Kyrkynjy aýadyň gizlin taryhy - Otuz üçünji san

Gelip çykyş kitabynyň dördünji we bäşinji baplarynda Kabylyň şejeresi Şetiň şejeresi bilen gapma-garşy goýulýar.

Iki nesil şahasy heläkçilige barýanlar bilen halas bolýanlaryň arasyndaky gapma-garşylygy görkezýär, bu iki şahanyň käbir nesil wekilleri bolsa biri-birine garşy goýulýan şol şahalaryň ugurdaş ‘nesil nyşanlaryny’ aňladýar. Kabyl günäsi üçin asla toba etmeýän we diňe öz ýagdaýyna gynanýan adamlaryň bir toparyny alamatlandyrýar.

Kabyl toba etmeýän, ýagşylyk etmäge çalyşmakdan ýüz öwrendikleri sebäpli öz başlaryna getiren gam-gussaly ýagdaýlaryndan başga zada üns bermeýän adamlaryň bir toparyny aňladýar.

Soňky makalalarda biz Hanogy birinji perişdäniň nyşany hökmünde, Lemegi ikinji perişdäniň nyşany hökmünde, Metuşelahy ýarygije çagyryşy hökmünde, Nuhy bolsa üçünji perişde hökmünde kesgitledik. Şetiň neslinden bolan Lemek ýedi ýüz ýetmiş ýedi ýaşynda, Metuşelahyň aradan çykan ýylynda bolan tupandan bäş ýyl öň aradan çykdy. Lemegiň aradan çykmagyndan bäş ýyl soň Metuşelah hem aradan çykdy we şonuň üçin olaryň ölümleri Ezekiýeliň aýalynyň ölüminiň tymsalydyr; onuň ölüminden bir ýarym ýyl geçensoň (1.5), Guzynyň aýaly bolan Iýerusalim hem öldi.

Iýerusalimiň we Metuşelahyň omega ölümleri bilen baglanyşýan Ezekiýeliň aýalynyň we Lemegiň alfa ölümleri Ioann Paleologyň ölümini hem-de ondan bäş ýyl soň on birinji Konstantiniň Konstantinopolyň diwarlaryndaky ölümini öňünden nyşanlandyrýardy. Lemegiň wakalar hatary ahyrynda haýwanlaryň ýedi günlük göçüş döwri bolan bäş ýyly görkezýär. Gündogar Rimiň wakalar hatary bäş ýyly, şeýle hem şol jemi bäş ýylyň içindäki dört ýyllyk döwri aňladýar. Ezekiýeliň wakalar hatary hem iki ýyly, hem-de bir bitin ondan bäş ýyly (1.5) aňladýar. Wawilonyň Iýerusalimi weýran etmegine degişli Ezekiýeliň wakalar hatary Rimiň Iýerusalimi 66-njy ýyldan 70-nji ýyla çenli ikinji gezek weýran etmegi bilen gabat gelýär. Iýerusalimiň weýran edilmegine degişli Rim wakalar hatary hem dört ýyllyk döwri, hem-de üç ýarym ýyllyk döwri emele getirýär. Şol dört nyşanlaýyn wakalar hatarynyň her biri öz pygamberlik şaýatlygynyň çäginde bir däl-de, iki nyşanlaýyn döwri emele getirdi.

Lemek, Ioann Paleolog we Hezekiýeliň aýaly omega ölümi bilen tamamlanýan bir döwrüň alfa ýol belgisini aňladýarlar. Üç çyzygyň ikisi özlerine degişli deňdeşleriniň ölümi bilen tamamlanýan gabawy aňladýar. Beýlekisi bolsa haýwanlaryň gämä girmegi bilen tamamlanýar. Omega deňdeşi Nuhuň döwründäki tupany Iýerusalimiň weýran edilmegi we Konstantinopolyň diwarlarynyň ýykylmagy bilen gabatlaşdyrýar. Omega nyşanlarynyň üçüsi-de ýakyn wagtda giriziljek ýekşenbe kanuny bilen bir wagtda synag möhletiniň tamamlanmagyny aňladýar.

Elbetde, Nuhuň gämisiniň şaýatlygynda gabaw ýokdy, ýöne gämä girip bolar ýaly, ýapgyt geçelge bolan bolmalydy. Eger ýük ýüklemek üçin ulanylýan ýapgyt geçelge gabaw üçin gurlan ýapgyt geçelgäniň nyşany hökmünde görülse, onda ölümiň üç şaýadynyň hemmesi gabawy görkezýär. Iýerusalimiň 66-njy ýyldan 70-nji ýyla çenli Rim tarapyndan weýran edilmegini görkezýän taryhy çyzykda 66-njy ýylda Sestiý tarapyndan gabaw, 70-nji ýylda bolsa Tit tarapyndan ikinji gabaw amala aşyryldy.

1453-nji ýylda Konstantinopolyň gabawy bilen tamamlanýan dört ýyl Ylham kitabynyň dokuzynjy babyndaky «bäş aý» baradaky yslam pygamberligindäki ikinji dört ýyllyk döwri aňladýar. «Bäş aý» baradaky pygamberlikdäki ilkinji dört ýyllyk döwür Nikomediýanyň gabawynda 1333-nji ýyldan 1337-nji ýyla çenli dowam edipdi. Şol gabaw 1299-njy ýylyň 27-nji iýulyndan başlap geçen otuz sekiz ýylyň tamamlanmagyny hem aňladýardy. Iýerusalimiň iki gezek weýran edilmegi, Konstantinopolyň bir gezek weýran edilmegi, suw joşguny we Nikomediýanyň gabawy biziň eýýamymyzdan öňki 200-nji ýyldan biziň eýýamymyzdan öňki 198-nji ýyla çenli dowam eden Panium ýörişiniň bäş şaýadydyr, ýörişiň özi bolsa altynjy şaýat bolardy we başga-da birnäçe şaýat bar.

Iýerusalimiň iki weýran edilişini-de “çyzyk üstüne çyzyk” goýup, aňsatlyk bilen biri-birine gabat getirmek bolýar. Suw joşguny bilen Gündogar Rimiň çyzygy ikisine-de umumy bolan alfa we omega ölümleri arkaly biri-birine gabat getirilýär. Panium harby ýörişi hut Ezekiýeliň biziň eýýamymyzdan öňki 587-nji ýyla degişli çyzygy bilen gabat getirilýär, sebäbi gabaw döwürleriniň ikisi-de iki ýyly aňladýar. Panium Danyýel kitabynyň on birinji babynyň on bäşinji aýadynda görkezilýär; bu aýat bolsa ýakynlaşyp gelýän ýekşenbe kanunyny aňladýan on altynjy aýatdan öň gelýär, edil Iýerusalimiň biziň eýýamymyzdan öňki 586-njy ýylda we biziň eýýamymyzyň 70-nji ýylynda weýran edilişleriniň bolşy ýaly. Panium söweşiniň we Sidon gabawynyň iki ýyllyk döwri bu çyzyklaryň hersini Danyýel kitabynyň on birinji babynyň kyrkynjy aýadynyň gizlin taryhyna girizýär.

Iýerusalimiň iki gezek weýran edilmegi bilen bagly gabawlaryň hersinde ilkinji pygamberlik ýol belgisi bir alamaty aňladýar; 66-njy ýyldaky Sestiý hem, Ezekiýeliň aýalynyň ölümi hem alfa alamatlarydy. Lemek hem ilkinji ýol belgisidir, şonuň üçin iki şaýadyň güwäligine esaslanyp, Lemek hem bir alamatdyr. Onuň 777 ýaşynda bolmagy ýeňiş gazanan ýygnagyň alamatyny aňladýar; bu ýygnak üç düzüm böleginden ybaratdyr: pygamberden, ruhanydan we patyşadan.

Şetiň nesil daragtynda Adamdan başlap sanalanda ýedinji bolan Hanok 300 ýyllap Hudaý bilen bile ýöredi we göge alyndy. ‘300’ sany pionerleriň 1843-nji ýyldaky üç ýüz çyzgysynyň, şolara laýyk gelýän üç ýüz millerçi wagyzçynyň, şeýle hem Gideonyň üç ýüz adamlyk goşunynyň nyşanydyr. Hanok, millerçi wagyzçylar we Gideonyň üç ýüz esgeri ýüz kyrk dört müňi aňladýarlar. Şimşon 300 tilki alyp, olary jübüt-jübütden biri-birine daňdy, şeýlelikde, 150 diýen sany hem-de biri-birine daňlanan, jemi üç ýüzden ybarat bir nyşany görkezdi.

Ylham kitabynyň dokuzynjy babyndaky yslam baradaky bäş aýlyk iki pygamberlikde “ot” we “guýruklar” yslamyň häsiýetli alamatlary hökmünde görkezilýär.

Yslamyň güýji olaryň hem agyzlarynda, hem-de guýruklaryndadyr.

Yslamyň azap bermek we öldürmek güýji olaryň hem agyzlarynda, hem-de guýruklarynda bolup, bular olaryň agyzlaryndan we guýruklaryndan çykýar.

Yslam bilen Ysraýyl pygamberlik taýdan biri-biri bilen baglanyşyklydyr, çünki olaryň ikisi-de Ybraýymyň perzentleridir we her bir ugurda “baş” “ýaşuly we hormatly”, “guýruk” bolsa “ýalan öwredýän pygamber” bolup durýar. Yslam üçin ýalan öwreden gadymy pygamber Muhammetdir. Gurhan Yslamyň çekirtgelerini herekete getirýän ýalanlary aňladýar, ýaşuly we hormatly diýilýän bolsa olaryň syýasy ýolbaşçylygydyr. Yslam döwlet dolandyryşy (agyz) tarapyndan ugrukdyrylýar; ony dolandyrýanlary bolsa Gurhanyň ýalanlary (guýruk) herekete getirýär. Şimşonyň üç ýüz tilkisi ot, tüsse we kükürt arkaly azap bermeli we öldürmeli bolan bäş aýlyk iki topara bölündi.

Ot, tüsse we kükürt üç perişdäniň pygamberlik häsiýetlerini özünde jemleýär. Birinjisi we soňkusy oduň görnüşleridir. “Kükürt” sözüniň köki ylahy ýalpyldyny aňladýar. Ot habaryň nyşanydyr; tüsse habaryň täsiridir, kükürt bolsa habaryň dini häsiýetlidigini görkezýär. Bularyň üçüsi-de Ylham kitabynyň on dördünji babyndaky üç perişdäniň hakyky habarynyň galp nusgalarydyr. Demir döşlük ot, giasint we kükürt görnüşinde şekillendirilýär. Ol baş ruhanynyň döşlüginiň galp nusgasydyr. Baş ruhanynyň döşlügi ýüz kyrk dört müň adamy Urim we Tummim arkaly aňladylýan Ylahylyk bilen birleşdirilen on iki sany ynsan-jöwher hökmünde görkezýär. Gadymy döwürlerdäki giasint goýy gök-gara ýa-da garamtyl melewşe reňkde bolupdyr. Yslamyň döşlügindäki giasint yslamyň agyzlaryndan (döwlet) we guýruklaryndan (ýygnak) çykýan tüssä laýyk gelýär.

Hanogyň Hudaý bilen 300 ýyl bile ýöränden soň göge alynmagy 300 sanyny 1798-nji ýylda gelen birinji perişdäniň habary bilen baglanyşdyrýar. Birinji perişdäniň şol habary 1840-njy ýylyň 11-nji awgustynda Ylham kitabynyň dokuzynjy babyndaky bäş aý baradaky pygamberligiň berjaý bolmagy bilen güýçlendirildi. Şol bapdaky bäş aýlyk iki döwür setir üstüne setir goýmak arkaly biri-birine baglanyşdyrylýar. Bäşinji we onunjy aýatlardaky bäş aýyň her biri ýüz elli ýyl dowam edýän iki aýry döwürdigine diňe ýaňy-ýakynda düşünildi. Şol hakykata düşünilende, Şimşon tilkileri ýüz elli jübüt edip biri-birine daňdy.

Şimşonyň (bu at “Gün” diýmegi aňladýar) pygamberlik taryhynda Ninewe söweşi bilen aňladylan açar ulanylanda çukurdan çykan “tüsse” Güni garaňkylyk bilen örtdi. Millerçiler yslam çukuryndan çykan tüssäniň Güni örtmegini Gün (Şimşon) bilen aňladylýan Mesihiň Hoş Habarynyň üstüniň örtülmegi hökmünde dogry kesgitlediler. Şimşonyň şaýatlygy bilen Ylham kitabynyň dokuzynjy–on birinji baplaryndaky yslamyň arasynda başga-da birnäçe baglanyşyk bar.

Üç diýen san Şimşonyň taryhynda toý myhmanlaryna tapmaçany çözmek üçin berlen üç günlük möhletde öz beýanyny tapýar. Şimşon üç aýal bilen gatnaşykda bolýar: Timnadan bolan aýaly, jelep we Delila bilen. Rebbiň Ruhy Şimşonyň üstüne üç gezek inýär: ýolbars bilen ýüzbe-ýüz bolanda, Aşkelonda we Lehide. Şimşon hakykaty aýtmazdan öň, Delila üç gezek ýalan jogap berýär. Üç diýen san Hudaýlygy, şeýle hem aždarhadan, wagşy haýwandan we ýalan pygamberden ybarat ýasama hudaýlygy hem-de ýeňiş gazanan ýygnagyň üç bölekden ybarat düzümini aňladýar.

Otuz — ruhanynyň sanydyr we Şimşonyň toý meýlisine otuz ýoldaş getirilipdi. Soňra Şimşon myhmanlar tapmaçany çözüp bilseler, otuz çarşaw we otuz lybas bermek şerti bilen jedelleşdi. Tapmaçasynyň syry dönüklik bilen paş edilende, Şimşon jedelde goýan zadyny bermek üçin Aşkelondan bolan otuz adamy öldürdi. Otuz sany 300-üň pygamberlikdäki ondan bir bölegidir we Hanogyň üç ýüz ýyllap Hudaý bilen ýöremegi bilen sazlaşyklylykda, Şimşonyň tutup, ýüz elli jübüt edip biri-birine daňan üç ýüz tilkisi Ylham kitabynyň dokuzynjy babyndaky, setir üstüne setir usulyýeti arkaly biri-birine baglanyşdyrylýan bäş aý baradaky iki pygamberlik bilen baglanyşyklydyr. Üç ýüz — üç müňüň pygamberlikdäki ondan bir bölegidir, üç müň bolsa, Pentikost baýramynda imana gelenleriň mysalynda görkezilen dogruçyl galyndy bolsun ýa-da altyn göle bilen baglanyşykly gozgalaň wagtynda lewiler tarapyndan öldürilenleriň mysalynda görkezilen dogruçyl bolmadyk galyndy bolsun, galyndyny aňladýar.

Altyn göle bilen baglanyşykly pitne hem, Pentikost baýramynda imana gelenler hem pygamberlik taýdan ýakyn wagtda ýekşenbe kanunynyň kabul ediljek pursadyna gabat gelýär. Bir galyndy topar Hudaýyň äht baglaşan halkyndan bolan galyndy topary hem-de Hudaýyň äht baglaşan halkynyň sürüsiniň daşyndakylardan bolan galyndy topary aňladýar. Şimşonyň şaýatlygynda ilkinji gezek agzalýan üç müň adam piliştlileri köşeşdirmek üçin Şimşony ýesir alan ýahudylardyr, ikinji gezek agzalýan üç müň adam bolsa piliştlilerdir. Höküm işi Hudaýyň öýünden başlanýar, soňra bolsa heniz Wawilonda bolan on birinji sagadyň işçilerine geçýär. Şimşonyň şaýatlygy üç müňüň galyndy toparyň nyşanydygyny hem, höküm işiniň yzygiderliligini hem tassyklaýar. Hanok üç ýüz ýyllap Hudaý bilen bile gezdi, şeýlelikde, Hudaýyň äht baglaşan halkyndan bolan, ölümi datmaýan galyndy topary aňlatdy. Şol galyndy topar Ylham kitabynyň ýedinji babynda uly märekeden tapawutlandyrylyp görkezilýän ýüz kyrk dört müňdür.

300-iň ondan bir bölegi 30-dyr, bu bolsa ruhanynyň nyşanydyr; mundan başga-da, otuzyň ondan bir bölegi bolan üç diýen san Hudaýlygy, şeýle hem aždarhanyň, wagşy haýwanyň we ýalançy pygamberiň galp hudaýlygyny aňladýar. Üç diýen san, şeýle hem, otuz ýaşynda patyşalyk edip başlan Dawut patyşanyň, otuz ýaşynda gulluk edip başlan Ýusup ruhanynyň we on ýedinji ýubileý aýlawynyň otuzynjy ýylynda özüniň ýigrimi iki ýyllyk gullugyna başlan pygamber we ruhany Ezekiýeliň üsti bilen aňladylýan ýeňiş gazanan ýygnagyň üç bölege bölünişini aňladýar. Ruhany hökmünde ol otuz ýaşynda bolmalydy.

Pygamber, ruhany we patyşa hökmünde şekillendirilýän üç simwoliki barlygyň her biri gabawyň başlangyjyny görkezýän sepgitde Hudaýyň ýedinji günki Sabat möhürini alýar. Ölüm baradaky iki şaýatlyk, Iýerusalimiň 66-njy ýylda weýran edilmegi baradaky ikinji derejeli şaýatlyk bilen bilelikde, gabaw sepgidiniň «alamat» bolup durýandygyny tassyklaýan üç şaýatlygy emele getirýär.

Gabaw başlananda, Lemek arkaly aňladylyşy ýaly, Hudaýyň üç bölekden ybarat ýeňiş gazanan ýygnagy möhürlenýär. Ezekiýeliň aýalynyň ölümi hut şol sepgitde öňki äht halkynyň bütinleý çetde galdyrylýandygyny görkezýär. Bu sepgit Laodikiýadan Filadelfiýa geçişi görkezýär; bu geçiş göreş alyp barýan ýygnagyň ýeňiş gazanan ýygnaga, şeýlelikde-de, şol ýediden bolan sekizinji ýygnaga öwrülmegi hökmünde hem suratlandyrylýar. Millerçileriň üçünji perişde bilen baglanyşykly, 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabryndan 1863-nji ýyldaky gozgalaňa çenli dowam eden taryhyndaky şol sepgit Jeýms Waýtyň-da, Ellen Waýtyň-da hereketi laodikiýaly diýip häsiýetlendirip başlan 1856-njy ýyldaky döwri aňladýardy. 1856-njy ýylda filadelfiýaly millerçiler hereketi laodikiýaly millerçiler hereketine öwrüldi. Ýedi ýyldan soň hereketiň laodikiýaly Ýedinji gün adwentistleriniň ýygnagyna öwrülmegi bilen laodikiýaly millerçiler hereketi tamamlandy.

Şol ýol belligi Smirna ýygnagynyň döwri tamamlanyp, Pergam ýygnagynyň döwri başlanan 313-nji ýyl arkaly hem nyşanlaýyn görkezilýär. Bilelikde garalanda, 1856-njy ýylda dogruçyl Filadelfiýadan dogruçyl bolmadyk Laodikiýa geçilmegi 313-nji ýylda dogruçyl Smirnadan dogruçyl bolmadyk Pergama geçilmegi bilen gabat gelýär we geçiş nokady hem şol ýol belliginiň bir alamatdygyny görkezýär. Birnäçe şaýadyň güwäligine görä, gabaw bir alamat bilen başlanýar. Ýüz kyrk dört müňden ybarat bolan üçünji perişdäniň hereketi Lemegiň aradan çykan wagtynda möhürlenende, olar baýdak hökmünde ýokary galdyrylýarka möhürlenýärler we kämil agzybirlige eýe bolýarlar, çünki gabawyň pygamberlik gurluşynyň ilkinji ýol belligi bir alamatdyr.

Ioann Paleologyň ölümi yslamyň ýol belgisini görkezýär; şol wagt Gündogar Rim yslama tabyn bolmaga mejbur edilýär. Iýerusalimiň gabawa alynmagy we weýran edilmegi Wawilon bilen Rimiň iki şaýady bolup hyzmat edýär. Ezekiýeliň bir ýarym ýyllyk döwri demirgazyk patyşasynyň ýesirligine äkidiljekdikleri baradaky duýduryş habaryny görmegi we eşitmegi ret eden laodikiýalylary aňladýar. Sestiýiň alamaty demirgazyk patyşasyndan gaçyp gutulýan filadelfiýalylary aňladýar. Lemegiň 777-si ýaly, şol iki alamat hem içerki pygamberlik habaryna degişlidir. Setir üstüne setir ýörelgesine görä, bir topar gabaw wagtynda ýesirlige äkidilýär, beýleki topar bolsa demirgazyk patyşasynyň elinden gaçyp gutulýar.

Ioann Paleologyň ölümi Lamek arkaly aňladylýanlaryň möhürlenýän ýol belgisinde yslamyň ornuny kesgitlemek arkaly daşarky pygamberlik habaryny aňladýar. Iýerusalimiň gabawa alynmagy we weýran edilmegi wagtynda gaçyp gutulýanlar hem-de ýesir düşýänler häsiýetiň gabawyň pygamberlik döwrüniň hut alfa ýol belgisinde ýüze çykýandygyny nygtaýarlar. Şol iki topar iki Lamek arkaly aňladylýar. Bir topar Neşwille duýduryş berýär, beýleki topar bolsa mundan ýüz öwürýär.

Kabyl öz pitneçiliginiň nyşanyny aldy. Onuň pitneçiliginiň nyşanyna adamzada berlen şeýle duýduryş hökmünde düşünilýärdi: eger Kabyly öldürseler, Hudaýyň ýedi esse jeza hökümine sezewar boljakdylar. Bir manyda bu nyşana Hudaýyň Kabyla gorag bermegi hökmünde düşünmek bolar, emma pygamberlik taýdan ol Mukaddes Kitabyň soňky kitabyndaky pitneçiligiň duýduryş nyşany bilen gabat gelýär. Omega kitaby bolan Ylhamdaky wagşy haýwanyň nyşany alfa kitaby bolan Gelip çykyşdaky Kabylyň pitneçilik nyşany arkaly öňünden şekillendirilipdi. Kabylyň nyşanynyň özünde jemlenen duýduryş şundan ybaratdyr: Kabylyňky ýaly häsiýet görkezýänleriň ählisi hem Hudaý tarapyndan ret ediler we olaryň üstünden höküm çykarylar. Kabyla goýlan nyşan wagşy haýwanyň nyşany bilen gabat gelýär we bu duýduryş Kabylyň öz doganyny öldürmek bilen eden pitneçiligini gaýtalamazlyk baradaky buýrugy nygtaýar; Ylhamda bu pitneçilik wagşy haýwanyň şekili hökmünde görkezilýär. Kabylyň eden hereketini gaýtalamak Kabylyň şekilini emele getirmekdir. Kabyla ýedi esse jeza beriji höküm çykaryldy, Kabyldan altynjy nesilde bolan Lemek bolsa öz atasynyň günäsini gaýtalandygyny, emma özüne beriljek jeza höküminiň ýetmişiň ýedi essesine barabar boljakdygyny ykrar etdi.

Öňki aýat Hudaýyň Sözünde sanlaryň köpeltmek amaly arkaly aňladylýan bary-ýogy üç ýagdaýynyň ilkinjisidir. Soňkusy hem ilkinjisi ýalydyr.

Ýetmiş gezek ýedi dört ýüz togsana deňdir we mukaddes taryhda dört ýüz togsan ýyllyk üç döwür bolup, olaryň her biri synag möhletini aňladýar. Mukaddes mekan üçin hem, patyşalar üçin hem, goşun üçin hem dört ýüz togsan ýyllyk döwür görkezilýär. Patyşalara degişli döwür biziň eýýamymyzdan öňki 1097-nji ýylda Şawulyň başyna ýag çalynmagy bilen başlandy we biziň eýýamymyzdan öňki 607-nji ýylda, Danyýel ýesir alnanda, Nebukadnesaryň eden ilkinji gabawyna çenli dowam etdi.

Mukaddeshana üçin bellenen dört ýüz togsan ýyllyk synag möhleti Süleýmanyň ybadathanasynyň biziň eýýamymyzdan öňki 1006-njy ýylda bagyş edilmegi bilen başlanyp, sürgünden soňky ybadathananyň biziň eýýamymyzdan öňki 516-njy ýylda bagyş edilmegine çenli dowam etdi. Goşun üçin bolsa dört ýüz togsan ýyllyk döwür biziň eýýamymyzdan öňki 457-nji ýyldan biziň eýýamymyzyň 34-nji ýylyna çenli dowam etdi.

Kabylyň ýedi esse jeza barada duýdurýan höküm habaryndan we nyşanyndan başlap, Lemegiň ýetmiş gezek ýedi essesine çenli bolan aralyk dört ýüz togsan ýyllyk simwoliki synag döwrüni aňladýar. Kabylyň nyşany bilen aňladylýan pitne, Hudaýyň suw joşgunyny ibermeginiň sebäbine laýyk gelýän görnüşde, barha güýçlenýän hökmünde suratlandyrylýar.

Kabylyň altynjy neslinden bolan Lemek, Şitiň neslinden bolan Lemekden tapawutlylykda, aýratyn alamaty bolan pitneçiler topary hökmünde görkezilýär. Lemekleriň ikisi-de öz şaýatlygy arkaly synag möhletiniň tamamlanmagyny görkezýär: biri 490 sanynyň aňladylyşy arkaly, beýlekisi bolsa öz ölümi arkaly. Olaryň ikisinde-de ýeňiş gazanan ýygnagyň üç bölekli gurluşy bilen gönüden-göni baglanyşykly san simwolikasy bar. Kabylyň neslinden bolan Lemek patyşalara, mukaddes mekana we goşuna degişli üç sany 490 ýyllyk döwre gabat gelýär, Şitiň neslinden bolan Lemek bolsa pygambere, ruhana we patyşa degişli ýedi sanynyň möhürini özünde jemleýär. Şitiň neslinden bolan Lemek Ylham kitabynyň on dördünji babyndaky üç perişdäniň ikinjisidir, Kabylyň neslinden bolan Lemek bolsa wagşy haýwan, onuň şekili, nyşan we onuň adynyň sany baradaky duýduryşy ýetirýän üçünji perişdedir. Ylham kitabynyň on dördünji babynyň 9/11-nji aýatlary Kabylyň näletine duçar bolýanlary görkezýär.

Ylham 15:2-de Şetiň neslinden bolan Lemegiň haýsy adamlary aňladýandygy görkezilýär:

Şetiň neslinden bolan Lemek öz ölümi bilen ýapyk gapyny alamatlandyrýar. Kabylyň neslinden bolan Lemek bolsa dört ýüz togsan ýyllyk synag möhleti bilen ýapyk gapyny alamatlandyrýar. Kabylyň nyşany üç sany esasy pygamberlik aýratynlygyny ýüze çykaran gylyk-häsiýetden ägä bolmak barada duýduryş hökmünde görülmelidi. Ol Hudaýyň görkezmesine laýyklykda Hudaýa ybadat etmäge girişmekden ýüz öwürdi; ol göriplikden dörän gazabyny ýüze çykardy we öz inisini öldürdi hem-de üçünjiden, toba etmekden ýüz öwürdi.

Kabyl adamzadyň Hudaý bilen gatnaşygyny kesgitleýän On tabşyrygyň birinji tagtasyndaky tabşyryklary bozupdy; ikinji tagta bolsa adamlaryň biri-biri bilen gatnaşygyny kesgitleýär. Onuň pitneçiliginiň nyşany onuň kanuna boýun egmeýändigini we toba etmändigini görkezýärdi. Kabyl bilen Lemek tizara kabul ediljek ýekşenbe kanuny döwründe üçünji perişdäniň ýapylan gapysyny görkezýärler. Hanok, Metuşelah, Lemek we Nuh Hanok arkaly aňladylýan birinji perişdäniň gelmegi bilen başlanýan taryhy şekillendirýärler: Lemek ikinji perişde hökmünde gelýär, Metuşelah Lemek arkaly berilýän ikinji perişdäniň habaryny güýçlendirýän ýarygije çagyryşy hökmünde gelýär, soňra bolsa Nuh üçünji perişde hökmünde suw joşgunyndaky ýapylan gapyny görkezýär.

Lemek sil bolmazyndan bäş ýyl öň aradan çykdy we bu, ýakyn wagtda giriziljek ýekşenbe kanuny bilen gapynyň ýapylmagyndan bäş simwoliki ýyl öňki wagty aňladýar. Hut Lemegiň 777 ýaşynda aradan çykan pursadynda ýeňiş gazanan ýygnagyň möhürlenmegi tamamlanýar. Soňra, gäminiň gapysy gudrat bilen ýapylmazyndan ýedi gün öň, haýwanlar gämä girip başladylar.

Metuşelahyň aradan çykan güni şol ýedi günüň birinjisidi. Gapy ýapylmazdan öňki soňky duýduryş, haýwanlaryň göz öňünde görkezilmegi hem-de şu wagta çenli aradan çykan adamlaryň iň uzak ýaşanynyň bütin ömrüniň dowamynda ýaňlanyp gelen pygamberligiň berjaý bolmagy arkaly berlen iki bölekden ybarat habardy. Şol pygamberlik Metuşelahyň ‘ol ölende, bu geler’ diýen manyny aňladýan adynda jemlenipdi.

Adamzat üçin soňky duýduryş habary, Hanogyň öz oglunyň ady arkaly yglan edilen pygamberliginiň berjaý bolmagy hökmünde Metuşelahyň ölümi bilen başlanan haýwanlaryň ýedi günlük göçüşinde şekillendirilişi ýaly, pygamberligiň talaby boýunça iki bölekden ybarat bolmalydyr. Haýwanlaryň göç eden ýedi güni Metuşelahyň ölümi we göç edýän haýwanlar arkaly berlen iki bölekden ybarat habaryň üçünji perişdäniň möhürleýji habarydygyny görkezýär. Isa ahyry hemişe başlangyç arkaly düşündirýär we Ylham kitabynda, edil ýarygijeki çagyryşyň ikinji perişdäniň habaryna goşulyşy ýaly, Ylham kitabynyň on sekizinji babyndaky üçünji perişdä dördünji aýatdaky ikinji ses goşulýar. Ylham kitabyndaky ýygnaklar bilen möhürleriň arasyndaky pygamberlik baglanyşygynda şekillendirilişi ýaly, soňky duýduryş habary hemişe içerki we daşarky habar hökmünde beýan edilýär. Danyýel kitabynyň on birinji babyndaky soňky duýduryş habary demirgazygyň we gündogaryň habarydyr. Metuşelah we göç edýän haýwanlar Nuhuň döwründe iki bölekden ybarat soňky duýduryş habarydy.

777 belgisi bilen baglanyşykly Lemegiň ölümi gabawyň başlanmagyna, ýagny Ezekiýeliň aýalynyň ölen wagtyna gabat gelýär. Hut şol pursatda Şetiň nesli arkaly aňladylýan wepalylar möhürlenýär, Kabylyň nesli arkaly aňladylýanlar hem hut şol pursatda belgini alýar. Hanok Adam atadan sanalanda ýedinjidi we ol soňky nesliň-de, ilkinji nesliň-de sekiz sany bilen aňladylmagy bilen tamamlanýan döwrüň alfa ýol belgisini aňladýar. Her iki Lemek hem synag möhletiniň tamamlanmagyny görkezýär, Lemegiň ölümi bolsa gabawyň başlanýan pursadynda synag möhletiniň gapysynyň ýapykdygyny aňladýar.

Hanok pygamberlik taryhynyň alfasydy we ol pygamberlik zerurlygynyň talabyna görä pygamberlik taryhynyň omegasyny kesgitlemelidir. Şol omega ölümi datman köne dünýäden täze dünýä geçen sekiz jan arkaly aňladylýar. Hanok we şol sekiz jan täze ýere baryp ýetmezlerinden öň ölümi görmändiler. Köne dünýä haýwanlaryň göç eden ýedi gününde tamamlandy, täze dünýä bolsa ýagyşsyz ýedi gün bilen başlandy. Soňra 17-nji günden başlap, Hudaý bäş aýyň ahyrynda, on ýedinji günde ýagyşy saklaýança, bäş aýlap diňe ýagyş ýagdy.

Ylham kitabynyň dokuzynjy babynda bäş aýa şaýatlyk edýän iki şaýat bar we bu bapda wagt baradaky üç aýratyn pygamberlik bar. Ilkinji bäş aý bäşinji aýatda beýan edilýär; ikinji bäş aý onunjy aýatda, üç ýüz togsan bir ýyl we on bäş gün bolsa on bäşinji aýatda görkezilýär. 5-nji, 10-njy we 15-nji aýatlar pygamberlik döwrüniň başynda bäş aýa şaýatlyk edýän iki şaýat arkaly yslam baradaky wagt pygamberligini kesgitleýär. 5-nji we 10-njy aýatlaryň ikisi-de bäş aýlyk döwri görkezýär, şonuň üçin setir üstüne setir goýlanda, bäşinji aýat bilen onunjy aýadyň jemi on bäş bolýar. Şeýlelikde, ilkinji bäş aý 15 bolýar, üç ýüz togsan bir ýyl we on bäş gün bolsa 15-nji aýatda beýan edilýär. 5-nji, 10-njy we 15-nji aýatlaryň yzygiderliligi we gurluşy iki sany on bäşligi görkezýär we jemi on bäş bolýan ilkinji iki aýatda ýüz elli ýyllyk iki wagt pygamberligi bar.

On bäşinji aýat üç ýüz togsan bir ýyl we on bäş günlük döwür baradaky pygamberligi beýan edýär. Mesih on bäş sanyny üç aýata siňdirdi we hut şol aýatlaryň özünde beýan edilen pygamberlik wagtyndan peýdalanyp, Ol bäşinji we onunjy aýatlary goşmak arkaly aňladylýan 15 sanyny, on bäşinji aýat bilen utgaşdyrylanda on bäşi iki esse etmek maksady bilen, tapawutlandyrdy. Soňra Mesih özara baglanyşykly üç pygamberligiň ählisini on bäş gün bilen tamamlady.

Bu babyň açary 627-nji ýylda bolan Ninewiýa söweşidir; ondan bäş ýyl soň, 632-nji ýylda Muhammediň aradan çykmagy bilen ilkinji bäş aýlyk pygamberlik döwri başlanýar. Muhammet aradan çykandan on ýyl soň, onuň Pars we Rim atly iki döwletiň hem ýeňiljekdigi barada öňünden aýdan sözüne laýyklykda Pars goşunlary derbi-dagyn edildi. Şonuň üçin Ylham kitabynyň dokuzynjy babyndaky taryhy wakalaryň yzygiderliligi Pars bilen Rimiň arasyndaky Ninewiýa söweşinden başlanýar. Soňra bäş ýyl geçenden soň Muhammet aradan çykýar, şeýlelikde, bäşinji aýatda agzalýan ýüz elli ýyllyk döwür başlanýar. On ýyl soň, 642-nji ýylda Pars döwleti Nahawand söweşinde ýeňilýär. Yslam Nahawand söweşini «ýeňişleriň ýeňşi» diýip atlandyrdy. Ylham kitabynyň dokuzynjy babyndaky ilkinji on bäş ýyl bäş ýyllyk döwri we onuň yzyndan gelýän on ýyllyk döwri aňladýar. Wagta degişli iň soňky pygamberlik 1840-njy ýylyň 11-nji awgustynda tamamlandy. Bu wakadan on gün öň Josaýa Liç Osmanlylaryň agalygynyň tamamlanjakdygy baradaky täzelenen çaklamasyny çap etdi. Ylham kitabynyň dokuzynjy babyndaky yslamyň soňky on bäş güni Josaýa Liçiň işi arkaly ilki bäş güne, soňra bolsa on güne bölünýär, çünki Isa hemişe ahyry başlangyç arkaly aýdyň görkezýär.

Bu meseleler baradaky gürrüňimizi indiki makalada dowam etdireris.