tatu zimewekwa katikati ya Sabato mbili. Sabato hizo mbili zinawakilisha makerubi wawili wafunikao, na alama za njia za msimu wa Pentekoste zilizopangiliwa sawasawa na Mambo ya Walawi ishirini na tatu zinawakilisha Sanduku la Agano na makerubi wawili wafunikao. Ezekieli anachukuliwa kuingizwa katika patakatifu katika sura ya kwanza, na anapoingizwa humo, yuko siku tano kabla ya mazingiwa yale yanayoongoza kwenye kuangamizwa kwa Yerusalemu, yakifanekisha sheria ya Jumapili iliyo karibu kuja. Sheria ya Jumapili inawakilishwa na Pentekoste na Vibanda katika Mambo ya Walawi ishirini na tatu. Ezekieli yuko katika mwaka wa thelathini, na thelathini ni kipindi cha jaribu la pili kati ya majaribu matatu yanayounda moto wa tanuru wa Malaki tatu. Jaribu la pili linawakilishwa na siku thelathini, kama vile Ezekieli alivyo katika mwaka wa thelathini wa mzunguko wa kumi na saba wa Yubile ulioanza kwenye Pasaka Kuu ya Yosia, kama wanahistoria wanavyoiita. Ezekieli yuko miaka mitano kabla ya mazingiwa yaliyodumu miezi kumi na minane, naye yuko hekaluni, ambalo ndilo katikati ya majaribu matatu ya mwisho yanayotakasa na kusafisha masalio.
Katika mwaka wa 592 KK, Ezekieli anafanywa kuwa “bubu” kwa njia ya kimuujiza na hunena tu Mungu anapofungua kinywa chake. Hali hiyo huendelea hadi kuanguka kwa Yerusalemu katika mwaka wa 585 KK. Mungu alikuwa amemsababisha kunena wakati mazingiwa yalipoanza, siku ambayo “tamaa ya” “macho” yake ilikufa, lakini hakuruhusiwa kusema kwa uhuru hadi Yerusalemu, “tamaa ya” “macho” ya Israeli, ilipoanguka. Kuanguka kwa Yerusalemu kunawakilisha sheria ya Jumapili inayokaribia kuja, na ni hapo ndipo baba yake Yohana Mbatizaji, kuhani wa zamu ya nane, ambaye alifanywa kuwa bubu alipokuwa akihudumu hekaluni, mahali ambapo Ezekieli pia alifanywa kuwa bubu kwa muda wa miezi yapata tisa. Ilikuwa siku ya nane baada ya kuzaliwa kwa Yohana, Yohana alipokuwa akitahiriwa, ndipo aliruhusiwa kunena. Manabii wawili walifanywa kuwa bubu wakiwa patakatifuni. Nabii wa tatu kufanywa kuwa bubu alipokuwa akimtazama Kristo patakatifuni alikuwa Danieli. Katika sura ya kumi, Danieli yuko patakatifuni, na kama vile anavyoguswa mara ya pili kati ya mara tatu, anafanywa kuwa bubu. Katika sehemu ya kati Danieli anafanywa kuwa bubu.
Naye alipokwisha kusema maneno hayo kwangu, niliinamisha uso wangu kuelekea chini, nikawa bubu. Na tazama, mmoja aliyekuwa kama mfano wa wana wa wanadamu akagusa midomo yangu; ndipo nikafungua kinywa changu, nikasema, nami nikamwambia yeye aliyesimama mbele yangu, Ee bwana wangu, kwa sababu ya maono haya huzuni zimenijia, nami sikubaki na nguvu hata kidogo. Danieli 10:15, 16.
Kunena
Ishara ya “kunena” inaonekana wazi katika sheria ya Jumapili inayokaribia kuja, wakati Marekani itakaposema kama joka, punda wa Balaamu atasema, maono ya Habakuki yatasema wala hayasemi uongo. Manabii watatu bubu wanaofanywa kuwa bubu wakiwa ndani ya patakatifu, husema wakati wa kuangamizwa kwa Yerusalemu. Kwa Zakaria, yeye hunena ili kuthibitisha kwamba jina jipya la mwanawe ni sahihi, hivyo akiwakilisha Wafiladelfia wanaopewa jina jipya.
Yeye ashindaye nitamfanya kuwa nguzo katika hekalu la Mungu wangu, wala hatatoka humo tena kamwe; nami nitaandika juu yake jina la Mungu wangu, na jina la mji wa Mungu wangu, yaani, Yerusalemu mpya, ushukao kutoka mbinguni kwa Mungu wangu; nami nitaandika juu yake jina langu jipya. Ufunuo 3:12.
Zekaria alipewa kibao ili kuandika jina jipya la familia la Yohana.
Ikawa, siku ya nane walikuja kumtahiri mtoto; wakamwita Zakaria, kwa jina la baba yake. Na mama yake akajibu, akasema, Sivyo; bali ataitwa Yohana. Wakamwambia, Hakuna mtu katika jamaa yako aitwaye kwa jina hilo. Wakampa baba yake ishara, wakitaka kujua atakavyoitwa. Naye akaomba kibao cha kuandikia, akaandika, akisema, Jina lake ni Yohana. Wote wakastaajabu. Mara moja kinywa chake kikafunguliwa, na ulimi wake ukafunguliwa pia, naye akanena, akamhimidi Mungu. Luka 1:59–64.
Jina jipya la Yohana linalingana na kanisa la Filadelfia, na jina la Zekaria linalingana na Laodikia kama inavyowakilishwa na kutokuamini kwa Zekaria katika ujumbe wa malaika wa tatu. Manabii wote hulihusu siku za mwisho, na siku za mwisho ni historia ya malaika wa tatu. Kwa hiyo, malaika aliyeleta ujumbe lazima awe ndiye malaika wa tatu. Zekaria alikataa kuelewa kwamba Bwana angeilipita kanisa la Waadventista Wasabato la Laodikia. Yapata kusemwa zaidi kuhusu kurejeshwa kwa sauti katika manabii hawa, lakini tutaendelea kusonga mbele kuelekea kwenye ufahamu wa mstari wa kinabii wa Yosia.
Gurudumu la Yosia
Tumeshughulikia mzunguko wa kumi na saba wa Yubile uliyoanza katika Pasaka ya Yosia mwaka 622 KK, lakini mlolongo wa Yosia huanza mapema sana kabla ya mwaka 622 KK. Uasi wa Israeli uliomweka Sauli juu ya kiti cha enzi kama mfalme wa kwanza wa Israeli uliashiria miaka arobaini ambayo mfalme Sauli angetawala, ukafuatiwa na miaka arobaini ambayo mfalme Daudi angetawala, kisha ikafuatiwa na miaka arobaini ambayo Sulemani angetawala. Kule kumkataa Mungu kulikomkera sana nabii Samweli kulitokea mwaka 1097 KK, nako huanza mlolongo wa kinabii wa uasi uliokoma msalabani wakati Wayahudi walipotamka kwamba hawana mfalme ila Kaisari.
Lakini wakapaza sauti, Mwondoe, mwondoe, msulubishe. Pilato akawaambia, Je, nimwamsulubishe Mfalme wenu? Wakuu wa makuhani wakajibu, Hatuna mfalme ila Kaisari. Yohana 19:15.
Katika mwaka wa 1097, wafalme watatu wangetawala kwa miaka arobaini kila mmoja hadi kifo cha Sulemani mwaka wa 977 KK, ambapo ufalme ndipo ulipogawanyika kuwa kaskazini na kusini.
Na baadaye wakatamani mfalme; naye Mungu akawapa Sauli mwana wa Kishi, mtu wa kabila la Benyamini, kwa muda wa miaka arobaini. Matendo 13:21.
Daudi alikuwa na umri wa miaka thelathini alipoanza kutawala, naye akatawala miaka arobaini. Huko Hebroni alitawala juu ya Yuda miaka saba na miezi sita; na huko Yerusalemu alitawala miaka thelathini na mitatu juu ya Israeli wote na Yuda. 2 Samweli 2:4, 5.
Utawala wa Sulemani ulianza mwaka 1017 KK; msingi wa Hekalu uliwekwa katika mwaka wa nne wa Sulemani (1013 KK). Ujenzi ulidumu miaka saba (1 Wafalme 6:37–38), na Hekalu likakamilishwa katika mwezi wa nane wa mwaka wa kumi na moja wa Sulemani. Kuwekwa wakfu rasmi kulifanyika katika mwezi wa saba (mwezi wa Ethanim), wakati wa Sikukuu ya Vibanda (1 Wafalme 8; 2 Mambo ya Nyakati 5–7), mwaka 1006 KK. Wafalme, Hekalu, na taifa, kila kimoja, vinawakilishwa katika historia kwa kipindi cha miaka mia nne na tisini ambacho kwa wazi huashiria kipindi cha kinabii kuhusiana ama na wafalme, ama na Hekalu, ama na taifa.
Danieli alichukuliwa mateka mwaka 607 KK, ingawa wengi wa wanahesabu nyakati wa Biblia hutambua 605 KK. Kumbukumbu ya kihistoria ni lazima ipatane na ushuhuda wa unabii, na ishara ya matukio yaliyowekwa kihistoria katika mstari wa historia unaoanza na shauku ya kutaka mfalme mwaka 1097 KK inadai, juu ya mashahidi kadhaa wa kiunabii, kwamba 607 KK ndiyo matumizi sahihi, wala si 605 KK. Mwaka 607 KK huashiria mwisho wa miaka mia nne na tisini katika mstari wa wafalme, lakini pia huanzisha mojawapo ya uwakilishi mkuu tatu wa miaka sabini unaotokea katika mstari huo. Mwaka 607 KK huashiria mwisho wa miaka sabini iliyoanza kwa kutekwa kwa Manase mwaka 677 KK. Uwakilishi wa kwanza wa ishara ya miaka mia nne na tisini (una mashahidi watatu katika mstari huo), na hukamilika pale ambapo mmoja wa mashahidi watatu wa miaka sabini unaishia na shahidi mwingine wa miaka sabini huanza. Muundo wa kihesabu hushuhudia 607 KK, licha ya wazo kwamba Danieli alichukuliwa mateka mwaka 605 KK.
Ndani ya mstari unaojumuisha kipindi cha miaka 490 kinachohusishwa na wafalme kuanzia 1097 KK hadi 607 KK, mna pia miaka 490 tangu kuwekwa wakfu kwa Hekalu la Sulemani hadi kuwekwa wakfu kwa Hekalu la baada ya uhamisho na Zerubabeli mwaka 515 KK. Miaka hiyo 490 inajumuisha miaka 420 tangu kuwekwa wakfu na Sulemani katika mwaka wake wa kumi na mmoja, ikijumlishwa na miaka 70 ambayo Hekalu lilikuwa ukiwa wakati wa utumwa, na hivyo kufikia miaka 490. Amri ya tatu ya Artashasta ilikuja miaka 59 baadaye, mwaka 457 KK, nayo hutia alama mwanzo wa miaka 490 iliyokuwa “imeamriwa” (imekatwa, Danieli 9:24) kwa ajili ya watu wa Mungu, ambayo ilikoma katika mwaka wa 34 wakati wa kupigwa mawe kwa Stefano. Bila shaka, zipo shuhuda nyingine nyingi za kina za kronolojia katika mstari wa unabii unaoanza na uasi wa msingi wa kumkataa Mungu na Roho ya Unabii mwaka 1097 KK na kuishia wakati Stefano alipomwona Kristo amesimama mkono wa kuume wa Mungu. Ndani ya ushuhuda huu tunaikuta gurudumu la unabii la Yosia.
Nasema “uasi wa msingi,” kwa maana mwanzo wa mstari huo hutambulisha wakati Israeli walipomkataa Mungu kuwa Mfalme, katika shauku yao ya kuwa na mfalme wa kidunia, hivyo kuashiria msingi wa ufalme wa kibinadamu wa Israeli. Pia ninaandika haya kwa ajili ya gurudumu la Yosia, ambalo maana yake ni “msingi wa Mungu,” ni ishara ya msingi wote wawili na ya uasi wa msingi wa watu wa Mungu.
Wakati Sulemani alipokufa na makabila kumi na mawili yakagawanyika kuwa kaskazini na kusini, kuweka wakfu kwa Yeroboamu mfumo bandia wa ibada kulikemewa na nabii asiye mtii, na kukemea kwake kulikuwa na unabii wa mfalme ajaye aitwaye Yosia. Katika ule uasi wa msingi wa Yeroboamu na wa yale makabila kumi ya kaskazini, ulitabiriwa unabii wa Yosia na uamsho wake unaotiwa alama na Pasaka Kuu ya mwaka 622 KK. Uamsho huo uliletwa kwa kugunduliwa kwa maandiko ya Musa na kutangazwa kwa hukumu juu ya watu wa Mungu kwa sababu ya uasi wao wa kuendelea. Maneno kutoka katika maandiko ya Musa yaliposomwa kwa mfalme Yosia, yalizalisha uamsho mkuu zaidi katika historia ya Agano la Kale. Unabii wa mtoto wa wakati ujao kuzaliwa aitwaye Yosia pia ulikuwa na hukumu ya kinabii ya ule uasi wa msingi iliyotolewa dhidi ya mfalme Yeroboamu na nabii asiye mtii.
Laana ya Musa, kama Danieli aiitavyo, ni ile “nyakati saba” ya Mambo ya Walawi ishirini na sita, nayo ikawa ugunduzi wa msingi wa William Miller, ambaye ni ishara ya kweli za msingi za Uadventista. Kutiwa nguvu kwa ujumbe wa Miller tarehe 11 Agosti, 1840 kuliletwa kupitia kazi ya “Yosia” Litch katika 1838 na 1840. Mwaka 1863 misingi hiyo iliwekwa kando, na “nyakati saba” ikawa ishara si ya kweli za msingi za Wamillerite wa Filadelfia pekee, bali pia ishara ya uasi wa Umillerite wa Laodikia dhidi ya misingi hiyo. Historia ya Wamillerite wa malaika wa kwanza na wa pili inayo ishara ya “Yosia,” ambayo itarudiwa kwa kila herufi katika historia ya wale mia moja arobaini na nne elfu. Gurudumu la Yosia linafika nyuma hadi kwenye uchawi wa mfalme Sauli na kisha hadi kabisa kwenye kutapikwa nje kwa kanisa la Waadventista Wasabato wa Laodikia wakati wa sheria ya Jumapili. Gurudumu la Yosia katika Ezekieli sasa liko katika mchakato wa kufunuliwa kama kilele cha kutiwa muhuri kwa wale mia moja arobaini na nne elfu.
Tutaendelea na mambo haya katika makala inayofuata.