Danyýel kitaby — ýüz on dokuzynjy

Ýüz kyrk dört müň Ähtiň Perişdesi tarapyndan päklenenler hökmünde beýan edilýär, uly jemagat bolsa şehitligiň ak eşikleri bilen görkezilýär. Ahyrky günleriň iki mukaddes döwrüniň birinjisi Ähtiň Perişdesine ýol taýýarlaýan perişdäniň işini kesgitleýär, ikinji döwür bolsa Ylýasyň işini aňladýar. Birinji döwür Laodikeýa Adventizminiň diri bolanlary hakdaky derňew hökümini, ikinji döwür bolsa häzirki döwrüň Rimining ýerine ýetiriji hökümini aňladýar.

Soňky günlerde şäherlerden gaçmak baradaky “alamat” Laodikiýa Adventizmi tarapyndan nädogry düşünildi. Uýamyz Waýt bize miladydan soň 66-njy ýyldan 70-nji ýyla çenli aralykda Iýerusalimiň weýran edilmeginiň, soňky günlerde Hudaýyň halky üçin duýduryş alamatyna bir mysal berýändigini habar berýär.

Gaçmak üçin alamat bolan Iýerusalimiň gabawy Cestius tarapyndan getirilen ilkinji gabawdy. Şonuň üçin Cestius wagtlaýynça aýrylan howpy aňladýardy, çünki ol gabawy gurandan soň, syrly ýagdaýda yza çekildi, we taryhçylar onuň muny etmeginiň sebäbini hiç haçan kesgitläp bilmediler.

1880-nji we 1890-njy ýyllarda Nýu-Hempşir ştatyndan senator Henri W. Bleýr Kongrese ýekşenbe gününi Milli Dynç Günü hökmünde bellemek üçin birnäçe kanun taslamasyny hödürledi. Bu taslamalar, adatça, “Bleýriň Ýekşenbe Kanun Taslamalary” diýlip atlandyrylýardy. Senator Bleýr ýekşenbe gününiň dynç güni we dini ybadat güni hökmünde berjaý edilmeginiň berk tarapdarydy. Ol birmeňzeş dynç gününiň Amerikan jemgyýetine oňyn ahlak we durmuş täsirlerini ýetirjekdigine ynanýardy. Onuň tagallalary belli bir derejede goldaw gazanan bolsa-da, esasan hem dini toparlar tarapyndan, olar şol bir wagtyň özünde garşylyga-da duçar boldy; bu garşylykların arasynda ybadathana bilen döwletiň aýry tutulmagy baradaky aladalar hem bardy.

Bu, ahyrsoňy ýekşenbe kanunyny kabul edende aagondarha ýaly gürlemäge niýetlenen ýer haýwanynyň taryhynda ýekşenbe baradaky kanunçylygy kabul etdirmek üçin edilen ilkinji synanyşykdy. Hut şol Bleýriň kanun taslamalary tapgyryna garşy 1888-nji ýyldaky Baş konferensiýa mejlisiniň habarçylarynyň biri bolan A. T. Jones Kongressiň zallaryna girip, örän çeper söz bilen garşy çykdy. Birnäçe synanyşykdan soň senator Bleýr Milli Dynç Alyş Gününi öňe itermekdäki badyny ýitirdi. Şol taryh bilen, şeýle hem Milli Dynç Alyş Gününiň (ýekşenbäniň) many-mazmuny bilen göni baglanyşykda Ellen Waýtyň maslahatlarynyň taryhy ýazgysy gözden geçirilip bilner.

Onuň ýekşenbe kanuny baradaky duýduryşlaryna syn edilende ýüze çykýan zat, çynlakaýdyr we Laodikýa Adventizmi içinde giňden nädogry düşünilýär. Şäherlerden çykyp gitmegiň zerurlygy bilen baglanyşykly mazmunda, ýaňy görkezilen parçanyň içinde, ol şeýle ýazdy: “şonda uly şäherleri terk etmegiň, daglaryň arasynda ýalňyz ýerlerde ýerleşen künjek öýlerine gitmek üçin kiçi şäherleri terk etmäge taýýarlyk görmegiň wagty bolar.” Ol Hudaýyň halkynyň oba ýerlerinde ýaşamalydygyny gaýta-gaýta öwretdi, emma 1888-den öň onuň oba ýaşaýşy baradaky nesihatlary, şäherlerden çykyp gitmek baradaky görkezmesini ýakyn geljekde Hudaýyň halkynyň şäherleri terk etmelidigi baradaky ýagdaýyň çäginde ýerleşdirýär. 1888-den soň, onuň oba ýaşaýşy baradaky ýazmaça görkezmelerinde, biziň eýýäm şäherlerden daşarda bolmalydygymyz baradaky nesihatdan ol hiç haçan ýüz öwürmedi.

Taryha gelip gowşan Bleriň Milli Dynç Günü baradaky kanun taslamalary şäherleri terk etmek üçin berlen “alamat” boldy; we şol Bler taslamalary bu işi amala aşyrmak üçin zerur bolan depginden mahrum bolup, taryhyň garaňkylygyna çekilip giden hem bolsa, gaçmak üçin berlen “alamat” eýýäm berlendi. Ol, Sestius tarapyndan getirilen ilkinji gabawyň taryhy bellik nokadynda berlendi. Ýakyn wagtda geljek ýekşenbe kanuny Titusyň gabawy bilen şekillendirilýär; we eger-de haýsydyr bir Laodikýa Adventistleri şol gabaw gelende henizem şäherlerde bolsalar, olar pisler bilen bile ölerler.

Soňky günlerde pygamberlik döwrüniň ikisi bardyr. Olar ýakynda çykjak ýekşenbe kanuny bilen biri-birinden aýrylýar. Birinji döwür Laodikýäniň Adwentizmindäki diri bolanlaryň derňew hökümidir, ikinji döwür bolsa Rim zynahorynyň ýerine ýetiriş hökümidir. Bu iki döwür gaýtalap suratlandyrylýar, çünki Hut Millerçiler taryhynda bolşy ýaly, on gyzyň tymsaly hut şol iki döwürde sözme-söz berjaý bolýar. Tymsaldaky gijä galma wagty Habakkuk kitabynyň ikinji babyndaky gijä galma wagtydyr, şonuň üçin biziň garap geçýän şol iki döwrümiz Habakkuk kitabynyň ikinji baby arkaly hem suratlandyryldy. On gyzyň tymsaly we Habakkuk kitabynyň ikinji baby Millerçiler taryhynda sözme-söz berjaý boldy, we bu amala aşanda, Ýezekil kitabynyň on ikinji babynyň ýigrimi birinji aýatyndan ýigrimi sekizinji aýatyna çenli hem berjaý boldy.

Hezekieliň on ikinji babynyň soňky sekiz aýaty, “her bir görnüşiň täsiriniň” amala aşjak bir wagtyny görkezýär; şol wagtda Hudaý Öz görnüşlerini indi “gaýra goýmaz”. Şeýle ýygy-ýygydan gaýtalanýan we Laodikeýa Adventizmindäki dirileriň derňew hökümini hem-de Tiriň jelep aýalynyň ýerine ýetiriji hökümini kesgitleýän taryhyň iki döwri, Mukaddes Kitabyň içindäki her bir görnüşiň kämil we ahyrky berjaý boluşyna ýetýän pygamberlik döwrüdir. Şol döwürde bir ýüz kyrk dört müň berkarar edilýär we olar ölmeýän, Mesih dolanýança diri galýan synpy aňladýar. Luka babynyň ýigrimi birinji babynda Mesih şol nesliň gelip ýetendigini görkezýän bir “alamaty” kesgitleýär.

Mesihiň weýrançylykly ýigrenji zat bilen baglanyşykda beýan eden gaçmak baradaky “alamat” arkaly görkezilen iki taryhda iki döwür bellenilýär; olaryň başlangyjy we soňy bolsa, döwrüň başynda bir “alamat” hem-de ahyrynda “alamatlar” bilen tapawutlanýar. Mesihiň Özüniň bulutlarda gelýänçä ýaşap geçjek ahyrky nesli görkezýän hökmünde kesgitlän “alamaty”, biziň häzirki wagtda ýer ýüzüniň taryhynyň ahyrky neslinde ýaşaýandygymyzyň subutnamasydyr.

Lukanyň ýigrimi birinji babynda Isa gös-göni Iýerusalimiň b.e. 66-njy ýyldan b.e. 70-nji ýyla çenli dowam eden üç ýarym ýyllyk depelenişi we weýran edilişi bilen, 538-nji ýylda başlap 1798-nji ýylda tamamlanan ruhy Iýerusalimiň üç ýarym ýyllyk depelenişiniň soňuna çenli bolan taryhy baglanyşdyrýar.

Iýerusalimiň butparazlar tarapyndan depegenilmeginiň “wagtlary” köplük sanda berilýär, çünki bu b.e. 70-nji ýylda tamamlanan göni manydaky Iýerusalimiň depegenilmegini, hem-de 1798-nji ýylda tamamlanan ruhy Iýerusalimiň depegenilmegini aňladýar. Butparazlar hem butparazlygy, hem-de papalygy aňladýar; we hut şol iki güýç “Näçe wagta çenli?” diýip soraýan Daniel kitabynyň sekizinji babyndaky görüşde beýan edilýän meseläniň özenidir.

Lukanyň ýigrimi birinji babyndaky “Milletleriň zamanlary” diýilýäni, miladydan öňki 723-nji ýylda başlap, 1798-nji ýylda tamamlanan, Hudaýyň demirgazyk patyşalyk üstüne inderen iki müň bäş ýüz ýigrimi ýyllyk aryny aňladýar. 538-nji ýyl günä adamsynyň mukaddes ýerde durup, özüni Hudaý diýip yglan eden wagtyny belleýär; şeýlelikde bu döwür on iki ýüz altmyş ýyldan ybarat iki deň döwre bölünýär. Ikinji on iki ýüz altmyş ýyllyk döwür, Lukanyň ýigrimi birinji baby, ýigrimi dördünji aýatda “Milletleriň zamanlary” tamam bolanda gutaran diýlip bellenen şol bir taryhdyr. Isanyň Öz şägirtlerine görkezýän taryhy beýanatynda, ýigrimi dördünji aýat şägirtlere berlen şaýatlygy 1798-nji ýyldaky “ahyrzamanyň wagtyna” getirýär. Şondan soň Isa Millerçi hereketi bilen baglanyşykly “alamatlary” görkezip başlaýar.

Isa şeýle diýýär: «alamatlar bolar»; we Ol olary güneşde, aýda we ýyldyzlarda görülýän alamatlar, milletleriň jebir-jepasy, asmanyň güýçleriniň sarsdyrylmagy, soňra bolsa Ynsan Oglunyň buludyň içinde gelmegi hökmünde görkezýär. Şu «alamatlaryň» hemmesi Millerit taryhynda ýerine ýetdi.

Üç Rimyň üç esse ulanylyşy şeýle kesgitleýär: butparaz Rim, soň bolsa papalyk Rim tarapyndan Iýerusalimiň depelenip geçilmeginde, häzirki zaman Rimi tarapyndan mukaddes ýeriň we goşunyň depelenip geçilmegi ýa müň iki ýüz altmyş günlik (butparaz Rim), ýa-da müň iki ýüz altmyş pygamberlik ýyly (papalyk Rim) bolan döwür arkaly şekillendirilipdi. Häzirki zaman Rimiň Hudaýa wepaly halkyny yzarlamagynyň döwrüni kesgitleýän alamatlaýyn müň iki ýüz altmyş günüň (kyrk iki aýyň) her bir döwri, şol döwrüň wepaly adamlary üçin gaçyş wagtyny görkezýän ýeke-täk bir “alamat” bilen bolar. Üç döwriň hem her biri döwrüň başynda bolşy ýaly ýeke-täk bir “alamat” bilen däl-de, birnäçe “alamatlaryň” ýüze çykmagy bilen tamamlanýar.

Rimiň jelep aýalynyň üstüne ýerine ýetiriş höküminiň döwri, Hudaýyň henizem Wawilonda bolan beýleki süri-siniň gaçmalydygyny görkezýän baýdagyň galdyrylmagy bilen başlanýar. Şol döwür “alamatlar we gudratlar” bilen tamamlanýar. Şol döwür Ylham kitabynyň on sekizinji babyndaky “ikinji ses” bilen başlanýar, we ol Hudaýyň sesi bilen tamamlanýar. Elbetde, Ylham kitabynyň on sekizinji babyndaky birinji we ikinji sesler Mesihiň sesidir. Birinji ses diri Laodikiýaly Adventist ybadathanasynyň derňew höküminiň başlanmagyny görkezýär, ikinji ses bolsa şol döwrüň tamamlanmagyny görkezmek bilen birlikde, Rimiň jelep aýalynyň üstüne ýerine ýetiriş höküminiň başlanmagyny hem belleýär.

Doly taryh Mesihiň ähti tassyklan hepdasy tarapyndan dolandyrylýar, hem-de ýakyn wagtda geljek Ýekşenbe kanuny haç bilen nusgalanan orta ýol bellisi hökmünde şekillendirilýär. Iki taryhyň hem Alfa bilen Omeganyň möhri bardyr, çünki her iki taryhda-da başlangyç we ahyr Hudaýyň sesi arkaly görkezilýär. Olar hakykaty hem aňladýar, sebäbi orta ýol bellisi Ýekşenbe kanunynyň pitnesidir, hem-de ýewreýçe “hakykat” sözi ýewreý elipbiýiniň birinji, on üçünji we soňky harplary bilen döredilipdir. Ylham kitabynyň on sekizinji babyndaky ilkinji ses Mesihiň sesidir, soňky ses Hudaýyň sesidir, ortadaky ses hem Hudaýyň sesi bolmak bilen, şol ýerde on üçünji harpyň pitnesi hem ýer haýwanynyň aždaha ýaly “geplemegi” arkaly görkezilýär; bu bolsa Ylham kitabynyň ON ÜÇÜNJI babynda beýan edilişi ýaly şekillendirilýär.

Ýakyn wagtda geljek ýekşenbe güni baradaky kanunyň döwründäki baýdak, Hudaýa wepaly bolanlar üçin gaçmagyň “alamatyny” aňladýar, emma ol şol bir wagtda hem baýdagyň ýokary galdyrylmagy bilen tamamlanýan pygamberlik döwrüniň başlangyjynyň hem bir “alamatynyň” bolmalydygyny görkezýär. Şol “alamat” Isa tarapyndan ýer ýüzüniň soňky nesliniň gelip ýetendiginiň subutnamasy hökmünde görkezilýär. Luka kitabynyň ýigrimi birinji babynda şägirtler, ybadathananyň ýykyljakdygyny aýdanda, Mesihiň munuň bilen nämäni göz öňünde tutandygyny soraýarlar.

Isa soňra ybadathananyň we şäheriň ýok ediljek biziň eramyz 70-nji ýylyna getirýän taryhy kesgitläp başlaýar we ýigrimi dördünji aýata çenli dowam edip, milletleriň “wagtlarynyň” haçan doljakdygyny görkezýär.

Bu aýatyň göni manydaky Iýerusalime degişlidigi baradaky pikir, simwoliki zady göni manyda ulanyp, pygamberlikleriň ýerine ýetmegini diňe dünýäniň ahyryna ýerleşdirýän futurizm diýilýän katolik teologik akmaklygyna esaslanýar. Bu aýatyň dogry ulanylyşyna garşy edilen hüjüm Täze Ähtiň okalyşy dowamynda Şeýtanyň esasy hüjümleriniň biri boldy. Göni manydaky Iýerusalim, Mesihiň döwründe, göni manydaky pygamberlik ruhy ulanylyşa geçende, pygamberlikdäki Iýerusalimiň nyşany bolmagyny bes etdi. Bu ylham resul Pawlus tarapyndan berkidilen esasy taglymatdy. Iýerusalimiň depelenmegi 538-nji ýyldan 1798-nji ýyla çenli bolan papalyk garaňkylygynyň müň iki ýüz altmyş ýylyny görkezýär.

Pygamberlikdäki Iýerusalim haçda saýlanan şäheriň nyşany bolmagyny bes etdi.

Isa ýigrimi dördünji aýatda şägirtlerini 1798-nji ýylda ahyrzaman döwrüne getirenden soň, ilkinji perişdäniň yglanynyň taryha giren Millirçi döwrüni olara tanatdy.

Miller hereketiniň taryhyny başlatan alamatlar, Hudaýyň Sözüniň hiç wagt ýalňyşmaýan güýjüne laýyklykda ýerine ýetirildi.

Biz indiki makalada Luka kitabynyň ýigrimi birinji baby boýunça sözümiizi dowam etdireris.