Danyýl Kitaby — Bir Ýüz ýetmiş dokuzynjy bölüm

Indi biz Daniýel kitabynyň manysy boýunça mukaddes toprakdamyz, çünki ýüz kyrk dört müň üçin Ýarygije Gykylygyny aňladýan aýatlara gelip ýetdik. Bu aýatlar, şeýle hem, ýokary galdyrylan baýdak göterijileriň möhürlenmegini kesgitleýär. Bular Daniýel kitabynyň soňky günlere degişli bolup, açylan bölegini emele getirýän aýatlardyr; olar on altynjy aýatda synag möhleti tamamlanmazdan öň, “wagtyň golaýlaşanda”, açylýan Isa Mesihiň Ylhamynyň Daniýeliň beýanyny aňladýar.

Görüşi gurnaýan Rimdir; bu on birinji babyň on dördünji aýatynda şekillendirilýär. Şonuň üçin on birinji aýatdan on bäşinji aýada çenli geçip barýarkak, Rime ýakyndan seretmek möhümdir; çünki “görüş bolmadyk ýerde halk heläk bolýar”, we eger Işaýa kitaby, ýedinji babyň sekizinji we dokuzynjy aýatlaryna ynanmasaňyz, “elbetde, berkidilmersiňiz.”

Uriýa Smit özünün *Daniel we Ylham* atly kitabynda pygamberlik bilen baglanyşykly bir düzgüne azyndan dört gezek ýüzlenýär. Ol düzgün, bir pygamberlik güýjüniň diňe Hudaýyň halky bilen “baglanyşanda” pygamberlikde tanalýandygyny görkezýär. Ol bu düzgüne ilkinji gezek Wawilonyň pygamberlik şaýatlygyna girizilmegi bilen baglanyşykda ýüzlenýär.

Iň azyndan ýene üç gezek Smit bu düzgüne ýüzlenýär we olaryň her birinde ýewreýleriň “soýuzyna” yşarat edýär, ýöne bir salgylanmada ol bu soýuzyň b.e. öň 162-nji ýylda ýerine ýetendigini kesgitleýär, emma beýleki iki salgylanma häzirki zaman taryhçylary bilen gabat gelýär, olar bolsa ýewreýler bilen Rimiň arasyndaky “soýuzyň” ýerine ýetmegini b.e. öň 161-nji ýyl diýip kesgitleýärler.

Ýöne Smit hem munuň biziň eramyzdan öň 162-nji ýyl bolandygyny aýdýar.

Soňra ol bu waka üçünji gezek salgylananda, ýene-de b.e. öň 161-nji ýyly aýdýar.

Smitiň näme üçin miladydan öňki 162-nji ýyly görkezendigini düşündirmek meniň üstümdäki ýük däl; meniň diňe munuň çap ýalňyşlygy bolandyr diýen çaklamam bar. Meniň aýtjak bolýan zadym, onuň “peýgamberlikde halklaryň diňe Hudaýyň halky bilen şeýle bir derejede baglanyşan mahalynda, olar barada agzalmazdan mukaddes taryhyň ýazgylary doly bolmajak derejede zerur bolanda, olaryň agzalmagyna garaşyp bileris diýen aýdyň düşündiriş düzgünine” berýän aýratyn nygtamasyna degişlidir. Smith şol düzgüni nygtanda, onuň pikirine görä Rim miladydan öňki 161-nji ýylda ýigrimi üçünji aýatda agzalýan “ylalaşyk” arkaly Hudaýyň halky bilen baglanyşdy, emma Smith Rim ilkinji gezek miladydan öňki 200-nji ýylda, ýagny miladydan öňki 161-nji ýyldan otuz dokuz ýyl öň, peýgamberlik beýanatyna girizilýär diýip kesgitleýär.

Rim ilkinji gezek pygamberlik beýanyna biziň eramyzdan öňki 200-nji ýylda girizilýär, we on dördünji aýatda agzalýan şol giriziliş, Daniýeliň bütin kitabynda Rime degişli iň ähmiýetli salgylanmadyr, çünki hut şol aýat Rimi görgini berkarar edýän nyşan hökmünde kesgitleýär. Näme üçin Smith pygamberligiň şeýle bir düzgünini aýratyn nygtap, soňra biziň eramyzdan öňki 161-nji ýyly sitirläp, şol bir wagtyň özünde-de biziň eramyzdan öňki 200-nji ýyly Rimiň güýjüniň “girizilen” nokady hökmünde görkezdi — bu, meniň çözmek isleýän meseläm däl. Eger-de meniň çözülmeli soragym bar bolsa, ol hem Smith tarapyndan kesgitlenişi ýaly şol düzgüniň dogrudygyny ýa-da däldigini anyklamak bolardy. Eger ol dogry bolsa, onda men on dördünji aýadyň biziň eramyzdan öňki 161-nji ýylyň ylalaşygyndan öň bolup geçen, ýehudiler bilen baglanyşykly bir hadysa bilen arabaglanyşygynyň bolmalydygyny öňe sürerdim.

On üçünji aýatdan on bäşinji aýada çenli beýan edilen taryhyň soňky günlerde papalyk Rimiň pygamberlik taryhyna aralaşýan bir döwri görkezýändigine men düşünýärin, we ol muny şol taryhda Hudaýyň halky bolan Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen baglanyşykda edýär. Çünki Isa ahyry hemişe başlangyç arkaly şekillendirýär, butparaz Rimiň taryha giren b.e.öň 200-nji ýyly şol taryhda Hudaýyň halky bilen bir baglanyşyga eýe bolmalydyr. Şonuň üçin, Smith b.e.öň 200-nji ýylda Rim bilen ýewreýleriň arasynda göni baglanyşyk tapmadyk bolsa-da, men onuň düzgünine razy bolýaryn.

On birinji we on ikinji aýatlar miladydan öňki 217-nji ýylda Beýik diýip hem atlandyrylýan Antiýoh III Magnusyň ýolbaşçylygyndaky Selevkidler imperiýasy bilen Patyşa Ptolemeý IV Filopatoryň ýolbaşçylygyndaky Müsüriň Ptolemeýler patyşalygynyň arasynda bolan Rafýa söweşiniň ýeňşini we onuň soňky netijelerini görkezýär. Bu söweş Ptolemeýler bilen Selevkidler patyşalyklarynyň arasynda jedelli bolan Koýlesiriýa (günorta Siriýa) we günorta Palestina, ýagny şol ýerler üstünden gözegçiligi ele almak ugrundaky göreşiň dowamynda bolup geçdi. Ptolemeý IV Filopatoryň Rafýadaky ýeňşi oňa belli bir wagtlap Koýlesiriýa we günorta Palestina üstünden gözegçiligi saklamaga mümkinçilik berdi.

B.e. öň 200-nji ýylda, on ýedi ýyldan soň bolup geçen Paniý söweşi, şeýle hem Panium dagynyň söweşi ýa-da Paneas söweşi diýlip hem atlandyrylýar, Patyşa Antioh III tarapyndan ýolbaşçylyk edilen Selewki imperiýasy bilen Patyşa Ptolemeý V tarapyndan ýolbaşçylyk edilen Müsüriň Ptolemeýler patyşalygynyň arasynda bolup geçdi.

Otuz bir ýyl soň, miladydan öňki 167-nji ýylda, Selewki imperiýasynyň ýewreý dini amallaryny basyp ýatyrmak we ellenistik medeniýeti zor bilen ornaşdyrmak synanyşyklaryna garşy ýewreý gozgalaňy bolan Makkabeý gozgalaňy häzirki zaman Ysraýyl döwletiniň ýerleşýän ýerindäki Ýahuda sebitinde ýerleşýän kiçi Modein şäherinde başlandy.

Göz öňünde tutulýan waka ýehudy ilatyna berk ellinistik däp-dessurlary zor bilen ornaşdyran, şol sanda ýehudy dini ybadat-dessurlaryny gadagan eden we Iýerusalimdäki Ybadathanany harlan meşhur grek Seýlewkiler hökümdary Antiochus IV Epiphanes bilen baglanyşyklydy. Öz permanlaryny ýerine ýetirtmek maksady bilen, Antiochus dürli şäherlere we obalara wekillerini iberip, şol ýerdäki ýehudy ýaşaýjylaryny onuň buýruklaryna boýun bolmaga mejbur etmäge çalyşdy.

Modeinde Selevkid emeldarlarynyň biri patyşanyň permanyny ýerine ýetirmek üçin gelip, ýehudy ilatyna butparazçylyk däp-dessurlaryna gatnaşmagy we grek hudaýlaryna gurbanlyklar hödürlemegi buýurdy. Mattatiýas atly ýaşuly bir ýehudy ruhany bu buýruga boýun bolmakdan ýüz öwrüp, gurbanlygy hödürlemek üçin öňe çykan bir ýehudyny hem-de şol Selevkid emeldaryny hem öldürdi. Mattatiýasyň we onuň maşgalasynyň bu garşylykly hereketi Selevkid agalygyna garşy Makkabeýler gozgalaňynyň başlangyjyny alamatlandyrdy.

Mattatiýas we onuň bäş ogly, şol sanda Ýehuda Makkabi hem, daglara gaçyp gidip, Selewkid güýçlerine garşy partizan urşuny başladylar. Gozgalaň ahyrsoňy güýç-kuwwatda we goldawda ösüp, Selewkidlere garşy harby ýeňişleriň bir toparyna getirdi.

Miladydan öňki 167-nji ýylda Modeinde bolup geçen wakalar ýewreý taryhynda öwrülişik pursaty bolup, Makkabeý gozgalaňynyň başlanandygyny hem-de daşary ýurt häkimiýetine garşy dini azatlyk we garaşsyzlyk ugrunda göreşiň başlanandygyny alamatlandyrdy. Iýerusalimdäki ikinji ybadathananyň gaýtadan bagyş edilmegi, ýagny Hanukka döwründe bellenilýän taryhy waka, miladydan öňki 164-nji ýylda — ýigrimi üçünji aýatdaky “ylalaşykdan” üç ýyl öň — bolup geçdi.

Iýerusalim bilen Ybadathanany täzeden eýeläp alandan soň, Makkabeýler Ybadathanany butparaz hapalamalardan arassalap, ony özüne laýyk dini ulanylyşyna gaýtarypdyrlar. Rowaýata görä, olar diňe mukaddeslenen ýagyň birje küýzesini tapypdyrlar; ol bolsa menorany diňe bir gün ýakmaga ýeterlik eken. Aslynda, şol waka barada şol döwrüň özüne degişli hiç bir taryhy şaýatlyk ýokdur, we bu ýehudy rowaýaty diňe altynjy asyrda edebiýatda duş gelýär. Uýa Waýt dönük ýehudy ybadathanasyny katolik ybadathanasy bilen deňeşdirýär, aýratyn-da iki ybadathananyň hem dini ynsan däp-dessurlaryna we rowaýatlaryna esaslandyrýandygyny nygtaýar. Papalyk ybadathanasynyň taryhynyň çägindäki köp dürli toslanan gudratlarda bolşy ýaly, bir günlük ýagyň sekiz gün dowam edendigi baradaky rowaýat hem hiç hili taryhy şaýatlyga eýe däldir.

Daniel kitabynyň on birinji bapynyň onunjy aýaty kyrkynjy aýatyň üç söweşiniň ilkinjisini kesgitleýär; men öň bu üç söweşi sowuk urşuň üç söweşi, şeýle hem üç wekilçilikli uruş hökmünde kesgitläpdim. Bir uýa, bu üç urşuň ikinjisi bolan Ukraina urşuny meniň sowuk uruşlar diýip kesgitlemegimi sorag astyna aldy, çünki onuň dogry belleýşi ýaly, ol ýerde ölümiň we weýrançylygyň juda köp bolandygy hakykatdyr. Men öňki makalalarda “sowuk urşuň” üç söweşi diýip kesgitlän zatlarymy, şol atlandyrma arkaly bu üç söweş bilen Ylham kitaby on üçünji bapdaky ýer jandarynyň taryhynyň dowamynda bolup geçýän üç Jahan urşunyň arasynda tapawut goýmak üçin şeýle kesgitledim. Bu üç uruş wekilçilikli uruşlardyr we şol görnüşde hem kesgitlenipdi.

Mundan beýläk şu makalalarda şol üç söweşi “kyrkynjy aýatyň üç söweşi” ýa-da wekiliýet arkaly alnyp barylýan söweşler diýip atlandyrmagy maksat edinýärin; munuň bilen gyzgyn söweşi sowuk söweş diýip kesgitlemekdäki gabat gelmezligi aradan aýyrasym gelýär. Meniň kesgitlemäm boýunça, kyrkynjy aýatyň üç söweşine kyrkynjy aýatyň bir bölegi bolan 1798-nji ýylyň söweşi girmeýär; oňa diňe 1989-njy ýylda başlanan ahyrzamanyň wagtyndan kyrk birinji aýatdaky ýekşenbe kanunyna çenli bolan üç söweş girýär. Şol üç söweş, has dogrusy, demirgazygyň patyşasy bilen günortanyň patyşasynyň arasyndaky urşuň çäginde amala aşyrylýan wekiliýet söweşleri hökmünde kesgitlenmelidir; kyrkynjy aýatyň taryhynda bolsa olar Katoliklik (demirgazygyň patyşasy) bilen Kommunizmiň (günortanyň patyşasy) arasyndaky urşy aňladýar.

Şol üç söweşiň ilkinjisi 1989-njy ýylda Katolisizmiň Kommunizmi ýeňendigini görkezýär; sebäbi papalyk 1989-njy ýylda Sowet Soýuzyny süpürip aýyrmakda, Amerika Birleşen Ştatlary tarapyndan şekillendirilen öz wekili goşuny bilen birleşdi, emma Russiýa, ýagny başy (ýa-da “galasy”), ýerinde galdy. Häzirki Ukrain söweşi hem ýene-de Katolisizm bilen Kommunizmiň arasyndaky söweşdir; onda papalyk Russiýa garşy öz wekili hökmünde Ukrain hökümetini ulanýar, şeýle hem papalygyň öňki wekili güýji bolan Amerika Birleşen Ştatlarynyň, munuň bilen birlikde bütin globalist günbatar dünýäsiniň goldawyna eýe bolýar. Şol söweş on birinji we on ikinji aýatlarda görkezilýär hem-de Kommunizmiň (Russiýanyň) Katolisizmi ýeňjekdigini aňladýar.

Şol üç wekili urşuň üçünjisi on bäşinji aýatda Panium söweşi hökmünde görkezilýär. Bu söweş Ptolemeýalar patyşalygy (günortanyň patyşasy) bilen Selewkiler patyşalygynyň (demirgazygyň patyşasy) arasynda bolupdy. Şol söweşde katolisizmiň wekili goşuny ýene-de Amerikanyň Birleşen Ştatlarydyr.

1989-njy ýylda bolan birinji söweşde Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň respublikan şahasynyň wekili goşuny papalyk tarapyndan Sowet Soýuzynyň syýasy gurluşyny ýykmak üçin ulanyldy, emma onuň kellesi (Russiýa) abat galdyryldy. Ikinji söweşde, ýagny Ukrain söweşinde, nasistleriň wekili goşuny Russiýa tarapyndan ýeňilýär. Üçünji söweşde Amerikanyň Birleşen Ştatlary, ýene-de papalygyň wekili goşuny hökmünde günortanyň patyşasyny ýeňýär.

Üç söweş “Hakykat”yň möhürini göterýär; birinji we soňky söweşler Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň ýeňiji wekili goşuny tarapyndan alnyp barylýar. Birinji söweşde günortanyň patyşasynyň kellesi salamat galdy, üçünji söweşde bolsa Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň wekili goşuny günortanyň patyşasynyň kellesine öwrülýär. Ikinji wekili goşun hem Ikinji Jahan urşunda papalygyň wekili goşunydy. Iki ýagdaýda-da natsizmiň wekili goşuny ýeňildi we ýeňler. Papalyk, on altynjy aýatdan öň, üç esse birleşik amala aşanda, ähli duşmanlaryny doly boýun egdirýär.

Putiniň ýeňşiniň onuň soňuny alamatlandyrýandygyna degişli ikinji bir şaýatlyk, günorta patyşalygy bolan Ýahudanyň patyşasy Uzziah bilen baglanyşyklydyr; onuň ýüregi hem harby ýeňişleri sebäpli göterilipdi, soňra bolsa, Ptolemiýada bolşy ýaly, mukaddes ýerde ruhanylaryň işini ýerine ýetirmäge synanyşdy we lepra bilen urulyp, dessine häkimiýetden aýryldy. Putiniň Ukraina urşundaky ýeňşi onuň günortanyň patyşasy (ateizmiň patyşasy) hökmündäki soňunyň başlangyjyny alamatlandyrýar. Onuň soňy kyrkynjy aýatyň pygamberlikdäki günortanyň patyşasynyň (Fransiýanyň) başlangyjy bilen nusgalandyryldy; bu bolsa Ptolemiýada bolşy ýaly, ýolbaşçylygy agdaran bir rewolýusiýany görkezdi. Putiniň soňy Sowet Soýuzynyň soňy bilen hem beýan edildi; şol ýerde ýolbaşçy (Gorbaçýow) Sowet Soýuzyny dargadyp, dessine Birleşen Milletler Guramasynda iş kabul etdi, ýagny soňky günleriň ateizmiň, günortanyň patyşasynyň, globalistik nyşanynda. Putiniň Ukrainadaky ýeňşinden soň, ol Waterloo-da Napoleona we onuň yzysüre gelen sürgün edilmegine; şeýle hem patyşa Uzziahyň leprasyna we onuň yzysüre gelen çetleşdirilmegine; şeýle-de Ptolemiýanyň serhoşlykdaky soňuna hem-de 1989-njy ýylda Sowet Soýuzynyň soňuna görä hem nusgalandyrylýar.

Paniýum söweşi b.e. öň 200-nji ýylda bolup geçdi, hut şol ýylyň özünde hem Rim taryha aç-açan gatyşýar. Olaryň pygamberlik beýanatyna goşulmagy on altynjy aýatda beýan edilýän we b.e. öň 63-nji ýylda ýerine ýeten Iýerusalimiň basylyp alynmagyndan öň gelýär; şol döwürde ol Müsüriň çaga patyşasynyň goragçysydygyny yglan edipdi. Demirgazygyň we günortanyň patyşalary bilen bagly kyrkynjy aýatyň üçünji söweşinde hem papalyk özüni Russiýanyň goragçysy hökmünde görkezmek bilen taryha ýene bir gezek goşular. Şol bir wagtda nusgada Selewk Paniýum söweşinde Ptolemeýi ýeňdi; şeýlelikde bu, kyrkynjy aýatyň birinji we soňky söweşlerinde papalygyň wekili goşuny bolan Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň “Müsri” (günortanyň patyşasyny) ýeňýändigini kesgitleýär.

Miladydan öňki 200-nji ýylda biz simwolik taýdan papalygy görýäris; sebäbi Tiriň jelep zenany on altynjy aýatyň Ýekşenbe kanunyndaky üç gatly birleşmeden öň zyna aýdymlaryny aýtmaga başlaýar. Şol bir wagtyň özünde Amerikanyň Birleşen Ştatlary Birleşen Milletler Guramasynyň üstünden üstün çykýar, şeýlelik bilen on patyşanyň baş patyşasy hökmünde öz ornuny berkidýär. Ýekşenbe kanunynda amala aşýan üç gatly birleşmäniň ähli hereketlendiriji güýçleri on altynjy aýatdan öň kesgitlenýär.

Birleşen Milletler tarapyndan şekillendirilişi ýaly aždarha güýjüniň syýasy gurluşy on altynjy aýatda öz syýasy gurluşyny haýwana bermäge razy bolýar, ýöne muny etmezden öň papalyk aždarhanyň dinini ýeňýär. Butparazlyk ýene-de bir gezek aýrylmalydyr. Protestantlyk Reýgan ýyllarynda, kyrkynjy aýatyň birinji söweşinde aýryldy, we soňky Respublikan prezidentiň döwründe aždarhanyň dini hem, edil 508-nji ýylda bolşy ýaly, Katoliklik dinine tabyn ediler. Papalygy tagta çykarmaga garşy durýan islendik dini garşylygy aýyrmak prosesi Reýgan ýyllarynda başlady we Tramp ýyllarynda tamamlanýar. Mürtet Protestantlygyň Katoliklike garşylygy kyrkynjy aýatyň birinji söweşinde aýryldy, we ruhyçylygyň garşylygy kyrkynjy aýatyň soňky söweşinde aýrylar.

Şol birmeňzeş çylşyrymly adamzat wakalarynyň özara täsirinde, dinden dönük protestantizm Ylham kitabyň on ýedinji babyndaky on patyşanyň üstünden dini hem syýasy häkimiýet hökmünde özüni berkitmelidir. Şeýlelikde, Paniýum söweşi Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Birleşen Milletler Guramasynyň üstünden agalyk edýän wagtyny, on altynjy aýatyň Ýekşenbe kanunynyň edil öň ýanynda, görkezýär.

Pygamberçiligiň berkarar edilen bir düzgüni şudur: aždarha, wagşy haýwan we ýalançy pygamberiň her biriniň özüne mahsus pygamberlik häsiýetleri bar. Şol pygamberlik häsiýetleriniň biri-de, wagşy haýwanyň (katolisizmiň) pygamberlik taýdan hemişe Rim şäherinde ýerleşdirilmegidir. Ýalançy Pygamber pygamberlik taýdan hemişe Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda ýerleşdirilýär. Emma aždarha babatda, onuň pygamberlik taýdan nirede ýerleşýändigine degişli häsiýet şudur: ol hemişe hereket edýär. Aždarha ilki asmanda başlady, soňra Äden bagyna geldi, ahyrsoňy bolsa aždarha Müsürde ýerleşdirilýär.

Aždarhanyň pygamberlikdäki ýerleşýän ýeri üýtgeýär. Ýahýanyň döwründe аждарhanyň oturgyjy, ýagny onuň tagtyny aňladýan ýer, Pergamonda ýerleşýär diýip kesgitlenipdi.

Butparaz Rimiň amaly, özleriniň gatnaşan ähli butparaz hudaýlaryny Rim şäherine getirmek we olary Panteon ybadathanasynda görkezmekdi. Şonuň üçin Daniýel “onuň mukaddes ýeriniň ýykylandygyny” ýazýar. Butparaz Rimiň mukaddes ýeriniň ýerleşýän ýeri, Konstantin tarapyndan 330-njy ýylda ýykylan Rim şäheridi; emma Rimiň “içindäki” mukaddes ýer, “ähli hudaýlaryň ybadathanasy” diýen manyny berýän Pan-Theon bolan Panteon ybadathanasydy. Rimliler Şeýtanyň tagtynyň ýerini Pergamdan Panteon ybadathanasyna göçürdiler. Waýt uýamyz butparaz Rimiň aždarha bolandygyny bize habar berýär.

Butparaz Rimi on halka bölündi, hem Fransiýa Fransuz ynkylaby döwründe Müsüriň hudaýsyzlygyny girizende günortanyň şasy boldy. 1917-nji ýyla çenli aždaha Fransiýadan Russiýa geçipdi. Onunjy aýat 1989-njy ýyly aňladýar, on birinji we on ikinji aýatlar bolsa “serhet zolagynyň” söweşlerini (Rafiýa we Ukraina) aňladýar; Panium söweşi hem papalygyň on altynjy aýatda üç esse birleşigi üpjün etmegi bilen amala aşyrýan üçünji ädimini aňladýar. Ol kyrkynjy aýatyň gizlin taryhyny aňladýar.

Bu barlagy indiki makalada dowam etdireris.