Eýýäm birnäçe makaladan bäri seredip gelýän «Şaýatlyklar» eseriniň bäşinji tomundaky bölekde Ezekiýele, Işaýa we Ýahýa berlen ybadathana baradaky görnüş hakynda maglumat berilýär:
“Bu sapaklar biziň peýdamyz üçindir. Biz imanymyzy Hudaýa daýamalydyrys, çünki edil öňümizde adam ruhlaryny synaga saljak bir wagt bar. Mesih Zeýtun dagynda Öz ikinji gelişiniň öňünden bolmaly gorkunç hökümleri ýatlap şeýle diýdi: ‘Siz uruşlar we uruş habarlary hakda eşidersiňiz’. ‘Millet millete garşy, patyşalyk patyşalyga garşy galar; dürli ýerlerde açlyklar, ýokanç keseller we ýer titremeler bolar. Bularyň hemmesi hasratlaryň başlangyjydyr’. Bu pygamberlikler Iýerusalimiň weýran edilmeginde bölekleýin ýerine ýeten hem bolsa, olaryň iň soňky günlere has göni degişli ulanylyşy bar.”
Aw aýynyň dokuzynjy güni
Ýewreý dilinde «Aw aýynyň dokuzynjy güni» diýmegi aňladýan Tişa B’Aw ýewreýleriň Birinji ybadathananyň biziň eýýamymyzdan öňki 586-njy ýylda babyllylar tarapyndan, Ikinji ybadathananyň bolsa biziň eýýamymyzyň 70-nji ýylynda Tit tarapyndan weýran edilmegini ýatlaýan günüdür. Bu iki weýrançylyk hem senenama boýunça şol bir günde — ýewreýleriň Aw aýynyň 9-njy gününde (Grigorian senenamasy boýunça adatça iýul ýa-da awgust aýyna gabat gelýär) bolup geçdi. Waýt uýa Iýerusalimiň weýran edilmegini soňky günlerdäki «adamlaryň ruhuny synagdan geçirjek döwür» bilen baglanyşdyranda, ol ikisi-de ýakyn wagtda giriziljek ýekşenbe kanunyny şekillendirýän iki weýrançylygy görkezýär.
Danyýel kitabynyň on birinji babynyň on altynjy aýaty şol ýekşenbe kanunyny aňladýar we kyrk birinji aýat bilen gabat gelýär. Ezekiýel kitabynda Iýerusalimiň weýran edilmegi ýekşenbe kanuny döwründe paýhasly we akylsyz gyzlaryň biri-birinden aýrylmagyny suratlandyrmak üçin ulanylýar. Ezekiýel sekizinji bapdan on birinji baba çenli beýan edilýän hut şol aýrylyşygy görmek üçin gudrat bilen Iýerusalime äkidilende, Babylda ýesirlikdedi.
Altynjy ýylda, altynjy aýda, aýyň bäşinji gününde, men öz öýümde otyrkam we Ýahudanyň ýaşululary meniň öňümde otyrkalar, Reb Hudaýyň eli şol ýerde meniň üstüme indi. Şonda men seretdim, ine, oda meňzeş bir görnüş bardy: onuň biliniň görnüşinden aşak tarapy ot; onuň bilinden ýokarsy bolsa ýagtylygyň görnüşi, ýagny sähraýy reňke meňzeşdi. Ol eliň şekilini uzatdy-da, meni saçymyň bir tutamyndan tutdy; Ruh meni ýer bilen asmanyň arasynda göterip, Hudaýyň görnüşlerinde Iýerusalime, demirgazyga bakýan içki derwezäniň gapysyna getirdi; şol ýerde gabanjaňlyga öjükdirýän gabanjaňlyk şekiliniň orny bardy. Ezekiel 8:1–3.
Sekizinji bapdan on birinji baba çenli bolan dört bap bölünip aýrylmagy beýan edýär, Waýt uýa bolsa Hyzkyýal kitabynyň dokuzynjy babyna düşündiriş berende, diňe bir ondaky möhürlenmäniň Ylham kitabynyň ýedinji babyndaky möhürlenme bilen hut birdigini däl, eýsem Iýerusalimiň Ýedinji gün adwentistleriniň soňky günlerdäki Laodikiýa ýygnagyny aňladýandygyny hem belleýär.
Öz ruhy pese gaçyşyna gynanmaýan hem-de başgalaryň günleri üçin aglamaýan gatlak Hudaýyň möhürisiz galdyrylar. Reb Öz habarchylaryna, ellerinde gyrmak ýaraglary bolan adamlara şeýle buýurýar: «Onuň yzy bilen şäheriň içinden geçiň-de uruň; gözüňiz rehim etmesin, ne-de ýüregiňizde rehimiňiz bolsun: garryny-da, ýaşy-da, gyzlary-da, kiçi çagalary-da, aýallary-da bütinleý öldüriň; emma alamaty bolan hiç bir adama golaý barmaň; we Meniň mukaddes ýerimden başlaň. Şonda olar öýüň öňünde duran ýaşuly adamlardan başladylar.»
“Bu ýerde biz ýygnagyň — Rebbiň mukaddes mekanynyň — Hudaýyň gazabynyň zarbasyny ilkinji bolup duýandygyny görýäris. Gadymy ýaşulular, Hudaýyň beýik nur berenleri we halkyň ruhy bähbitleriniň goragçylary bolup duranlar, özlerine ynanylan amanata hyýanat etdiler. Olar öňki günlerdäki ýaly gudratlara we Hudaýyň güýjüniň aýdyň ýüze çykyşyna garaşmagyň geregi ýok diýen garaýşy kabul etdiler. Zamanlar üýtgedi. Bu sözler olaryň imansyzlygyny berkidýär, we olar şeýle diýýärler: Reb ne ýagşylyk eder, ne-de erbetlik eder. Ol Öz halkyny höküm bilen jezalandyrmak üçin aşa rehimdildir. Şeýlelikde, Hudaýyň halkyna olaryň ýazygyny we Ýakup öýüne olaryň günälerini görkezmek üçin mundan beýläk hiç haçan sesini surnaý kimin galdyrmajak adamlaryň agzyndan çykýan nalyş: ‘Parahatlyk we howpsuzlyk’. Üýrmeýän bu lal itler, hut şolar hem gahary gelen Hudaýyň adalatly aryny duýýanlardyr. Erkekler, gyzlar we kiçi çagalar — hemmesi bilelikde heläk bolýarlar.”
“Wepaly ynsanly gözleriň saýgaryp bilen ähli zatlar, wepaly adamlaryň ah çekip, aglap ýören ýigrenji işleri boldy; emma olaryň arasynda iň agyrlary, ýagny päk we mukaddes Hudaýyň gabanjaňlygyny oýarýan günäler, äşgär edilmedikdi. Ýürekleriň beýik barlagçysy etmiş edýänleriň gizlinlikde edýän her bir günäsini bilýär. Bu adamlar öz aldawlarynda özlerini howpsuz duýup başlaýarlar we Onuň sabyrlylygy sebäpli Reb görýän däldir diýýärler, soňra bolsa edil Ol ýeri terk eden ýaly hereket edýärler. Emma Ol olaryň ikiýüzlüligini paş eder we olaryň şeýle bir üns bilen gizläp gelen günälerini başgalaryň öňünde açar.
Wezipe, mertebe ýa-da dünýewi paýhas taýdan hiç bir artykmaçlyk, hiç bir mukaddes wezipedäki orun, adamlar özleriniň aldawçy ýüreklerine goýberilenlerinde, olary ýörelgäni gurban etmekden gorap bilmez. Mynasyp we dogruçyl hasap edilenler dönükligiň baştutanlary bolup çykýarlar hem-de biparhlygyň we Hudaýyň merhemetlerini hyýanatçylykly ulanmagyň nusgalaryna öwrülýärler. Ol olaryň bu erbet ýoluna mundan beýläk ýol bermez, we Öz gazabynda Olara rehimsizlik bilen jeza berýär.
“Reb beýik nur bilen bereketlenen we başgalara hyzmat edenlerinde sözüň güýjüni duýan adamlardan Öz huzuryny islegsiz yzyna çekýär. Olar bir wagtlar Onuň wepaly hyzmatkärleri bolup, Onuň huzury we ýol görkezmesi bilen merhemetlenipdiler; emma olar Ondan ýüz öwrüp, beýlekileri-de ýalňyşlyga alyp bardylar, şonuň üçin hem ylahy nägileligiň astyna düşürildiler.” Testimonies, volume 5, 211, 212.
Ezekiel kitabynyň tutuş mazmuny Ýerusalimiň ýykylmagynyň çäginde beýan edilýär. Ezekieliň şaýatlygynda Nebukadnesaryň bir ýarym ýyl dowam eden gabawy aýratyn bellenýär, emma Isanyň Matta ýigrimi dördünji bapdaky duýduryşynyň “has göni ulanylyşy” ahyrky günlerdedir. Ezekielde şol hakykat ugry ýigrimi dördünji bapda duş gelýär.
Biziň eýýamymyzdan öňki 587-nji ýyl
Yene dokuzynjy ýylda, onunjy aýda, aýyň onunjy güni Rebbiň sözi maňa gelip şeýle diýdi: «Eý, ynsan ogly, şu günüň adyny, hut şu günüň özüni ýazyp goý; şu günüň özünde Wawilon patyşasy Iýerusalime garşy çykdy». Ezekiýel 24:1, 2.
Şu tarihte, beýleki mukaddes ýazgy şaýatlary arkaly hem berkidilişi ýaly, on sekiz aý dowam etjek gabaw başlandy. Şol günde Hezekiele gelen Rebbiň sözi, gaýnap duran gazan bilen, onuň yz ýanyndan gelen uly ot arkaly şekillendirilen ganly şäher baradaky meselden ybaratdy. Bu meselanyň Yerusalime çykarylan hökmi aňladýandygy aýdyňdyr, we şol bir bapda onuň yzysüre Hezekieliň aýalynyň bir urgudan aradan alynmagy, ahyrsoňunda mukaddes ýeri ýok etjek gabawyň başlanandygynyň nyşany hökmünde beýan edilýär.
Rebbiň sözi maňa gelip şeýle diýdi: “Eý adam ogly, ine, Men bir uruşda seniň gözüňiň söýgüli zadyny senden alýaryn; emma sen aglama, agy etme, gözýaşlaryň hem akmasyn. Ümsüm ah çek, ölü üçin ýas tutma; başyňa selleňi daň, aýagyňa çarygyňy geý, dodaklaryňy örtme we adamlaryň çöregini iýme.” Şeýlelikde men ir bilen halka sözledim; agşam bolsa aýalym öldi. Men ertesi ir maňa buýrulyşy ýaly etdim. Ezekiel 24:15–18.
Soňra Ýezekiliň töweregindäkiler tymsalyň we onuň aýalynyň ölümniň manysyny soradylar.
Halk maňa şeýle diýdi: «Sen näme üçin şeýle edýänsiň? Bu zatlaryň biziň üçin nämäni aňladýandygyny bize aýtjak dälmi?» Şonda men olara jogap berdim: «Rebbiň sözi maňa gelip, şeýle diýdi: Ysraýyl öýüne aýt: Hökmürowan Reb şeýle diýýär: Ine, Men Öz mukaddes ýerimi — güýjüňiziň buýsanjyny, gözleriňiziň söýgüsini we janyňyzyň rehim edýän zadyny haram ederin; sizden galan ogullaryňyz bilen gyzlaryňyz gylyçdan geçer». Ezekiel 24:19–21.
Bu parçada Hizkiýeliň aýaly hem, mukaddes ýer hem «gözleriňiziň guwanjy» diýlip atlandyrylýar. Mukaddes Kitap taryhçylary gabawyň on sekiz aý dowam edendigini belleýärler, Sestiýiň we Titiň gabawlary bolsa 66-njy ýyldan 70-nji ýyla çenli dört ýyl dowam edipdir. Sestiýiň ilkinji gabawyndan tä weýrançylyga çenli geçen wagt takyk hasaplanylanda üç ýarym ýyl bolýar, ýöne Mukaddes Kitapda iň köp ulanylýan usul bolan «başlangyç we ahyrky döwürleri hem goşup hasaplamak» usuly ulanylanda, bu wagt dört ýyl bolýar. Iki hasaplaýyş usulynyň-da dogrudygyny bilmek bize Sestiýden Tite çenli geçen wagtyň hem üç ýarym ýyl, hem-de dört ýyl bolandygyny görmäge mümkinçilik berýär.
Iýerusalimiň iki gezek weýran edilmegi ýekşenbe kanuny barada bize iki şaýat bolup hyzmat edýär we bu iki taryhy wakanyň jikme-jiklikleri basym geljek ýekşenbe kanunyna degişli edilmelidir — şol döwürde Laodikiýa Rebbiň agzyndan gusulyp taşlanar. Nebukadnesaryň gabawynyň başlanmagy Ezekiýeliň aýalynyň ölümi bilen alamatlandyrylýar. Aýaly ölende, Ezekiýele aç-açan ýas tutmazlyk buýruldy, sebäbi ol ýehudylaryň ýesirlige alnyp gidilmeginiň alamatydy.
66-dan 70-e çenli bolan dört ýyllyk döwrüň başlangyjy weýrançylygyň ýigrenji nyşany bilen bellenilýär; bu bolsa Iýerusalimdäki hristianlar üçin gaçmagyň nyşanydy.
Şonuň üçin siz pygamber Daniýel arkaly aýdylan weýrançylygyň ýigrenji zadynyň mukaddes ýerde durandygyny göreniňizde, (okyýan muňa düşünsün:) onda Iýudeýada bolanlar daglara gaçsınlar. Matta 24:15,16
Iki gabaw biri-birine aýdyň gabat gelýär we her iki gabawyň başynda-da bir “alamat” bar. Hyzkyýel aýalynyň ölüminiň hem-de özüniň ýas tutmazlygynyň nämäni aňladýandygyny düşündirende, ol düşündiriş berdi we soňra şeýle ýazga geçirdi:
Şeýlelik bilen, Hezekiýel size bir alamatdyr; ol näme eden bolsa, siz hem şony edersiňiz. Bu waka ýüze çykanda, Meniň Reb Hudaýdygymy bilersiňiz. Hezekiýel 24:24.
Ezekieliň aýalynyň ölüminiň alamaty, tizden boljak Iýerusalimiň we ybadathananyň ýok edilmegi hem-de ondan soňky Bawil ýesirligi bilen baglanyşykly bir görkezgijedi. Danyýel tarapyndan aýdylyp geçilen weýrançylygyň nejisliginiň alamaty, şol ýok edilişden gaçyp gutulmak üçin bir duýduryşdy, emma iki gabawyň hem başynda bir alamat bardyr.
Tiz wagtda geljek ýekşenbe kanunyndan öň pygamberlik gabawy bolar we Ezekiýeliň aýalynyň ölümi Ýedinji gün adwentistleriniň Laodikiýa ýygnagynyň bütinleý sowlup geçilendiginiň nyşanydyr, Ezekiýel bolsa ýüz kyrk dört müňüň nyşanydyr we gabawyň başynda ýokary galdyrylýan baýdagyň hem nyşanydyr. Ezekiýel Wawilonyň gabawynyň başynda ýüz kyrk dört müňüň baýdagydyr we başlangyçda weýrançylyk getirýän nejisligiň alamaty Rimiň “alamatydyr”. Alamatlaryň biri içerki duýduryşa, beýlekisi bolsa daşarky duýduryşa yşarat edýär. Elbetde, 66-njy ýylda mesihilere duýduryş berlipdi, emma duýduryş alamaty Rimdi. Ýerusalim Wawilon tarapyndan weýran edilende, alamat Ezekiýeliň aýalydy. Rim wagşy haýwanyň tagmasyny kabul edýänleriň toparydyr, Ezekiýel bolsa Hudaýyň möhürini kabul edýänleriň alamatydyr.
Iki Tamamlanyş Döwri
Ilkinji gabaw on sekiz aý dowam etdi, ikinji gabaw bolsa dört ýyl dowam etdi. Iki gabawyň hem “has göni” amala aşmagy ahyrky günlerde bolýar, we iki gabaw hem Ylham kitaby 9:15-de ýerleşýän üç ýüz togsan bir ýyl we on bäş gün baradaky pygamberlik bilen gös-göni baglanyşyklydyr.
Ylham kitabynyň dokuzynjy babynyň onunjy aýatynda agzalýan bäş aýyň başlangyjy otuz sekiz sany bilen baglanyşykly dört ýyllyk gabaw bilen tamamlanýan otuz sekiz ýyllyk döwri alamatlandyrýan hem-de Yslamyň ýokary göterilmegini görkezýän taryhy öz içine alýardy. Şol dört ýyllyk gabawyň meňzeşi (bäş aý) ýüz elli ýyl tamamlanyp, üç ýüz togsan bir ýyl we on bäş gün başlananda başlanan taryhda duş gelýär. Ol 1449-njy ýylyň 27-nji iýulynda başlandy we dört ýyl soň Yslam Konstantinopoly elli bäş günlük gabawa aldy; bu gabaw 1453-nji ýylyň 29-njy maýynda tamamlandy.
1449-njy ýylyň 27-nji iýulynda başlanan wagt baradaky pygamberlik 1840-njy ýylyň 11-nji awgustynda tamamlananda, birinji we ikinji perişdeleriň 1840-njy ýyldan 1844-nji ýyla çenli dowam eden hereketiniň dört ýyllyk döwri 1333-nji ýyldan 1337-nji ýyla çenli dowam eden dört ýyllyk gabaw bilen, şeýle hem 1449-njy ýyldan 1453-nji ýyla çenli bolan dört ýyllyk döwür bilen gabat geldi. Bu üç şaýadyň hemmesi şol bir pygamberlik yzygiderliliginiň gönüden-göni bölegi bolup, simwoliki dört ýyllyk döwri aňladýar; şol döwürde birinji we ikinji perişdeleriň 1840-njy ýyldan 1844-nji ýyla çenli bolan hereketi üçünji perişdäniň hereketiniň taryhynda gaýtalanýar. Bu üç şaýat ýüz kyrk dört müňüň taryhyndaky dört ýyllyk gabawyň timsallarydyr. Şol dört ýyllyk döwür Iýerusalimiň 66-njy we 70-nji ýyllardaky gabawlary arkaly hem görkezilýär.
Dört ýyllyk gabawyň 66-njy ýylda Sestiý tarapyndan başlanmagy, soňra bolsa 70-nji ýylda Tit tarapyndan tamamlanmagy dört ýyllyk döwrüň alfa we omega nyşanlaryny emele getirýär. Şol bir döwür üç ýarym ýyl bilen hem aňladylýar, bu bolsa, öz gezeginde, papalyk Riminiň mukaddes ýeri aýak astyna alan üç ýarym pygamberlik ýylyna gabat gelýär.
Emma ybadathananyň daşyndaky howlyny taşlap goý, ony ölçe-me; çünki ol başga milletlere berildi; olar mukaddes şäheri kyrk iki aýlap aýak astyna salarlar. Men Öz iki şaýadymy kuwwatlandyraryn, olar juta geýnip, müň iki ýüz altmyş gün pygamberlik ederler. Ylham 11:2, 3
Olar gylyjyň agzy bilen ýykylarlar we ähli milletleriň arasyna ýesir alnyp gidilerler; beýleki milletleriň wagtlary dolýança, Iýerusalim başga milletler tarapyndan depgilener. Luka 21:24.
Sestiusyň alfa nyşanyndan Titusyň omega nyşanyna çenli bolan döwür üçin hem «goşup sanamak», hem-de «goşman sanamak» usullaryny ulanýandygymy bellemek örän möhümdir. Bu, şol bir taryhy beýanda wagt hasabynyň iki görnüşiniň görkezilýändigini aňladýar. Biz Isanyň Filip Kesariýasyna (Panium) eden sapary bilen Onuň keşbiniň üýtgän dagyna eden saparynyň arasyndaky wagty gözden geçirenimizde (mundan ençeme makala ozal), Mukaddes Kitapdaky bu ýörelgä eýýäm seredip geçipdik. Mukaddes Kitabyň awtorlarynyň ikisi alty gün, biri bolsa sekiz gün diýip ýazýar.
Alty günden soň Isa Petrusy, Ýakuby we onuň dogany Ýahýany ýanyna alyp, aýratynlykda beýik bir daga çykardy. Matta 17:1.
Alty günden soň Isa Petrusy, Ýakuby we Ýuhannany ýanyna alyp, olary aýratynlykda beýik bir dagyň üstüne çykardy; we olaryň öňünde keşbi üýtgedildi. Mark 9:2.
Bu sözlerden takmynan sekiz gün soňra şeýle boldy: Ol Petrusy, Ýahýany we Ýakuby ýanyna alyp, doga etmek üçin daga çykdy. Luka 9:28.
Iýerusalimiň weýran edilmeginiň ahyrky günlere degişli “has göni” bir ulanylyşy bardyr, we şol weýrançylyk Wawilon we Rim arkaly görkezilen iki şaýatdyr. Bu iki şaýat biri-birine laýyk gelýär, emma hakykaty güýçlendirmek üçin dürli we zerur pygamberlik häsiýetlerini berýär. Rim tarapyndan edilen gabaw (66-dan 70-e çenli) dört ýyl dowam etdi, bu hem üç ýarym ýyly aňladýar. Üç ýarym ýyl mukaddes ýeriň we goşunyň hem butparazlyk, hem-de papalyk tarapyndan depelenip basylmagy bilen baglanyşýar. Papalyk tarapyndan depelenip basylma üç ýarym simwoliki ýyl dowam etdi; bu, Rim tarapyndan edilen gabawdaky göni üç ýarym ýyl bilen öňden görnüş arkaly görkezilipdi.
Şol dört ýyllyk gabaw yslamyň belende göterilmegini we şondan soň birinji hem ikinji, soňra bolsa üçünji perişdeleriň hereketiniň belende göterilmegini görkezýän pygamberlik çyzygy bilen baglanyşykly dört ýyllyk döwürler bilen hem baglanyşýar. Sestiýden Titusa çenli bolan döwür papalyk Riminiň çarhy bilen-de, yslamyň çarhy bilen-de kesişýär. Rimiň çarhy we Sestiý bilen Titusyň üç ýarym ýyly papalyk Riminiň üç ýarym simwoliki ýyly bilen kesişýär we şeýlelikde, iki güýji — butparaz Rimi we papalyk Rimini — kesgitleýär. Yslamyň çarhy hem dört ýyllyk döwür hökmünde düşünilýän şol bir taryh arkaly baglanyşýar, emma şol taryhda Rimiň çarhy bilen bolşy ýaly, yslam hem yslamyň çarhyna tabyn bolan ikinji bir güýç — adwentizm bilen baglanyşyklydyr. Üç ýarym ýyllyk döwür Rimi onuň iki tapgyrynda-da aňladýar, dört ýyllyk döwür bolsa yslamy we adwentizmi aňladýar. Pygamberlik nukdaýnazaryndan butparaz Rim bilen papalyk Rimini biri-birinden aýryp bolmaýar; yslam bilen adwentizmi hem biri-birinden aýryp bolmaýar.
Bu, pygamberlik nukdaýnazaryndan, Wawilonyň gabawyna seredenimizde, on sekiz aýlyk gabawyň mysalynda wagtyň iki hili düşündirilişini görmegimizi talap edýär. Rimiň amala aşyran gabawynda wagtyň iki görnüşde aňladylmagy, pygamberlik nukdaýnazaryndan, Nebukadnesaryň amala aşyran gabawynda hem wagtyň iki görnüşde aňladylmagyny talap edýär. Nebukadnesaryň on sekiz aýlyk gabawyna bir ýarym ýylyň nyşany hökmünde hem düşünmek bolýar. On sekiz aý bir ýarym ýyla deňdir, bir ýarym ýyly bolsa 1.5 ýyl görnüşinde aňlatmak bolýar. Nebukadnesaryň gabawy hem on sekiz aý, hem-de bir bitin ondan bäş (1.5) ýyl dowam etdi.
On sekiz aý Iýerusalimi aýak astyna almaly bolan güýje degişlidir, 1,5 ýyl bolsa yslama degişlidir. On sekiz aýy kesgitleýän wagt hasabynyň pygamberlik çarhy Wawilony görkezýär, wagt hasabynyň beýleki pygamberlik çarhy bolsa yslamy görkezýär. Biz 1,5 ýyly yslama degişli etmek baradaky netijä nähili gelýändigimizi entek düşündirmedik, emma Rimiň ýetiren weýrançylygyndaky iki wagt hasabynyň Rimiň (hem butparaz, hem-de papaçylyk) pygamberlik çarhy bilen, beýleki wagt hasabynyň bolsa yslamyň pygamberlik çarhy bilen baglanyşykly bolandygyny bellemek gerek. Bu aýratynlyklar Iýerusalimiň hem alfa, hem-de omega weýrançylyklarynda duş gelýär.
Sestiýiň we Titiň Iýerusalimi dört ýyllap gabawda saklamagy yslamyň ýokary göterilmegini alamatlandyrýan dört ýyllyk gabaw bilen tamamlanan otuz sekiz ýyllyk döwür bilen başlanan pygamberlik çyzygynyň tamamlanmagyny aňladýar, hut şol çyzykdaky iň soňky dört ýyllyk döwür bolsa ýüz kyrk dört müňüň baýdagynyň ýokary göterilmegini aňladýar.
Bu meseleleri indiki makalada dowam etdireris.