Danyýel kitaby — Elli birinji san

Daniel kitabynyň sekizinji babyndaky on üçünji we on dördünji aýatlarda «gürlän belli bir mukaddes» diýilýäni, Palmoni hökmünde Mesihdir. Ylham kitabynda Mesih Alfa we Omega hökmünde tanadylýar; bu bolsa, başga-da köp ajaýyp hakykatlaryň hatarynda, Mesihi Ajaýyp Dilçi hökmünde görkezýär, şeýlelikde Daniel we Ylham kitaplary bilelikde Mesihi wagtyň we diliň Hökümdary hökmünde beýan edýär. Mesihiň, Palmoni (Syrlary Sanaýan) hökmünde, Adventizmiň merkezi sütünini esaslandyrýan şol iki aýatda Öz häsiýetiniň şol sypatyny öňe çykarmagynyň manysynyň hem çuňlugynyň ähmiýetine düşünmek ynsan ukybynyň çäginden aňyrdadır; emma Syrlary Sanaýanyň açmagy makul bilýän syrlaryny tanamak we goramak biziň jogapkärçiligimizdir.

Aýan edilen bir syr şudur: Syrlary Sanaýjy (Palmoni) — “geplän şol mukaddesdir”; Onuň Özüni aýan edýän şol iki aýatda bolsa Adventizmiň merkezi sütüni kesgitlenýär. Şol iki aýatda Ajaýyp Sanaýjy, Öziniň, Ýahuda taýpasynyň Arslany hökmünde, 1798-nji ýylda açan “bilimiň artmagyny” kesgitleýär. Şol iki aýatda, “bilimiň artmagyny” aňladýan Milleriň düýşündäki gymmatbaha daşlar, Palmoniniň eliniň ugrukdyrmagy bilen, Habakkugyň iki tagtasynyň üstünde neşir edildi.

Danyýel Mukaddes Kitabyň pygamberlikdäki patyşalyklary baradaky pygamberlik görnüşini kabul edenden soň, on üçünji we on dördünji aýatlardaky asman söhbetini hem eşidip, şol “görüşe” düşünmäge çalyşdy.

Danielyň düşünmäge çalyşýan “görümi” “chazon” görümidir, emma Gabriýele Daniele düşündirmek tabşyrylan görüm bolsa “mareh” görümidir. Her bir hakykatyň öz degişli orny bar, we eger bu hakykat gözden salynsa, bu parçanyň gurluşy we meýilnamasy düýp manysynda weýran bolýar. On bäşinji aýatda, Daniel “chazon” görümine düşünmäge çalyşanda, “mareh” gizlenendir, ýöne şonda-da görkezilýär; çünki “adamyň keşbi” (Gabriýel) diýen ýerde ýewreýçe “mareh” sözi “keşp” diýip terjime edilýär. On bäşinji aýatda “görüm” diýip terjime edilen iki sözüň ikisi hem görkezilýär. Daniel on bäşinji aýatda “chazon”a düşünmäge çalyşýar, emma Palmoni on altynjy aýatda Gabriýele Daniela “mareh”i düşündirmegi buýurýar. Bu iki aýadyň gurluşy maksatlydyr we bu iki sözüň arasyndaky baglanyşygy hem-de tapawudy nygtaýar.

Gabriýele Danyýele “mareh”y düşündürmegi buýurýan Palmonidyr; çünki Gabriýele buýurýan Şol Birisi suwuň üstünde duran Şol Biri bolup, Gabriýel Onuň sesini — “Ulaiyň kenarlarynyň arasyndan gelen ynsan sesini” — eşitdi. Kenarlaryň arasy bilen akýan Ulai derýasydyr, Mukaddes Ýazgylarda bolsa suwuň üstünde duran Mesihe degişlidir. Bu hakykat bilen birlikde, baş perişde hökmünde Mesihiň perişdelere buýruk berýän Şol Biridiginiň hakykaty hem bardyr. Kenarlaryň arasyndaky ses, on üçünji aýatdaky “ol belli mukaddesiň” sesidir, we Danyýele “mareh” görnüşine düşündiriş bermegi Gabriýele buýurýan hem Onuň sözüdir. Danyýeliň on ikinji babynda Mesih ýene-de derýanyň kenarlarynyň arasynda görünýär. On ikinji bapda Ol zygyr geýimlidir we baky ýaşaýan Şol Biriniň adyndan ant edýär.

“Zygyrdan geýnen, derýanyň suwlarynyň üstünde bolan” Şol Adam “sag elini hem çep elini asmana galdyryp, ebediy ýaşaýan bilen ant içdi”, we Ol sekizinji bapda Gabriýele buýruk beren şol bir Adamdyr. Ylham kitabynyň onunjy babynda hem Mesih elini galdyryp, ebediy ýaşaýan bilen ant içdi, emma ol ýerde Ol suwuň hem ýeriň üstünde durandyr.

Ylham kitabyň onunjy babyndaky kuwwatly Perişde, sekizinji bapda derýanyň iki kenarynyň arasyndan Jebraýyla gepleýän we on ikinji bapda “ajaýyp zatlaryň” “ahyrynyň” haçan boljakdygyny kesgitleýän Palmonidir. Ylhamyň onunjy babynda Ol “arslan” ýaly arlady, çünki Ol ol ýerde Ýahuda taýpasynyň Arslany hökmünde şekillendirilýär.

Ýahuda taýpasynyň Arslany hökmünde, Mesih ýedi möhür bilen möhürlenen kitaby açmaga üstün gelen Guzudyr. Ol Danyýel kitabynda suwuň üstünde gezip ýör bolsun, ýa-da Ylham kitabynda bir aýagy deňziň, beýlekisi ýeriň üstünde dursun, pygamberlik şekillendirmeleriniň her biri pygamberlik wagty bilen baglanyşyklydyr. Şeýle hem, Ýahuda taýpasynyň Arslany hökmünde, Mesih Öz Sözüni hem möhürleýär, hem-de açýar. Ol Danyýel kitabyny möhürlän ýaly, Ylham kitabynyň onunjy babynda ýedi gök gürlemesini hem möhürledi.

Sekizinji we on ikinji baplardaky suwuň üstünde duran Adam hökmünde Palmoni bolup görkezilen Mesih, elinde kiçi kitap bolan gudratly perişde hem şoldur. Ol Ýahuda taýpasynyň Öz Sözüni möhürleýän we möhürini açýan Arslanydyr, we Ol Gabriýle buýruk berýändir, çünki Ol baş perişde Mikaýyldyr.

Mikaýyl Mesihiň adydyr, we bu ad diňe bir perişdeleriň serkerdesidigini däl, eýsem direltmäge güýji bolan Şoldugyny-da aňladýar. Mikaýyl adynyň manysy: “Hudaýa kim meňzeşdir?” Nebukadnesar ojakda üç wepaly kişi bilen bilelikde Hudaýyň Ogluna meňzeş Birini görende, ol Mikaýyly gördi. Baş perişde Mikaýyl, şeýle hem, Daniýel kitabynyň sekizinji bap, on birinji aýatynyň ýerine ýetmeginde, haçda butparaz Rimiň kiçi şahy özüni garşy ulaldan Hudaý halkynyň Şazadasydyr.

Bu Maýkeldir: perişdelere buýruk berýär, ölülere direlmek berýär we synag möhletiniň haçan tamamlanýandygyny kesgitleýär.

Ýahuda taýpasynyň Arslanynyň açýan iň soňky syrsy Isa Mesihiň Ylhamydyr, we bu Onuň pygamberlik Sözüniň her bir böleginiň meýilnamasyna hem gurluşyna gözegçilik edýändigini öz içine alýar. Suwlaryň üstünde duran, elini göterip ebedilik ýaşaýan Zata ant edýän, hem-de Arslan kimin gygyrýan, munuň netijesinde ýedi gök gürlüdisiniň öz seslerini eşitdirýän Zygyr eşikli Adam — Daniel kitabyny möhürleýän we Ylhamdaky ýedi gök gürlüdisini möhürleýän şol Özüdür. Ýedi möhür bilen möhürlenen kitaby açýan, direltmäge ygtyýary bolan we synag möhletiniň tamam bolandygyny yglan edip ayağa galýan beýik Hökümdar-da şol Özüdür. Palmoni Jebraýyla Daniele “mareh” görnüşine düşündirmegi buýran wagty, Ol munuň bilen takyk şony nazarda tutýardy.

Ol Gabriýele Daniýle “çazon” görnüşine düşündirmegi buýurmady. “Çazon” görnüşi, Daniýel kitabynyň sekizinji babynda, birinji aýatdan on ikinji aýada çenli beýan edilen Mukaddes Kitap pygamberligindäki patyşalyklaryň görnüşidir; şeýle hem ol, dowamlylyk hakdaky soragyň içinde, on üçünji aýatda agzalýan “görnüşdir”: “Görnüş näçe wagt dowam eder?” “Çazon” görnüşi mukaddes ýeri we goşuny depelemek bilen haraba öwürýän gündelik (butparazlyk) we ýazykly hyýanat (papalyk) güýçlerine degişlidir.

Mesih, Palmoni (Ajaýyp Sanawçy) hökmünde “çazon” görnüşi barada “näçe wagta çenli?” diýip soralýar, we Ol şeýle jogap berýär: “iki müň üç ýüz güne çenli; şondan soň mukaddes ýer tämizlener.” Soňra Daniel “gündelik gurbanlyk, we harabaçylygyň ýazykly baş galdyrmasy, şeýlelikde hem mukaddes ýeri, hem-de goşuny aýak astyna salmak üçin” degişli bolan “çazon” görnüşine düşünmegi isleýär. Emma Gabriýele Danieli “mareh” görnüşine düşündirmek buýrulýar. Her bir hakykatyň Hudaýyň Sözünde öz degişli manysy bar. “Mareh” görnüşi bolsa, ýigrimi altynjy aýatda görkezilişi ýaly, agşamlaryň we ertirleriň görnüşidir.

“Aýan” sözi bu aýatda iki gezek agzalýar. Birinji ýüzlenme “mareh” aýanyna, ikinjisi bolsa “chazon” aýanyna degişlidir. “Mareh” aýany “agşamlaryň we säherleriň” aýanydyr. “Agşamlar we säherler” diýen ýewreýçe beýan Mukaddes Kitapda köplenç duş gelýär we ol hemişe, ýigrimi altynjy aýatda bolşy ýaly, “agşamlar we säherler” diýip terjime edilýär. Mukaddes Kitapda onuň “agşamlar we säherler” däl-de başgaça terjime edilen ýeke-täk ýeri, on dördünji aýatdyr; ol ýerde ol diňe “günler” diýip terjime edilýär. On dördünji aýadyň hakyky ýewreýçesi şeýle okalardy: “Iki müň üç ýüz agşam we säherlere çenli.”

Adwentizmiň merkezi daýanjy bolan bu aýat, Hudaýyň Sözüniň içinde “agşamlar we ertirler” diýlişiniň diňe “günler” görnüşinde beýan edilen ýeke-täk aýatdyr. Her bir hakykatyň öz degişli manysy bardyr, we başga hiç zat bolmasa-da, Palmoniniň bu aýaty bilkastlaýyn aýratyn nygtandygy aýdyňdyr. Ol muny, King James Mukaddes Kitabyny terjime edenleriň aňlaryny ugrukdyryp, şol jümläni Onuň Sözüniň içinde hemişe ýazylşyndan başgaça ýazdyrmak arkaly etdi. Bu hakykatdan çykarylmagy gerek bolan netije şudur: Gabrieliň Daniýele “mareh” görnüşine düşündirmegi buýrulanda, oňa Daniýele mukaddes ýeriň we goşunyň depelenmegi baradaky “chazon” görnüşini däl-de, 1844-nji ýylyň peýda boluşynyň görnüşini düşündirmek buýurylýar.

“agşamlar we ertirler” baradaky görnüş, 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda mukaddes ýeriniň arassalanylmagy başlananda ýüze çykan bir peýda bolma hakyndadyr. 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabryndaky peýda bolma baradaky görnüş mukaddes ýeriň depelenip basylmagy hakynda däl-de, eýsem mukaddes ýeriň arassalanylmagy hakyndadyr. Şol senede pygamberlik taýdan bir peýda bolma boldumy?

Jebraýyla 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda Mesihiň Öz ybadathanasynda pygamberlik taýdan görünmegini Danyýele düşündirmek tabşyryldy. Şonuň üçin hem Jebraýyl Danyýele 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabry senesine degişli ikinji şaýatlygy berdi, çünki Jebraýyl şol hakykatyň iki şaýadyň güwäligi bilen berkarar edilýändigini kesgitleýän Mukaddes Kitap ýörelgesiniň haýsydyr bir görnüşini ýazga geçiren her bir Mukaddes Kitap ýazyjysyna ýol görkezdi. Eger Jebraýyl Danyýele 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabryna düşünmegi üpjün etmeli bolan bolsa, onda ol “görünmegiň görnüşini” berkarar etmek üçin ikinji şaýada mätäç bolardy.

Jebraýyl öz işine ilki bilen Danyýeliň “çazon” görnüşine düşünmek islegine ýüzlenmek bilen başlaýar, we muny “çazon” görnüşiniň 1798-nji ýylda “ahyryň wagtynda” tamamlanýan görnüşdigini görkezmek arkaly edýär.

Öňki aýatdaky “görünüş”, ýagny “ahyrzamanyň wagtynda” bolan, “çazon” görnüşindäki görnüşdir, we Daniel kitabyndaky “ahyrzamanyň wagty” 1798-nji ýyldyr. Bu Danieliň düşünmäge çalyşan “görünüşi” bolupdy, emma bu Gabriýele Daniele düşündirmek buýurylan “görünüş” däldi. Çünki muňa Gabriýel ikinji bir şaýatlyk berjekdir.

Jebraýyl özüne ýüklenen hyzmaty ýerine ýetirip, Daniýele: «seret» diýip habar berýär; bu bolsa Daniýele indiki hakykaty nazara almagy bildirýär. Indiki hakykat şudur: Lewiler 26-daky iki «ýedi wagtyň» «soňky gazaby» 1844-nji ýylda tamam bolýar. «Soňky gazap» gönüden-göni wagt pygamberligi hökmünde kesgitlenýär, çünki onuň tamam boljak «bellenen wagty» bar. «Gazap» hökmany suratda bir wagt döwrüni aňlatmalydyr, sebäbi onuň tamamlanmagy üçin «bellenen wagty» bar. Eger «gazap» diňe wagt içindäki bir pursat bolan bolsady, onda onuň soňy bolmazdy; ol diňe bolup geçen pursadyň özi bolardy.

“Gahar-gazap” üçin bellenen bir ahyrky nokat bardy, şonuň üçin ol wagt döwrüniň soňuny aňladýar. Bu wagt döwri “soňky gahar-gazap” hökmünde görkezilýär. Eger soňkysy bar bolsa, onda ilkinjisi hem bolmalydyr. “Ilkinji gahar-gazap” Daniýel kitabynyň on birinji babynda görkezilýär, we ol ýerde hem ol wagt döwri bolup durýar, çünki papalyk “gahar-gazabyň” ahyryna çenli “iş alyp barar we rowaçlanar” diýlip görkezilipdi.

Bu iki aýatda öz islegine görä hereket edýän we özüni beýgeldýän patyşa gürrüňiň esasy temasydyr. Otuz altynjy aýat Pawlusyň mazmunlaýyn beýan edýän aýatydyr, sebäbi ol özüni Hudaý diýip görkezmek bilen Hudaýyň ybadathanasynda oturan “günä adamy”ny tanadýar. 538-nji ýyldan 1798-nji ýyla çenli dowam eden Garaňky Asyrlardaky yzarlama otuz bäşinji aýatda görkezilýär, we ol “ahyryň wagtyna” çenli, ýagny “bellenen wagt” bolan 1798-nji ýyla çenli dowam edýär. Soňra otuz altynjy aýat papalygyň “gaharyň tamamlanýança” “ösüp-üstäp dowam etjekdigini” görkezýär. Aýat papalygyň 1798-nji ýyla çenli ösüp-üstäp dowam edendigini görkezýär; şol pursatda ilkinji “gahar” “tamamlanan”dy. Hudaýyň pygamberlik Sözi papalygyň 1260 ýyl, 1798-nji ýyla çenli, ýagny “ahyryň wagtyna” çenli dowam etmegini “bellenen” edipdi.

Ilkinji “gaharlanma” 1798-nji ýylda tamamlandy, we “soňky gaharlanma” 1844-nji ýylda tamamlandy. Bu iki gaharlanma hem belli bir tamamlanma nokatlary bolan wagt döwürleri hökmünde görkezilýär, şeýlelikde olaryň ikisini hem wagt pygamberlikleri hökmünde kesgitleýär. Gabriýele Palmoni tarapyndan Daniýele 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabryny görkezýän “agşamlar we säherler” (günler) baradaky görnüşli röýany (“mareh”) düşündirmek buýruldy, we ol şol sene üçin ikinji bir şaýady bermek arkaly muny ýerine ýetirdi.

Danieliň düşünmäge höwes eden on üçünji aýatdaky “çazon” görnüşi, 1798-nji ýylda “ahyryň wagty”nda tamamlanan depeleniş görnüşidi. On dördünji aýatdaky “mareh” görnüşi bolsa, iki müň üç ýüz ýyllyk wagt pygamberliginiň ýerine ýetmegi, şeýle hem iki müň bäş ýüz ýigrimi ýyllyk wagt pygamberliginiň hem ýerine ýetmegi hökmünde, 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda Mesihiň Iň Mukaddes Ýerde peýda bolmagy bilen tamamlandy. Bu wagt pygamberlikleriniň ikisi-de Habakugyň mukaddes tablisalarynda görkezilendir; Waýt uýa olaryň Rebbiň eli bilen gönükdirilendigini we üýtgedilmeli däldigini kesgitleýär.

Bu barlagy indiki makalada dowam etdireris.