Kyrkynjy Aýatyň Gizlin Taryhy - On Altynjy San

Jonsuň Ylham kitabynyň on dördünji babyndaky birinji perişdäni ondan soňky iki perişdeden aýryp bolmajakdygy baradaky pikir ýöretmesi sarsmazdyr. Onuň şol üç perişdäniň surnaý çalýan perişdeler bilen gurluş taýdan baglanyşygyny kesgitleýşi-de bütinleý jedelsizdir. Onuň esasy ünsi, şübhesiz, Ylham kitabynyň on dördünji babyndaky üç perişdä gönükdirilipdi, emma olary “biri-birinden aýrylmaz” hasaplamagyň logikasy olardan öň gelen ähli perişdeler babatda hem edil şonuň ýaly esaslydyr.

Ol ünsüni Ylham kitabynyň on dördünji babyndaky üç perişdä gönükdirendigi sebäpli, öz mantygyny ahyrky netijesine çenli alyp barmady. Ahyr netijede, onuň bäşinji, altynjy we ýedinji betbagtçylyk surnaýlaryny Ylham kitabynyň on dördünji babyndaky üç perişde bilen baglanyşdyrmak üçin ulanan mantygy surnaýlaryň yzygiderliligini yza tarap, surnaý çalýan ýedi perişdäniň birinjisine çenli yzarlamagy hem öz içine alýardy.

Perişdeleriň yzygiderligi surnaý çalýan “ýedi” perişdeden başlanýar, Ylham kitabyndaky perişdeleriň hatary bolsa birinji surnaýdan başlap, tä üçünji perişdäniň wagşy haýwanyň nyşany baradaky duýduryşyna çenli dowam edýär. Jones ilkinji dört surnaý bilen soňky üç betbagtçylyk surnaýynyň arasynda tapawut goýmakda mamladyr, sebäbi “dört we üç” diýen şol pygamberlik gurluşy ýygnaklarda-da, möhürlerde-de duş gelýär. Munuň Ylham kitabyndaky üç şaýadyň esasynda tassyklanmagy görmek isleýänlere ýedi diýen nyşanyň dört diýen nyşany hem, üç diýen nyşany hem öz içine alýandygyny görmäge mümkinçilik berýär.

Soňky döwürde biziň anyklap gelýän zadymyz şudur: Ylham kitabynyň on dördünji babyndaky birinji we ikinji perişdeler birinji we ikinji külpetlere degişli yslam baradaky wagt pygamberligi arkaly güýçlendirilýär, üçünji perişdäniň güýçlendirilmegi bolsa üçünji külpetiň 9/11-de amala aşmagy arkaly amala aşyrylýar. Jonsuň muny şeýle ulanmagy (ol meniň nygtaýan pikirimi öňe sürmedik hem bolsa) şuny görkezýär: Ylham kitabynyň sekizinji babyndaky birinji surnaý perişdesinden başlap, Ylham kitabynyň on birinji babyndaky üçünji külpetiň surnaýyna çenli bolan her bir perişde Ylham kitabynyň on dördünji babyndaky üç perişde bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr. Olar şol bir pygamberlik hataryndaky nyşanlardyr. Perişdeleriň her biriniň aňladýan dürli wezipelerine düşünmek üçin olary hut şeýle ykrar etmek zerurdyr. Şonuň üçin, ýedi ýygnagyň, ýedi möhüriň we ýedi surnaýyň ýediligi, şeýle-de ýediligiň (ýygnaklaryň, möhürleriň we surnaýlaryň) umumy nyşanlar ulgamynyň çägindäki dördüň we üçüň nyşanyny aňladyşy ýaly, ýedi surnaý perişdesiniň birinjisinden başlap, tä üçünji perişdä çenli uzalýan perişdeler hataryna hem bitewülikde garalmalydyr. Bu bolsa on bir perişdeden ybarat hatary ýüze çykarýar.

Ylhamyň on dördünji babyndaky üç perişde, höküm işiniň başlanandygyny yglan eden Milleritleriň duýduryş habaryny, şeýle hem ondan soň höküm işiniň tamamlanýandygyny yglan edýän ýüz kyrk dört müňüň duýduryş habaryny aňladýar.

Ýedi surnaý, Günüň seždä edilmegini mejbur eden milletleriň üstüne höküm çykarmak üçin Hudaýyň Öz providensiýasynda ulanan güýçlerini aňladýar.

Ilkinji dört surna 476-njy ýyla çenli Günbatar Rimiň tapgyrlaýyn çöküşini görkezýär.

Bäşinjisi we altynjysy Gündogar Rimiň 1449-dan 1453-e çenli ýykylşyny görkezýär.

Soňky üç surnaý üç hasratyň Yslamyýetini aňladýar.

Ylham kitabynyň onunjy babyndaky perişde Mesihdir; Ol hereketiň başlangyjynda oňa güýç-kuwwat bermek üçin inýär we Ylham kitabynyň on sekizinji babynda hereketiň ahyrynda oňa güýç-kuwwat bermek üçin ýene-de inýär.

Ýedinji surnaý 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda, Günäden saplanma gününiň antitipi bolan höküm işi başlananda ýaňlanyp başlady. Ýubileý surnaýy Günäden saplanma gününde çalynmalydy. Şonuň üçin höküm wagtynda iki surnaý çalynýar: Ýubileý surnaýy we ýedinji surnaý.

Lewililer kitabynyň hut indiki babynda beýan edilýän, Ysraýylyň “ýedi wagt” üçin dargadylmagyny kesgitleýän mazmun, Ýaraşdyryş gününde ýubileý surnaýyny çalmak baradaky görkezmä eltýän aýatlarda öňe sürülýär.

Miller ýigrimi altynjy bapda ýurduň Sabat dynçlygyny bozandygy üçin Ysraýyla garşy çykan hökmi tananda, ol bir günüň bir ýyly aňladýandygy ýörelgesini ulanyp, bir ýylyň üç ýüz altmyş günden ybaratdygyny ýüze çykardy; şeýlelikde, üç ýüz altmyşyň ýedi essesi ähtiň bozulandygy üçin iki müň bäş ýüz ýigrimi ýyl jeza bolandygyny anyklady. Bu onuň açan ilkinji pygamberlik hakykatydy. Ol, Milleriň işi arkaly Mesihiň goýan binýadyny emele getiren hakykatlaryň binýadydyr. Ýubileý surnaýy halaslygyň we azatlyga goýberilişiň yglan edilmegidir.

Ýedinji surna üçünji hasrat bolan Yslamdyr.

Yslamyň ýedinji surnaýy daşky pygamberlik hakykatydyr, Ýubileý surnaýy bolsa iman arkaly aklanmagyň içki pygamberlik hakykatydyr — günäden halas bolmakdyr; bu bolsa, Uýam Waýtyň aýdyşy ýaly, hakykatda üçünji perişdedir. Ýedinji surnaýyň ýaňlanýan döwründe sizdäki Mesihiň, şöhratyň umydy bolan syry kämilleşdiriler, sebäbi Mesih Öz Hudaýlygyny ýüz kyrk dört müňüň adamlygy bilen birleşdirer. Şonda Hudaýyň möhürini kabul edenler üçünji hasrat hökmünde, şeýle hem üçünji perişdäniň duýduryşy hökmünde görkezilen duýduryş surnaýynyň habaryny yglan ederler. Üçünji hasrat, Isanyň Mesihden pes bolmadyk bir Şahs bolan perişdesi Öz elinde bir habar bilen inende, üçünji perişdäniň habaryna güýç berýär.

Ilkinji we ikinji «waý» baradaky wagt pygamberliginiň birinji perişdäniň habaryny güýçlendirenligini, hem-de üçünji «waý» baradaky pygamberligiň üçünji perişdäniň habaryny güýçlendirýändigini kesgitleýänimizde, surnaýlary «ýekşenbe gününi mejbury berjaý etmäge jogap hökmünde Rimiň üstüne getirilen höküm-jazalar» hökmünde kesgitleýäris. Şol ylahy takdyr arkaly iberilen höküm-jazalar, aýratyn-da soňky üç «waý» surnaýy, Ylham kitaby on dördünji bapdaky üç perişdäniň duýduryş habary bilen gabat gelýär we oňa paralel durýar. Millerçilik taryhynda iki «waý» we iki perişde, hem-de ýüz kyrk dört müňüň taryhynda üçünji «waý» we üçünji perişde. Birinji we ikinji perişdeleriň başlangyç taryhynda, höküm işiniň açylýandygyny yglan edýän habar, yslamyň birinji we ikinji «waý»larynyň amala aşmagy bilen güýçlendirildi. Üçünji perişdäniň ahyrky taryhynda bolsa, höküm işiniň ýapylýandygyny yglan edýän habar, yslamyň üçünji «waý»ynyň amala aşmagy bilen güýçlendirildi.

Başlangyçdaky we ahyrdaky güýçlendiriş Ylham kitabyň onunjy we on sekizinji baplaryndaky perişde arkaly alamatlandyryldy; ol “Isa Mesihden başga hiç kim däldi.” Yslamyň daşky habary we höküm habarynyň içki habary daşky taýdan üçünji waý surnaýydyr, höküm habarynyň içki habary bolsa üçünji perişdäniň surnaýydyr. Yslamyň daşky surnaýy iki müň bäş ýüz ýigrimi ýyl baradaky pygamberlikdir, üçünji perişdäniň içki surnaýy bolsa iki müň üç ýüz ýyldyr. Bularyň ikisi hem ölülere degişli höküm başlananda gelip, seslerini çykardylar, we ikisi hem ýaşaýarlara degişli höküm başlananda ýene-de geldiler.

Yslamyň pygamberliginiň berjaý bolmagy hökmünde Ylham onunjy bapdaky perişde 1840-njy ýylyň 11-nji awgustynda indi we şeýle etmek bilen, perişde Yslam barada bir pygamberligiň berjaý bolmagy bilen Ylham on sekizinji bapdaky perişdäniň inişiniň nusgasyny görkezdi. Hudaýyň 321-nji ýylda, soňra bolsa 538-nji ýylda Ýekşenbe kanunynyň pitnesine çykaran hökmi ilkinji alty surnaý bilen şekillendirilýär, ýakyn wagtda geljek Ýekşenbe kanuny pitnesi üçin çykarjak hökmi bolsa ýedinji surnaý bilen, ýagny üçünji waý we şol bir wagtda üçünji perişde bilen şekillendirilýär. 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda hökmiň başlanýandygy baradaky duýduryş habary hem-de 11-nji sentýabrda dirileriň hökmi baradaky duýduryş habary hem Jonesyň beýan eden yzygiderliliginde ýedinji perişde tarapyndan güýçlendirildi. Sekizinji we dokuzynjy baplarda alty surnaý perişdesi bar; soň onunjy bapda Isa Mesihiň hut Özi bolan perişde inýär. Ol perişdeleriň yzygiderliliginde ýedinjidir; onuň yzyndan on birinji bapda 1844-nji ýylda ses berip başlamyş ýedinji surnaý bolan üçünji waý gelýär, emma ol Ylham on dördünji bapdaky dokuzynjy, onunjy we on birinji perişdelere alyp barýan perişdeler tapgyrynda sekizinjidir.

Üçünji perişdäniň habary birinji we ikinji perişdeleriň habarlaryndan üzňe tutulyp bilinmez, ýöne ol Hudaýyň dönüklige garşy çykaran höküminiň ýedi surnaýyndan hem aýrylyp bilinmez. Ylham kitabyň sekizinji babyndaky hökümiň ilkinji dört surnaýy Konstantiniň biziň eramyz 321-nji ýylynda ilkinji ýekşenbe kanunyny çykarmagyndan soň Günbatar Rimiň barha çöküşini görkezýär we bu ýagdaý onuň imperiýany biziň eramyz 330-njy ýylynda gündogar we günbatara bölmegi bilen başlady.

Milletiň imandan dänmeginiň onuň heläkçiligine getirýändigi baradaky ýörelge, Günbatar Rimiň 476-njy ýyla çenli synmagyna getiren ilkinji dört surnaýdan başlap, Konstantiniň döwletinde öz beýanyny tapdy. Gündogar Rim 1453-nji ýylda synan bolsa-da, pygamberlik nukdaýnazaryndan ol öz milli özygtyýarlylygyny 1449-njy ýylyň 27-nji iýulynda ýitiripdi. Bir gijäniň içinde agdarylan Wawilondan tapawutlylykda, Rimiň hem günbatar, hem-de gündogar bölegi kem-kemden heläkçilige uçradyldy. Ilkinji dört surnaýyň döwründe Günbatar Rimiň 476-njy ýyla çenli heläk bolmagy Birleşen Ştatlaryň dört surnaýyň döwründe heläk bolmagyny aňladýar, bu bolsa bir manyda Birleşen Ştatlaryň 1798-nji ýylda başlanýan we ýekşenbe kanuny bilen tamamlanýan dört neslini aňladýar. Şol dört nesil adwentizmiň dört nesline laýyk gelýär, olar bolsa Ylham kitabynyň ikinji babyndaky ilkinji dört ýygnaga, Ezekiýel kitabynyň sekizinji babyndaky gitdigiçe beterleşýän dört ýigrenji işe we Ýoel kitabyndaky çekirtgeleriň dört tolkunyna laýyk gelýär.

Bäşinji we altynjy surnaýlar Gündogar Rimi ýykdy, Gündogar Rim bolsa Günbatar Rim bilen pygamberlikdäki arabaglanyşygynda döwleti aňladýar. Günbatar Rim buthanany aňladýar. Günbatar Rim Amerikanyň Birleşen Ştatlaryny hem aňladýar; ol hem, Günbatar Rim ýaly, ilkinji bolup basylyp alynýar.

Ilkinji dört surna Amerikan taryhynyň dört neslini aňladýar; Amerikanyň Birleşen Ştatlary ýykylanda, Daniel 11:41-däki şanly ýurt ýaňy ýykylyp bolýar, indiki päsgelçilik bolsa Müsürdür, ol dünýäniň galan halklarynyň nyşanydyr. Soňra on patyşa bolan Birleşen Milletler Guramasy Ylham 17-de aýdylşy ýaly, “gysga wagtlap — bir sagatlyk” özleriniň ýedinji şalygyny papalyga bermäge razy bolýarlar. Bu waka Hirodesiň doglan gün toýunda, ol öz şalygynyň ýarysyny wada berende ýüze çykýar. Hirodesiň doglan gün toýunda, şol sagatda diwarlaryň suwagynda ýazgy peýda bolýar we Belşazar öldürilýär. Şol sagat ýekşenbe kanuny bilen gelip, adamzadyň synag möhletiniň ýapylýança dowam edýär. Ýedinji şalyk, 1453-nji ýylda ýykylan Konstantinopolyň diwarlarynyň weýran edilmegi bilen öňünden şekillendirilişi ýaly basylyp alynýar. Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda ýekşenbe kanunyndan, 1449 bilen öňünden şekillendirilişi ýaly; 1453-nji ýylda Konstantinopolyň ýykylýança dört nyşanlaýyn ýyl bardyr. Papalyk 1798-nji ýylda ölüm howply ýarasyny aldy.

Danyýl on birinji bap, kyrkynjy aýatda, ahyrzamanyň wagtynda papalyk 1798-nji ýylda ýykyldy. Soňra günortanyň patyşasy ahyrzamanyň wagtynda, 1989-njy ýylda ýykyldy. Birleşen Ştatlar kyrk birinji aýatda ýykylar, Müsür kyrk ikinji aýatda ýykylar, hem-de papalyk kyrk bäşinji aýatda öz ikinji we soňky ýykylyşyna geler.

Birleşik Devletler’in (sahte peygamberin) kırk birinci ayetteki düşüşü 1449 ile tipolojik olarak gösterilmiştir; Mısır’ın (ejderhanın) kırk ikinci ayetteki düşüşü ise 1453 ile tipolojik olarak gösterilmiştir; ve papalık (canavar) da, 1798 ile tipolojik olarak gösterildiği üzere, yardım edecek hiç kimse olmaksızın sonuna gelir. Sahte peygamber ve ejderha borazan güçleri tarafından alaşağı edilir, canavar ise bir ejderha gücü tarafından alaşağı edilir.

Dört diýen san bir patyşalygyň dargamagynyň nyşanydyr. Aleksandryň patyşalygy dört patyşalyga dargady, Müsür dördünji nesilde Gyzyl deňizde heläk boldy, Ysraýyl bolsa Ezekiýel kitabynyň sekizinji babyndaky dördünji ýigrenji işde Güne sežde edýär. Ýerden çykan wagşy haýwandaky protestantizmiň we respublikanizmiň dört nesli 1798-nji ýylda başlanyp, her iki şah üçin hem ýakyn wagtda giriziljek ýekşenbe kanuny bilen tamamlanýar. Ezekiýel kitabynda Iýerusalimiň üstüne inderilýän dört agyr höküm Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň üstüne inderilýän dört hökümi suratlandyrýar, Mukaddes Kitabyň pygamberliklerindäki altynjy patyşalygyň üstüne inderilýän şol dört höküm bolsa 1449-njy ýyldan 1453-nji ýyla çenli bolan dört ýyly nyşanlaýyn aňladýar; şol döwürde Mukaddes Kitabyň pygamberliklerindäki ýedinji patyşalyk öz patyşalygynyň ýarysyny Tir jelebiniň höküm sürýän buthana bilen döwletiň arasyndaky gatnaşygyň çäklerinde papalyga bermäge razy bolýar.

1449-njy ýyldan 1453-nji ýyla çenli bolan dört ýyl, Ýekşenbe güni baradaky kanun döwründe ýedinji patyşalygyň synmagyny aňladýar; şeýle hem olar, Ýekşenbe güni baradaky kanundan synag möhletiniň tamamlanýança sekizinji patyşalygyň synýan döwrüni hem aňladýar. Dünýä bolan we papalyga berlen aždarha hem bolan Müsüriň boýun egdirilmegi, 1449-njy ýyldan 1453-nji ýyla çenli bolan dört ýyl bilen alamatlandyrylan döwrüň başynda bir fraktaldyr. Bu, Konstantinopolyň gaçyşyny Ýekşenbe güni baradaky kanun döwründe, soň bolsa Mihail turanda-da kesgitleýär. Mihail turanda, ylham boýunça dört perişde doly boşadylýar.

Isgenderiň patyşalygynyň dört bölegi, Günbatar Rime garşy çalynýan dört surnaý, Gündogar Rimiň üstüne goýberilýän dört ýel, Iýerusalimiň başyna inýän dört agyr jeza, papalygyň hiç bir kömekçisi bolman, soňuna ýetýän wagtynda goýberilýän dört ýel. Bu pygamberlik nyşanlaryny şeýle beýan edenimizden soň, ikinji belany onuň ýakyn wagtda kabul ediljek ýekşenbe kanuny döwrüne degişli edilmegi nukdaýnazaryndan gözden geçireris.

1439-njy ýylda, Florensiýa Geňeşinde (Florensiýa Bileleşigi hem diýilýär), Gündogar Prawoslaw buthanasynyň wekilleri (Wizantiýa imperatory Ioann VIII Paleolog we Konstantinopolyň Patriarhy tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän) Rim Katolik buthanasy bilen birleşmek barada resmi karara gol çekdiler. Olar Rimiň Papasyny tutuş Buthananyň başy (ýokary ygtyýarlygy) hökmünde ykrar etmäge razy boldular.

Imperator we Patriarh Niken ynanç beýanyndaky “Filioque jümlesini” kabul etdiler; bu Niken ynanç beýanyna goşulan goşundy bolup, Mukaddes Ruhuň Atadan we Oguldan çykýandygyny öňe sürýärdi. Niken ynanç beýany katolik ynanjynyň taryhynda iň möhüm we iň giňden ulanylýan beýannamalaryň biridir. Niken ynanç beýany katolik ynanjynyň esasy ynançlarynyň resmi gysgaça beýanydyr. Ol ilkibaşda Isa Mesihiň kimdigi baradaky hakykaty goramak üçin ýazylypdy. 325-nji ýylda Arius atly bir ruhany Isanyň Ata Hudaý tarapyndan ýaradylandygyny we Onuň doly manyda Hudaý däldigini öwredendigi sebäpli uly jedel ýüze çykdy.

Imperator Konstantin bu meseläni çözmek üçin Birinji Nikeýa soboryny çagyrdy. Sobor Isanyň doly manyda Hudaýdygyny, Ata bilen “şol bir substansiýadandygyny” berk tassyklady. Iman beýannamasy soňra, 381-nji ýylda geçirilen Konstantinopol soborynda giňeldildi. Şu ýerde Nikeýa iman beýannamasynyň birinji Konstantiniň döwründe kabul edilendigini we gündogar Wizantiýa imperiýasynyň iň soňky imperatory bolan on birinji Konstantin, ýagny iň soňky Konstantin üçin-de bir mesele boljakdygyny bellemek gerek. Mukaddes Kitabyň pygamberliklerinde Beýik Konstantin, ýagny birinji Konstantin barada gaýta-gaýta söz açylýar. Ol gündogardaky imperiýanyň başlangyjyndaky hökümdardyr we şonuň üçin-de gündogardaky imperiýanyň ahyryndaky hökümdary öňünden nyşanlandyrýar. Pygamberlikleri öwrenýän adam, eger alfa we omega ýörelgesine düşünýän bolsa, Nikeýa iman beýannamasynyň hem başlangyç, hem-de ahyrky döwürleriň taryhynyň düzüm bölegidigini göz öňünde tutmalydyr.

381-nji ýylda Nikeýa ynanç beýany täzelendi we oňa Purgatoriýa taglymaty, Ýewharistiýa taglymaty, şeýle hem Ýewharistiýa üçin hamyrsyz çöregiň ulanylmagynyň kabul edilmegi goşuldy; bu bolsa latyn dessurydy. 381-nji ýylyň ynanç beýany ilkinji günä hem-de ahyret baradaky katolik düşünjesini hem kabul etdi. Ol şu möhüm sözler bilen tamamlandy: “Biz hem mukaddes apostollyk tagtynyň we Rim Pontifiniň tutuş dünýäniň üstünden birinjilige eýedigini we onuň Mesihiň hakyky wekili bolandygyny kesgitleýäris.”

Florensiýa Geňeşinde 1439-njy ýylyň 6-njy iýulynda, 1453-nji ýylda Konstantinopol osmanly türkleriň eline geçmezinden 14 ýyl öň, täzeden işlenip taýýarlanan nobatdaky görnüşe gol çekildi. Bu birleşik agyr syýasy basyş astynda baglaşyldy. Wizantiýa imperiýasy öňe süýşüp barýan osmanlylara garşy Günbatardan harby kömegiň berilmegine örän mätäçdi. Grek wekilleri öýlerine dolanyp baranlarynda, bu ylalaşyk Gündogardaky ruhanylaryň, monahlaryň we ýönekeý halkyň aglabasy tarapyndan berk ret edildi. Oňa gol çeken ýepiskoplaryň köpüsi soňradan öz goldawlaryny yzyna aldylar. Bu birleşik hiç wagt doly durmuşa geçirilmedi we soňraky ýyllarda Gündogar prawoslaw ybadathanasy tarapyndan resmi taýdan ret edildi. 1453-nji ýylda Konstantinopol ýykylan mahalyna çenli bu birleşik eýýäm iş ýüzünde dargapdy. Taryhçylar ony köplenç çuňňur teologik, medeni we halk köpçüliginiň garşylygy sebäpli başa barmadyk syýasy birleşik hökmünde häsiýetlendirýärler.

325-nji ýylda geçirilen Birinji Nikeýa soborynda Nikeýa ynanç beýannamasy kabul edildi. Bu sene Danyýel kitabynyň on birinji babynyň ýigrimi dördünji aýatynda bir “wagt” hökmünde görkezilen 360 ýylyň tamamlanan ýyly bolan 330-njy ýyldan bäş ýyl öňe gabat gelýär.

Miladydan öňki 31-nji ýyl hem, 330-njy ýyl hem Danyýel kitabynyň on birinji babynyň ýigrimi ýedinji we ýigrimi dokuzynjy aýatlarynda agzalýan “bellenen wagty” görkezýär.

Gündogar Rimiň pygamberlik çyzygynyň başlangyjy (330) we ahyry (1449–1453) Konstantin atly ilkinji we soňky imperatorlar bilen aňladylýar. Wizantiýa imperiýasy diýlip atlandyrylýan Gündogar Rimiň pygamberlik çyzygynyň alfasy we omegasy Imperatorlyk Rimiň miladydan öňki 31-nji ýyldaky Aksiý söweşinden 330-njy ýyla çenli doly hökmürowanlyk eden üç ýüz altmyş ýylynyň tamamlanmagy, soňra bolsa 1453-nji ýyla çenli bolan döwür bilen baglanyşyklydyr. Miladydan öňki 31-nji ýyldaky Aksiý söweşinden öň Mark Antoniý bilen Awgust Sezar bir saçagyň başynda ýalan sözlediler, emma bu ýalanlar rowaç almady. 330-njy ýyldan öň, 325-nji ýylda, Nikeýa iman beýannamasy kabul edildi. 1453-nji ýyldan öň hut şol Nikeýa iman beýannamasynyň täzelenen görnüşi kabul edildi. Miladydan öňki 31-nji ýyldan öň iki syýasy şahsyýet bir saçagyň başynda ýalan sözledi. 325-nji ýylda bir saçagyň başynda ruhy ýalanlar aýdyldy. Şol iki şaýat 1439-njy ýylda Florensiýa buthana geňeşinde kabul edilen syýasy we ruhy ýalanlary aýan edýär. Şol täzelenen Nikeýa iman beýannamasy Birleşik hakyndaky dekret diýlip atlandyryldy.

Bir saçagyň başynda aýdylan ýalanlaryň ilkinji ýol belgisi miladydan öňki 31-nji ýyldan ozal butparaz Rimiň iki syýasy toparynyň arasynda ýüze çykdy. Şol ýalanlar üçin bellenen wagt miladydan öňki 31-nji ýyl bolup, bu waka Rimiň nyşany bolan Awgustyň Müsüri aňladýan bir erkek bilen bir aýalyň bileleşigine garşy durmagyndan ybaratdy. Ýalanlaryň ikinji toplumy 325-nji ýylda bolup geçdi, bellenen wagt bolsa 330-njy ýyldy. Ýalanlaryň üçünji toplumy 1439-njy ýylda bolup geçdi, bellenen wagt bolsa 1449–1453-nji ýyllar aralygydy. 1439-njy ýylda saçagyň başynda oturanlar Günbatar we Gündogar Rimiň wekilleridi; Gündogar Rim dini delili kabul etmek arkaly syýasy maksada ýetmäge çalyşýardy. Miladydan öňki 31-nji ýyl, ondan soňky 330-njy ýyl we soňra 1453-nji ýyl Rim çyzygynyň üç gezek ulanylyşyny aňladýar.

Mark Antoniý bilen Kleopatranyň bileleşiginiň döreden syýasy howpy 325-nji ýylda ariançylyk bidgatynyň döreden ruhy howpunyň öňünden berlen nyşanydy; bu ruhy howp hem, öz gezeginde, 1439-njy ýylda musulman türkleriniň döreden syýasy we dini howpunyň öňünden berlen nyşanydy.

Nikaýa ynam beýannamasynyň taglymatlary ýalandyr we olarda hiç hili hakykat ýokdur. 1439-njy ýylyň 6-njy iýulynda Florensiýa maslahatynda gol çekilen resminama Bileleşik hakyndaky Perman diýlip atlandyryldy we şol bir ýalanlary hem-de ondan-da köpüsini beýan edýärdi. 1439-njy ýylda wekiller Konstantinopola gaýdyp gelenlerinde, olar gaharyň we dönüklikde aýyplamalaryň garşysyna duş geldiler. Şeýle söz ýaýrady: “Papyň mitrasyndan türk selle­si gowudyr.”

Birleşme, esasan, Wizantiýa Imperatorynyň Osmanlylara garşy Günbataryň harby kömegine juda mätäç bolandygy sebäpli gol çekildi. Örän az harby kömegiň (ýa-da asla hiç hili kömegiň) geljekdigi aýan bolandan soň, birleşmä bolan goldaw puja çykdy. 1450–1451-nji ýyllarda birnäçe Gündogar sinodlary birleşmäni ret etdi, hem-de 1453-nji ýylda Konstantinopolyň ýykylmagyndan soň, birleşme doly terk edildi. Florensiýanyň Birleşme Dekretiniň ahyrky netijesi Gündogar Pravoslaw Kilisesi tarapyndan başa barmadyk we ret edilen bir sobor hökmünde hasap edilýär. Ol ygtybarly diýlip ykrar edilmeýär. Şeýle-de bolsa, Rim Katolik Kilisesi ony henizem ygtybarly ekumeniki sobor hasap edýär.

Biz ikinji belanyň pygamberlik aýratynlyklarynyň üçünji belanyň taryhynda nähili gaýtalanýandygyna düşünmek üçin logiki esas goýýarys. Birinji bela baradaky ýüz elli ýyllyk welilik 1299-njy ýylyň 27-nji iýulynda başlandy we 1449-njy ýylyň 27-nji iýulynda tamamlandy.

Konstantin XI Paleolog 1404-nji ýylda dünýä indi we 1449-njy ýylyň ýanwaryndan 1453-nji ýylyň 29-njy maýyna çenli hökümdarlyk etdi. Ol 1 100 ýyldan gowrak dowam eden Gündogar Rim (Wizantiýa) imperiýasynyň iň soňky imperatorydy. 1453-nji ýylda osmanlylaryň gabawy döwründe ol Mehmed II-niň 80 000-den gowrak esgerli goşunyna garşy bary-ýogy 7 000–8 000 töweregi goragçy bilen Konstantinopolyň goragyna gaýduwsyzlyk bilen ýolbaşçylyk etdi. 1453-nji ýylyň 29-njy maýynda Konstantinopol ahyrsoňy synanda, ol şäheriň diwarlarynda söweşip wepat boldy. Onuň jesedi hiç haçan anyk tanalmady. Onuň ölümi Rim imperiýasynyň (miladydan öňki 27-nji ýylda Awgust tarapyndan esaslandyrylan imperiýanyň iň soňky gös-göni dowamynyň) soňlanandygyny alamatlandyrdy.

Ol grek taryhynda we prawoslaw däbinde gahryman şahsyýet hökmünde ýatlanýar — rowaýatlarda köplenç “Mermer Imperator” diýlip atlandyrylýar (onuň bir gün dolanyp gelip Konstantinopoly halas etjekdigi baradaky ynanç).

Ioann VIII Paleolog (1392–1448) Wizantiýanyň soňundan ikinji imperatory bolup, 1425-nji ýyldan 1448-nji ýyla çenli hökümdarlyk etdi. Ol imperator Manuel II Paleologyň iň uly ogly we Konstantin XI-niň agasydy. Ioann VIII hökümdarlyk döwrüniň aglaba bölegini dargap barýan Wizantiýa imperiýasyny osmanlylardan halas etmäge jan etmek bilen geçirdi. 1439-njy ýylda ol hut özi Italiýa gidip, Florensiýa soboryna başlyklyk etdi. Şol ýerde ol we Gündogar prawoslaw wekiliýeti Rim katolik buthanasy bilen täzeden birleşmäge hem-de Rim papasyny buthananyň baştutany hökmünde kabul etmäge wagtlaýyn ylalaşdylar. Beýik Konstantin hem Nikeýa soboryna başlyklyk edipdi. Ioann VIII papalyk bilen bu birleşigiň türklere garşy Günbatardan harby kömek getirjekdigine umyt baglaýardy, emma Konstantinopolda bu birleşik örän ýaramaz garşylandy we ahyrsoňy şowsuzlyga uçrady. Ioann VIII 1453-nji ýylda Konstantinopolyň synmagyndan bary-ýogy bäş ýyl öň, 1448-nji ýylda (tebigy sebäplerden) aradan çykdy. Şondan soň onuň inisi Konstantin XI imperator boldy we şäheri gorap wepat boldy.

Ioann VIII 1448-nji ýylda aradan çykanda, onuň ýerine mirasdüşer hökmünde dogany Konstantin XI saýlandy. 1448-nji ýyla gelinende, Wizantiýa imperiýasy örän kiçi bir wassaL döwletine öwrülipdi, we Osmanlylar Konstantinopolda tagtda kimiň oturjakdygyna ep-esli täsir edip başlapdylar. 1449-njy ýylyň 27-nji iýulynda, Wizantiýa imperiýasynyň soňky ýyllarynda örän möhüm syýasy waka bolup geçdi. Wizantiýa imperatory Ioann VIII Palaiologos 1448-nji ýylyň dowamynda has öň aradan çykypdy. Onuň dogany Konstantin XI Palaiologos (iň soňky imperator) Konstantinopolda imperator diýlip yglan edildi. Şeýle-de bolsa, Konstantin XI tagta resmi taýdan çykmazdan ozal, Osmanly soltanyna (Murad II) ilçileri iberip, höküm sürmäge rugsat sorady. Soltan bu rugsady berdi, diňe şondan soň Konstantin XI resmi taýdan täç geýdirilip, imperator hökmünde ykrar edildi. Bu hereket Wizantiýa garaşsyzlygynyň meýletin tabyn edilmegi hökmünde görüldi. Ilkinji gezek bir Wizantiýa imperatory özüniň diňe Osmanly türkleriniň rugsady bilen höküm sürýändigini aç-açan boýun aldy. Diňe dört ýyl geçenden soň, 1453-nji ýylda Konstantinopol Osmanlylaryň eline geçdi.

1449-njy ýylyň 27-nji iýulyndan üç ýüz togsan bir ýyl we on bäş gün soň, 1840-njy ýylyň 11-nji awgustynda türkler Ýewropanyň dört beýik döwletine tabyn bolup, Müsürden goranmak üçin olaryň goragyna ýüz tutdular we şeýlelikde, bir sagat, bir gün, bir aý we bir ýyl baradaky pygamberligi ýerine ýetirdiler. Indi biz birinji we ikinji betbagtçylygy ýakyn wagtda giriziljek ýekşenbe kanunyna degişli etmek üçin logiki esasy döretdik. Petrus ýüz kyrk dört müňüň nyşany hökmünde üçünji perişdäniň hereketine wekilçilik edýär, Uilýam Miller bolsa birinji we ikinji perişdeleriň hereketine wekilçilik edýär. Her iki hereket hem “açarlar” bilen baglanyşyklydyr.

Biz indiki makalada Ninewe söweşine diňe bir düýpsüz çukury açýan “açar” hökmünde däl, eýsem Danyýel kitabynyň on birinji babynyň tutuş şaýatlygyny birkemsiz tertibe salýan pygamberlik açary hökmünde hem gararys. Milleriň düýşünde sandyga berkidilen “açar” Milleriň Mukaddes Kitaby öwreniş usulydy. Millerçileriň taryhyny Mukaddes Kitabyň aýatlary arkaly delillendirmek usuly üçünji perişdäniň taryhyndaky “setir üstüne setir” ýörelgesi bilen bilelikde Ylham kitabynyň dokuzynjy babynyň açaryna kyrkynjy aýadyň daşky habarynyň gizlin taryhyny açmaga we tertibe salmaga mümkinçilik berýän açardyr.

Indiki makalada öz garaýyşlarymyzy dowam etdireris.