Danyýel kitaby — ýüz elli dördünji bölüm

Danyýlyň soňky görnüşi soňky üç bapdan ybaratdyr. Şol baplaryň ilkinjisi, edil şol üç bapyň soňkusy ýaly, Danyýlyň başdan geçiren ýagdaýyny görkezýär, ortaky bap bolsa galp demirgazygyň patyşasynyň ahyrky ýokary galşyny we ýykylşyny beýan edýän pygamberlik taryhyny görkezýär. Ilkinji bap soňky bap ýalydyr, ortaky bap bolsa galp demirgazygyň patyşasynyň gozgalaňyny aňladýar. Danyýlyň soňky görnüşi, Hiddekel derýasynyň görnüşi, Hakykat bolan Alfa we Omeganyň möhürini göterýär. Biz Danyýlyň soňky görnüşine seredip başlanymyzda, birinji aýatdan başlarys.

Bu aýatda birnäçe hakykat jemlenendir. Birinjisi, Danyýeliň “Belteşazar” adydyr.

Danyýele birinji bapda “Belteşassar” ady berildi, we onuň soňky görnüşi tanyşdyrylýança ol indi hiç haçan “Belteşassar” diýip atlandyrylmaýar. Şonuň üçin Belteşassar onuň ilkinji we soňky şaýatlygyndaky adydyr. Pygamberlikde adyň üýtgedilmegi Hudaý bilen Öz halkynyň arasyndaky äht gatnaşyklarynyň nyşanyny aňladýar. Reb Abram we Saraý bilen äht baglaşanda, olaryň atlaryny Ybraýym we Sara diýip üýtgetdi. Ol Ýakubyň adyny Ysraýyl diýip üýtgetdi, hem-de soňky günlerdäki äht halkyna täze at bermegi wada berýär.

Soňky günleriň ýüz kyrk dört müňi bolan Filadelfiýalylara hem Ol şu wadany berýär.

Pygamberler ahyrky günleriň Hudaý halkyny şekillendirýärler, hem-de Ybraýymyň, Saranyň we Ysraýylyň adyndan tapawutlylykda, Belteşazaryň takyk manysy näbelli bolup galýar. Hudaýyň Özi bilen bolan äht gatnaşyklaryny aňlatmak üçin ahyrky günleriň Öz halkyna berýän ady, Ol şol ady olara berýän wagta çenli näbelli addyr. Belteşazar ady Danyýeli ahyrky günlerde Filadelfiýanyň Hudaýyň äht halky hökmünde kesgitleýär, emma hakyky ady möhrlenişe çenli gizlin saklanýar, çünki ol ad olaryň maňlaýlaryna ýazylandyr; möhür hem hut şol ýerde ýazylýar.

Danyýl birinji bapda hem-de onunjy bapda Beltşassar diýlip atlandyrylýar; şeýlelikde ol özüni birinji perişdäniň hereketiniň we üçünji perişdäniň hereketiniň nyşany hökmünde tanadýar, çünki birinji bap, öňki makalalarda jikme-jik görkezilişi ýaly, birinji perişdäniň habaryny aňladýar. Şonuň üçin onunjy bap üçünji perişdäniň hereketini we soňky günleriň äht halkyny aňladýar. Soňra bu aýat Beltşassary 1989-njy ýylda başlanan reform hereketinde açylan bilim artmagyna düşünýänleriň nyşany hökmünde görkezýär. Bu bolsa Danyýlyň (Beltşassaryň) nämäni bilýändigine berlen nygtama arkaly beýan edilýär.

Danyýl «özüne aýan edilen zady» bilýän hökmünde görkezilýär; «şol zat Danyýla aýan edildi», «we ol zat hakykatdy, ýöne bellenen wagt uzagydy; ol zada düşündi we görnüşe akyl ýetirdi». Danyýl «zada», şeýle hem «görnüşe» düşündi. Aýatda «zat» diýip terjime edilen ýewreýçe «dabar» sözi «söz» diýmegi aňladýar. Pygamberlik taýdan «Söz» hem «ýedi wagtyň» görnüşini aňladýar, hem-de ol Sözüň Özi bolan Mesihi aňladýar. «Ýedi wagt» hem, Mesih hem gurluşykçylaryň ret eden Gaýasydyr, we Danyýl Sözüň nyşanalygynyň bu iki tarapyna-da düşünýän bir halky aňladýar.

Danyýl kitabynyň dokuzynjy bapynyň ýigrimi üçünji aýatynda biz iki müň üç ýüz ýyllyk hem-de iki müň bäş ýüz ýigrimi ýyllyk wagt pygamberlikleri bilen baglanyşykly iň möhüm aýatlaryň birini tapýarys; olar Danyýl kitabynyň sekizinji bapynyň on üçünji aýatyndaky sorag we on dördünji aýatyndaky jogap arkaly görkezilýär. Sorag şeýle diýýär: “Mukaddes ýeriň we goşunyň butparazçylyk, soňra bolsa papalyk tarapyndan amala aşyrylan depelenip ýok edilmegini görkezýän ‘chazon’ görnüşi näçe wagt dowam eder?” Bu depelenip ýok edilme Lewiler kitabynyň ýigrimi altynjy bapyndaky “ýedi wagt” sözüniň ýerine ýetmeginde iki müň bäş ýüz ýigrimi ýyl dowam etdi.

On üçünji aýatyň soragyna jogap iki müň üç ýüz ýyla çenli boldy; şondan soň depelenen mukaddes ýer tämizlener. Şeýlelikde, iki müň üç ýüz ýyl baradaky “mareh” görnüşi bu iki wagt pygamberligini biri-birine baglaýar, we Daniel dokuzynjy bap, ýigrimi üçünji aýatda, Gabriýel Danieli bu iki görnüşiň arasyndaky gatnaşyklary düşünmäge ugrukdyrýar.

Aýatda “düşünmek”, “oýlanmak” diýip terjime edilen söz ibrany dilindäki “biyn” sözüdir we onuň manysy “akyl taýdan aýrybaşgalaşdyrmakdyr”. Jebraýyl Danyýele “iş” bilen “görüşiň” arasynda akyl taýdan bir aýrybaşgalaşdyrma etmegi habar berýär. Aýatdaky “görüş” sözi ibrany dilindäki “mareh” sözüdir we ol 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda tamamlanan iki müň üç ýüz ýylyň görüşidir. “Iş” diýip terjime edilen ibrany sözi onunjy bapynyň birinji aýatynda “zat” diýip terjime edilen şol bir sözdür. Ol ibrany dilindäki “dabar” sözüdir we ol hem 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda tamamlanan iki müň bäş ýüz ýigrimi ýylyň görüşini aňladýar.

Onunjy babyň onunjy bapynyň birinji aýatynda Hudaýyň ahyrzamanyň äht halky Belteşasar arkaly şekillendirilýär, we olar 1989-njy ýylda, zamananyň ahyrynda gelen bilim artşyna düşünipdirler; şol bilim olara iki röýatyň baglanyşygyny düşünmäge mümkinçilik berdi, muny bolsa diňe birinji perişdäniň hereketindäki Millerçiler bölekleýin düşünipdiler. Aýatda “zat” hökmünde görkezilen röýat iki pygamberlikden iň uzyny hökmünde kesgitlenýär, sebäbi aýatda “zat” baradaky iki salgynyň arasynda Daniýel “zat” üçin bellenilen wagtyň (dabar) röýata (mareh) garanda “uzak” bolandygyny aýdýar.

Milleritleriň wagyz eden pygamberlik wagtlarynyň iň uzagy bolan “ýedi wagt” baradaky inçe hakykat, öz heläkçiligine tarap çekip, ýoýup ulanýan bir bölege esaslanyp, Laodikýa Adventizmi tarapyndan inkär edilýär. 1863-nji ýylyň gozgalaňynda “ýedi wagt” pygamberligini ret etmek bilen, olar iki pygamberligiň arasyndaky gatnaşygy görmeýärler; şonuň üçin hem, ýa diňe, ýa-da diňe görmek isleýärler welin, indiki bölek iki müň üç ýüz ýyly görkezýär.

Soňky bu parçanyň özüne mahsus mantygyny gözden salmaň. Laodikiýaly Adventizm dünýä Millerçileriň arassalanmaly mukaddes ýeri asmandaky mukaddes ýer diýip hasaplandygyny öwretmeýär; çünki olar hem, taryhy ýazgylara seretmek isleýän her kim hem, Millerçileriň arassalanmaly mukaddes ýeriň ýer ýüzüdigine ynanandygyny bilýärler. Laodikiýaly Adventizmiň öz heläkçiligine ýoýup ulanýan parçasy: “şeýlelikde Miller we onuň egindeşleri Mukaddes Kitapda nazara alynýan iň uzyn we iň soňky pygamberlik döwrüniň gutarmakçy bolandygyny wagyz etdiler” diýen sözlerdir; olar munuň Daniýel kitabynyň sekizinji bap, on dördünji aýatyndaky iki müň üç ýüz ýyl bolandygyny nygtaýarlar.

Adventizmiň öz taryh kitaplary üç ýüz Millerçi wagyzçynyň ÄHLISINIŇ öz çykyşlarynda 1843-nji ýylyň ilkinji çyzgysyny ulanandygyny görkezýär, we çyzgyda-da, galan taryhy şaýatlykda-da “ýedi wagt” (iki müň bäş ýüz ýigrimi ýyl) olaryň “iň uzyn we iň soňky pygamberlik döwri” diýip kesgitlän we “gutarmakçy bolan” pygamberligidigi ap-aýdyňdyr. Olar 1863-nji ýyldaky gozgalaňlary sebäpli, “ýedi wagtyň” düýp binýad daşyny ret edenlerinde, indi Körpe uýa Waýtyň The Great Controversy-daky parçasynda berkidilen taryhy täzeden ýazýandygyny körlerçe nygtaýarlar.

Danyýl kitabynyň onunjy bapynyň birinji aýatynda Beltesassar soňky günleriň Hudaý halkyny aňladýar, olar bolsa uýam Uaytyň Advent imanynyň binýady we merkezi sütünidir diýip kesgitlän Danyýl kitabynyň sekizinji bapynyň on üçünji we on dördünji aýatlaryndaky hem soraga, hem-de jogaba düşünýärler. Aýatda Danyýlyň aňladýan şekillendirişi boýunça, ol Hudaýyň soňky günlerdäki äht halky bilen Laodikiýa Adventizminiň arasynda tapawut goýýar, çünki olar 1989-njy ýylda bolan bilim artşyna düşünýänlerdir.

Birinji aýat on ikinji babyrda tamamlanýan Hiddekel derýasynyň boýunda berlen görnüşiň başlangyjydyr. Ahyrzamanyň döwründe Danyýel kitabynyň möhüriniň açylmagyny hut şol ýerde tapýarys; şonuň üçin Danyýeliň hem “şeye”, hem-de “görnüşe” düşünýändiginiň beýan edilmegi, düşünýänler bilen baglanyşyklydyr; olar “akyldarlar” diýlip tanalýar, düşünmeýänler bolsa “erbetler” diýlip tanalýar. On ikinji babyryň onunjy aýatynda bu iki toparyň arasyndaky tapawut görkezilýär.

“Akyllylar” düşünýärler, erbetler bolsa düşünmeýärler; “düşünmek” diýip terjime edilen söz bolsa dokuzynjy babyň ýigrimi üçünji aýatynda kesgitlän şol bir sözdür. Bu “biyn” diýen ýewreý sözüdir, manysy bolsa akyl taýdan aýrybaşgalaşdyrmakdyr. Erbetler bilimiň artmagyna düşünmeýärler, çünki olar birinji aýatda Belteşassar diýip atlandyrylanda onuň düşünýän diýlip görkezilen iki görnüşiň, ýagny hakykatlaryň, arasynda akyl taýdan aýyrma etmäge meýilli däldirler. Birinji aýatda ol Hudaýyň soňky günlerdäki äht halky hökmünde tanadylýar we şeýle hem Hudaýyň halkynyň arasynda akyl taýdan tapawut goýmaly bolan iki görnüşe düşünýänler hökmünde görkezilýär. Isa bir zadyň soňuny bir zadyň başlangyjy bilen suratlandyrýar; on ikinji bapda bolsa akyllylar iki müň üç ýüz ýyl baradaky pygamberlige we onuň “iň uzyn hem iň soňky” wagt pygamberligi bolan iki müň bäş ýüz ýigrimi ýyl bilen göni baglanyşygyna düşünýänlerdir.

Biz indiki makalada Danyýeliň soňky görnüşi baradaky gözlegimizi dowam etdireris.