Hezekiel kitabynda senelere degişli “on üç” salgylanma bar; olaryň altysy Iýerusalime, altysy Müsüre, biri bolsa Sora degişlidir. Bu salgylanmalaryň hemmesi “on üç” sanynyň nyşanlandyrýan pitne-basyşlyk mazmunynyň çäginde ýerleşdirilendir. Hezekieliň aýaly insulty sebäpli aradan çykyp, üçünji gabawyň başlangyjyny alamatlandyrandan soňky ýylda, Hezekiele Müsüre garşy söz aýtmak buýruldy; onda onuň kyrk ýyl çöl-beýewan boljakdygy görkezildi.
Men Müsür ýurduny haraba ýurtlaryň arasynda haraba ederin; onuň şäherleri hem weýran edilen şäherleriň arasynda kyrk ýyl haraba bolar. Müsürlileri halklaryň arasyna dargadaryn, ýurtlaryň içine pytradaryn. Emma Hökmürowan Reb şeýle diýýär: kyrk ýylyň ahyrynda Müsürlileri dargadylan halklarynyň arasyndan ýygnaryn. Müsüriň ýesirligini yzyna gaýtaryp, olary ýaşaýan ýurdy bolan Pathros ýurduna gaýtaryp getirerin; olar şol ýerde pes bir patyşalyk bolarlar. Ezekiel 29:12–14.
Gabaw Hyzkyla sözlemek buýrulan miladydan öňki 587-nji ýylda başlandy. ‘On ýedinji’ aýatda agzalýan miladydan öňki 571-nji ýyl senesi Müsüriň edilen hyzmatlaryň öwezi hökmünde Babyla beriljekdigini görkezýär. Mukaddes Kitabyň hronologiýasy boýunça hünärmenler aýatlarda görkezilen kyrk ýyllyk döwrüň miladydan öňki 567-nji ýyldan miladydan öňki 527-nji ýyla çenli aralykdygyny çaklaýarlar, miladydan öňki 587-nji ýylda yglan edilen ilkinji höküm habaryndan başlap, on ýedinji aýatda miladydan öňki 571-nji ýylda Rebbiň Müsüri Nebukadnesaryň eline berendigi barada edilen yglana çenli bolsa, biz ‘on ýedi ýyllyk’ döwrüň bardygyny görýäris.
Nebukadnesaryň goşuny Tira garşy uzaga çeken, agyr bir ýöriş alyp bardy (gabaw takmynan 13 ýyl dowam etdi, ýagny b.e. öň 586–573-nji ýyllar aralygynda). Esgerler örän agyr zähmet çekdiler (her kelle keçelipdi we ýük götermekden her egin sürtülip ýalaňaçlanypdy), emma olaryň ne Tirdan özünden görnetin haklary, ne-de olja düşdi. Şonuň üçin, bu bähbitsiz zähmet sebäpli, Hudaý Müsüri Nebukadnesara Tira garşy onuň goşunynyň eden işi üçin öwez (“hak”) hökmünde bermäge karar etdi.
Şol bir öýde galyň, size berýän zatlaryny iýip-içiň; çünki zähmetkeş öz hakyna mynasypdyr. Öýden öýe gezmäň. Luka 10:7.
Şeýlelikde, Nebukadnesar ilki Sury basyp aldy we on üç ýyllyk gabawdan soň oňa Müsür berildi. Ol Sury basyp almazdan ozal, miladydan öňki 586-njy ýylda Iýerusalimi basyp aldy; soňra Sury on üç ýyllap gabawda saklady, şondan soň bolsa Müsüri basyp aldy. Iýerusalim miladydan öňki 586-njy ýylda basylyp alyndy, Suruň gabawy bolsa miladydan öňki 586-njy ýylda başlanyp, miladydan öňki 573-nji ýyla çenli dowam etdi. On üç diýen san Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen baglanyşyklydyr.
Waýt uýa bize Hezekiýel kitabyndaky Iýerusalimiň Laodikeýa ýagdaýyndaky Ýedinji Gün Adventist ybadathanasyny aňladýandygyny, demirgazygyň patyşasy Nebukadnesaryň bolsa ahyrky günlerde papalyk güýjüni aňladýandygyny habar berýär. Ýigrimi dokuzynjy babyň taryhy mysalynda seniň halkyňyň talaňçylary hökmünde görkezilen, papalyk Rimi aňladýan bu ahyrky günlerdäki güýç şol bapda üç gurluşy basyp alýar. Ilki Iýerusalimi, soň Tir şäherini, iň soňunda bolsa Müsüri eýeleýär.
Höküm Hudaýyň öýünden başlanýar we Amerikanyň Birleşen Ştatlaryndaky protestantizmiň şahy ýekşenbe güni baradaky kanundan öň ilkinji bolup boýun egdirilýär. Amerikanyň Birleşen Ştatlaryndaky imandan dänen protestantizmiň şahy 34-nji ýylda gadymy Ysraýyldan we 1844-nji ýylda protestantlardan sowlup geçilişi ýaly, özünden hem sowlup geçilýän “öňki” äht halkyny aňladýan Laodikiýaly Ýedinji gün adwentistleriniň ýygnagyny hem öz içine alýar. Hudaýyň şol öňki äht halkyndan 34-nji we 1844-nji ýyllarda sowlup geçilmegi Danyýel 8:14-däki iki müň üç ýüz ýyllyk pygamberligiň pygamberlik taryhynda şekillendirilýär. Höküm Hudaýyň öýünden başlanýar we protestantizmiň şahynyň üstünden respublikanizmiň şahyndan öň höküm çykarylýar.
Çünki höküm Hudaýyň öýünden başlamaly wagt gelip ýetdi; eger ol ilki bizden başlasa, onda Hudaýyň Hoş Habaryna boýun egmeýänleriň soňy nähili bolar? 1 Petrus 4:17.
Müsüriň höküm edilşi baradaky ilkinji ýatlama ýigrimi dokuzynjy babyň birinji aýatynda ýerleşýär, we Ezekieliň Müsür bilen baglanyşykly agzaýan iň soňky senesi şol babyň on ýedinji aýatyndadyr. Bu bap häzirki zaman Riminiň ilki Protestantizmiň şahyny, soňra bolsa ýakyn wagtda geljek Ýekşenbe kanunynda ýeňlip geçilýän Respublikanizmiň şahyny aňladýan Tire şäherini boýun egdirýändigini görkezýär. Tire (Amerikanyň Birleşen Ştatlary) Ýekşenbe kanunynda Nebukadnesar tarapyndan basylyp alnanda, Müsür hem onuň eline berilýär. Şol pursatda papalygyň öldüriji ýarasy sagaldylýar. Diňe papalygyň öldüriji ýarasynyň şol wagtda sagaldylmagy bilen çäklenmän, eýsem Ezekiel munuň soňky ýagşyň döwründe bolup geçýändigini hem bize habar berýär.
Şol günde Ysraýyl öýüniň şahyny gögerderin, seniň agzyňy olaryň arasynda açaryn; olar hem Meniň Rebdigimi bilerler. Hezekiel 29:21.
Ýakup we Ysraýyl
Işaýa Ysraýylyň pyntyklap çykýandygyny, gülleýändigini we bütin ýeri miwe bilen doldurýandygyny görkezýär. Pyntyklap çykmagyň, güllemegiň we miwe bermegiň bu üç basgançagyny amala aşyrýan ýagdyr; Işaýanyň aýdyşyna görä, “gaty ýel” saklananda soňky ýagyş gelýär. Şeýle hem ol, pyntyklap çykmagyň, güllemegiň we miwe bermegiň döwründe Ýakubyň günäleriniň arassalanmalydygyny görkezýär; “arassalanmak” diýip terjime edilen ýewreý sözi bolsa günäleriň ötülmegini aňladýar.
Ol çykyp ösende, Sen onuň bilen ölçeg boýunça jedel edersiň; ol gündogar şemalynyň gününde Öz gazaply şemalyny saklar. Şonuň üçin hem Ýakubyň etmişi arassalnar; onuň günäsini aýyrmagyň ähli miwesi şudur: ol gurbanlyk sypasynyň ähli daşlaryny külke daşlary ýaly döwüp-parçalanda, bag sütünleri we şekiller indi dik durmaz. Işaýa 27:8, 9.
Dawa-jenjeliň dört ýeli (onuň gazaply ýeli) saklananda, ýüz kyrk dört müň adamyň möhürlenmegi başlanýar, Adwentizmdäki paýhaslylar bilen erbetler bolsa ahyrsoňunda biri-birinden aýrylýar we bularyň hemmesi “gündogar ýeliniň gününde” amala aşýar. Möhürlenme döwri 9/11-de sepilme bilen başlandy we ýekşenbe kanuny girizilende doly dökülme bilen tamamlanýar; şonda ýer miweden dolýar. Möhürlenme döwri Malaky kitabynyň üçünji babyna laýyklykda kem-kemden amala aşýan tämizlenme we saplanma döwrüdir. Emma Ezekiýel kitabynyň ýigrimi dokuzynjy babynyň başynda we ahyrynda berlen seneler bilen aňladylýan on ýedi ýyllyk döwrüň dowamynda Protestantçylygyň şahynyň — ýygnagyň — nyşany bolan Iýerusalim hem-de Respublikançylygyň şahynyň — döwletiň — nyşany bolan Tir arkaly şekillendirilýän, Mukaddes Kitabyň pygamberligindäki altynjy patyşalyk basylyp alynýar. Tiriň on üç ýyllyk gabawy tamamlanan badyna Müsür arkaly aňladylýan on patyşadan ybarat ýedinji patyşalyk basylyp alynýar. Iýerusalimiň, Tiriň we Müsüriň bu üç basylyp alynmasy “Ysraýyl öýüniň şahy” pyntyk ýaryp, oňa agzyny açmaga mümkinçilik berlende bolup geçýär.
Ruhany Ezekiýeliň-de, ruhany Zekerýanyň-da dilsizligi ýekşenbe kanuny girizilende, ýagny Amerikanyň Birleşen Ştatlary-da, Balamyň eşegi-de dile gelende tamamlanýar. Reb ýekşenbe kanuny girizilende Ysraýyl öýüne “agzyň açylmagyny” nesip edýär. Şol wagta çenli Ýakup günälerinden päklenen bolýar we onuň ady Ysraýyl öýi diýlip üýtgedilýär. Olaryň yglan edýän habary pygamberlik dilsizliginiň Danyýeliň keşbinde görkezilýän üçünji şaýady arkaly aňladylýar; şol wagt Danyýele Danyýel kitabynyň on birinji babyndaky habar berilýär, bu habar bolsa Habakugyň gören görnüşi hem bolup, şol wagt ‘sözleýär we ýalan sözlemeýär.’ Ezekiýel, Zekerýa we Danyýel üçünji perişdäniň batly nidasynyň jar edilmegi bilen gabat gelýärler; on bäşinji bapda ilkinji lapykeçlikden soň özüni täzeden dikeltse, Hudaýyň agzy boljakdygy wada berilýän Ýeremiýa hem edil şonuň ýaly gabat gelýär.
Näme üçin meniň derdim ebedi, ýaram bolsa bejerilmez bolup, sagalmagy ret edýär? Sen maňa bütinleý ýalançy ýaly, tükenýän sular ýaly boljakmy? Şonuň üçin Reb şeýle diýýär: Eger sen dolansaň, Men seni ýene-de yzyna getirerim, sen hem Meniň öňümde durarsyň; eger gymmatly zady bihaýa zatdan aýryp çykarsaň, sen Meniň agzym ýaly bolarsyň; goý, olar saňa dolansynlar, emma sen olara dolanma. Ýermeýa 15:18, 19.
Isa başlangyjy ahyry bilen şekillendirýär, we 9/11-de sepilme pyntyklary çykardy hem-de Ýakubyň nahaly ösüp başlady; ahyrsoňunda, Ýakubyň bikanunlygy arassalananda, Ysraýyl öýi gepleýär. 9/11-de ýagşyň arkaly amala aşan pyntyk açyş, möhürleme döwrüniň ahyryndaky bir pyntyk açyşy nyşanlaýar; şol wagt Ysraýyl öýüniň “şahy” pyntyk açýar, hut dönük protestantçylygyň we respublikançylygyň şahalarynyň Nebukadnezzar tarapyndan ýeňlip geçilýän ýerinde.
Şol pursatda protestantizmiň galp şahy Ysraýyl tireleriniň beýleki hasalaryndan tapawutlylykda pyntyk ýaran Harunyň hasasy arkaly nyşanlandyrylýan protestantizmiň hakyky şahy bilen gapma-garşy goýulýar. Ezekiýeliň kitabynyň ýigrimi dokuzynjy babyndaky iki sene ýakyn wagtda giriziljek ýekşenbe kanuny döwründe ýüz kyrk dört müňüň baýdagynyň ýokary galdyrylmagynyň taryhyny kesgitleýär.
Pyntyk ýarmak, gül açmak we ýer ýüzüni miweden doldurmak prosesi 9/11-de soňky ýagyşyň sepilmegi bilen başlandy; edil şonuň ýaly, Pentikost döwri-de Mesihiň Öz şägirtleriniň üstüne birnäçe damjany üflemegi bilen başlanyp, bu bolsa doly dökülmäniň bolup geçen Pentikost gününe alyp bardy. Ýakubyň (birewiň ornuny eýeleýäniň) päklenmeginiň, ýagny möhürlenme döwrüniň başynda 9/11-de bolan pyntyk ýarmak ýekşenbe güni baradaky kanun mahalynda Ysraýylyň (ýeňijiniň) öýüniň pyntyk ýarmagyny öňünden alamatlandyrýardy. Ahyrdaky pyntyk ýarmak, edil Karmel dagynda oduň dökülmeginiň Ylýas pygamber bilen Bagalyň pygamberleriniň arasynda tapawut goýşy ýaly, öňki äht halky bilen ýüz kyrk dört müňüň arasynda tapawut goýýar. Bu tapawut parahatçylyk we howpsuzlyk baradaky galp habar üçin pygamberlik taýdan utanja galýan bir topar bilen, pygamberlik taýdan şatlanýan we hiç haçan utanja galmajak beýleki topar arkaly aňladylýar.
Müsüriň Alty Sene-si
Hyzkyl Müsür bilen baglanyşykly ýene dört senäni görkezýär; olaryň ikisi ýesirligiň on birinji ýylyna, beýleki ikisi bolsa on ikinji ýylyna gabat gelýär.
On birinji ýylyň gabawy
On birinji ýylda, birinji aýda, aýyň ýedinji gününde şeýle boldy: Rebbiň sözi maňa gelip diýdi: «Ynsan ogly, Men Müsür patyşasy Fyrownyň goluny döwdüm; ine, ol bejerilmegi üçin daňylmaz, ony sargy bilen daňyp, gylyjy tutmaga kuwwatly etmek bolmaz». Ezekiel 30:20, 21.
On birinji ýylda, üçünji aýda, aýyň birinji güni şeýle boldy: Rebbiň sözi maňa gelip şeýle diýdi: «Eý adam ogly, Müsüriň patyşasy Fyrowna we onuň mähellelerine sözle: beýikligiňde sen kime meňzeýärsiň?» Hezekiýel 31:1, 2.
Otuzynjy bapda ýesirligiň on birinji ýylynda Müsüriň we fyrownyň gollarynyň döwülýändigi, Babylyň gollarynyň bolsa güýçlendirilýändigi beýan edilýär. Otuz birinji bapda on birinji ýylda Müsüriň ýykylmagy we onuň dünýä ýetirýän täsiri görkezilýär.
On ikinji ýyl we Iýerusalimiň ýykylşy
On ikinji ýyldaky iki sene Hezekiýel otuz ikinji bapda ýerleşýär.
On ikinji ýylda, on ikinji aýda, aýyň birinji gününde Rebbiň sözi maňa gelip şeýle diýdi: Ynsan ogly, Müsür patyşasy Fyrown barada matam aýdyp, oňa şeýle diý: Sen milletleriň arasynda ýaş ýolbars ýalysyň, deňizlerde bolsa kit mysalysyň; sen öz derýalaryň bilen öňe çykyp, aýaklaryň bilen suwlary bulandyrdyň we olaryň derýalaryny hapaladyň. Hökmürowan Reb şeýle diýýär: Şonuň üçin Men köp halkdan ybarat jemagatyň üsti bilen saňa garşy torumy ýazaryn; olar seni Meniň torum bilen ýokary çykararlar. Ezekiel 32:1–3.
On ikinji ýylyň on bäşinji gününde Rebbiň sözi maňa gelip, şeýle diýdi: «Eý, ynsan ogly, Müsüriň köp halky üçin agla, ony-da, şöhratly milletleriň gyzlaryny-da çukura inýänler bilen birlikde ýeriň iň aşaky ýerlerine indir». Ezekiýel 32:17, 18.
Pergawn we onuň Külli Jemagaty
Otuz birinji babyň Müsür hakyndaky höküminde soňky aýatlar şeýle diýýär:
Onuň ýykylşynyň sesine görä milletleri titretdim, ony çukura inýänler bilen bile dowzaha taşlanymda; Edendäki ähli agaçlar, Liwandaky saýlanan we iň gowy agaçlar, suw içýänleriň ählisi, ýeriň aşaky böleklerinde teselli taparlar. Olar hem gylyçdan öldürilenleriň ýanyna, onuň bilen bile dowzaha indiler; we butparaz halklaryň arasynda onuň kölegesiniň astynda ýaşan, onuň güýji bolanlar hem. Sen şöhratda we beýiklikde Edendäki agaçlaryň arasynda şeýle kime meňzeýärsiň? Emma sen hem Edendäki agaçlar bilen bile ýeriň aşaky böleklerine düşürilersiň; sünnetsizleriň arasynda, gylyçdan öldürilenler bilen bile ýatarsyň. Reb Hudaý diýýär: bu, Fyrown we onuň ähli jemagaty-dyr. Ezekiýel 31:16–18.
Otuz ikinji bapda Müsür barada yglan edilýän habaryň soňky aýatlary otuz birinji bapda aýdylanlary gaýtalaýar we has giňişleýin beýan edýär, şeýle hem meňzeş jemleýji sözlemi öz içine alýar.
Çünki Men diri bolanlaryň ýurdunda Öz gorkymy saldym; şonuň üçin ol gylyç bilen öldürilenler bilen bile sünnetsizleriň arasynda ýatyrylar — faraon hem-de onuň bütin jemagaty, diýip Hökmürowan Reb aýdýar. Hezekiel 32:32.
Ýigrimi dokuzynjy bapdaky on ýedi ýyl
Ýigrimi dokuzynjy bapda görkezilen on ýedi ýyllyk döwürde ýerleşýän seneler Nebukadnesaryň Müsüri boýun egdirmegini, hem-de Müsüriň kyrk ýyllyk weýrançylyk döwrüni kesgitleýär. Kyrk san çölü aňladýar; bu bolsa ýeriň müň ýyl bäri boş-galydygyny öňünden alamatlandyrýar.
Men ýeri gördüm, ine, ol şekilsizdi we boşdy; asmanyň hem nury ýokdy. Men daglary gördüm, ine, olar titreýärdi, ähli depeler hem ýeňiljek sarsýardy. Men gördüm, ine, adam ýokdy, asmanyň ähli guşlary hem uçup gidipdi. Men gördüm, ine, hasylly ýer çöllüge öwrülipdi, onuň ähli şäherleri Rebbiň huzurynda we Onuň gazaply gahary sebäpli ýykylypdy. Çünki Reb şeýle diýdi: Bütin ýurt weýran bolar; ýöne Men ony bütinleý ýok etmerin. Ýeremýa 4:23–27.
Hyzkyl kitabynyň ýigrimi dokuzynjy babynda agzalýan Müsüriň kyrk ýyllyk harabaçylyk döwrüniň ahyrynda erbetleriň iň soňky direlişi we olaryň gutarnykly ýok edilmegi beýan edilýär.
Gorky, çukur we duzak seniň üstüňdedir, eý ýer ýüzünde ýaşaýan. Şeýle bolar: gorkynyň sesinden gaçýan çukura gaçar; çukuryň ortasyndan çykýan bolsa duzaga düşer. Çünki ýokardan penjireler açylandyr, we ýeriň binýatlary sarsýandyr. Ýer bütinleý döwler, ýer doly dargadar, ýer aşa sarsar. Ýer serhoş ýaly ol ýana, bu ýana yrgaňlar we kepbe ýaly ýerinden göçer; onuň günäsi öz üstünde agyr bolar; ol ýykylar we indi gaýtadan galmaz. Şol günde şeýle bolar: Reb beýiklikde bolan beýikleriň goşunyny we ýer ýüzündäki patyşalary jezalandyrar. Olar çukura ýygnalan tussaglar ýaly bir ýere ýygnalarlar, zyndanda gulplanarlar, we köp günlerden soň olara serediler. Işaýa 24:17–22.
Müsür bilen baglanyşykly alty senäniň bir ýere jemleýän Hizkiýeliň habary ýerdäki aždarha güýjüniň ahyrky ýok edilişini görkezýär; bu ýok ediliş ýakyn wagtda giriziljek ýekşenbe kanuny bilen başlanyp, müňýyllygyň ahyrynda erbet müsürlileriň gutarnykly ýok edilmegine çenli dowam edýär.
Pygamberlik şaýatlygynda haýwan bilen ýalan pygamber otly kölde öz soňuna ýetýärler; bu bolsa Mesihiň Ikinji Gelişini aňladýar. Emma aagondarha güýjüniň otly kölde ýok edilmegi müňýyllygyň ahyryndadyr.
Soň janawar tutuldy, onuň bilen birlikde hem onuň öňünde gudratlar görkezip, şol gudratlar arkaly janawaryň belgisini kabul edenleri we onuň keşbine sežde edenleri aldap ýören ýalan pygamber hem tutuldy. Bularyň ikisi-de diri halda kükürt bilen ýanýan ot kölüne taşlandy. Galanlary bolsa ata müneniň agzyndan çykýan gylyç bilen öldürüldi; ähli guşlar olaryň etinden doýdy. Ylham 19:20, 21.
Ýyrtyjy haýwan we ýalan pygamber pygamberlik taýdan Mesihiň ikinji gaýdyp gelşinde soňlanýar, emma aždarha öz ýazgydyna Mesihiň üçünji gaýdyp gelşinden müň ýyl soň duşýar.
Men asmanyň özünden inip gelýän bir perişdäni gördüm; onuň elinde düýpsüz çuňlugyň açary we uly bir zynjyr bardy. Ol aždarha, ýagny iblis we Şeýtan bolan o gadymy ýylany tutup, ony müň ýyl baglady. Soňra ony düýpsüz çuňluga taşlady, ony ýapyp, üstüne möhür goýdy; şeýlelikde, müň ýyl dolýança, ol milletleri indi aldap bilmesin; şondan soňra bolsa, ol az wagtlyk boşadylmalydyr. Ylham 20:1–3.
On birinji we on ikinji ýyllar
Ezekiýel kitabynyň ýigrimi dokuzynjy babyndaky iki senäniň görkezýän ‘on ýedi’ ýyllyk döwri ýesirligiň onunjy ýylynda başlanyp, ýigrimi ýedinji ýylynda tamamlandy. Otuzynjy we otuz birinji baplardaky habarlar on birinji ýylda beýan edildi, otuz ikinji bapda görkezilen iki sene bolsa ýesirligiň on ikinji ýylynda berildi. Onunjy ýylda, takmynan Iýerusalimiň gabawynyň başynda başlanan on ýedi ýyllyk döwrüň yzyndan otuzynjy we otuz birinji baplarda beýan edilen on birinji ýylyň Müsür baradaky iki habary geldi. On birinji ýylyň bu iki habary bilelikde ýekşenbe kanunynyň hut öňüsyrasyndaky bir habary aňladýar. On ikinji ýylyň Müsür baradaky beýleki iki habary Iýerusalimiň miladydan öňki 586-njy ýylda weýran edilen wagtyna ýa-da şondan az sal soňky wagta gabat geldi.
Mesihiň gelşi baradaky habar ýekşenbe kanuny çykarylanda belent sesli çagyryş habaryna öwrülýän Ýarygije çagyryşy habarynyň bir bölegi hökmünde yglan edilýär. Müsüre degişli iki habar ýekşenbe kanuny çykarylmazdan öň yglan edilýär, Müsüre degişli ýene iki habar bolsa bu kanun çykarylanda ýa-da şondan sähel soň yglan edilýär. Iýerusalimiň weýran edilmegi bilen tamamlanýan gabaw döwründe şol bir ýylda berilýän habarlaryň hem-de ýekşenbe kanuny çykarylanda berilýän beýleki iki habaryň goşalanmagy hemişe goşalanma bilen häsiýetlenýän ikinji perişdäniň habaryny nyşanlandyrýar.
Ikinji habardan soň hemişe üçünji habar gelýär.
“Galam hem ses arkaly biz jar etmelidiris; olaryň tertibini hem-de bizi üçünji perişdäniň habaryna getirýän pygamberlikleriň ulanylyşyny görkezmelidiris. Birinjisiz we ikinjisiz üçünji bolup bilmez. Bu habarlary biz dünýä neşirleriň üsti bilen, wagyzlarda bermelidiris; pygamberlik taryhynyň dowamynda bolup geçen zatlary hem-de boljak zatlary görkezmelidiris.” Selected Messages, book 2, 104, 105.
Üçünji habar berlende synag möhletiniň gapysy ýapylýar. Ýekşenbe güni baradaky kanun kabul edilende Amerikanyň Birleşen Ştatlary üçin synag möhleti tamamlanýar, Mikaýyl aýaga galanda bolsa dünýä üçin synag möhleti tamamlanýar. Bu ýapylan gapylaryň ikisi-de üçünji habary aňladýar; onuň öňünden hemişe ikinji habar gelýär, ikinji habar bolsa hemişe iki bölekden ybaratdyr.
Ikinji perişdäniň güýçlendirilmegi oňa Ýarygije çagyryşynyň habary goşulanda amala aşýar. Ezekiýeliň otuzynjy we otuz birinji baplarda Müsür barada yglan eden habarlary arkaly şekillendirilýän, adamzat barada yglan edilen iki habar Ýarygije çagyryşynyň habarynyň ikinji perişdä haçan goşulýandygyny görkezýär, otuz ikinji bapdaky iki habar bolsa belent sesli çagyryşda üçünji perişdäniň güýçlendirilmegini görkezýär.
Adamzat durmuşyndaky wakalaryň çylşyrymly özara baglanyşygyny şekillendirýän Hezekiýeliň tigirleri adamzat üçin iň soňky duýduryşy, ýagny üçünji perişdäniň duýduryşyny aýan edýär we üçünji perişde birinji hem-de ikinji perişdeleriň duýduryşlaryndan ybaratdyr. Ýekşenbe kanunyndan öňki Ýarygije Çagyryşy we ýekşenbe kanunyndan soňky belent sesli çagyryş Hezekiýeliň dört senesi arkaly şekillendirilýär; bu seneler ýigrimi dokuzynjy babyň alfa we omega seneleriniň arasyndaky «on ýedi» ýylyň çägine düşýär, şol alfa we omega seneleri bolsa, şol babyň on birinji aýadyndan on altynjy aýadyna çenli bolan aýatlarda görkezilişi ýaly, Danyýel kitabynyň on birinji babynyň kyrkynjy aýadynyň gizlin taryhy bilen gabat gelýär.
Danyýel pygamberiň onunjy babynda Danyýel, Hezekiýel ýaly, dilsiz edilýär. Danyýeliň dilsizligi üç gezek degmegiň ortasynda ýüze çykýar; birinji we üçünji degmeler Jebraýyl perişdeden geldi, ortaky degme bolsa Mesihiň degmegidi. Danyýel, Petrusyň Kaýsariýa-Filippi bilen haçyň arasynda bolşy ýaly, ortadadyr. Ortada Petrus şöhratlandyrylan Mesihi gördi, Danyýel hem onunjy bapda şonuň ýaly gördi. Üç perişdäniň ortasyndaky perişde ikinji habardyr, ol iki habaryň birleşmesidir.
4-nji Aýyň 5-nji Güni we 1844
Ezekiýel kitabynyň birinji babynyň birinji we ikinji aýatlarynda Ezekiýel dördünji aýyň bäşinji günündedir, bu bolsa 1844-nji ýyldaky ýedinji aý hereketiniň ortasyna gabat gelýär. Ezekiýel 1844-nji ýylyň 19-njy apreli bilen 22-nji oktýabrynyň edil ortasynda durýar; 1844-nji ýylda Ýarygije çagyryşynyň habarçysy bolan Samuel Snou hem 19-njy aprelden 93 gün soň we 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda gapynyň ýapylmagyna 93 gün galanda Bostonda bu habar baradaky ilkinji aýdyň düşünjesini beýan eden wagty hut şol orta nokatda durupdy. Samuel Snou 1844-nji ýylyň 21-nji iýulynda, ýedinji aý hereketiniň ortasynda Bostondady, emma ol welilik taýdan Isanyň keşbiniň üýtgän dagyndaky Petrus, on ýedinji Ýubileý aýlawynyň otuzynjy ýylyndaky Ezekiýel we onunjy bapdaky aýna görnüşiniň dowamynda Danyýele ikinji gezek el deglen pursat bilen bir hatarda durandygyny bilmeýärdi.
Sur
Ezekiýeliň Iýerusalim barada eden alty salgylanmasynyň senelenişine gaýdyp barmazdan öň, ilki bilen Tiriň garşysyna yglan edilen şol bir senäni kesgitlemelidiris.
On birinji ýylda, aýyň birinji gününde, Rebbiň sözi maňa gelip şeýle diýdi: «Eý, ynsan ogly, Tire Iýerusalim hakda: “Aha, halklaryň derwezesi bolan ol syndy; ol maňa öwrüldi; indi ol haraba bolany üçin, men doldurylarin” diýendigi sebäpli, şonuň üçin Hökmürowan Reb şeýle diýýär: Ine, eý Tire, Men saňa garşy çykýaryn we deňziň tolkunlaryny galdyryşy ýaly, saňa garşy köp milletleri galdyraryn. Olar Tiriň diwarlaryny ýykarlar, onuň minaralaryny ýumurarlAR; Men onuň topragyny hem üstünden syryp aýraryn we ony gaýanyň ýalaňaç depesi ýaly ederin. Ol deňziň ortasynda torlar ýazylýan ýer bolar; çünki Men muny aýtdym, diýip Hökmürowan Reb aýdýar; ol milletlere olja bolar. Meýdandaky gyzlary gylyç bilen öldüriler; şonda olar Meniň Rebdigimi bilerler. Çünki Hökmürowan Reb şeýle diýýär: Ine, Men demirgazykdan, atlar, arabaçylar, atlylar, goşunlar we köp halk bilen, patyşalaryň patyşasy bolan Wawilon patyşasy Nebukadnetsary Tiriň üstüne getirerin.»
Ol seniň meýdandaky gyzlaryňy gylyç bilen öldürer; saňa garşy gala gurar, saňa garşy toprak üýşmegi salar, saňa garşy galkany galdyrar. Ol söweş gurallaryny diwarlaryňa garşy diker, palta bilen minaralaryňy ýykar. Atlarynyň köplüginden galan tozan seni örter; atlylaryň, tigirleriň we söweş arabalarynyň sesinden, ol derwezeleriňden, ýarylma edilen bir şähere girilişi ýaly girende, diwarlaryň sarsar. Atlarynyň toýnaklary bilen seniň ähli köçeleriňi depelär; halkyňy gylyç bilen öldürer, güýçli galalaryň ýere ýykylýar. Olar seniň baýlyklaryňy talarlar, söwdanyňy olja edinerler; diwarlaryňy ýykarlar, gözel öýleriňi weýran ederler; daşlaryňy, agaçlaryňy we tozanyňy suwuň ortasyna taşlarlar. Men aýdymlaryňyň sesini bes etdirerin; seniň arfalaryňyň owazy indi eşidilmez. Men seni gaýanyň çüýş depesi kimin ederin; sen tor ýazylýan bir ýer bolarsyň; indi gaýtadan gurulmarsyň; çünki muny Men, Reb, sözledim, diýip Hökmürowan Reb aýdýar.
Reb Tyre şeýle diýýär: seniň ýykylşyňyň sesi eşidilende, ýaralylaryň perýat eden wagtynda, seniň ortaňda gyrgyn edilende, adalar sarsmazmy? Şonda deňziň ähli begleri tagtlaryndan inerler, donlaryny çykaryp taşlarlar, keşdeli egin-eşiklerini çykararlar; gorky-titreme geýnerler; ýerde oturyp, her pursat titrärler we saňa haýran galarlar. Olar seniň üçin ýas aýdyp, saňa şeýle diýerler: eý, deňizde ýüzýänleriň ýaşaýan, şöhratly şäher, deňizde güýçli bolan, özi-de, içinde ýaşaýanlary-da, onda ýaşaýanlaryň hemmesine özleriniň gorkusyny salan şäher, sen nähili weýran edildiň! Indi seniň ýykylan günüňde adalar titrär; hawa, deňizdäki adalar seniň ýok bolup gitmegiň sebäpli howsala düşer. Çünki Reb Tyre şeýle diýýär: Men seni ýaşaýjysyz şäher edemde, ilatsyz şäherler ýaly edemde; üstüňe ummany çykaryp getiremde we beýik suwlar seni büräp alanda; seni çukura inenler bilen birlikde, gadymy zamanalaryň halky bilen aşak düşüremde we seni ýeriň çuň ýerlerinde, öňden bäri haraba bolan ýerlerde, çukura inenler bilen bile ýerleşdiremde, şonuň üçin sen indi ýaşalýan ýer bolmaz ýaly; emma Men dirileriň ýurduna şöhrat bererin; Men seni gorkunçlyk ederin, sen indi bolmazsyň; seni gözleseler-de, indi hiç wagt tapylmazsyň diýip, Reb Tyre diýýär. Ezikiel 26:1–21.
Sur barada habary Iýerusalim ýok edilen ýylda yglan edildi, we ol tizden geljek Ýekşenbe kanunynda Mukaddes Kitabyň pygamberligindäki altynjy patyşalygyň agdarylyşyny aňladýar. Ýekşenbe kanunynda Amerikanyň Birleşen Ştatlary (Sur) pygamberlik taýdan şatlanýar, çünki ol Iýerusalimi agdardy; Sister White bolsa ony Laodikiýadaky Ýedinji Gün Adventist ybadathanasy diýip tanadýar, Hezekiel bolsa oňa “halkyň derwezeleri” diýýär. Sur Iýerusalimiň geçmiş zamanda halkyň derwezeleri “bolandygyny” görkezýär. “Derweze” pygamberlik taýdan bir ybadathanadyr.
Ol gorkup şeýle diýdi: «Bu ýer nähili elhenç! Bu ýer diňe Hudaýyň öýüdir, bu bolsa asmanyň gapysydyr». Ýakup ir bilen daňdan turup, başynyň aşagyna goýan daşyny alyp, ony sütün edip dikdi-de, onuň depesine ýag guýdy. Ol şol ýeriň adyny Beýtel diýip atlandyrdy; emma şol şäheriň öňki ady Luzdy. Gelip çykyş 28:17–19.
“Beýtel” sözi Hudaýyň öýi diýmegi aňladýar we Sur Laodikiýaly Ýedinji gün adwentistleriniň ýygnagyny güne ybadat etmegiň hökmany edilmegini kabul etmäge mejbur edendigine begenýär. Emma güne ybadat etmegi mejbury edýänleriň ýalňyş düşünje bilen şatlanýandyklaryna garamazdan, Hudaý Hyzkyl arkaly şeýle diýýär: “Eý, Sur, Men saňa garşydyryn we deňziň öz tolkunlaryny galdyryşy ýaly, köp halky saňa garşy galdyraryn. Olar Suruň diwarlaryny weýran ederler we onuň diňlerini ýykarlar.”
“Sur şäheriniň diwarlary” Suruň goragyny aňladýar. “Diwar” On tabşyrygyň nyşanydyr.
“Bu ýerde pygamber umumy hakykatdan we dogrulykdan ýüz öwrülýän bir döwürde, Hudaýyň Patyşalygynyň binýady bolan ýörelgeleri dikeltmäge ymtylýan bir halky beýan edýär. Olar Hudaýyň kanunynda emele gelen ýarygy bejerijilerdir — Onuň Öz saýlanlary goragda saklamak üçin olaryň daşyna goýlan diwaryny; adalat, hakykat we päklik baradaky buýruklaryna boýun bolmak bolsa olar üçin hemişelik gorag bolmalydyr.” Prophets and Kings, 677.
Hudaýyň kanuny gorag diwarydyr, emma köplük sandaky diwarlar Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň respublikan şahynyň nyşany bolan Tirusy ‘goran’ hem-de onuň gülläp ösmegini we üstünlik gazanmagyny üpjün eden iki ýörelgäni aňladýar.
“‘Onuň guzynyňky ýaly iki şahasy bardy.’ Guzynyňky ýaly şahalar ýaşlygy, päkligi we ýumşaklygy aňladýar; bular 1798-nji ýylda pygambere ‘ýokary galýan’ hökmünde görkezilen Birleşen Ştatlaryň häsiýetini örän laýyk beýan edýär. Ilkinji gezek Amerika gaçyp baran we patyşalyk zulumyndan hem-de ruhanylaryň çydamsyzlygyndan gaçybatalga gözlän mesihi sürgünleriň arasynda raýat we dini azatlygyň giň binýady üstünde hökümet gurmagy ýüregine düwenleriň köpüsi bardy. Olaryň garaýyşlary Garaşsyzlyk Jarnamasynda öz ornuny tapdy; ol ýerde ‘ähli adamlaryň deň ýaradylýandygy’ hem-de olaryň ‘ýaşaýyş, azatlyk we bagta ymtylmak’ babatda elden alynmaz hukuga eýedigi baradaky beýik hakykat beýan edilýär. Konstitusiýa hem halkyň öz-özüni dolandyrmak hukugyny kepillendirýär, şonuň üçin halkyň ses bermegi bilen saýlanan wekiller kanunlary çykarmaly we olary ýerine ýetirmeli edilýär. Şeýle hem dini ynanç azatlygy berildi; her bir adama öz wyždanynyň görkezmesine görä Hudaýa ybadat etmäge rugsat edildi. Respublikançylyk we Protestantlyk bu milletiň düýpli ýörelgelerine öwrüldi. Şu ýörelgeler onuň güýjüniň we rowaçlygynyň syrydyr. Ähli hristian dünýäsinde ezilenler we depelenenler bu ýurda gyzyklanma we umyt bilen ýüz tutdular. Millionlarça adam onuň kenarlaryna geldiler, we Birleşen Ştatlar ýer ýüzüniň iň güýçli milletleriniň arasynda orun aldy. …
Nyşanyň guzy ýaly şahalary we aždaha sesi şeýle görkezilen milletiň ykrar edýän zatlary bilen amalyýetiniň arasynda göze ilýän çuňňur gapma-garşylygy görkezýär. Milletiň “gepirmek” diýilýäni onuň kanun çykaryjy we kazyýet häkimiýetleriniň hereketidir. Şeýle hereket arkaly ol öz syýasatynyň binýady hökmünde öňe süren şol azatlykçy we parahatçylykly ýörelgeleri ýalana çykarar. Onuň “aždaha ýaly” geplejekdigi we “birinji haýwanyň ähli güýjüni” ulanjakdygy baradaky pygamberlik, aždaha we gaplaňa meňzeş haýwan bilen görkezilen milletlerde ýüze çykan çydamsyzlyk we yzarlama ruhunyň ösüşini aç-açan öňünden aýdýar. Iki şahaly haýwan “ýeri we onda ýaşaýanlary birinji haýwana sežde etmäge mejbur edýär” diýen beýannama bolsa, bu milletiň häkimiýetiniň papalyga hormat görkezmek hereketi boljak belli bir dessury berjaý etdirmegi güýç bilen üpjün etmekde ulanyljakdygyny görkezýär.
“Şeýle hereket bu hökümetiň ýörelgelerine, onuň erkin edaralarynyň ruhuna, Garaşsyzlyk Jarnamasynyň açyk hem dabaraly beýannamalaryna we Konstitusiýa gönüden-göni garşy bolardy. Milletiň esaslandyryjylary, onuň gutulgysyz netijesi bolan—çydamsyzlyk we yzarlama bilen—dünýewi häkimiýetiň ybadathananyň tarapyndan ulanylmagyndan goragly bolmagy paýhaslylykda maksat edinipdiler. Konstitusiýa: ‘Kongres dini guramany döwlet tarapyndan döretmek hakynda hiç hili kanun çykarmaly däldir, ýa-da onuň erkin berjaý edilmegini gadagan etmeli däldir,’ diýip, hem-de ‘Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň astynda islendik wezipä ýa-da jemgyýetçilik ynamyna laýyklyk şerti hökmünde hiç haçan hiç hili dini synag talap edilmez,’ diýip göz öňünde tutýar. Diňe milletiň azatlygyny goraýan şu kepillendirmeleriň gödek bozulmagy arkaly islendik dini dessur raýat häkimiýeti tarapyndan mejbury edilip bilner. Emma şeýle hereketiň içki gapma-garşylygy nyşanda görkezilişinden artyk däldir. Guza meňzeş şahly—daşyndan tämiz, mylaýym we zyýansyz görünýän—ýöne aždaha ýaly gepleýän şol haýwandyr.” Beýik Göreş, 441, 442.
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň binýady, degişlilikde Protestantizmi we Respublikany aňladýan Garaşsyzlyk Jarnamasy hem-de Konstitusiýa arkaly görkezilýär. Goragyň we abadançylygyň “diwarlary” Respublikalyçylyk we Protestantizmdir; ýekşenbe kanuny wagtynda bolsa Garaşsyzlyk Jarnamasynyň hem-de Konstitusiýanyň iki esasly ýörelgesi hem agdarylýar, çünki Nebukadnesar “seniň diwarlaryňa garşy uruş enjamlaryny gurlar, we öz paltalary bilen seniň minaralaryňy ýykar.”
Ýekşenbe kanuny girizilende ähli “diňler” ýykylyp taşlanýar; diň bolsa binýatlaýyn pelsepesi adamyň öz-özüni halas etmek üçin edýän tagallasynda öz beýanyny tapýan ýygnagyň nyşanydyr. Uly pitneçi Nimrot we onuň diňi barada Pygamberler we patyşalar kitabynda bize şeýle habar berilýär: “Diňiň gurluşygy bölekleýin tamamlananda, onuň bir bölegi gurluşykçylaryň ýaşaýyş ýeri hökmünde ulanylýardy; kaşaň abzallaşdyrylan we bezelen beýleki otaglar bolsa olaryň butlaryna bagyşlanypdy. Halk gazanan üstünligine şatlanýardy, kümüşden we altyndan ýasalan taňrylaryny öwýärdi hem-de asmanyň we ýeriň Hökümdaryna garşy çykýardy.” Ýekşenbe kanuny girizilende Tir Iýerusalimiň ýykylandygyna begenýär, emma milletiň dinden dänmeginiň yzyndan onuň heläk bolmagy gelýär we şonda demirgazyk patyşasy Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň diwarlaryny we diňlerini ýykar.
Biz indiki makalada Hezekiýeldäki Iýerusalimiň alty senesini ele alyp başlarys.