Ýoýel kitaby we Laodikiýadaky Ýedinji Gün Adventist buthanasy - On bäşinji san

Soňky ýagyn habarynyň dört nesliň nyşany bilen baglanyşygyny düşünmegiň, Ýowel kitabynyň birinji babynyň açylyşdaky ilkinji dört aýatynyň ähmiýetini tanamak üçin iň gowy umydy berýändigini öňe sürýärin. Ýowel üzümçiligiň aýdymyny aýdýar, emma onuň açylyş benti ähtiň dört nesil bilen baglanyşykly pygamberlik manylaşmasydyr.

Bu parça, Musanyň durmuşy arkaly ýerine ýetirilen pygamberlikdir. Ýoweliň kitaby üzümçiligiň aýdymyny ýok edilmegiň barha güýçlenýän dört nesline salgylanyp başlanda, ol Ýoweliň kitabyny pygamberlikdäki dördünji we ahyrky nesil bilen gabat getirýär. Şol nesil Petrusyň, garaňkylykdan Onuň “ajaýyp nuruna” çagyrylan “saýlanan neslidir”. Olar nesil taýdan özlerine garşy goýlan, ýylanlaryň nesli hökmünde görkezilen topar bilen garşylykda durýarlar. Şol dördünji we ahyrky nesil, “çagyrylan, saýlanan we wepaly” bolan ýüz kyrk dört müňüň nyşany bolan Ýahýa arkaly görkezilýär.

9/11-de çagyrylan, Leviliňler Harunyň we Ýarowgamyň altyn göle gozgalaňlarynda wepaly bolşy ýaly, Gije ýaryndaky Nalada saýlanan hem-de ýekşenbe güni baradaky kanun krizisinde wepaly bolanlar. Malakiýa üçünji bapda kümüş kimin arassalanýan janlar, Gije ýaryndaky Nala habary wagtynda saýlanýan Lewililerdir, çünki möhürlenmek Mukaddes Ruhuň dökülmesi bilen we onuň arkaly amala aşyrylýar.

Öňki makalada biz Mukaddes Kitap pygamberliginiň alfasy hökmünde Waýt uýa tarapyndan kesgitlenýän Musanyň taryhyndan ugurlary beýan etdik; ol pygamberlik taýdan Mukaddes Kitap pygamberliginiň omegasy bolan Mesih bilen baglanyşýar. Musa binýat daşy, Mesih bolsa baş daşy­dyr. Ikisi hem günäden gutulyşyň nyşanlarydyr; bu hem Musanyň üsti bilen Müsürden çykarylyş bilen aňladylýar. Şeýle-de bolsa, Musanyň eli arkaly ýüze çykan Hudaýyň güýjüniň ähli görnüşleri, Mesih köp sanlylar bilen bir hepdelik ähti tassyklananda, has hem artdyrylyp geçildi. Musa alfadyr, Mesih bolsa omegadyr, we omega “22” belgidir, alfa bolsa “1” belgidir.

Musa bilen iş salyşanymyzda, onuň pygamberlik şaýatlygynyň içine siňen halas boluşyň suwuň içinde ýerleşdirilendigini görýäris. Onuň doglanda Nil derýasynyň suwundan halas edilmegi, gämidäki Nuhy öňden şekillendirýärdi. Gyzyl deňizdeki çokundyrylma, gäminiň içindäki Nuh we sekiz adam bilen utgaşýar; bu bolsa öz gezeginde Iordan derýasyndaky Ýeşuwanyň çokundyrylmasy bilen utgaşýar, şol bir ýerinde muny Mesih hem gaýtalady. Musanyň şaýatlygy Nil derýasynda halas boluş bilen başlanýar we Iordan derýasynyň kenarlarynda tamamlanýar. Mesihiň çokundyrylmasy Onuň ölüme çenli alyp baran üç ýarym ýyllyk şaýatlygy üçin çalynmagy bolupdy; bu Onuň çokundyrylmasynda başynda şekillendirilipdi. Onuň direlişinde birnäçe damja bardy, Pentikostda bolsa doly döküliş boldy.

Hudaýyň adamzada eden äht wadasy Nuh bilen başlanýar, Onuň Ybraýym arkaly saýlanan bir halka eden äht wadasy bolsa Musa bilen ýerine ýetirildi. Alfa bolan Musa diňe bir saýlanan halk bilen däl-de, “köpler” bilen ähti tassyklamaga geljek omega bolan Isany öňünden alamatlandyrýardy. Mesihiň bir nusgasy hökmünde Musanyň dogluşy ähli adamlar üçin alamat bolan älemgoşar bilen Nuhyňa berlen äht bilen laýyk gelýär. Şeýle hem Musa saýlanan halk üçin alamat bolan sünnet bilen saýlanan bir halka berlen äht bilen hem laýyk gelýär. Musanyň äht boýunça işi diňe bir saýlanan halk bilen däl, “köpler” bilen baglanyşyklydy. Şeýle bolmadyk bolsady, olar garyşyk mähelle tarapyndan yzygiderli ezýet çekmezdiler.

Musa pygamberiň bütin ömrüniň dowamynda şekillendirilen dürli-dürli “halas ediş suwlarynyň” ählisiniň ortasynda, Iordan derýasyndaky Bethabaradaky çokundyrylma gadymy Ysraýylyň Wada berlen ýurtdaky äht taryhynyň başlangyjyny, Mesihiň köpler bilen ähti tassyklan hepdesindäki şol taryhyň soňy bilen baglanyşdyrýar. Mesiheň çokundyrylmasy gadymy Ysraýylyň çokundyrylmasy bilen sazlaşýar, we bu iki taryh hem Onuň dirilişine şaýatlyk edýär; ol Elli gün soň Pentikostda boljak bol-bereketli ýagynlardan öň, ýagyşyň birnäçe damjasyny üfledi. Musadan Mesihe çenli alfa bilen omeganyň ähli ugry halas ediş suwlarynyň içinde şekillendirilýär.

Ýowel kitabyna bagyşlanan makalalarda biz “Köne Ähdiň pygamberliklerini Täze Ähdiň taryhy bilen”, şeýle hem häzirki zaman ruhy Ysraýylyň taryhy bilen deňeşdirip geldik. Munuň Köne ýa-da Täze Ähtler bolmagyna garamazdan, ýa-da 1798-nji ýylda başlanan üç perişdäniň taryhy bolmagyna garamazdan, şol setirleriň ählisi “Mesihiň sesi” hökmünde görkezilýär. Mukaddes Kitabyň we Pygamberlik Ruhunyň ýazma şaýatlygy Mesihiň sesidir, Mesihiň sesi bolsa, Hudaýyň Sözi bolan Şonuň sesidir.

Hudaýyň Sözüniň “sesi” — Onuň ýazma Sözünde beýan edilen Hudaýyň habarydyr. Ahyrzamandaky Onuň habary, Ýoýeliň aýdyşy ýaly, öňki ýagşy hem öz içine alýan, onuň yzysüre öňki we soňky ýagşyň gelmegi bilen bagly bolan soňky ýagşyň habarydyr.

Ylhamy kabul eden Ýahýa, köne ýollara dolanýan ýüz kyrk dört müňi aňladýar, çünki ol öz yzyndan gelen bir “ses” eşidýär. Yzdaky bu “ses” Mesihiň Adam atanyň günlerinden bäri gelýän sesidir.

Bu aýat birinji bapda bir bölünişi aňladýar, çünki öňki aýada çenli Ýahýa Patmos diýlip atlandyrylýan adada eken, emma on ikinji aýatda ol öwrülýär, şondan beýläk bolsa Ýahýa Asman Mukaddesligindedir. Ol öwrülende muny şonuň üçin edýär, sebäbi onunjy aýatda ol arkasy tarapyndan bir sesi eşidipdi.

Ýahýa özleriniň arkasyndan Mesihiň sesini eşidýänleri aňladýar. Ol Ýeremiýanyň köne ýollara—erbetleriň ýöremekden ýüz öwren ýollaryna hem-de olaryň gulak asmakdan ýüz öwren duýduryş surnaýyna—gaýdyp barmak baradaky surnaý habaryny eşidýär. Ýahýa gulak asdy, we onuň arkasyndaky ses özüni Alfa we Omega—täze ýoly köne ýol bilen görkezýän Zat—hökmünde tanatdy.

On ikinji aýatda Ýahýa yzyna öwrülip, Mesihiň bir görnüşini görýär; hanym Waýt muny Daniýeliň gören Mesih görnüşi bilen, şeýle hem Işaýanyň, Ýeremiýanyň, Ezekieliň we Pawlusyň gören görnüşi bilen deňeşdirýär.

Biziň gözden geçirýän görnüşimiz Mesihiň sesiniň beýanyny hem öz içine alýar. Ýahýa ýüzüni öwrüp, Mesihiň sesini eşidende, ol “köp suwlaryň” sesine meňzeýär. Mesihiň sesi adamlara ýa-da saýlanan bir halka bolan ähti barada aýdanda, ol köp suwlar bilen baglanyşdyrylýar. Daniýel kitabynyň ýedinji bapdan dokuzynjy bapa çenli habary 1798-nji ýylda möhürden açyldy, soň bolsa 1989-njy ýylda Daniýeliň onunjy bapdan on ikinji bapa çenli habary möhürden açyldy. 1798-nji ýyl Ulaý derýasynyň sesi bilen, 1989-njy ýyl bolsa Hiddekel derýasynyň sesi bilen baglanyşyklydyr.

Iordan derýasy gadymy Ysraýylyň alfa äht taryhy bilen omega äht taryhynyň arasyndaky baglanyşykdyr. “Iordan” sözi “iniji” diýmegi aňladýar we Mesihe — “beýik Inijä” — wekilçilik edýär.

Iordan derýasy Mesihiň — «beýik peseleniň» — nyşanydyr, hem-de Iordan, üzüm bagyny saklamak üçin berlen Hudaýyň saýlanan halkynyň alfa bilen omegadaky taryhynyň arasyndaky baglanyşygy emele getirýär. Musanyň halas ediş suwlary, eger bir jan diňe yzyna öwrülip, «arkalaryndaky sesi» eşitmek islese, eşidilip bilinjek Mesihiň sesini aňladýar; şonda olaryň eşitjek sesi — köp suwlaryň sesidir. Nuhuň tupanyndan başlap, biziň eramyzyň 70-nji ýylynda Iýerusalimiň weýran edilmegine çenli, halas ediş suwlary Hudaýyň äht halky üçin ýol görkeziji nyşanlar hökmünde görkezilýär. Şol ýol görkeziji nyşanlar Hudaýyň iň soňky äht halkynyň, bir ýüz kyrk dört müňüň, içki taryhyny aňladýar. Iordan derýasyny üpjün edýän suw, Iordan derýasynyň gözbaş suwlaryny emele getirýän Hermon daglarynda ýygnanýan çygdan we gardan başlanýar.

Şol suwlar hem Pan gowagynyň çuň howdanyny emele getirýär; ol Daniel 11:13–15-däki Paniumda we Petrusyň günlerindäki Kaýsarea Filippide ýerleşýän bir gowagyň içinde ýerleşendir. Iordan derýasynyň baş suwlary hem Pan gowagynyň şeýtany howdanyny emele getirýär. Köp suwlaryň sesi Mesih bilen Şeýtanyň arasyndaky beýik dawalaryň gözbaşynyň Hermon daglarynyň belent depelerinde başlanandygyny aňladýar.

“Hermon” ady “mukaddes, takdis edilen, özüni bagyş eden ýa-da aýratyn edilip goýlan” diýmegi aňladýar we “dowzahyň derwezeleri” bilen beýan edilişi ýaly, ähli suwuň gözbaşy hem-de uly jedeliň başlangyjy bolan Jennetiň nyşanydyr; “dowzahyň derwezeleri” diýen at Isa tarapyndan Kesariýa Filipide bolan wagtynda Panyň gowagyna berlipdi. Şol şertlerde Simun Barýonanyň ady Petrus diýip üýtgedildi. Simun “eşidýän” diýmegi, Barýona bolsa “kepderiniň ogly” diýmegi aňladýar. Simun kepderi görnüşindäki Mukaddes Ruh tarapyndan görkezilen Isanyň çokundyrylmasy baradaky habary eşiden janyň nyşanydy. Mesihiň çokundyrylmasy baradaky habary eşiden hökmünde Petrus üýtgedilýär, bu bolsa 144,000-i aňladýar. Petrus Paniýumda möhürlendi, bu hem Daniýel on biriň on üçden on bäşe çenli aýatlarydyr.

Hermonyň suwlaryndan akýan Iordan derýasy, Mesihiň nyşany bolup, beýik aşak iniji öz ýoluny Öli deňizde tamamlaýar. Durmuş çygy gelip çykýan Gökden Mesih, Öli deňiz bilen şekillendirilen haç ölümine çenli aşak indi. Öli deňziň kenary ýer ýüzündäki açykda ýerleşýän iň çuň gury ýerdir. Aşak akýan Iordan derýasy, edil Mesihiň haçdaky ölümine çenli aşak inşi ýaly, ýer ýüzündäki iň pes suw derejesine çenli düşýär. Durmuş suwundan ölüm suwuna çenli Iordan derýasy Mesihiň gökden haça çenli aşak inişini aňladýar.

Mukaddes Kitap pygamberlikleriniň möhüm temalary suw bilen baglanyşyklydyr, we Mukaddes Kitap pygamberligi Mesihiň sesidir; ol bolsa köp suwlaryň sesidir. Beýik Babiliň ahlaksyz aýaly köp suwlaryň üstünde otyrandyr, we gündogaryň patyşalaryna ýol taýýarlamak üçin Ýewfrat suwlary guradylýar; söwdagärler bilen patyşalar bolsa uzakda durup aglaýarlar, çünki Tarşyş gämileri deňizleriň ortasynda ýok edildi; hem-de Efraýymyň serhoşlarynyň ýalanlaryň astynda gizlenenlerinde kabul eden ölüm ähti, papalyň ýekşenbe kanunynyň joşgunly joşmasy tarapyndan ýatyrylýar.

Aýal Waýt “Şinaryň beýik derýalaryna” salgylananda, ol Tigris we Ýefrat derýalaryny göz öňünde tutýar. Şol suwlaryň gözbaşy üçünji we dördünji derýa hökmünde Edenden çykýan derýalar bolup, olary Erem bagyna çenli yzarlap bolýar.

Hidekel — Tigrdir, elbetde, Ýewfrat hem Ýewfratdy, hernäçe häzirki zaman taryhçylary bilen ylahyýatçylar munuň bilen ylalaşmasa-da. Olar Ulaýyň beýik derýa däl-de, Şinarda däl, eýsem Parsda adam eli bilen gurlan ýönekeý bir akaba bolandygyny öňe sürýärler. Şol bir adamzadyň ygtyýarlary hem Şinar bilen baglanyşykly haýsydyr bir ähmiýeti bolan diňe iki derýanyň Tigr bilen Ýewfrat bolandygyny kesgitleýärler, emma pygamber aýal Ulaý bilen Hidekeli “Şinaryň beýik derýalary” diýip beýan edýär.

Suw hakyndaky habara degişli pygamber zenanyň sözleri häzirki zaman bilermenlerine garşy durýar, edil gadymy bilermenleriň Nuhyň suw hakyndaky habaryna garşy durşy ýaly. Bize iki derýa arkaly görkezilen iki görnüşiň amala aşmak işiniň barýandygy habar berilýär; şonuň üçin hem “Şinaryň iki uly derýasy” arkaly berlen şol iki görnüşiň içindäki ähli zatlar tiz wagtdan ýerine ýetjekdir. Şol derýalar bilen baglanyşykly habar Mesihiň sesidir, çünki Onuň sesi köp suwlaryň sesi ýalydyr. Tigr we Ýewfrat uly pygamberlik temasyny aňladýar, olaryň şaýatlygy bolsa alfa Musa tarapyndan öňe sürlen äht bilen baglanyşyklydyr; şol bir ähti omega Mesih tassyklady.

Pygamberlikde Tigr derýasy Assiriýany, Ýewfrat bolsa Wawilony aňladýar. Bu baglanyşykda olar Ýeremiýa tarapyndan ýolbarslar hökmünde görkezilen iki güýjüň bolup, ilki demirgazyk patyşalygyny, soňra bolsa günorta patyşalygyny ýesirlige alyp gitjekdiklerini aňladýar.

Aşur hem-de Bawil, Ysraýylyň haýsy patyşalygy bilen deňeşdirilse-de, demirgazykdaky duşmanlardy we şonuň üçin demirgazygyň galp patyşasynyň — papalyk güýjüniň — nusgalarydyr. Esasan, şol bir medeni gurşawdan dörän bu iki güýç tarapyndan şol bir syýasy we dini däpler amala aşyryldy, ýöne Aşuryň syýasy gurluşy döwlet dolandyrylyşyny has köp nygtady, Bawil bolsa, örän meňzeş bolsa-da, ybadathana dolandyrylyşyny nygtady. Butparaz Rim bilen papalyk Rim käbir derejelerde birmeňzeşdir, emma şonda-da butparaz Rim döwlet dolandyrylyşyny, papalyk Rim bolsa ybadathana dolandyrylyşyny aňladýar. Aşur, pygamberlik taýdan Bawil bilen baglanyşykda, döwlet dolandyrylyşynyň patyşalygydy; ondan soň gelen Bawil bolsa, oňa meňzeş bolup, ybadathana dolandyrylyşyny nygtaýan güýjedi. Aşur butparaz Rimi, Bawil bolsa papalyk Rimi aňladýardy. Bu dört güýjüň ählisi-de Hudaýyň mukaddes ýerini we goşunyny depeläp basdy. Aşur Tigr bilen, Bawil bolsa Ýewfrat bilen baglanyşdyrylýar. Bu, Ylham kitabyndaky gündogaryň patyşalaryna ýol taýýarlamak üçin Ýewfratyň guradylmagy bilen ylalaşýar; bu bolsa Kiriň Bawili ýykmak üçin Ýewfraty başga ugra sowmak işinde nusgalanandyr. Bawil — Ýewfratdyr; Aşur — Tigrdir.

Pygamberlikde Demirgazyk patyşasy Ýekşenbe kanuny krizisi döwründe dünýäni basyp alýar we şondan soň ýykylýar, ýöne bu basyp alyş köplenç hemme zady gurşap alýan sil hökmünde şekillendirilýär. Assuriýa we Babil arkaly görkezilişi ýaly, Demirgazyk patyşasynyň hekaýasy derýalar bilen nyşanlanýar, çünki bu hekaýa köp suwlaryň sesi arkaly beýan edilýär.

Iki derýanyň arasyndaky ýere Mesopotamiýa diýilýär; bu bolsa “iki derýanyň arasyndaky ýer” diýmekdir. Ol iki derýa Hudaýyň ýüz dönderen halkyny ýesirlige dargadyp, olary temmi etmek üçin ulanýan demirgazyk güýjüni aňladýar. Köp suwlaryň sesiniň goşant goşýan akymlarynyň biri “Padanaram” adynda duş gelýär; bu at diňe Mukaddes Ýazgylarda on gezek agzalýar. Ilkinji gezek onuň agzalşy ähti-peýman bilen baglanyşyklydyr, çünki ol Yshagyň aýaly Rebekanyň gan taýdan köklerini görkezýär. Aýat şeýle diýýär:

Kyrk ýylyň soňy Musanyň üç şaýatynda Kadeşe, 1863-nji ýyla we Ýekşenbe kanunyna alyp barýandygy görkezildi. Yshagyň nikasy — Mesihiň Ýekşenbe kanunynda ýüz kyrk dört müň bilen baglaşýan nikasyny öňden şekillendirýän äht nikasydyr; bu hem 1863-nji ýyldyr, bu hem Kadeşdir, bu hem kyrk ýyllyk bir äht taryhynyň soňudyr. Ribka bir siriýalynyň gyzydy we siriýaly Labanyň uýasydy (ol bolsa äht taryhynyň indiki neslinde Yshagyň ogly Ýakup bilen baglaşylan ähti bozdy).

Betuel “weýrançylygyň öýi” ýa-da “weýran edijiniň öýi” diýen manyny berýär; şonuň üçin Rebeka “weýran edijiniň öýüniň” gyzydy. Suriýa beýiklik we tekizlik diýen manyny berýär, Padanaram bolsa Mesopotamiýa, ýagny iki aradaky ýurt diýmekdir. Rebeka Assiriýanyň Tigriniň bilen Wawilonyň Ýewfratynyň arasyndaky beýiklik bolan Mesopotamiýadan gelen siriýalylaryň nesil ganyndandy; olar Rebbiň öz dinden dönen goýunlaryny dargatmak üçin ulanan ýolbarslaryny aňladýar. Weýran edijileriň öýi Yshak bilen Rebekanyň nikasynda Hudaýyň öýi bilen birleşdirildi. Padanaramyň ilkinji gezek agzalmagynda, joşup daşýan sil hökmünde beýan edilýän pygamberlikdäki demirgazygyň patyşasyny aňladýan şol iki derýanyň ilkinji gezek Gelip çykyş 25:20-de agzalmagy tötänlik däldir.

Harabalygyň öýüniň Hudaýyň äht halky bilen baglanyşygy Ýakubyň Esawdan gaçyp, daýysy Labananyň ýanyna barandygy we şol ýerde indiki äht nikasyny gazanmak üçin 2520 günüň iki döwrüni hyzmat edýändigi bilen dowam edýär. Bir nika Ysraýylyň demirgazyk patyşalygynyň dargadylmagy bilen tamamlanýar, beýleki nika bolsa günorta patyşalygyň dargadylmagy bilen tamamlanýar. Şol iki patyşalygyň degişli dargadylyş döwri 1798-nji ýylda we 1844-nji ýylda tamamlananda, Ýakubyň 2520-niň iki döwrüniň dowamynda zähmet çekip amala aşyran nikasy berjaý boldy, çünki gelin ýigidi 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda nika geldi.

Onda Mesih «ýadaw we argyn» diýmegi aňladýan Lea bilen nikalaşdymy, ýa-da «gowy ýolagçy» diýmegi aňladýan Rahel bilenmi nikalaşdy? Lea bilen Rahel iki synp ýolagçy päk gyzlary aňladýar: biri 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda Ýakuba nikalanmak ýolunda «ýadap argyn düşýän» päk gyz, beýlekisi bolsa şol ýolda «gowy syýahat edýän» päk gyzdyr.

1844-nji ýylda Filadelfiýaly Millerit hereketi nika girdi. 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabryndaky nika, Reýçel we Lea tarapyndan şekillendirilen ybadat edýänleriň iki toparyny biri-birinden aýyrdy. Reýçel 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabryndaky nikä eltýän ýolda üstünlikli ýol geçen bir topary aňladýar, emma Leanyň topary ysgyndan düşdi. Şondan soň olar biri-birinden aýryldy, we üçünji perişdäniň synag prosesi, Hut Gijeki Pygyrşyň synag prosesiniň tamamlanan ýerinden başlandy.

Toý başlanypdy we şondan soň ol doly berkarar edilmeli we synagdan geçirilmelidi. Toý 1846-njy ýylda doly berkarar edildi, hem-de üçünji perişdäniň synag işi başlandy. 1849-njy we 1850-nji ýyllarda Reb Öz galandygyny ikinji gezek ýygnamak üçin Öz elini uzadýardy. Şonda Habakukyň ikinji tagtasy, tabşyryklaryň ikinji toplumynda öňünden görkezilişi ýaly, taryhyň içine ýerleşdirildi. Musa ilkinji toplumy döwenden soň, ikinji toplum tagtalary öňe çykaryldy. 1850-nji ýylyň çyzgysy 1843-nüň ornuny tutdy, we 1850-nji ýylda Hudaýyň täze äht gelni bolan gadymy Ysraýylyň synagy Kadeşe we 1863-nji ýyla tarap dowam etdi.

1856-njy ýylda Hiram Edsonyň galamy arkaly şol iki derýadan has köp suw geldi. Edsonyň galamy arkaly gelen “ýedi gezek” baradaky yşyk, pygamberlik şaýatlygyny Äden bagyndan başlanan şol iki derýa arkaly görkezilen yşykdy. Äden bagy ynsanzadyň Hudaýyň kanunyna garşy gozgalaňynyň nyşanydyr, hem-de Ulai we Hiddekel derýalarynyň suwlarynyň öz ýoluna başlanýan ýeridir. Olar äht taryhynyň içinden geçýärler, çünki gozgalaňyň nyşany bolan şol Bag, şol bir wagtyň özünde Adam bilen Howanyň üstündäki injir ýapraklarynyň ýerine geýim üpjün etmek üçin bir guzynyň soýlan ýeridir. Äht taryhy Adam bilen Hudaýyň arasyndaky ýaşaýyş ähti bilen başlanýar. Durmuş agajy bilen nyşanlanan şol äht, Adam bilen Howanyň bozulan ähtine eltdi; bu bolsa dünýäniň binýadyndan bäri soýlan Guzynyň ýalaňaç we ýiten şol jübüt üçin geýim üpjün eden pursatynda ýaşaýşyň täze ähtini başlatdy. Şol Bagdan akyp çykýan iki derýa ahyrsoňunda Hudaýyň terbiýe taýagy hökmünde ulanýan güýçleriniň nyşanlaryna öwrülýärler.

Şol iki derýa Ädem bagyndan çykyp, Rebekanyň nesil ugruna we onuň Yshak bilen baglaşan ähtli nikasyna, soňra-da Ýakuba ýetdi; ol ýerde şol iki derýanyň suwy ýedi döwrüň iki aýratyn tapgyry hökmünde görkezilýär. Soňra, şol bir iki derýa Danyýelyň soňky alty babyndan akyp geçýär; ol ýerde her derýa üç baby aňladýar. Bir derýa ýedinji, sekizinji we dokuzynjy baplarda möhürden açylan bilim artşyny aňladýar, beýleki derýa bolsa onunjy, on birinji we on ikinji baplarda möhürden açylan bilim artşyny aňladýar.

Ýedinji, sekizinji we dokuzynjy baplar Ulai baradaky görnüş hökmünde görkezilýär, onunjy, on birinji we on ikinji baplarda bolsa Mesih şuňa meňzeş görnüşde beýan edilýär. Üç bapda beýan edilen iki derýa görnüşiniň ikisinde-de Mesih suwuň üstünde duran hökmünde görkezilýär.

Onunjy bapdaky Mesihiň görnüşi Ýohannanyň Ylham kitabynyň birinji babynda gören görnüşine meňzeşdir, we Danyýeliň sekizinji bapdaky görnüşinde Palmoni suwlaryň üstündedir, edil on ikinji bapda bolşy ýaly; şol ýerde Ol zygyr ketenden geýnen eken.

Onunjy bapdaky Hiddekel görnüşinde Mesih suwuň üstündedir, zygyr geýimdedir; Ulai görnüşinde-de Ol suwuň üstündedir. Ylham birinji bapdaky görnüş Ulai we Hiddekel görnüşlerinde beýan edilen görnüş bilen gabat gelýär; şol ýerde Uayt uýamyz munuň “Hudaýyň Oglyndan başga hiç kim däldigini” aýdýar. Ylham onunjy bapdaky perişdäni tanadanda bolsa, ol perişdäniň “Isa Mesihden başga hiç kim däldigini” aýdýar. Ylham onunjy bapdaky perişde elini göge galdyrýar we baky ýaşaýan Zat bilen ant edýär; bu bolsa on ikinji bapdaky Mesihiň görnüşi bilen baglanyşyklydyr, Ol hem iki elini göge galdyryp, baky ýaşaýan Zat bilen ant edýär. Ylham onunjy bapda Ol hem suwuň, hem gury ýeriň üstündedir.

Derýanyň «iki kenarynyň arasynda» bar bolan zat suw bolup durýar, we Daniel «kenarlaryň arasynda bir adamyň sesini» eşitdi; şonuň üçin ses suwuň üstündäki adamdan gelýärdi, we ol ses Ulai derýasynyň suwlarynyň sesi bolupdy.

Uayty Waýtynyň kesgitleýşi ýaly, Şinaryň beýik derýalary ikisi-de Mesihiň suwuň üstünde durup gürleýän bir görnüşine baglydyr, çünki Onuň sesi köp suwlaryň şaglamasy ýalydyr. Iki görnüşde-de “näçe wagta çenli” diýen sorag berilýär. Şeýle hem iki derýa Daniýeliň sekizinji bapdaky “sorag we jogap” beýanynda görkezilýär; şol beýany Adwentizmiň merkezi sütüni we binýadydyr. Ol ýerde bu iki derýa mukaddes ýeriň hem-de goşunyň dargadylyşynyň we depeleme astyna salnyşynyň “ýedi wagtynyň” nyşanlarydyr. Bu iki derýa ilki Hudaýyň temmi beriji taýagy hökmünde öz wezipesini ýerine ýetirýär, soňra bolsa birinji perişdäniň Millerit taryhyna akyp girýär; şol ýerde Uilýam Miller özüniň ilkinji pygamberlik gymmatbahaly daşyny, ýagny Lewiler 26-daky “ýedi wagt” çyzygyny açyp tapdy. Bu iki derýa 2520 ýylyň iki dargadylyşyny aňladýar; olar Assiriýanyň we Wawilonyň iki ýolbarsy tarapyndan amala aşyryldy, şol ýolbarslar Tigr we Ýewfrat bilen, elbetde, Rebekaň daýyzgöwünleri bolan Lea we Rahel bilen hem görkezilýär; olaryň ähtli nikasy Yshagyň kyrk ýaşyndaka bolup geçdi, bu bolsa Gelip çykyş 2520-de ýazga geçirilendir.

Miller diňe 1844-nji ýylda 2300 ýyllyk pygamberlik bilen ýerine ýetirilen “ýedi wagt” dargadylyşyny günorta patyşalygy bolan Ýahuda garşy beýan etdi. 1856-njy ýylda “ýedi wagtyň” “täze çakyry” şol bir dargadylyşy demirgazyk patyşalyk üstünde kesgitläp, onuň 1798-nji ýylda tamamlanandygyny görkezdi. William Milleriň ilkinji pygamberlik açyşy hökmünde Ýewfrat derýasynyň suwy birinji perişdäniň taryhynda alfa taglymaty hökmünde geldi. Ulaý derýasynyň suwy üçünji perişde bilen geldi. Milleriň alfa açyşy Ulaý derýasy bilen şekillendirilen ýedi wagt bolup, Hiram Edsonyň omega açyşy Hiddekel derýasy bilen şekillendirilen ýedi wagt boldy.

2520 her bir patyşalyk üçin birmeňzeş bolan döwrüň dowamlylygyny aňladýar, ýöne ol kyrk alty ýyl tapawut bilen başlanýar we tamamlanýar. 1798 ahyrzamanyň wagtyny we Ylham on dördüň birinji perişdesiniň gelşini belleýär. 1798 Assiriýanyň ýolbarsy tarapyndan demirgazyk patyşalyga getirilen 2520 ýyllyk dargadylyşyň ýerine ýetmesidir. 1844 günorta patyşalyga getirilen “ýedi wagt”yň ýerine ýetmesidir we ol Wawilonyň ýolbarsy bilen şekillendirilýär. Iki derýa birinji we ikinji perişdeleriň habarlarynyň taryhynyň başy bilen soňuny kesgitleýän çäklerdir; bu taryh 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda, üçünji perişdäniň gelşi bilen tamamlandy, şol wagtda hem ýedinji surnaý, hem-de şatly ýyl surnaýy nusgalyk bolmadyk Ýaraşdyryş gününde ýaňlandyryldy.

Ýedinji surnaýyň ýaňlanmagy, Mesihiň Öz Hudaýlygyny adamzat bilen birleşdirmekdäki işiniň nyşanydyr we bu, Ulai derýasynyň görnüşindäki 2300 ýyl bilen şekillendirilýär; ýubileý surnaýynyň ýaňlanmagy bolsa, bozulan we Hudaýyň halkynyň başyna getirilen ýer baradaky ähtiň nyşanydyr — muny Daniýel Musanyň lagnaty we kasamy diýip atlandyrdy, Musa bolsa muny “Hudaýyň ähtiniň dawasy” diýip atlandyrdy.

“Musa kanunynda” ýazylan “nälet” bilen “ant”, Lewiler kitaby ýigrimi altynjy bapdaky “ýedi esse”dir. “Ant” diýip terjime edilen söz, Lewiler kitabynda “ýedi esse” diýip terjime edilen şol bir ýewreý sözüdir. Ýigrimi bäşinji bapdaky ähtiň andyny bozmagyň näleti, ýigrimi altynjy bapda beýan edilýär; şol ýerde Musa bu näleti ähtiň “jedeli” diýip atlandyrýar.

Reb Assiriýanyň ýolbarsynyň gylyjyny b.e.ö. 723-nji ýylda demirgazyk patyşalygyň üstüne getirip, olary “jezalandyryp”, “duşmanyň eline” berdi. Kyrk alty ýyl soň, b.e.ö. 677-nji ýylda günorta patyşalyk Musanyň näletini duýdy. Musanyň näleti ähtiň dawasy bolup durýar. Kyrk alty ýylyň dowamynda Mesopotamiýanyň ýolbarslary goşuny aýyrmak we aýak astyna salmak üçin Hudaý tarapyndan ulanyldy. Şol kyrk alty ýyllyk döwrüň ahyrynda Nebukadnesar mukaddesligi ýok etdi. Daniýeliň sekizinji bap, on üçünji aýatdaky soragyndaky goşun kyrk alty ýyllyk döwrüň dowamynda duşmanlary tarapyndan gul edildi; bu döwür mukaddesligiň ýok edilmegi bilen tamamlandy, çünki bu hem on üçünji aýatda aýak astyna salynmaly beýleki mesele bolupdy. Şol derýalar degişlilikde 1798-nji we 1844-nji ýyllara ýetende, bir goşun ybadathana hökmünde ýygnalypdy, sebäbi goşun bir beden bolup, beden hem bir ybadathanadyr. Şol döwrüň ahyrynda kyrk alty ýylyň dowamynda bina edilen ybadathana, Ylahylygyň adamzat bilen nikasynda asmandaky ybadathana bilen birleşmelidi. Nika iki ybadathananyň arasynda bolýar, Hudaýyň birleşdiren zady bolsa aýry bolmaly däldir.

Tigr derýasynyň suwy 1798-nji ýyla, Ýewfrat derýasynyň suwy bolsa 1844-nji ýyla gelip ýetdi. Üçünji perişde gelmezinden öň az salym öň ikinji perişde geldi, şondan soňra 1844-nji ýylyň 12–17-nji awgustynda Nýu-Hempşiriň Ekseter şäherindäki çadyr ýygnagynda Ýary gije Gykylygynyň habary döküldi. “Exeter” “suw galasy” diýmegi aňladýar, hem-de şol çadyr ýygnagynda Massaçusets ştatynyň Watertaun şäherinden bolan bir topar tarapyndan dikilen başga bir çadyrda galp ýygnak geçirildi. Uýam Waýtyň aýdyşyna görä, Erem bagyndan gözbaş alan suwlar Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň gündogar kenarýakasy boýunça “deňiz joşguny” kimin ýaýradyljakdy. Şol deňiz joşgunyna itergi beren ýer titremesi Erem bagynda, Şeýtan adamzady ýeňen wagty bolup geçdi; bu bolsa Erdemde şeýle bir seýsmiki tolgunyşyga sebäp boldy welin, onuň tolkunlary Millerit taryhynyň Ýary gije Gykylygyna çenli ýetdi. Şol deňiz joşguny ýüz kyrk dört müňüň taryhynda Ýary gije Gykylygyna akyp girýär, we Adamyň günäsiniň ýer titremesinde başlan tolkun Ylham kitabynyň on birinji babyndaky ýekşenbe kanunynyň ýer titremesine çenli ýetýär.

Mesihiň sesi köp suwlaryň sesidir, we birleşen şol suwlar ahyrky ýagmyryň habaryny emele getirýär. Işaýa bilen onuň ogly Şeýarýaşub ýedinji babyň üçünji aýatynda ýokarky akabadan gelýän howzuň ýanynda durup, ýüz kyrk dört müňüň möhürleniş döwründe ahyrky ýagmyryň habaryny hödürleýärler. Şol ýerde Işaýanyň akylsyz we pis patyşa Ahaza garşy aýdýan yglany şeýle: Reb Ahazyň üstüne Aşşuryň suwlaryny, patyşa Senaheribi iberer, we onuň suwy boýun derejesine çenli galar.

Ahaz Reb tarapyndan “iberilen” suwlary ret etdi, şonuň üçin Reb Ahaza Assiriýanyň suwlaryny “iberdi”. Ahaz “Rezin bilen Remaliahanyň oglunyň” birleşigine “begenýärdi”. Ahaz Rezin bilen Remaliahanyň ogly arkaly şekillendirilýän galp ahyrky ýagyş habaryna “begenýär”.

Rezin we Remalýanyň ogly, ýagny demirgazyk patyşalygyň patyşasy Peka, Işaýany we onuň oglunyň galp garşylygyny aňladýar. Akmak hem-de erbet patyşa Ahaz Ysraýylyň demirgazykdaky on taýpasy we Siriýa tarapyndan görkezilen birleşige “şatlanýar”; bu bolsa Ýekşenbe kanunynda ybadathana bilen döwletiň bikanun gatnaşyklarynyň görnüşidir. Ahaz şatlanýar, çünki utanç bilen şatlyk soňky ýagşyň çekişmesinde görkezilenlere ýüzlenmek üçin ylham tarapyndan ulanylýan biri-birine garşy iki duýgudyr. Ýermeýa kiçi kitaby iýende, ol onuň ýüreginiň şatlygy we guwanjy bolupdy, we Ýoel Hudaýyň halkynyň hiç haçan utanmajakdygyny bize habar berýär. Ahaz, Laodikeýaly hökmünde, kördür; şonuň üçin ol galp suw habaryna şatlanýar we Işaýanyň hakyky suw habaryny ret edýär. Ol demirgazygyň patyşasynyň joşguny tarapyndan görkezilen galp soňky ýagyş habaryna bil baglaýandygy üçin utanmalydy, emma ol Şiloahyň habaryny ret etdi.

Işaýa kitabynyň sekizinji babyndaky Şiloa habary ahyrky ýagşyň habarydyr. Şiloanyň howdany Täze Ähtde Siluam howdany hökmünde görkezilýär. Ýewreý ýa-da grek dilinde onuň manysy “iberilen” diýmekdir. Mesihiň Mukaddes Ruhu “ibermegi” üçin onuň gitmegi maksada laýykdy. Işaýa bilen Ahaz Şiloa howdanynyň ýanyndadyrlar, we synag şeýle esasda durýar: Işaýa we onuň ogly arkaly görkezilýän Şiloa howdanyna iman etmekmi, ýa-da Retsin bilen Remalýanyň ogluna iman etmekmi? Ahaz iki suwuň arasynda saýlaw edýär, Şiloa suwlarymy ýa-da Aşur patyşasynyň suwlarymy. Ahaz Retsin bilen Remalýanyň ogly arkaly görkezilýän birleşige we habara begendi, şonuň üçin hem öz höküm edilşinde ýuwaş akýan suwuň deregine, weýrançylygyň silini kabul etdi. Onuň höküm edilşi demirgazygyň patyşasy bütin dünýäni sil ýaly basyp geçýän Ýekşenbe kanunyny aňladýar. Bu Ýekşenbe kanunyndan başlap şeýle bolýar, şol wagt Ýarygije Gykylygynyň sili hem dünýäni gaplap geçýär.

Ahas demirgazykdaky on taýpanyň we Siriýanyň bileleşigine şatlanýar, şeýlelik bilen-de, Hudaýyň Sözüniň içinde duş gelýän her bir bikanun bileleşik arkaly şekillendirilýän, ybadathana bilen döwleti birleşdirýän habara şatlanýar. Işaýa Filadelfiýaly birini, Ahas bolsa Laodikiýaly birini aňladýar. Mesih kör adamy — Siluam howdanyndaky bir Laodikiýalyny — sagaldanda, Işaýanyň şaýatlygyny Öz şaýatlygy bilen baglanyşdyrýar.

Kör adam, akylsyz hem erbet patyşa Ahaz bilen bilelikde, ynamyny Siluam howzuna goýjakmy ýa-da Assiriýanyň siline goýjakmy diýip synagdan geçirilýär. Kör adam özüniň kördigini bilýär, emma Ahaz baýdyr, mal-mülki köpelendir we hiç zada mätäç däldir. Ahaz soňky ýagşyň howzundaky akylsyz gyzdyr, kör adam bolsa akylly gyzdyr. Iberilen ýerden gelýän suwlar, ýa-da Assiriýadan iberilýän suwlar — synagdyr.

Howuz — suwuň ýygnalýan ýeridir, we pygamberlik taýdan howuz, Mesihiň sesini aňladýan ähli “suwlaryň” dürlüçe akymlarynyň, derýalarynyň, çeşmeleriniň, deňizleriniň, ummanlarynyň, kölleriniň, ýagşynyň we şeheleriniň bir ýere jemlenýän ýeridir. Soňky ýagyşyň howuzy ýokarky howuzdan akyp gelýän suw arkaly emele gelýär. Howuz synagyň çägindäki soňky ýagyş habaryny aňladýar. Ahaz ýuwaş akýan suwlary ret etdi, emma kör adam howuz bilen baglanyşykly habara boýun egdi. Isa Öz Hudaýlyk tebigatyndan “tüýkürik” hökmünde görkezilen bir bölegini alyp, ony palçyk bilen birleşdirdi; bu bolsa Mesih tarapyndan Iň Mukaddes Ýerde amala aşyrylýan Hudaýlygyň ynsanlyk bilen birleşdirilmegini aňladýar.

Mesih ýere tüýkürip, tüýküligi bilen topragy garyşdyryp palçyk emele getirdi. Ol ylahylygyň we ynsanlygyň birleşmesiniň habaryny kör adamyň gözlerine çalmak üçin ulandy. Ylahylygyň we ynsanlygyň birleşmesi bilen aňladylýan habar 1888-nji ýylyň habarydyr, we ol adamy Laodikiýanyň ýagdaýyndan Filadelfiýanyň ýagdaýyna özgertmek üçin niýetlenendir. Emma bu habar ynsan gatnaşygyny talap edýär. Olar howdana gitmeli, soň bolsa ýuwunmaly.

Ählisi günä etdi we Hudaýyň şöhratyndan mahrum boldy, emma Isa kör adamyň-da, onuň ata-enesiniň-de günä etmändigini aýtdy. Isa kör adamyň ýagdaýyndan günäni kime ýüklemelidigi baradaky meseläni aradan aýyrýar we ony Rebbi şöhratlandyrmak üçin ýokary galdyrylan adam hökmünde görkezýär; Mukaddes Kitabyň pygamberliklerinde “Hudaýyň işleri aýan bolsun” diýen maksat bilen ýokary galdyrylan pygamberlik adamy bolsa, Laodikiýadan Filadelfiýa geçiş eden erkeklerden we aýallardan düzülen nyşandyr. Nyşan — Hudaýyň işleriniň aýan bolýan ýeridir, çünki Onuň işi Ylahylygy ynsanlyk bilen birleşdirmekdi (toýun melhemi bilen nyşanlanan ýaly), şol işiň baýraklary bolsa diňe Laodikiýa habaryny eşidenler däl, eýsem şol habardaky görkezmä eýerenlerdir. Kör adama berlen görkezme gidip ýuwunmakdy. Ol görüp başlandan soň, Hudaýy şöhratlandyrmaga çalyşmaga mätäç däldi; onuň töweregindäki ýagdaýlar muny amala aşyrdy.

Ol Mesihiň ýakynlaşmagy bilen başlandy, soň bolsa Mesihiň işi geldi. Mesihiň adamzat bilen baglanyşyklylykda asman mukaddes ýerindäki iň soňky işi, adamy öli gury süňkleriň jülgesinden, ýa-da köçelerde öli ýatan ýagdaýyndan, ýa-da bütinleý kör halyndan üýtgedip-döretmekdir. Onuň iň soňky işi Öz halkyny Öz keşbine görä täzeden ýaratmakdyr, we bu edil Adamy ýer topragyndan ýaradyp, soňra onuň içine ýaşaýyş demüni üflediği wagtyndaky işiň hut özüdür. Iň soňky iş ilkinji işdir, çünki Ol ilki palçygy ýasady, soňra şol palçygy Öz Ruhunyň ýaşaýşy bilen mesihledi. Adamda Ruh Onuň demi boldy, kör adamda bolsa ol suw boldy. Ezikieliň öli süňkler jülgesinde bolsa bu bedeni emele getiren jemleýji habardy. Soňra dört ýeliň habary bedeniň üstüne üflenildi, we şondan soň ol beýik bir goşun bolup aýaga galdy.

Kör adam heniz körkä, İsa ony gördü ve soñra oña jaqındadı. Ol kör adamğa Öz şägirtleri kötergen sorawdıñ mätninde jaqındaydı, osı arqılı suretteudiñ tiisti payğambarlıq ornın ornatuğa mümkindik beredi. “Qudaydıñ isterі” — Kiäl Kitaptağı ärtürli kuägerlik sızıqtarı boyınşa payğambarlıq rämiz. Jazbalardağı “Qudaydıñ isterі” degendiñ ärbir körinisi keyingi jañbır waqtında orındaladı. İsa oqiğanıñ mätnin soñğı habar twrğısınan qoyıp otır, ol Malahidıñ soñğı ayattarında İliyas arqılı beynelegen.

Ata-eneler bilen kör çaga günäkärler hökmünde ýazgarylmaýar, çünki bu Hudaýyň ajaýyp işleriniň wagtydyr, we şol wagtda ata-eneleriň ýürekleri hem-de çagalaryň ýürekleri öňde duran meseläni görmek üçin öwrüler. Mesele bolsa şudur — kör Laodikiýaly adamyň mesh edilen Filadelfiýaly adama öwrülip-öwrülmändigi. Iň soňky ýagşyň döwründe ata-eneleriň hem-de çaganyň öňünde duran mesele hut şudur, çünki bu hem höküm wagtydyr. Höküm wagty bolsa Ybraýymyň äht pygamberligine görä üçünji we dördünji nesilleriň dowamynda amala aşyrylýar. Kör adam iň soňky, ýagny dördünji nesildir, onuň ata-enesi bolsa üçünjidir. Şol döwürde Ylýas habary maşgalalary Şilwam howdanynyň habaryny kabul etmäge ýa-da ret etmäge mejbur boljak ýagdaýlara salýar. Akmak we pis patyşa Ahaz şol howdanyň habaryny ret etdi, ýöne kör adam kabul etdi. Malakiniň Ylýas habary Rebbiň beýik we gorkunç gününden öňki näletiň mazmunynda ýerleşdirilendir.

Isa biziň garap duran ýagdaýymyzy tertibe salanda, gudratyň maksadynyň jemlemesinde Onuň şol wagt işlemelidigini hem goşdy, çünki hiç bir adamyň işläp bilmejek wagty geler. Onuň ýüzlenen işi gündiziň ýagtylygynda bolup geçýär, işiň soňy bolsa gije hökmünde şekillendirilýär. Onuň ýüzlenmesi synag möhletiniň tamamlanmagyna degişlidir.

Ol höküm işini tamamlanda, Ol ruhany geýimlerini çykaryp, ar alyş geýimlerini geýýär. Ol heläk boljaklar bilen gutulanlary aýyrmak işini tamamlanda, gutulyş işi tamamlanýar. Synag möhleti ýapylýar, indi hiç kimsäniň işläp bilmejek gijesi bolýar. Mesihiň habary diňe bir kör adama gönükdirilen Laodikýa habary bolman, eýsem synag möhletiniň ýapylmagynyň golaýlygy şertinde ýerleşdirilen Ylýas habarydy; bu bolsa, Mesihiň janlary halas etmek üçin işlemäge mukaddesleşdirilen höwesidir.

Ilki bilen Mesih kör adama golaýlady, soň melhemi taýýarlap ony çaldy, soňra bolsa kör adamyň özi üçin etmeli bir iş boýunça görkezme berdi; şonuň ýaly-da, örän möhüm bolan zat şudur: ol bu işi ýerine ýetirmäge girişen mahaly, onuň gözi açylýar. Ol göreninden soň, kör Laodikeýaly ýagdaýyndan Filadelfiýaly ýagdaýa öwrülýär. Şol iki ýygnagyň özgermeli döwri başlangyçda 1856-dan 1863-e çenli amala aşyryldy.

Şol döwür bugdaý bilen haşal otlaryň aýrylyşygyny hem-de ondan soň nyşan hökmünde ýokary galdyrylýan ýüz kyrk dört müňüň ahyrky möhürlenişini aňladýar. Kör adam derrew köpçüligiň üns merkezine öwrüldi — haçanda ol Laodikiýaly ýagdaýdan Filadelfiýaly ýagdaýa geçeninde. Kör adam ýüz kyrk dört müňdür, erbet we akmak patyşa Ahaz bolsa Rebbiň agzyndan çykarylyp taşlanan öňki äht halkydyr. Taryhyň şol bir pursatynda Isa ýa tüýküligini ulanyp, Öz täze äht halkyny mesihleýär, ýa-da köne äht halkyny Öz agzyndan tüýkürip çykarýar.

Bu pikirleri indiki makalada dowam etdireris.