Danyýel we Ylham kitaplary biri-birini doldurýar, ýagny bilelikde kämilleşdirilýär.
“Ylhamda Mukaddes Kitabyň ähli kitaplary birleşýär we tamamlanýar. Ine, bu ýerde Danyýel kitabynyň üstüni ýetirýän tamamlaýjysy bardyr.” Resullaryň Işleri, 585.
Mukaddes Kitabyň pygamberlikdäki patyşalyklary pygamberligi öwrenýäniň üns merkezinde bolmalydyr, çünki ahyrky günleriň daşky taryhy esasan şol ýerde beýan edilýär.
«Hudaýyň sözüniň ýagtylygynda patyşalyklaryň beýgelmegini we ýykylmagyny dolandyrýan sebäpleri öwrenmek has-da gowudyr. Goý, ýaşlar bu ýazgylary öwrensinler-de, halklaryň hakyky gülläp ösüşiniň ylahy ýörelgeleri kabul etmek bilen nähili berk baglanyşykly bolandygyna göz ýetirsinler. Goý, ol beýik özgertme hereketleriniň taryhyny öwrensin-de, bu ýörelgeler äsgerilmän we ýigrenilip, olary goldaýanlar zyndana taşlanyp hem jezalandyryş daragajyna eltelen hem bolsalar, hut şu gurbanlyklaryň üsti bilen nähili ýeňiş gazanandyklaryny görsün». Education, 238.
Mukaddes taryhlar — “beýik reformaçylyk hereketleri” bolsun ýa-da “patyşalyklaryň ýokary galmagy we ýykylmagy” bolsun — Hudaýyň Sözünde ýaşaýyş ýa-da ölüm meselesidir. Pawlus Selaniklilere ýazan ikinji hatynyň ikinji babynda hakykaty söýmeýänleriň we soňra güýçli aldawa duçar bolýanlaryň bu ýagdaýa Pawlusyň şol bölekde kesgitläp görkezen habaryny ret etmegi saýlandyklary sebäpli düşýändiklerini ýazyp galdyrdy. Şol bölek butparaz Rim bilen papalyk Riminiň arasyndaky gatnaşygy görkezýär; bu gatnaşyk Pergamos bilen Tiýatiranyň arasyndaky gatnaşykdyr, şeýle hem demir bilen toýnuň arasyndaky hem-de aždarha bilen wagşy haýwanyň arasyndaky gatnaşykdyr. Tiýatira arkaly aňladylýan papalyk Riminiň ýokary galmagy we Pergamos arkaly aňladylýan butparaz Rimiň ýykylmagy güýçli aldawa duçar bolýanlaryň ýigrenýän bir hakykatydyr.
Milleritleriň taryhynda, 1843-nji ýyldaky pioner tablisasyna hem giren Milleritler bilen Protestantlaryň arasyndaky jedel, Daniel kitabyň on birinji babyndaky on dördünji aýatda beýan edilýän “halkyňyň talaňçylary” diýen taryhy güýjüň haýsydygy barada boldy. Milleritleriň öňe süreni ýaly, şol talaňçylar butparaz Rimiň ýüze çykyşymy, ýa-da Protestantlaryň iddia edişleri ýaly, Selewkileriň ýykylmagymy?
“Hereket meýdanyna çykan her bir millete, ‘Gözegçi bilen Mukaddesiň’ maksadyny ýerine ýetirip-etmejekdigi görner ýaly, ýer ýüzünde öz ornuny eýelemäge rugsat berildi. Pygamberlik dünýäniň beýik imperiýalarynyň — Wawilonyň, Midiýa-Parsyň, Gresiýanyň we Rimiň — beýgelişini we ýykylşyny yzarlady. Bularyň her birinde, has gowşak kuwwatly milletlerde bolşy ýaly, taryh gaýtalandy. Her biriniň synag döwri boldy, her biri şowsuzlyga uçrady, şöhraty solup gitdi, güýji elden gitdi, we onuň ornuny başgasy eýeledi....”
“Mukaddes Ýazgylaryň sahypalarynda aýan edilişi ýaly, milletleriň beýgelşinden we pese gaçyşyndan olar diňe daşky hem dünýäwi şöhratyň nähili bihuda zatdygyny öwrenmelidirler. Biziň dünýämiziň şondan bäri hiç haçan gaýtadan görmedik kuwwaty we haşamaty bilen Wawilon — şol döwrüň halkyna şeýle berk we dowamly bolup görünýän kuwwat we haşamat — nähili bütinleý ýok bolup gitdi! Ol «ot-çöpiň gülü» ýaly ýok boldy. Hudaýy öz binýady etmedik zatlaryň hemmesi şeýle ýok bolýar. Diňe Onuň maksady bilen baglanyşykly bolan we Onuň häsiýetini beýan edýän zat dowam edip biler. Onuň ýörelgeleri biziň dünýämiziň bilýän ýeke-täk sarsmaz zatlarydyr.” Education, 177, 184.
Mukaddes Kitap taryhy Süleýmanyň görnüş bolmadyk ýagdaýynda halkyň heläk bolýandygyny yglan edende zerur diýip görkezen görnüşidir. Millerçiler Ylham kitabynyň dokuzynjy babynyň bäşinji we onunjy aýatlarynda «bäş aý» hökmünde görkezilen ýüz elli ýyllyk döwri aňladylar we yglan etdiler, ýöne Ylham kitabynyň dokuzynjy babynda beýan edilýän taryhy çuňňur öwrenmediler. Olar onunjy aýatda agzalýan bäş aýy dogry kesgitlediler, ýöne, görnüşinden, bäşinji we onunjy aýatlaryň ikisinde-de «bäş aý» diýen söz düzüminiň bardygy sebäpli, muny diňe iki aýatda-da beýan edilýän azap baradaky pygamberligi nygtamak hökmünde kabul edipdirler. Indi bäşinji aýatda «bäş aý» diýlende, munuň Muhammediň 632-nji ýylda aradan çykmagy bilen başlanyp, 782-nji ýylda Wizantiýa, ýagny Gündogar Rim imperiýasynyň imperatrisasy Irinanyň kemsidilmegi bilen tamamlanan ýüz elli ýyllyk döwri aňladýandygyny aňsatlyk bilen subut etmek bolýar.
Öňbaşçylar onunjy aýaty dogry ulanyp, 1299-njy ýylyň 27-nji iýulyndaky Nikomediýa söweşini Konstantinopolda höküm süren soňky Konstantiniň 1449-njy ýylyň 27-nji iýulynda kemsidilmegi bilen tamamlanan ýüz elli ýyllyk döwrüň başlangyjy hökmünde kesgitlediler. Setir üstüne setir goýlanda, ýüz elli ýyllyk döwür Arabystan yslamynyň birinji belasy hem-de Türkiýe yslamynyň ikinji belasy arkaly şekillendirilýän bütindünýä yslamyny görkezýär. Imperatory-da, imperatrisany-da bilelikde kemsiden yslam Irena arkaly şekillendirilýän aýaldan we soňky Konstantin arkaly şekillendirilýän erkekden ybarat bir patyşalygy basyp alýan bütindünýä yslamyny görkezýär.
Irinanyň kemsidilmegi bilen tamamlanýan ýüz elli ýylyň dowamynda Arabystan yslamy Wizantiýa imperiýasynyň ýerlerini ýa-da çägini öz gözegçiligine geçirýär we Irinany şeýle bir kemsidilen ýagdaýa salýar welin, ol beýleki mejbury töleglerden başga-da, üç ýyllap paç tölemäge mejbur bolýar. Soňky Konstantin kemsidilende, bu Gündogar Rimiň paýtagtynyň gabawa alynmagy we basylyp alynmagy bilen tamamlanýan dört ýyllyk döwrüň başlanandygyny alamatlandyrdy. Iki ýagdaýda-da bu yslamdy: Irina babatda Arabystan yslamy, soňky Konstantin babatda bolsa türk yslamy. Ahyrky günlerde birinji we ikinji belalarda beýan edilen Arabystan we türk yslamynyň iki şaýady arkaly aňladylýan bütin dünýä möçberindäki yslam ilki çägi, soňra bolsa paýtagty eýelär. Gündogar Rimiň Konstantini arkaly aňladylýan ahyrky günlerdäki syýasy gurluş Gündogar Rimiň Irinasy arkaly aňladylýan ahyrky günlerdäki dini gurluş bilen simwoliki nikada durýar. Men syýasy we dini gurluş diýen adalgany wagşy haýwanyň şekiliniň nyşanynyň ilki Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda, soňra bolsa dünýäde ýüze çykýandygyny nazara alyp ulanýaryn. Wagşy haýwanyň şekili Konstantin bilen Irinanyň simwoliki nikasydyr; olaryň ikisi-de öz ýerlerini we paýtagtyny yslama elden giderendikleri üçin kemsidilýär.
Olaryň nikasy iki taryhy özara gabat getirmek arkaly kesgitlenýär we onuň nusgasy 313-nji ýylda, Milan permany güýje girizilip, simwoliki Smirna ýygnagynyň döwri tamamlanyp, simwoliki Pergam ýygnagynyň döwri başlanda, Konstansiýa bilen Lisiniýiň arasynda baglaşylan nikada görkezilipdi. Pawlusyň güýçli aldawa duçar bolýanlar hökmünde görkezýän adamlary Pawlusyň günä adamy aýan bolmazdan öň imandan dänmegiň boljakdygyny hem öz içine alýan duýduryş habaryny görmekden ýüz öwürýärler. Imandan dänmek Pergamyň taryhynda bolup geçýär, günä adamy bolsa 538-nji ýylda, Tiýatira ýygnagynyň döwri başlanda, aýan edildi.
Hiç kimse sizi hiçbir yolla aldatmasın; çünkü önce bir sapma gelmedikçe ve günah adamı, mahvoluşun oğlu açığa çıkarılmadıkça, o gün gelmeyecektir; öyle biri ki, Tanrı denilen ya da tapınılan her şeye karşı durur ve kendini onların hepsinin üstüne yükseltir; öyle ki, kendisini Tanrı gibi göstererek Tanrı’nın tapınağında oturur ve kendisinin Tanrı olduğunu sergiler. 2 Selanikliler 2:3, 4.
Gündogar Rimiň taryhy Gündogar Rim bilen Günbatar Rimiň arasyndaky simwoliki gatnaşykda hem görkezilýän pygamberlik hakykatyna iki şaýat getirýär. Bu gatnaşykda Günbatar Rim ýygnakdyr, Gündogar Rim bolsa döwletdir. Danyýel kitabynyň ikinji babynda demir we toýun arkaly görkezilişi ýaly, Rim ýygnak bilen döwletiň birleşmesidir.
Ahyrky günlerde bütindünýä yslamynyň buthana bilen döwletiň birleşmesi hökmünde suratlandyrylýan bir güýje garşy çykyp, onuň çägini we paýtagtyny eýelejekdigini ynandyryjy görkezýän esaslaryň biri Ylham kitabynyň dokuzynjy babynyň mukaddes taryhyndaky ýene iki şaýatlyk bilen tassyklanýar. Osman 1299-njy ýylyň 27-nji iýulynda Nikomediýanyň çägini basyp aldy, soňra bolsa iki ýyldan soň, 1301-nji ýylda, Nikeýanyň çägini basyp aldy. Onuň ogly 1331-nji ýylda paýtagt şäher bolan Nikeýany basyp aldy, şol ogly bolsa 1337-nji ýylda tamamlanan dört ýyllyk gabawyň netijesinde paýtagt şäher bolan Nikomediýany basyp aldy. Ilkinji ýol açanlar 1299-njy ýylyň 27-nji iýulyny Osman bilen baglanyşdyryp bellediler, emma indiki söweşe, ýagny Nikeýa söweşine, Osman imperiýasynyň döredilmegine tarap ädilen ikinji taryhy ädim hökmünde hiç haçan garamadylar. 1299-njy ýylyň 27-nji iýuly ýekşenbe kanunyna alyp barýan birnäçe ädimiň ilkinjisi boldy. Türk yslamynyň ilkinji iki ädimi 1449-njy ýylda, soň ýene 1840-njy ýylda, soň ýene 9/11-de, soň bolsa ýene 2023-nji ýylyň 31-nji dekabrynda tamamlanan bir pygamberligiň başlangyjyny görkezdi.
Şol iki ädimiň birinjisi diňe bir ýüz elli ýyllyk döwrüň däl, eýsem otuz sekiz ýyllyk döwrüň hem başlangyjyny alamatlandyrýardy. Bu döwür Osmanyň Nikomediýanyň çägini eýelemegi bilen başlandy we otuz sekiz ýyl soň, 1337-nji ýylda dört ýyllyk gabawyň ahyrynda Osmanyň oglunyň paýtagt şäher bolan Nikomediýany eýelemegi bilen tamamlandy. Otuz sekiz sany “aýaga galmagy” aňladýar we Osmanyň şol çägi eýelemek bilen äden ilkinji ädimi türk yslamynyň aýaga galmagyny alamatlandyrýardy. Otuz sekiz ýyl dowam eden şol ilkinji ädimiň tamamlanmagyny “dört ýyllyk” gabaw alamatlandyrýar. Ýüz elli ýyllyk döwrüň soňky ädiminde kemsitme amala aşyrylýar we dört ýyl soň, 1453-nji ýylda Gündogar Rimiň paýtagty eýelenýär.
1453-nji ýyldaky osmanly türkleri bolsun ýa-da 1337-nji ýylda Nikomediýany hem-de 1331-nji ýylda Nikeýany basyp alan Osmanyň ogly bolsun, şol üç ýagdaýyň ählisinde-de bu paýtagt şäherleriň her biri taryhyň belli bir döwründe Gündogar Rimiň paýtagty bolup hyzmat edipdi. Üç çyzygyň ählisi-de Gündogar Rimiň basylyp alynmagyny görkezýär. Şol üç çyzygyň her biri yslamyň ilki Gündogar Rimiň çägini, soňra bolsa paýtagtyny basyp alandygyny görkezýär. Üç paýtagtyň hem ady şol çägiň ady bilen birmeňzeşdir. Üç çyzygyň her biriniň özüne mahsus alfa we omega taryhy şahsyýetleri bar. Yslamyň hem imperatory, hem-de imperatrisany kemsitmegi arkaly buthana bilen döwletiň arasyndaky gatnaşygy görkezýän pygamberlikdäki bu kemsidilme olaryň çyzyklaryny Günbatar Rim bilen baglanyşdyrýar; Beýik Konstantin 330-njy ýylda Rim şäheriniň deregine Konstantinopoly saýlap alanda, Günbatar Rim hem onuň tarapyndan kemsidilipdi. Günbatar Rim 476-njy ýylda iň soňky imperatorynyň döwründe ahyrky gezek kemsidildi we şondan soň çalt pese düşmegini dowam etdirdi.
Günbatar Rim bilen Gündogar Rimiň arasyndaky gatnaşykda Günbatar Rim buthanady; Gündogar bolsa döwletdi. Ilkibaşda, 330-njy ýylda peseldilme, soňra 476-njy ýylda peseldilme, ondan soň 782-nji ýylda we ýene-de 1449-njy ýylda. Bir patyşalygyň bölünmegi bilen başlanýan, 476-njy ýylda imperatoryň, şonuň netijesinde bolsa imperiýanyň hem ýitirilmegi arkaly peseldilme bilen dowam edýän, ondan soň bolsa yslamyň ilki 782-nji ýylda Gündogaryň çägini, soňra 1453-nji ýylda Gündogaryň paýtagtyny peseldilmä sezewar etmegi bilen dowam edýän peseldilmeler çyzygy.
Mukaddes Kitabyň pygamberliklerindäki Yslam gündogar hem günbatar Rimiň ugruny aýan edýär, we Yslamyň şu gün berýän nury Millerçi öňdebaryjylar üçin Yslamyň esas goýujy nury bilen ylalaşykly bolsa-da, ondan has öňe geçýär. 2024-nji ýylda “görüşi berkarar edýän seniň halkyňyň talaňçylary kimdir” diýen mesele bilen başlan synag wagty synag döwrüniň alfasy boldy; indi bolsa synag döwrüniň ahyrynda Ylham kitaby dokuzynjy bapdaky Yslam baradaky temadan gelen nur, diňe şu häzirki soňky günlere çenli hiç haçan derňelmedik günbatar hem gündogar Rimiň şaýatlaryny goşýar.
Dokuzynjy bapdan on birinji baba çenli görkezilen Yslam baradaky pygamberlik yzygiderlilikleri şu makalalarda eýýäm ara alnyp maslahatlaşylýan yzygiderlilikler bilen baglanyşýan şaýatlyklary bermek arkaly Danyýel kitabynyň on birinji babynyň onunjy aýatyndan on altynjy aýatyna çenli beýan edilýän taryhy yzygiderlilikleri birleşdirýär. Emma Yslamyň ýokary göterilişiniň pygamberlik teswirinde millerçiler hereketiniň hem, ýüz kyrk dört müňüň hereketiniň hem ýokary göterilişi orun alýar. Ylham kitabynyň dokuzynjy babyndaky wagt baradaky pygamberlikleriň çäginde pugta ýerleşdirilen we şol pygamberlikleriň bir bölegi bolan iki sany dört ýyllyk döwür 1840-njy ýyldan 1844-nji ýyla çenli bolan dört ýyla şaýatlyk edýär. 1844-nji ýylda pygamberlik wagty soňlanýar, şonuň üçin nyşanlaýyn dört ýyllyk döwür wagt bilen däl-de, özüniň pygamberlik aýratynlyklary bilen kesgitlenýär. Birinji dört ýyllyk döwür 1337-nji ýylda, onuň kakasynyň şol çägi basyp almagyndan otuz sekiz ýyl soň, Yslamyň Gündogar Rimiň öňki paýtagty bolan Nikomediýany basyp almagyny görkezýär. Ikinji dört ýyl 1449-njy ýylda Yslam tarapyndan Gündogar Rimiň syýasy we dini hökümdarlarynyň kemsidilmegini görkezýär, üçünji dört ýyl bolsa 1840-njy ýylyň 11-nji awgustynda ýer ýüzüni öz şöhraty bilen ýagtyldan perişde aşak inende, Hudaýyň gudratynyň şöhratly aýan bolmagyny görkezýär.
Millerçileriň birinji we ikinji perişdeler bilen baglanyşykly taryhy ýüz kyrk dört müň adamyň möhürlenýän döwründäki üçünji perişdäniň taryhy bilen gabat gelýär. Şol ahyrky möhürleme işi günäniň öçürilmegidir; ol Ylahylygyň ynsanlyk bilen birleşmegidir we yslamyň alyp gelýän urşy döwründe bolup geçýär.
Ol düýpsüz çukury açdy; çukurdan uly pejiň tüssesi dek bir tüsse çykdy; çukuryň tüssesi sebäpli gün hem howa garaldy. Tüsseden ýeriň üstüne çekirtgeler çykdy; olara ýeriň içýanlarynyň güýji ýaly güýç berildi. Olara ýer ýüzüniň otlaryna-da, hiç bir ýaşyl zada-da, hiç bir agaja-da zyýan ýetirmezlik, diňe maňlaýlarynda Hudaýyň möhri bolmadyk adamlara zyýan ýetirmek buýruldy. Ylham 9:2–4.
Her pygamberligiň kämil ýerine ýetirilşi ahyrky günlerdedir, şonuň üçin bu bölek ýüz kyrk dört müňüň möhürlenmegini görkezýär. Ylham kitaby dokuzdaky Yslam baradaky pygamberlik, Yslamyň saklanyp goýlan 1840-njy ýylyň 11-nji awgustynda jemlenen taryhda, görnüşi esaslandyrýan güýjüň iň doly suratlandyrylyşyny bir ýere getirmek üçin taryhy açary berýär. Şol pursatdan başlap, Ylham kitaby dokuzuň şaýatlygy onunjy babyň içine we birinji hem-de ikinji perişdeleriň taryhyna uzalyp geçdi. Soňra on birinji bapda üçünji hasrat Ýekşenbe kanunynda birden gelýär, hut şol wagtda üçünji perişdäniň güýçli nidasynyň başlanýan pursatydyr. Dokuzynjy bap, Danyýel we Ylhamda öňe sürlen patyşalyklaryň ýokarlanşyny we ýykylşyny tertibe salmakda Yslamyň açarydyr. Onunjy we on birinji baplar ýüz kyrk dört müň paýhasly gyzyň tejribesini görkezýär. Dokuzynjy bap daşky görnüşi esaslandyrýan nyşany görkezýär, onunjy we on birinji baplar bolsa Guzy Mukaddesleriň Mukaddesine çenli yzarlamak bilen baglanyşykly içki görnüşi görkezýär.
Ylham kitabynyň onunjy baby Mesihiň açyk kiçijik kitap bilen aşak inýän kuwwatly perişde hökmünde peýda bolmagy bilen başlanýar. Bu waka üç ýüz togsan bir ýyl we on bäş günlük döwri görkezýän Ylham kitabynyň dokuzynjy babyndaky pygamberligiň ahyrynda, 1840-njy ýylyň 11-nji awgustynda amala aşdy. Ylham kitabynyň onunjy baby şol wagtdan başlap, 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda habaryň Ýahýanyň garnynda ajylaşmagyna çenli bolan taryhy beýan edýär. 1840-njy ýyldan 1844-nji ýyla çenli bolan dört ýyllyk döwür birinji perişdäniň gelmegi bilen başlanýar we üçünji perişdäniň gelmegi bilen tamamlanýar. Pygamberligiň 1840-njy ýylyň 11-nji awgustynda ýerine ýetmeginden soň gelen şol dört ýylyň öňünden görkezilen nusgasy üç ýüz togsan bir ýyl we on bäş günlük döwrüň başynda, 1449-njy ýylyň 27-nji iýulyndan 1453-nji ýyla çenli bolan dört ýyl bolupdy. Şol iki dört ýyllyk döwür hem Nikomediýanyň 1333-nji ýyldan 1337-nji ýyla çenli dowam eden dört ýyllyk gabawyna gabat gelýär. Nyşanlaýyn manyda, Gündogar Rim yslam tarapyndan üç gezek basylyp alyndy. Bu ilkinji gezek 1331-nji ýylda Nikeýanyň gabawynda, soňra 1337-nji ýylda Nikomediýanyň dört ýyllyk gabawynda, soň bolsa 1453-nji ýylda Konstantinopolyň gabawynda bolup geçdi.
Diokletian 293-nji ýylda Rimi kanuny taýdan gündogar we günbatar böleklere böldi, Konstantin bolsa 330-njy ýylda Rimi pygamberlik taýdan gündogar we günbatar böleklere böldi. 395-nji ýylda imperator Feodosiý I aradan çykanda, imperiýa resmi taýdan we hemişelik bölündi, sebäbi ol gündogar we günbatar böleklerini iki ogluna miras galdyrypdy. Katolik buthanasy 1054-nji ýylda “beýik bölünişik” wagtynda gündogar we günbatar böleklere bölündi. Bölünişik hem, ondan soňky ýykylma hem kem-kemden bolup geçdi. Bu bölünişik hut şu güne çenli dowam edýär. Şol seneden soňky elli ýylyň içinde Rimdäki günbatar buthanasy yslama garşy takmynan iki ýüz ýyl dowam eden haçly ýörişlere başlady. Günbatar Rim 476-njy ýylda soňky imperatoryny ýitirende ýykyldy. Gündogar Rim 1453-nji ýylda ýykyldy. Papalyk Rimi 1798-nji ýylda ýykyldy. Butparaz Rim 293-nji, 330-njy we 395-nji ýyllarda gündogar we günbatar böleklere bölündi. Papalyk Rimi 1054-nji ýylda gündogar we günbatar böleklere bölündi. Uaýt uýa patyşalyklaryň döremegini we ýykylmagyny Hudaýyň Sözüni öwrenmekde esasy daýanç nokatlarynyň biri hökmünde görkezýär.
Ylham kitabynyň dokuzynjy babyndan taryhyň ýagtylygyna çykarylýan patyşalyklar görnüşi hut Rimiň berkarar edýändigi baradaky delili güýçlendirýär. Yslam bilen ýüz kyrk dört müňüň arasyndaky pygamberlik baglanyşygy Mesihiň eşege münüp Iýerusalime girmegi arkaly öňünden tymsally görkezilen ýarygije çagyryşynyň habarynyň birinji külpetiň döwründe başlanan, pygamberligiň ikinji böleginde ikinji külpetde dowam eden we birinji hem-de ikinji perişdeleriň millerçi hereketiniň hut şol pygamberligiň ýerine ýetmegi bilen başlanan dört ýyllyk taryhy döwründe ýerine ýeten wagt baradaky pygamberlik arkaly aňladylýandygynyň subutnamasydyr. Bu pygamberlik Yslamyň yükselişini alamatlandyrýan “otuz sekiz we iki ýyl” (1299 we 1301) nyşany bilen başlanyp, millerçileriň yükselişini alamatlandyrýan “otuz sekiz we iki ýyl” (1838 we 1840) nyşany bilen tamamlandy.
1844-nji ýylda, millerçileriň 1333-nji ýyldan 1337-nji ýyla çenli dowam eden gabaw hem-de 1449-njy ýyldan 1453-nji ýyldaky gabawa çenli bolan döwür arkaly öňünden nyşanlandyrylan dört ýyllyk döwri tamamlananda, pygamberlik wagty mundan beýläk ulanylmaly däldi. Ýüz kyrk dört müňüň baýdagynyň ýokary galdyrylmagy Yslamyň ýokary galdyrylmagy beýan edilýän pygamberlik bilen gönüden-göni baglanyşyklydyr.
Ýahuda, seni doganlaryň wasp ederler; duşmanlaryňyň boýnunda seniň eliň bolar; kakaňyň ogullary seniň öňüňde tagzym ederler. Ýahuda ýolbarsyň güjügidir; awdan, eý oglum, sen ýokary çykdyň; ol egildi, ýolbars kimin çökerdi, garry ýolbars deýin ýatdy; ony kim ýerinden turzar? Şilo gelýänçä, patyşalyk hasasy Ýahudadan aýrylmaz, ne-de kanun goýujy onuň aýaklarynyň arasyndan aýrylmaz; halklaryň ýygnanyşygy-da oňa bolar. Ol taýyny üzüm agajyna, eşeginiň ýaşyny saýlama üzüm agajyna daňar; ol egin-eşiklerini şerapda, lybasyny üzüm ganynda ýuwar: Onuň gözleri şerapdan gyzyl, dişleri süýtden ak bolar. Gelip çykyş 49:8–12.
Ýüz kyrk dört müň adam Mesihiň häsiýetini kämil derejede şöhlelendirýär, Mesih bolsa beýleki nyşanlaýyn keşpler bilen bir hatarda “saýlama üzüm agajy” hökmünde hem görkezilýär. Gelip çykyş 16:12-de Ysmaýyl “ýabany” adam hökmünde häsiýetlendirilýär.
Ol ýabany adam bolar; onuň eli her bir adama garşy, her bir adamyň eli hem oňa garşy bolar; ol ähli doganlarynyň öňünde ýaşar.
“Ýabany” diýlip terjime edilen söz ýabany arap eşegini aňladýar. Ahyrky günlerde Mesihiň wekilleri ýabany arap eşeginiň, ýagny Mesihiň münüp Iýerusalime giren eşeginiň, Balgam ony üçünji gezek urandan soň ahyrsoňy dile gelen eşegiň habaryna münüp barýarlar. 1840-njy ýylda birinji perişdäniň habaryna kuwwat beren habary yglan eden habarçylar herekete kuwwat beren habaryň ýer alan hut şol pygamberlik taryhynda degişli we möhüm bolan ýüz elli ýyllyk pygamberligi görmediler. Olar wagt baradaky hut şol pygamberligiň özünde 1840-njy ýyldan 1844-nji ýyla çenli bolan taryhy öňünden şekillendiren iki sany dört ýyllyk döwri görmediler. Ýahuda tiresiniň Ýolbarsy häzir “gadymy ýollardan” öň hiç haçan görülmedik ýagtylygy aýan edýär we bu ýagtylyk 2023-nji ýylyň 31-nji dekabryndan bäri aýan bolup gelýän ýagtylyk bilen sazlaşýar. Ol Neşwille zarba urýanyň hut yslamdygy baradaky ähli şübheleri aradan aýyrýar. Bu ýagtylyk Rimiň nyşanyny aýdyňlaşdyrýar, şeýlelikde, 2024-nji ýyldaky seniň halkyňyň talaňçylary baradaky alfa jedeline degişli omega beýanyna öwrülýär hem-de millerçileriň taryhynda hut şol nyşanyň üstünde bolan jedeliň hem omega nyşany bolup durýar. Ol Ylham kitabynyň dokuzynjy babyndaky wagt baradaky pygamberliklerde beýan edilen yslamyň ýüz kyrk dört müňüň möhürleniş döwrüniň içerki taryhynyň dowamynda daşarky habar bolup durýandygyny görkezýär. Biz bu hakykaty belli bir wagtdan bäri öwredip gelýäris, emma indi ony Ylham kitabynyň dokuzynjy babynda başlanyp, on birinji babynda tamamlanýan bir çyzykda görkezmek mümkin. Yslamyň wagt baradaky pygamberligi bilen baglanyşykly bolup, 1840-njy ýyldan 1844-nji ýyla çenli ýerine ýeten üçünji dört ýyllyk döwür ýüz kyrk dört müňüň möhürleniş döwrüni suratlandyrýar. Ylham kitabynyň on birinji babyndaky uly ýer titremesi arkaly ýüz kyrk dört müň baýdak hökmünde belende galdyrylýar.
Hyzkyýel kitabynyň otuz ýedinji babynda Hudaýyň halkynyň goşun hökmünde direldilmegi Adam atanyň ýaradylyşynda öňünden nyşanlandyrylan iki tapgyrly hadysadyr. Ilki Adam ata palçykdan ýasaldy; soňra Mesih onuň içine ýaşaýyş demini üfledi. Hyzkyýel kitabynda birinji pygamberlik sözi öli bedenleri emele getirýär, emma olar henizem öli bolmagynda galýarlar. Soňra dört ýel şol bedenleriň üstüne üflenýär we olar kuwwatly goşun bolup aýaga galýarlar. Otuz sekiz we kyrk sanlary şol iki tapgyry aňladýar.
Biz bu meseleleri indiki makalada dowam etdireris.
Şondan soň ýahudylaryň bir baýramy boldy; Isa bolsa Iýerusalime çykdy. Iýerusalimde Goýun derwezesiniň ýanynda ýewreý dilinde Bethesda diýlip atlandyrylýan, bäş eýwanly bir howuz bardy. Olaryň içinde güýçsüzleriň, körleriň, agsaklaryň, guranlaryň uly bir köpçüligi suwuň gymyldamagyna garaşyp ýatyrdy. Çünki belli bir wagtda bir perişde howza düşüp, suwy bulandyrýardy; suwuň bulandyrylmagyndan soň ilki bolup içine giren adam haýsy kesel bilen kesellän bolsa-da, şondan saplanýardy. Şol ýerde otuz sekiz ýyl bäri naçarlyk çekýän bir adam bardy. Isa onuň ýatandygyny görüp we onuň bu halda eýýäm köp wagt bäri bolandygyny bilip, oňa: «Sagalmak isleýärmiň?» diýdi. Näsag adam Oňa şeýle jogap berdi: «Jenap, suw bulanan wagty meni howza düşürer ýaly adamym ýok; men barýançam bolsa, başga biri menden öň düşýär». Isa oňa: «Tur, düşegiňi göter-de ýöre» diýdi. Şol bada adam sagaldy, düşegini göterdi-de ýöredi; ol gün bolsa Şenbe güni idi. Ýahýa 5:1–9.
Soňra men: “Indi tur, Zered derýasyndan geçiň” diýdim. Şeýlelikde biz Zered derýasyndan geçdik. Kadeşbarneadan çykyp, Zered derýasyndan geçip bolýançak geçen wagt otuz sekiz ýyl boldy; Rebbiň olara ant içişi ýaly, şol wagta çenli söweşjeň erkekleriň bütin nesli goşunyň arasyndan ýok bolup gutardy. Kanun taglymaty 2:13, 14.