Kyrkynjy Aýatyň Gizlin Taryhy — On Sekizinji San

Aýan boluş 9-daky Ninowa söweşini aňladýan “açar” öwrülişik nokadyny emele getiren taryh arkaly ýerine ýetdi; elbetde, açaryň edýän işi-de şudur. Meniň öňe sürýän pikirim, Ninowa söweşi diňe bir Yslamyň ýüze çykyşyny bellän taryhy açar bolman, eýsem pygamberlik açary hem bolup durýandyr. Şol söweşiň pygamberlik dinamikasy, Danielde we Aýan boluşda beýan edilişi ýaly, Mukaddes Kitabyň pygamberligindäki şalyklaryň ähli ugurlaryny Danieliň on birinji baby bilen sazlaşyga getirýär. Şeýle etmek bilen, ol şol şalyklaryň hemmesine Daniel 11-iň soňky alty aýaty barada şaýatlyk etmäge, has möhümi bolsa—kyrkynjy aýatyň daşky gizlin taryhynyň möhürini açmaga mümkinçilik berýär.

627-nji ýylda Ninewäniň söweşi Hudaýyň ylahy tertip-düzgüni bilen utgaşýan duman astynda, Rimiň hilesi arkaly ýeňlişe sezewar edilen Pars häkimiýetiniň soňky on ýylynyň başlangyjyny alamatlandyrdy. Ol Muhammediň yslam goşunlarynyň galyp başlaýan öwrülişik nokadyny hem görkezdi. Bu söweş bar bolan bir saklaýjyny aradan aýyrdy; teoriýa boýunça, eger Rim bilen Pars ikisi-de öz güýçlerini saklap galan bolsadylar, ol saklaýjy dowam ederdi. Emma olaryň hiç biri-de şeýle etmedi.

Yslamyň pygamberlik nyşanyndaky beýanynda biz Ýazgylaryň iň ilkinji tanyşdyrylyşyndan başlap Yslamyň çäklendirilmegini we soňra boşadylmagyny görýäris: Sara Hagar bilen Yşmaýyly çäklendirmäge Ybraýymy ynandyrdy.

Şol wakadan hem öň, Hajaryň pygamberlik beýanatyna girizilmeginiň sebäbi Rebbiň Sarany çaga dogurmakdan “saklamagydyr”.

Ylham 9-daky Mohammede berlen “açar”, soňra Ninewäniň söweşi arkaly ýerine ýetirilen bolup, pygamberlik taryhynyň islendik döwründe Yslamyň üstündäki “çäklendirijiniň” aýrylmagyny aňladýar.

Muhammet patyşalygynyň “galşy we pese gaçşy” köpräk galmak we pese gaçmak hökmünde däl-de, eýsem “boşadylmak” we “saklanyp durulmak” hökmünde görkezilýär. Yslam pygamberlik taýdan boşadylanda, bu boşadylyş Ninewi söweşi arkaly şekillendirilip görkezildi.

Ýedi surnaýyň içinden diňe Yslamyň «weý» surnaýlary pygamberlik taryhyna ilkinji gezek girizilen wagtyndan başlap synag möhletiniň ýapylmagyna çenli yzygiderli bir güýç hökmünde taryhy gurşap alýar. Günbatar Rimde Odoaker, Genzerik, Attila Hun we Alarik arkaly görkezilen ilkinji dört surnaý, soňky günlerde ylahy takdyr tarapyndan iberilen dört höküm güýjüni alamatlandyrýardy; emma olaryň häzirki döwürdäki garşylygy şol gadymy dört güýjüň göni nesli däldir. «Weý» surnaýlary barada beýle däl. Yslam taryha giren badyna, ol synag möhletiniň ýapylmagynda doly boşadylýança boşadylma we saklanyp durulma çyzygyny göni dowam etdirýär. «Weý» surnaýlarynda «boşadylma» açary Ninewi söweşi bilen bellenendir.

Ilkinji imanlylar 1299-njy ýylyň 27-nji iýulyny ýüz elli ýylyň başlangyjy hökmünde dogry kesgitlediler; şol döwür 1449-njy ýylyň 27-nji iýulynda tamamlandy, we bu hem öz gezeginde 1840-njy ýylyň 11-nji awgustynda jemlenen üç ýüz togsan bir ýyl on bäş günüň başlangyjyny emele getirdi.

Öňki makalada, Osmanly begliginiň esaslandyryjysy Osman I-iň ogly Soltan Orhan Gazynyň möhüm Wizantiýa şäheri bolan Nikomediýany gabawa alan wagty, ýagny 1333-nji ýyldan 1337-nji ýyla çenli Nikomediýanyň üstüne getirilen gabawy kesgitledik. Bu gabaw, kakasy Osman bilen başlanan Nikomediýa garşy urşuň jemlenmesidir. Ylham kitaby 9:10-daky ýüz elli ýyl 1299-njy ýylyň 27-nji iýulynda başlandy, we pygamberligiň başlangyjy hökmünde şol başlangyç senesi bilen baglanyşykly taryh bellige alynmalydyr. Osman I (Osmanly nesilşalygynyň esaslandyryjysy) Soltan Orhan Gazynyň kakasydy; ol 1299-njy ýylyň 27-nji iýulynda Nikomediýanyň sebitinde, Nikomediýa şäheriniň golaýynda bolan Bafeus söweşinde Wizantiýa imperiýasyna garşy irki möhüm ýeňşi gazandy; ol şäher Rim we irki Wizantiýa taryhynda örän möhüm paýtagt şäherdi.

1299-njy ýylyň 27-nji iýulynda Osmanyň güýçleri ýerli häkim tarapyndan ýolbaşçylyk edilen Wizantiýa goşunyny ýeňdi. Bu söweş, Osmanyň Bitiniýada (Anatoliýanyň demirgazyk-günbatarynda) häkimiýeti jemläp başlamagyndan soň gazanan ilkinji iri özbaşdak harby üstünlikleriniň biri hasap edilýär. Ol kiçi bir türk begliginden (taýpa knýazlygyndan) soňlugy bilen Wizantiýa ýerlerine garşy çykjak we olary basyp aljak ösüp barýan bir güýje öwrülmegiň möhüm bir tapgyryny aňlatdy. Şol sene Yslamyň ösüş döwüriniň başlangyjyny alamatlandyrýar; bu ösüş ahyrsoňy 1453-nji ýylda Konstantinopolyň ýykylmagy bilen Osman imperiýasynyň döredilmegine eltdi. Osman gazy söweşijilerini (yslamy hyjuw bilen hereket edýän serhet talaňçylaryny) ulandy, hem-de şondan başlap gazy serhet söweşijileriniň has tertipli goşuna öwrülmek prosesi başlandy; bu goşun Osmanyň döwründen başlap, soňra onuň ogly Orhanyň döwründe kem-kemden ösdi. Osmanyň mirasynyň beýleki möhüm unsurlarynyň arasynda şonuň ýaly bir ýagdaý hem bar: ol Yslama mülkleri saklap galmaga mümkinçilik berdi; bu bolsa gazy söweşijileriniň uruş usulyndan tapawutlanýardy, çünki olaryň tertipsiz urup-gaçmak taktikasy olara diňe ýeňişleriniň oljasyny galdyrýardy, emma hiç haçan hiç hili territoriýany bermändi.

1299-njy ýylyň 27-nji iýulynda Osman Nikomediýa sebitinde ýörişe başlady, otuz dört ýyl geçenden soň bolsa onuň ogly paýtagt şäheri bolan Nikomediýany dört ýyllap gabawa aldy. Başlangyçda ata, soňunda bolsa ogul. Uruş Nikomediýa hökmünde görkezilen sebitlere garşy başlaýar we Nikomediýa sebitiniň paýtagt şäheri bolan Nikomediýanyň eýelenmegi bilen tamamlanýar. 1299-njy ýyldan 1337-nji ýyla çenli otuz sekiz ýyllyk döwürdir, pygamberlik taýdan bolsa “otuz sekiz” sany ýokary galmagy alamatlandyrýar.

1299-njy ýylyň 27-nji iýulyndan 1449-njy ýylyň 27-nji iýulyna çenli bolan ýüz elli ýyl, Ylham kitabyň dokuzynjy babyndaky ikinji hasratyň Osman imperiýasynyň berkarar edilmegine getiren döwri aňladýar. Nikomediýanyň tapgyrlaýyn basyp alynmagynyň otuz sekiz ýyly bir ata (Osman) bilen başlap, onuň ogly (Orhan) bilen tamamlandy. Bu döwür bir taýpa begliginiň imperiýa çenli tapgyrlaýyn beýgelişiniň ilkinji ädimini şekillendirýär.

1299-njy ýylyň 27-nji iýulyndan 1449-njy ýylyň 27-nji iýulyna çenli bolan bir ýüz elli ýyl, otuz sekiz ýylyň soňuny belleýän dört ýyllyk gabawy öz içine alýar. Nikomediýanyň basyp alynmagynyň başlangyjy ata Osman tarapyndan goýuldy, onuň soňy bolsa 1333-nji ýyldan 1337-nji ýyla çenli dowam eden dört ýyllyk gabaw arkaly amala aşyryldy; bu gabaw Osmaniň ogly tarapyndan alnyp baryldy.

1449-nji ýylyň 27-nji iýulynda ýüz elli ýyl tamam bolanda, Wizantiýanyň imperatory Konstantin on birinji, ýagny gündogar Rimiň soňky Konstantini, tagta çykmak üçin türklerden rugsat sorady. Şol seneden başlap Konstantinopolyň basylyp alynmagyna çenli dört ýyl bardy. Şol dört ýyl Konstantinopolyň gabawy bilen tamam boldy, we soňky Konstantin gabawda öldi. Yslamyň ýokary galşy ýüz elli ýyl baradaky pygamberligiň ilkinji otuz sekiz ýyly bilen şekillendirilýär; bu bolsa dört ýyllyk gabaw bilen öz ýokary nokadyna ýetdi. Ýüz elli ýyl tamam bolanda, Yslam türklere şol wagt eýe bolan güýji arkaly gündogar Rimi kemsider derejä çenli güýçlenipdi. 1449-njy ýylyň 27-nji iýulyndaky şol kemsidilişden dört ýyl soň, 1453-nji ýylda, Konstantinopol gabaw arkaly ele geçirildi. Ilkinji otuz sekiz ýylyň soňy gabaw bilen bellenýär, hem-de Osman imperiýasynyň bina edilmegi hem gabaw bilen bellenýär.

Musan tarapyndan Kanun taglymynda beýan edilişi ýaly, otuz sekiz sany kyrk ýyllyk çölde sergezdanlygyň höküminiň soňky otuz sekiz ýylyny aňladýan nyşandyr. Şonuň üçin, otuz sekiz sany nyşan hökmünde kyrk sany bilen baglanyşyga eýedir. Osman 1299-njy ýylyň 27-nji iýulynda Nikomediýa ýerini eýeledi, we otuz sekiz ýyl soň onuň ogly şol ýurduň paýtagt şäherini eýeledi. Ýurt hem, paýtagt şäher hem Nikomediýa diýlip atlandyrylýardy. Taryhçylar bu söweşi Osman imperiýasynyň ýokary galşynyň hut başlangyjyny kesgitleýän «iki» ädimiň birinjisi hökmünde tanadýarlar. Taryh tarapyndan kesgitlenýän ikinji ädim 1301-nji ýyldaky Nikeýa söweşidir. Şol ýerde ata Osman Nikeýa diýlip atlandyrylýan ýerini eýeledi, we 1331-nji ýylda, otuz ýyl soň, onuň ogly öňki Rim paýtagt şäheri bolan, Nikeýa atly paýtagt şäherini eýeledi.

1299 we Nikomediýa söweşi bilen baglanyşyklykda, iki ädimiň birinjisi hökmünde, ikinji ädim iki ýyl soň, 1301-nji ýylda geldi. 1299 otuz sekiziň bir nyşanydyr, we iki ýyl soňra (kyrk), Nikaýanyň welaýaty ata tarapyndan eýelenýär. Gadymy Ysraýylyň wada berlen ýurdy ele geçirmek üçin ýerinden galan otuz sekiz we kyrk gatnaşyklary 1299-njy ýylyň 27-nji iýulynda we 1301-nji ýylda görkezilýär. Yslamyň ýokarlanyp başlamagynyň şol ilkinji iki ädimi, atanyň ilki welaýaty basyp almagy we oglunyň ahyrda şol welaýatyň paýtagtyny basyp almagy bilen başlanýan harby ýörişler arkaly alamatlanýar. Iki paýtagt hem gaçanda, olar gabaw astynda gaçdy. Iki paýtagt hem belli bir döwürde gündogar Rimiň paýtagtlary bolupdy.

1299-njy ýylyň 27-nji iýuly we 1301-nji ýyl 1840-njy ýylyň 11-nji awgustynda öz tamamyna ýetýär; bu bolsa 1838-nji ýylyň taryhyny aňladýar, ýagny Liçiň ilkinji gezek öz garaýşyny we ahyrsoňy 1840-njy ýylyň 11-nji awgustynda ýerine ýetjek üç ýüz togsan bir ýyl we on bäş günlük pygamberligi baradaky öňünden aýdan sözüni çap eden ýylydyr. Millerçilere görä ýokary galmagyň iki basgançagy 1838-nji we 1840-njy ýyllardy.

Liçiň ’38-nji ýyldaky öňünden aýtmasy we onuň düzedilen ’40-njy ýyldaky garaýşy, onuň 1-nji awgustda — düzedilen öňünden aýtmadan on gün öň — ýazyp giden soňky beýannamasyny öz içine alýar. Hut şol öňünden aýtmanın amala aşmagy dünýäni Mukaddes Kitap pygamberlikleriniň dogry usulyýeti barada ynandyrdy. Gadymy Ysraýylyň dikelişini alamatlandyran otuz sekiz ýyl Gyzyl deňzden geçişden başlap, Kadeşdäki ilkinji gozgalaňa çenli bolan iki ýyly hem öz içine alýardy.

Şol gozgalaň on synagyň iň soňkusy hökmünde tanalýar. On synagdan ybarat iki ýyllyk synag döwri, çölde geçen otuz sekiz ýyla goşulyp, 1838-nji we 1840-njy ýyllary görnüşledi, hem-de 1840-njy ýylyň içinde on günlük bir döwür bardy.

1299-njy ýylyň 27-nji iýulynda Osman bilen Yslamyň beýgelişiniň başlangyç nokady 1337-nji ýylda dört ýyllyk gabawa gelip tamamlanýan otuz sekiz ýyllyk döwri başlaýar. 1299-njy ýylyň 27-nji iýuly taryhçylaryň Osman imperiýasynyň beýgelişiniň başlangyç nokady hökmünde kesgitleýän iki ädimiň birinjisi bolup, ikinji ädim 1301-nji ýyl boldy. 1299-njy we 1301-nji ýyllardaky Nikomediýa hem-de Nikeýa söweşleriniň şol iki ädimi 1838-nji we 1840-njy ýyllary tymsallaýar. Pygamberligiň başlangyjy ahyry görkezýär.

Nikomediýa hem-de Nikeýa öz degişli taryhlarynda gündogar Rimiň paýtagty hökmünde wagtlaýyn hyzmat etdiler. Elbetde, ahyrsoňy Konstantinopol 330-njy ýyldan 1453-nji ýyla çenli gündogaryň paýtagty boldy. Nikomediýa bilen Nikeýa Konstantinopolyň ýykylmagyny nusgalandyrýar; olaryň ählisi Yslamyň gabawlary netijesinde ýykyldy, bu gabawlar Yslamyň ilki bilen şol çägi öz gözegçiligine alýan, soňra bolsa paýtagt şäherini ele geçirýän bir ýörişiň jemini alamatlandyrdy.

1333-den 1337-ä çenli bolan ilkinji dört ýyllyk gabaw, pygamberligiň tamamlanan döwri bolan 1449-dan 1453-e çenli dört ýyly aňladýar. Üç ýüz togsan bir ýyl on bäş gün soň, Yslam, 1299-njy ýylyň 27-nji iýuly bilen 1449-njy ýylyň 27-nji iýulynyň alfa taryhynda görkezilişi ýaly, “otuz sekiz we kyrk” häsiýetlerinde beýan edilen pygamberlik güýjüniň astynda Milleritleriň “galmagy” bilen saklanýar. Yslamyň ýokary galşy hem-de Hudaýyň ahyrky günlerdäki habarçylarynyň ýokary galşy, 38 bilen 40-yň san baglanyşygy arkaly gurlan san nyşanynda görkezilýär.

Hezekieliň otuzyň ýedinji babynda Yslam gündogar şemalynyň habarydyr; ol öli, gurak süňklere üflenýär, olar bolsa kuwwatly bir goşun bolup aýaga galarlar. Hezekieliň habary gelende, 1838-nji we 1840-njy ýyllaryň Millerçi taryhynda bolşy ýaly, aýaga galmak başlaýar. Şol habar 11-nji sentýabrda geldi, hem-de ýakyn wagtda geljek ýekşenbe kanuny wagtynda şol süňkler kuwwatly bir goşun bolup aýaga galarlar. Ahyrzamanda Hudaýyň goşunynyň ýeňiji ybadathana hökmünde direldilmegi 1838-nji we 1840-njy ýyllar bilen nusgalanýar. 11-nji sentýabrdan ýekşenbe kanunyna çenli döwür 1840-njy ýyldan 1844-nji ýyla çenli döwür bilen nusgalandyrylýar, emma ol şol bir wagtyň özünde 2023-nji ýylyň 31-nji dekabryndan Naşwiliň ot toplaryna çenli bolan döwri hem nusgalandyrýar.

Konstantin birinjiniň (Beýigiň) imperiýany bölmeginden başlap, iň soňky Konstantine çenli döwür Gündogar Rimiň pygamberlik taryhyny aňladýar. Şonuň üçin bu pygamberlik döwri, olaryň adynda görkezilişi ýaly, pygamberlik ýa-da nyşanlaýyn bir ata we bir ogul bilen belliklenendir, emma Konstantin Beýik bilen on birinji Konstantiniň arasynda gönüden-göni gan nesilbağy bolmandy. Şeýle hem birinji we iň soňky Konstantin pygamberlik taýdan alfa we omega nyşanlary hökmünde görkezilýär, hem-de ata (alfa) Konstantinopoly paýtagt hökmünde saýlady, ogul (omega) bolsa Konstantinopol paýtagt bolmakdan galan wagty gabawda heläk boldy. Gündogar Rimiň pygamberlik döwri birinji we iň soňky Konstantin bilen belliklenendir. 1299-njy ýylyň 27-nji iýulynda başlanan 150 ýyllyk döwür 38 ýyllyk bir döwri öz içine alýar we 4 ýyllyk bir gabaw bilen tamamlanýar. Şol gabaw 1449-njy ýyldan 1453-nji ýyla çenli döwri nusgalady. Nikomediýa ýörişi bir çäkleriň basylyp alynmagy bilen başlap, şol çäkleriň paýtagtynyň basylyp alynmagy bilen tamamlandy. Birinji we iň soňky Konstantinde bolşy ýaly, Nikomediýanyň basylyp alynmagy bir ata (birinji) bilen başlap, bir ogul (iň soňky) bilen tamamlandy.

Bir ýüz elli ýylyň başlangyç döwründäki dört ýyllyk gabaw, 1449-njy ýylda soňky Konstantiniň peseldilmeginden başlap, 1453-nji ýyla çenli, ýagny Konstantinopolyň gabalyp ýykylandan öňki dört ýyla alyp bardy. Ikinji waýy aňladýan, üç ýüz togsan bir ýyl we on bäş günden ybarat bolan wagt pygamberligi 1449-njy ýylyň 27-nji iýulynda başlady we 1840-njy ýylyň 11-nji awgustynda tamamlandy. Şol senäniň özi, uýa Waýtyň Hudaýyň gudratynyň şöhratly ýüze çykmasy diýip atlandyran dört ýyllyk döwrüniň başlangyjyny belleýär.

Yslam 1840-njy ýylyň 11-nji awgustynda saklanypdy, we Pentikostda Mukaddes Ruhuň inmegi bilen hem-de 9/11-de üçünji hasradyň Yslamy tarapyndan Nýu-Ýorkuň “beýik binalary” urlanda Ylham 18-däki gudratly perişdäniň inmegine laýyk gelýän dört ýyllyk döwür bardy. 9/11 ýüz kyrk dört müňüň möhürleniş wagtynyň başlangyjyny belleýär. Möhürleniş wagt döwrüdir, we möhürleniş döwrüniň soňy şol döwrüň başlangyjynyň häsiýetlerini özünde saklaýar. Mesih 9/11-de inende, ol 2023-nji ýylyň 31-nji dekabrynda, möhürlenişiň ahyrky döwri başlananda, iki şaýady direltmek üçin inýän Mikaýylyň nusgasy boldy.

Ninowanyň söweşi bolan açar, 1453-nji ýyla çenli gündogar Rimi pese gaçyrjak Yslamyň dürli-dürli boşadylyşlaryny aňladýar. Onunjy aýatyň “bäş aýy” bolan ýüz elli ýylyň içinde başlangyç hem-de ahyr hem dört ýyllyk döwri öz içine alýar. Şol iki dört ýyllyk döwür, Mesihiň “bütin ýeri Öz şöhraty bilen nurlandyrjak” 1840-dan 1844-e çenli bolan dört ýyllyk döwri bellän üç ýüz togsan bir ýyl on bäş günüň tamamlanmagy bilen baglanyşýar. 1844-nji ýylda pygamberlik wagtynyň ulanylmagy bes edildi, çünki wagt “indi bolmazdy.”

Dörtýyllyk döwürleriň şol üç hatary 11-nji sentýabrdan Ýekşenbe kanunyna çenli bolan möhürleniş wagty bilen gabat gelýär, şeýle hem olar 2023-nji ýylyň 31-nji dekabryndan başlap, Naşwiliň ot toplaryny ýetirmek üçin Yslam ýene-de boşadylýança görkezilýän 11-nji sentýabrdan Ýekşenbe kanunyna çenli bolan fraktal bilen hem gabat gelýär.

2023-nji ýylyň 31-nji dekabryndan Neşwiliň ot toplaryna çenli bolan pygamberlik fraktaly, hemmesi 9/11-den ýekşenbe kanunyna çenli dowam edýän möhürleniş wagty bilen gabat gelýän, dört ýyldan ybarat üç pygamberlik döwri arkaly nusgalandyryldy. Şeýlelikde, 2023-nji ýylyň 31-nji dekabryndan Neşwile edilen hüjüme çenli bolan taryhy dört şaýat kesgitleýär, we bu şaýatlaryň hersi üçin “açar” bolan zat Niniwanyň söweşidi. 1333, 1449, 1840 we 9/11 — bularyň hemmesi öwrülişik pursatlary, ýagny “açarlar” boldy.

284-nji ýylda imperator bolandan soň, 293-nji ýylda Diokletian imperiýany kanuny taýdan Gündogara we Günbatara bölüp, Tetrarhiýa ulgamyny döredende, Nikomediýany Rim imperiýasynyň gündogar paýtagty hökmünde saýlady. Nikomediýa birnäçe onýyllyklaryň dowamynda Gündogardaky baş dolandyryş we harby paýtagt bolup hyzmat etdi. Beýik Konstantin hem täze paýtagty golaýdaky Wizantiýada gurmak kararyna gelmezinden ozal ony özüne esas hökmünde peýdalandy (ol 330-njy ýylda onuň adyny Konstantinopol diýip üýtgetdi). Konstantinopol baş paýtagta öwrülenden soň hem, Nikomediýa Marmara deňziniň gündogar kenarynda strategik taýdan amatly ýerleşen iri sebit merkezi bolmagynda galdy. Şonuň üçin ol Rim ýa-da Konstantinopol ýaly hemişelik paýtagt bolmadyk bolsa-da, Rim taryhynyň möhüm geçiş döwründe Nikomediýa resmi taýdan gündogar paýtagty diýlip bellenipdi. Ýüz elli ýylyň başynda gündogar Rimiň bir paýtagty basylyp alynýar, ahyrynda-da gündogar Rimiň bir paýtagty basylyp alynýar. Bu basyp alyşlaryň ikisi hem gabaw bilen baglanyşyklydy.

Imperator Diokletian 293-nji ýylda Tetrarhiýa ulgamyny durmuşa geçireninde, Nikomediýany Rim imperiýasynyň gündogar paýtagty hökmünde resmi taýdan belledi. Tetrarhiýa ulgamy imperiýanyň günbatar we gündogar bölünişiginden ybaratdy; gündogar hem-de günbatar taraplaryň hersinde “tetrarhiýa” sözi bilen aňladylýan dört sanylygy emele getirmek üçin bir uly imperator (Augusti) we bir kiçi imperator (Sezar) bardy.

Diokletian Smyrna ýygnagynyň omega nyşanydyr, Nero bolsa alfa nyşanydyr. Beýik Konstantin Pergamos ýygnagynyň alfa nyşanydyr, Ýustinian bolsa omega nyşanydyr.

Rimiň gündogar we günbatar böleklere «kanuny» bölünmegi (uzaga çekmedik bolsa-da) Diokletian tarapyndan amala aşyryldy, Rimiň gündogar we günbatar böleklere pygamberlik taýdan bölünmegi bolsa Konstantin tarapyndan amala aşyryldy. Smyrna bilen şekillendirilen yzarlanmagyň ikinji nyşanlaýyn ybadathanasynyň taryhynyň dowamynda Rim kanuny taýdan gündogar we günbatar böleklere bölündi, Pergamos bilen şekillendirilen ylalaşygyň üçünji nyşanlaýyn ybadathanasynyň taryhynda bolsa Rim pygamberlik taýdan gündogar we günbatar böleklere bölündi. 293 alfa boldy, 330 omega boldy, we b. e. 330-njy ýylyň 11-nji maýynda Beýik Konstantin Konstantinopoly imperiýanyň paýtagty hökmünde bagyş etdi.

Диоклетиан tarapyndan 293-nji ýylda geçirilen hukuk taýdan bölünişik, ondan soň bolan raýat urşy sebäpli, 313-nji ýyldaky Milan Permanyna çenli dargap gitdi. Milan Permany çykarylyp, Hristiançylyk kanunlaşdyrylanda we şeýlelik bilen Tetrarhiýa—özara utgaşdyrylan dört hökümdaryň ulgamy—hakykatda tamamlananda, bu ulgam iki esasy güýjüň arasyndaky göreşe çökdi (Günbatarda Konstantin, Gündogarda bolsa Lisiniý). Çöküşe ýol açan bu hukuk taýdan bölünişik, bir bölünişikden beýlekisine çenli ýigrimi ýyllyk döwri aňladýar, we bu iki bölünişigiň ikisi-de ulgamyň çökmegine getirdi.

Smirna buthanasy 64-nji ýylda Nero bilen başlandy; şol wagt Rim şäherindäki uly ýangyn Nero tarapyndan hristianlary yzarlamak üçin ulanyldy, sebäbi Nero bu ýangyny hristianlaryň özleri çykardy diýip olary aýyplady. Nero yzarlamanyň başlangyjyny alamatlandyrýar hem-de ahyrky günleriň soňky yzarlanmasynyň nusgasy bolýar. Şol soňky yzarlama synag möhletiniň tamamlanmagyna çenli dowam edýär; şonda papalyk häkimiýeti oňa kömek edýän hiç kim bolmazdan öz soňuna ýetýär. Şeýlelikde, yzarlamanyň birinji döwri Rimiň ýakylmagy bilen başlandy, soňky yzarlama bolsa Rimiň ýakylmagy bilen tamamlanýar.

Smirna ýygnagy beýik Rim ýangynynyň hristianlary yzarlamak üçin Nero tarapyndan ulanylan, üstesine-de Neronyň şol ýangyny hristianlar başlatdy diýip günälän 64-nji ýylda Nero bilen başlandy. Iki ýüz elli ýyl geçenden soň ol 313-nji ýylda Milan permany bilen tamamlandy. Bu “perman” Diokletianyň imperiýany kanuny taýdan bölmegi bilen başlanan ýigrimi ýyllyk döwrüň soňy boldy, şeýle hem Nero bilen başlanan Smirnanyň iki ýüz elli ýyllygynyň hem soňy boldy. Smirna ýygnagy we Nero arkaly şekillendirilen iki ýüz elli ýyllyk yzarlanma Diokletian tarapyndan getirilən iň agyr yzarlanmanyň on ýylyny-da öz içine alýardy. Şol on ýyllyk yzarlanma Diokletianyň imperiýany 293-nji ýylda kanuny taýdan bölmegi bilen başlanan ýigrimi ýylynyň soňky ýarysydy. Diokletianyň 293-nji ýylda imperiýany gündogar we günbatar böleklere kanuny taýdan bölmeginden iki on ýyllyk döwürden düzülen ýigrimi ýyllyk bir döwür başlandy.

Diokletian imperiýany kanuny taýdan gündogar we günbatara böldi; şeýlelikde ol Konstantin tarapyndan amala aşyrylan pygamberlik bölünişiginiň nyşanly görnüşi boldy. Diokletiýanyň bölünişi gündogar we günbatar boýunça boldy, emma ol gündogarda iki hökümdardan we günbatarda hem iki hökümdardan ybaratdy. Her sebit üçin bir esasy we bir ikinji derejeli hökümdar bardy. 303-nji ýylyň 23-nji fewralynda Diokletian hristianlara garşy birnäçe “permanyň” ilkinjisini çykardy; bu Beýik Yzarlamanyň başlanandygyny belläp geçdi, (oňa Diokletian Yzarlamasy hem diýilýär), ýagny Rim imperiýasyndaky hristianlara garşy edilen yzarlamalaryň iň gazaby hem-de iň giň gerimlisi.

Uly yzarlama Diokletianyň mirasdüşerleriniň (esasan-da Galeriýiň) döwründe 313-nji ýyla çenli dowam etdi; şol ýylda ol Milan permany bilen tamamlandy. Nero yzarlamanyň alfa nyşanydyr; ol Smyrna ýygnagy bilen aňladylan pygamberlik döwrüniň omega yzarlamasy hökmünde Diokletiýany häsiýetlendirdi. Yzarlama Günbataryň Konstantini bilen Gündogaryň Lisiniýasynyň arasynda syýasy nikalaşma we şertnama bilen tamamlandy. 313-nji ýylyň fewralynda Konstantin bilen Lisiniý Milan şäherinde duşuşyp, imperiýanyň tutuş çäginde mesihilere (we beýlekilere) dini çydamlylygy beren Milan permanyny çykardylar. Syýasy bileleşiklerini berkitmek üçin Lisiniý şol duşuşygyň dowamynda ýa-da onuň töwereginde Konstantiýa (Konstantiniň öweý uýasy) bilen nikalaşdy. Bu nikalaşma Rim syýasatyna mahsus nusgawy bir syýasy bileleşik bolup, iki imperatoryň arasyndaky ylalaşygy möhürledi hem-de köp ýyllap dowam eden raýat urşundan soň imperiýany wagtlaýynça durnuklaşdyrmaga kömek etdi. Bu bileleşik uzak dowam etmedi. Soňra Konstantin bilen Lisiniý biri-birine garşy uruşdylar, we Konstantin 324-nji ýylda Lisiniýi ýeňip, ýeke-täk hökümdara öwrüldi.

Nerondan Konstantine çenli iki ýüz elli ýyllyk Smyrna pygamberlik döwri amala aşdy, we 313-nji ýylda Pergamos ýygnagy — ylalaşygyň ýygnagy — başlap, 538-nji ýylda Týatira ýygnagy bilen tamamlandy. Smyrnanyň iki ýüz elli ýyly yzarlama döwrüni aňladýardy, we bu umumy döwrüň ahyrynda Diokletianyň yzarlamasy Ylham kitabynyň “on gün”üni (on ýylyny) berjaý etdi; şonda yzarlamanyň iň agyr döwri umumy döwrüň fraktalyny aňladýar. Ol on ýyl iki ýüz elli ýylyň fraktalydyr. Şol on ýyl Neronyň yzarlamasynyň omegasy bolup durýar, we olaryň ahyrynda imperiýanyň gündogar we günbatar bolup omega bölünişi amala aşýar.

Smyrna 64-nji ýylda Rimiň ýandyrylmagy bilen başlap, iki ýüz elli ýyl soň, 313-nji ýylda Milan permany we gündogar bilen günbataryň syýasy nikasy bilen tamamlandy. Zulumyň onýyllyk fraktaly 303-nji ýylda başlap, 313-nji ýylda Milan permany we gündogar bilen günbataryň syýasy nikasy bilen tamamlandy. Diokletian tarapyndan 293-nji ýylda gündogar bilen günbataryň kanuny taýdan bölünmegi bilen başlanan ýigrimi ýyllyk döwür 313-nji ýylda gündogar bilen günbataryň syýasy nikasy bilen tamamlandy. 313-nji ýylda gündogar bilen günbataryň arasynda baglaşylan nika şertnamasy 324-nji ýyldaky aýrylyşyk bilen tamamlandy; şol wagt gündogaryň hökümdary Lisinini Konstantin ýeňip, Rimiň ýeke-täk hökümdary boldy. 324-nji ýylyň pygamberlikdäki aýrylyşygy 321-nji ýylda ilkinji ýekşenbe kanunyndan üç ýyl soň ýüze çykdy.

313-nji ýyldan 330-njy ýyla çenli bolan on ýedi ýyl syýasy nika ýagdaýyny, Smyrna we Nero bilen aňladylan yzarlamanyň soňuny, hem-de Pergamos bilen aňladylan ylalaşyk ybadathanasynyň başlangyjyny görkezýär. 313-nji ýylda, nikada, Pergamosyň başlanmagy, 321-nji ýylda ilkinji ýekşenbe kanuny bilen başlanan yzarlamanyň başlangyjy bilen dowam etdi. Ondan soň 324-nji ýylyň pygamberlik aýrylyşy geldi; bu aýrylyş Konstantiniň astynda gündogar bilen günbatary bir imperiýa getirdi. Alty ýyl soň, 330-njy ýylda gündogar bilen günbatara bölüniş pygamberlik taýdan gaýtadan gaýtalandy. Şol on ýedi ýyl, Pergamos ybadathanasynyň alfa döwrüni aňladýar; bu döwür 538-nji ýylda Týatira ybadathanasy pygamberlik taryhyna girýänçä dowam etmelidi. Şol alfa döwri 330-njy ýyldan 538-nji ýyla çenli döwriň ahyrynda omega taryhyny aňladardy. Pergamosyň omega taryhy 496, 508 we 533-nji ýyllaryň döwrüni aňladýar.

Rafiýa söweşiniň Ptolemeýi “on ýedi ýyl” höküm sürdü, hem-de Rafiýa söweşi bilen Paniýum söweşiniň arasynda “on ýedi ýyl” bardy. Şol on ýedi ýyl nyşanlaýyn taýdan 313-nji ýyldan 330-njy ýyla çenli bolan on ýedi ýyla laýyk gelýär. Neronyň Smyrna degişli iki ýüz elli ýyly Pergamos ýygnagynyň ilkinji on ýedi ýylyna getirýär we b.e. öň 457-nji ýylda üçünji perman bilen başlanan, Daniel 8:14-däki 2300 ýylyň başlangyç nokady bolan, Adventizmiň binýady we merkezi sütüni hasaplanýan iki ýüz elli ýyl bilen baglanyşýar. Iki şaýadyň iki ýüz elli ýyly 1776-njy ýylda başlap, şu ýyl 2026-njy ýylda tamamlanýan Mukaddes Kitap pygamberliginiň altynjy patyşalygynyň iki ýüz elli ýyly bilen laýyk gelýär.

Adwentizmiň öňbaşçylary 313-nji ýyldan 330-njy ýyla çenli bolan on ýedi ýyly görmediler ýa-da oňa düşünmediler, çünki 1844-nji ýylda olar heniz ýedinji günüň Şenbesi ýa-da Günüň güni baradaky meselä hem düşünmeýärdiler. Şeýle-de bolsa, olar Ylham kitaby 9:10-daky ýüz elli ýyly tanadylar, we ol 1840-njy ýylyň 11-nji awgustynda tamamlanan üç ýüz togsan bir ýyl we on bäş güne alyp baran bir döwrüň başlangyç nokady boldy. Şol düşünje Hudaýyň gudratynyň kuwwatly “aýan bolşuny” döretdi.

Öňdebaryjylar Ylham 9-da ýüz elli ýyllyk ikinji döwri ykrar etmändiler. Olaryň esas goýujy düşünjesi, Ylham 9-daky “täze ýagtylygyň” onuň üstünde gurlan binýadyny düzýär. Ol ýagtylyk Ninewäniň söweşiniň “açary” arkaly açylýar. Şol “açar” pygamberlikleri öwrenýän bir talyba Danyýel we Ylham kitaplarynda görkezilen Mukaddes Kitap pygamberliginiň ähli patyşalyklaryny tanamaga mümkinçilik berýär. Wawilon, Madda-Pars, Gresiýa, Selewki we Ptolemeý imperiýalary, Muhammediň patyşalygy, we has-da möhümi, diňe bir Rim däl, eýsem gündogar we günbatar Rimiň patyşalyklarynyň, şeýle hem Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň (ýalan pygamber), papalygyň (haýwan) we Birleşen Milletler Guramasynyň (aždarha) döreýşini we ýykylşyny kesgitlemek arkaly Rim imperiýasyny ulaldyp görkezýär. Bu patyşalyklaryň ähli döreýişleri we ýykylşlary ahyrsoňy dünýäni Armageddona getirýän aždarhanyň, haýwanyň we ýalan pygamberiň hereketlerine şaýatlyk edýär. Şol hereket Danyýel 11-iň soňky alty aýatynda görkezilendir, we şol hereketiň başlangyjy kyrkynjy aýatyň gizlin taryhynda görkezilýär.

Ninewanyň söweşi soňky döwür wakalarynyň yzygiderliliginde Rim imperiýasynyň, gündogar we günbatar Rimiň patyşalyklarynyň hem-de papalyk Rimiň şaýatlyklaryny sazlaşdyrmak üçin pygamberlik salgysynyň nokadyny berýär. Şeýlelik bilen, Ninewanyň söweşi Rimiň dürli pygamberlik şaýatlyklaryny doly aýdyňlaşdyrýan açardyr, we Daniýel on birinji bap, on dördünji aýata görä, görüşi berkarar edýän hem Rimdir. Şol ugurlary bir ýere jemleýän açar Ninewanyň söweşidir.

Geljekki makalamyzda Ylhamyň dokuzynjy babyndaky hasratlara degişli öňki bäş makalany bir ýere jemläp başlarys.