Ýoel kitaby we Laodikeýa Ýedinji Günüň Adventist Ybadathanasy - On sekizinji belgisi

Biz Abramyň ähtini gözden geçirýäris we henize çenli Abramyň pygamberliginiň Ýoel kitabynyň giriş aýatlary bilen göni baglanyşygy bolan bölegine ýüzlenmedik. Abramyň 400 ýyllyk gulçulyk baradaky pygamberligi Pawlusyň 430 ýyly bilen bilelikde Daniel 12:11 bilen gabat gelýän pygamberlik gurluşyny emele getirýär. On birinji aýatyň 1290 ýyllyk pygamberligi Abramyň we Pawlusyň 430 ýyllyk setiriniň omega pygamberlik döwrüdir. Bu hakykat soňky günlerde möhüri açylýan zatlaryň, akyldarlary erbetlerden aýyrýan bir bölegidir.

430 ýylyň omega pygamberligi bilen baglanyşykly “dört nesil” nyşany bardy; bu bolsa Hudaýyň saýlanan halkyny gullykda saklan millet üçin synag möhletiniň bir döwrüni kesgitleýärdi. Musa üçin bu Müsürdi; Musanyň aýdymyny aýdýan ýüz kyrk dört müň üçin bolsa bu, 1798-nji ýyldan başlap Ýekşenbe kanunyna çenli Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň taryhydyr. Ylham kitaby on üçünji bapda “ýer haýwany” hökmünde görkezilen Amerikanyň Birleşen Ştatlary guzy ýaly başlap, ajdarha ýaly geplemek bilen tamamlanýar. Guzynyň nyşany bolan Ýusup, Müsürde otnositel parahatçylyk döwrüni aňladýar, tä täze faraon peýda bolup gulçulyk başlanýança. Şeýlelikde, dördünji nesilde höküm edilýän millet, Musa üçin Müsür bolan bolsa, Amerikanyň Birleşen Ştatlarydyr. Galyndy Ýekşenbe kanunynda, belalar arkaly öňden görnüş berlişi ýaly, hebreýler üçin gapy söýesine çalnan gan bilen tamamlanan, ondan soňra bolsa Müsür milleti üçin Gyzyl deňizde tamamlanan görnüşde höküm edilýär. Ýusup bilen Musa gowy faraony we erbet faraony aňladýarlar; bu bolsa Amerikanyň Birleşen Ştatlary üçin ilki guzy, soňra bolsa ajdarhadyr.

Abramyň dördünji nesil baradaky höküm pygamberligine synag möhletiniň tamamlanmagynyň tapgyrlaýyn bolýandygy hem girýärdi; çünki Musanyň Abramyň pygamberligini ýerine ýetirişiniň içinde diňe bir Müsür üçin synag möhleti tamamlanman, eýsem Müsür öz synag käsesini doldurandan soň hem Amoreýler üçin öz synag möhletleriniň käsesini doldurmaga heniz wagt galýardy. Gyzyl deňiz Müsür üçin näme bolan bolsa, Amerikanyň Birleşen Ştatlary üçin ýekşenbe kanuny şoldy; ondan soň bolsa “ýer ýüzündäki beýleki ähli ýurtlar” Amoreýleriň Müsüriň synag möhletiniň tamamlanmagyndan soňky ýagdaýynda görkezilişi ýaly, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň “görküzesine eýererler”.

Amoriler, Ybraýymyň ähtinde Müsür derýasyndan Wawilon derýasyna çenli dünýäni kesgitleýän on taýpanyň biridir; şonuň üçin hem Amoriler Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda Ýekşenbe kanunyndan soň, milletler hökmünde öz aýratyn synag möhletini ýapýan dünýä milletleriniň nyşanydyr. Amoriler — hökmiň dünýäniň üstünde ýapylmagynyň Mukaddes Kitapdaky nyşanydyr, we bu üçünji hem dördünji nesilde bolup geçýär. Gyzyl deňiz Amerikanyň Birleşen Ştatlary üçin synag möhletiniň tamamlanmagynyň nyşanydyr, Amoriler bolsa adamzat synag möhleti tamamlanýança, milletleriň öz synag möhletlerini tapgyrlaýyn ýapmagyny aňladýar. Şonuň üçin Amoriler Gyzyl deňizdäki Ýekşenbe kanuny krizisiniň döwründen başlap, gutulyş ýolunyň Hudaýyň halky üçin açylýan gündogar şemalynyň getiren gutulyşyna çenli bolan döwrüň nyşanydyr.

Emma Abramyň pygamberligi diňe dördünji nesli Amerikanyň Birleşen Ştatlaryny Müsür, dünýäni bolsa Amoreýler hökmünde göz öňünde tutup beýan etmek bilen çäklenmän, ondan hem möhümi, Gyzyl deňzi kesip geçýän Hudaýyň halkynyň neslini “dördünji nesil” hökmünde ýerleşdirýär. Abram bilen baglaşylan ähtiň üç ädiminiň birinjisindäki “dört nesil” düşünjesinden ýüze çykaryp bilýän zadymyzy ýüze çykaranymyzda, biz Ybraýymyň ähtiniň ikinji we üçünji ädimlerini gözden geçireris. Ikinji ädim on ýedinji bapdyr, üçünji ädim bolsa, elbetde, ýigrimi ikinji bapdyr.

Danyýlyň on ikinji babynda üç pygamberlik döwri görkezilýär, olaryň hemmesi 1844-nji ýylda tamamlanan pygamberlik wagtyny aňladýar. Şol üç döwür soňky günlerde açylýar, we şol üç döwür soňky günlerde Hudaýyň halkynyň başyna gelýän bilim artmagyny aňladýar. Zygyr lybasly adam hökmünde Mesih ýedinji aýatda şol üç pygamberlik döwrüniň ilkinjisini beýan edýär, we muny etmek bilen, Ol Özüni Ylhamyň onunjy babyndaky suwuň üstünde däl-de, ýer bilen deňziň üstünde duran perişde bilen laýyklaşdyrýar.

On ikinji babyň ýedinji aýatynda zygyr geýimli adam hem ebedi ýaşaýan Taňrynyň ady bilen ant edýär.

Ylham arkaly bize şeýle habar berilýär: Daniel kitabynda ýerleşýän şol bir pygamberlik çyzygy Ylham kitabynda-da dowam etdirilýär, we Millerit düşünjesine görä, bu iki beýannama Mesih barada biri-birine gabat gelýän parçalar bolup durýar. Ylham kitabynda kiçi kitaply Perişde hökmünde Mesih pygamberlik wagtynyň ulanylyşynyň 1844-nji ýylda tamamlanýandygyny görkezýär; Daniel kitabynda bolsa zygyr geýimli Adam hökmünde Mesih Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda ýekşenbe kanuny güýje girende, Danieliň soňky görnüşindäki ähli täsin zatlaryň tamamlanjakdygyny görkezýär. Ýekşenbe kanunynyň öň ýanyndaky we şol ýerde tamamlanýan şol mukaddes taryhyň içinde, Hudaýyň halky 1260 nyşany bilen görkezilen döwür boýunça dargadylmalydy. Ýekşenbe kanunyndan öň gelýän dargadylyş döwri Ylham kitabynyň on birinji babynda beýan edilýär; şol ýerde Musa bilen Ylýas öldürilýär we köçede üç ýarym günläp öli ýatýar, bu bolsa 1260-yň nyşanydyr.

Ýedinji aýatda zygyr geýnen adam, mukaddes halkyň güýjüniň pytramagy üç ýarym gün tamam bolanda, soňky günlerdäki Hudaýyň halkynyň başyna gelýän “ajaýyp wakalaryň” hem tamam boljakdygyny aýdýar. Biz soňky makalany Uayt uýanyň Zakarýa kitabynyň üçünji baby baradaky düşündirişi bilen jemledik. Birinji sözlemde şeýle diýilýärdi: “Zakarýanyň Ýeşuwa we Perişde baradaky görnüşi, uly ýaraşyk gününiň jemleýji sahnalarynda Hudaýyň halkynyň başdan geçirýän tejribesine aýratyn güýç bilen degişlidir.” Bu bapda, şeýle hem Uayt uýanyň şol bap baradaky ylhamly düşündirişinde, ýüz kyrk dört müň “haýran galynýan adamlardyr.” Danieliň soňky görnüşindäki, Ýekşenbe kanuny arkaly tamamlanýan “ajaýyp wakalar”, Hudaýyň halkynyň möhürlenmegi bilen baglanyşykly “ajaýyp wakalardyr.”

Danyýlyň on ikinji babyr soňky günlerde ýüz kyrk dört müňü möhürleýän ýagtylygy berýär. Şol ýagtylyk, hemmesi-de Milleritler döwrüniň taryhynda tanalyp, hakykat hökmünde berkidilen üç pygamberlik döwri bilen aňladylýar. Bu üç döwür üç aýatda beýan edilýär we olar hakykatyň gurluşyny saklap duran üç sütündir. Hakykatyň gurluşy üç basgançakly bir proses arkaly saklanylýar. Şol üç basgançakly proses, dokuz aýatlyk parçanyň (4–12) içinde pygamberlik wagtyny beýan edýän üç aýat arkaly görkezilýär. Şol üç pygamberlik döwri, Milleritleriň esas goýujy düşünjesinden ugur alnyp seredilende, Millerit düşünjesi bilen ylalaşykda kesgitlenýän, ýöne wagt unsuryny ulanmaýan üç nyşanly döwri emele getirýär.

Üç döwür hut pygamberligiň “möhürlenip—soňra hem açylmagynyň prosesi” diýip kesgitleýän şol Mukaddes Ýazgy böleginiň içinde ýerleşýär; ol ýerde, şol bir wagtda, üç gatly synag prosesiniň nusgawy Mukaddes Kitap beýany hem berilýär. Danyýele öz kitabyny möhürlemelidigi aýdylyp başlanýan dokuz aýat, hut şol üç döwrüň beýan edilýän aýatlarydyr; şol dokuz aýatda hakykat açylanda amala aşýan päkleniş prosesi “päklenmek, agarmak we synalmak” diýlip beýan edilýär. Üç aýatdaky şol üç döwür, ahyrzamanyň wagtynda, soňky günlerde, bilimiň artmagydyr; olar Hudaýyň äht halkynyň iň soňky synagdan geçirilmegini we möhürlenmegini aňladýar. Şol taryhda soňky günlerde Hudaýyň halkynyň başyna gelýän nyşanly “ajaýyp wakalar” beýan edilýär. Haýyş edýärin, bu abzasy ýene bir gezek okaň.

Dokuz aýatdan ybarat geçişdäki üç aýatda beýan edilen üç döwür, Daniýel kitabynyň ýokary nokadyny aňladýar; ol ýerde görkezilen bu ýokary nokat bolsa, içki pygamberlik çyzygynyň ýokary nokadydyr. Bu, eliň gatyşmazdan dagdan “kesilip” alnan bir gaýanyň hekaýasydyr; bu bolsa galyndynyň hekaýasydyr. Şol içki çyzyk onunjy we on ikinji baplarda görkezilýär, pygamberligiň daşky çyzygynyň ýokary nokady bolsa on birinji babyň soňky aýatlarynda we Daniýel on ikinji babyň ilkinji birnäçe aýatlarynda ýerleşýär.

Şol üç döwür, Ulai bilen Hiddekel derýasynyň şaýatlygynyň hem görnüşleriniň iň ýokary nokady bolup durýar, we şol üç aýat, Äht wagt baradaky pygamberlik sözüniň iň soňky, iň ýokary amala aşyşyny görkezýän bir pygamberlik döwrüni öz içine alýar; bu pygamberlige hem Abramyň, hem-de Pawlusyň şaýatlygy berilýär. Isa, zygyr geýnen Adam hökmünde, ýedinji aýatda suwuň üstünde gezip ýörendir. On birinji aýatda iki ses — ýagny, Mesihiň sesi bolan Abram bilen Pawlus — şaýatlyk etmek üçin durýar. On ikinji aýatda Hudaýyň halkynyň möhürleniş taryhy görkezilýär, çünki ýüz kyrk dört müň gyzlar bolup, gyzlar on gyzyň tymsalyny başdan geçirýärler, hem-de on ikinji aýatdaky bereket garaşýanlaryň üstündedir. Tymsalda garaşýanlar hem-de “mübärek” diýlip atlandyrylýanlar, gapy ýapylan wagty nikä girmäge mümkinçilik berýän lybasy kabul edýänlerdir.

Ýedinji aýatda Isa suwuň üstünde ýöreýär, bu bolsa gorky döredýär, emma Petrus ynanmaga karar berýär we ýöremäge hem-de Hudaýa şöhrat bermäge başlaýar; ýöne Petrus köplenç iki toparyň hem nyşanydyr, we şöhrat, onuň höküm sagady ýetip gelende, ýene gorka öwrülýär. Ýedinji aýatda ýerleşýän ilkinji döwür birinji perişdäniň habaryny aňladýar. Isa suwlaryň üstündedir, bu gorkynyň hem-de birinji perişdäniň nyşanydyr. Soňra Isa, Ýekşenbe kanunynyň höküminden öň Öz halkyny şöhratlandyrjak döwrüni kesgitleýär. Üç perişdäniň üç böleginiň hemmesi ýedinji aýadyň içinde ýerleşýär, çünki ýedinji aýat üç perişdäni aňladýan üç aýadyň birinjisidir.

On birinji aýat öz omegasynyň şaýatlygy bilen Abramyň we Pawlusyň alfa seslerine bir “iki esse” berýär. Olaryň “iki esse” sesleri birleşip, äht wagty baradaky pygamberligi beýan edýär, hem-de on birinji aýat 1798-nji ýylda Wawilonyň ýykylmagy bilen tamamlanýan pygamberlik döwrüni kesgitlemek arkaly, omega hökmünde şol pygamberligi ýerine ýetirýär; şeýlelikde, ahyrky günlerde Mikaýyl ýerinden turanda Wawilonyň ýykylmagynyň bir nusgasyny görkezýär. On birinji aýatda biz pygamberleriň iki esse edilmegini, hem-de Wawilonyň iki ýykylmagyny aňladýan bir döwri görýäris; şeýlelikde, “Wawilon ýykyldy, ýykyldy” diýip yglan eden ikinji perişdäniň habaryny wekilçilik edýär.

Ýedinji aýat birinji perişdäniň habarydyr; on birinji aýat bolsa ikinji perişdäniň habarydyr. On ikinji aýat, ýagny Daniýel 12:12 ýa-da Daniýel 144, akyldarlar bilen nadanlaryň arasyndaky tapawut hakdadyr; bu tapawut höküm işiniň dowamynda amal edilýär we ol höküm krizisinde häsiýetiň ýüze çykmagy bilen tamamlanýar. On ikinji aýat, dünýäniň iki topara bölünişiniň nähili bolandygyny aýdyň görkezýän üçünji perişdäniň habarydyr; üçünji perişdäniň hut şol bölünişi daşky taýdan beýan edişiniň garşylykly tarapy bolsa, on ikinji aýatda görkezilen üçünji perişdäniň içki bölünişidir. Ýedinji, on birinji we on ikinji aýatlar üç perişdäniň habarydyr, we bu aýatlar ahyrky günlerde açylýan nurdur. Bu üç aýadyň ahyrky günlerde açylmagy Ylham kitabynyň onunjy baby bilen gabat gelýär.

Mesih gudratly perişde hökmünde, şeýle hem onunjy bapda Ýahuda taýpasynyň Arslany hökmünde, “arslan” ýaly gygyryp seslendi we Onuň gürrüldisi möhürlenen ýedi ýyldyrymy döretdi; edil Daniel kitabyndaky onunjy bap ýaly. Bular biri-birine parallel böleklerdir. Şu sebäpli, on ikinji bapdaky üç döwür hem Ylham kitabyndaky onunjy bapyň ýedi ýyldyrymy bolup durýar.

“Ýedi gürrüldiler” diňe Mesihiň Alfa we Omega hökmünde başgaça beýan edilmesidir, çünki “ýedi gürrüldiniň” esasy nyşanly manysy, 1798-den 1844-e çenli bolup geçen wakalaryň “bir yzly-yzyna görkezilişini” aňladýandyr; bu bolsa “geljek wakalarda” gaýtalanýar we bir ýüz kyrk dört müňüň taryhynda “öz tertibi boýunça aýan ediler.” Şonuň üçin “ýedi gürrüldi” Alfa we Omega bolanlygyň nyşanydyr; ol şeýle hem başlangyç we soň, ilkinjisi we ahyrkysy, binýat we ybadathana, burç daşy we täç daşy — ýedi gürrüldidir.

Danyýl on ikidäki üç nyşanly döwrüň nury ýedi gökgürlemegiň nury bilen sazlaşmalydyr, çünki olar şol bir pygamberlik çyzygydyr. Birinji döwürde Mesih iki elini-de asmana göterýär; aýan bolşy ýaly, Ylham onunjy bapda Ol muny bir eli bilen edýär. Ylham onunjy bapda Onuň eli pygamberlik wagtynyň ulanylyşynyň soňunyň nyşanyna öwrülýär we pygamberlik wagt döwürlerinden diňe pygamberlik döwürlerine geçişi belleýär. Milleritler tarapyndan ulanylan esasy pygamberlik düzgüniniň şol geçişi, Mesihiň döwründe göni manydan ruhy mana bolan beýik geçiş bilen öňünden şekillendirilipdi.

Resul Pawlus saýlanan halkyň pygamberlik çyzygy bilen baglanyşykly esasy pygamberlik düzgünini berkitmek üçin galdyryldy. Ruhy Ysraýylyň hut başlangyjynda, ähtiň özüni täzeden kesgitleýän esasy bir pygamberlik düzgüni berkidilýär. Şondan soň Ybraýymyň çagasy bolmak, gan arkaly däl-de, iman arkaly Ybraýymyň çagasy bolmakdy. Bu pygamberlik ýörelgesi esasan Pawlusyň galamy arkaly ornaşdyryldy; ol bu babatda Ylham kitabynyň onunjy babynda Mesihe nusga bolup, 1844-nji ýylda wagtyň pygamberlik taýdan ulanylyşyny üýtgedip tamamlady.

Adamzat bilen baglaşylan äht älemgoşar arkaly nyşanlanýar, Nuhuň gämisi bolsa, saýlanyp alnan aýratyn tanalan halkyň bolmadyk suw joşmasyndan öňki we soňky bir döwri aňladýar. Ybraýymyň çagyrylmagy Hudaýyň adamzat bilen pygamberlik gatnaşyklarynda uly we möhüm bir üýtgeşmäni aňladýardy. Ybraýym bilen baglaşylan äht äht taryhynyň ugrunda uly bir öwrülişigi aňladýardy; şeýle etmek bilen-de ol, Pawlusyň günlerinde sözüň göni manysyndan ruhy mana geçilen uly öwrülişigi, hem-de 1844-nji ýylda wagt ulanylyşyndan wagt ulanylyşynyň bolmazlygyna geçilen öwrülişigi tymsallaýardy.

Hudaýyň adamzat bilen baglaşan ähtindäki ilkinji öwrülişik Bagdy, we aýdyň yglan edilen üýtgeşiklik ýaşaýyş agajyna degişli çäklendirmeler boldy; şeýle hem ol geýimiň üýtgemegini emele getirdi — ruhy ýagtylykdan göni manydaky guzy derisine çenli. Äht taryhyndaky indiki uly öwrülişik Tupandyr; edil ilkinji uly äht öwrülişiginde Adamyň wekilçilik edişi ýaly, muny Nuh wekilçilik edýär. Ondan soň Abram bilen saýlanan halka geçiş bolup, ol Musa çenli alyp barýar; Musa bolsa bir günüň bir ýyly aňladýandygy baradaky pygamberlik ýörelgelerini girizýär. Şol ýörelge 1844-nji ýyla çenli güýjünde galýar; şol wagtda ähtde ýene bir uly öwrülişik boldy. Äht taryhynyň beýik döwürlerinde Hudaýyň pygamberlik Sözüniň haýsydyr bir ýörelgesinde hemişe uly bir öwrülişik bolýar. Ýüz kyrk dört müňüň taryhynyň dowamynda bolan şol öwrülişik şudur: Alfa-Omega Hakykatdyr. Alfa we Omega — Hudaýyň Sözünde ahyryň hemişe başlangyç arkaly şekillendirilýändigi baradaky ýörelgedir. Alfa we Omega baradaky şol ýörelgä baglanyşyklylykda, ýewreý sözi bolan “hakykatyň” üç gatly gurluşy bardyr.

Galyndylaryň taryhynyň dowamynda bolup geçen uly pygamberlik öwrülişigi esasy äht taryhlarynyň her birinde gönüden-göni görkezilendir, edil şonuň ýaly-da hakykatyň beýleki ugurlarynda hem. Işaýa 22:22-de Eliakimiň üstüne goýlan “açar” Matta on altynjy bapda Paniumda Petrusa berlen şol bir açardyr. Ol açar Filadelfiýa ýygnagyna berilýär, we Milýerçileriň taryhynyň nusgasy bolan Musa döwründe Musa tarapyndan ýazga geçirilen ýyl üçin bir gün ýörelgesi arkaly belli bir günüň özüne çenli baglanyşmaga mümkinçilik beren açar William Millerä berildi. Milleriň Musanyň pygamberligi bilen baglanyşygy Pawlusyň Abramyň pygamberligi bilen baglanyşygy arkaly görkezildi. Şeýle-de bolsa, näme üçin Miller Musa bilen baglanyşmaly däl? Musanyň bir gämide halas bolşy, iki ähti biri-birine baglamak üçin Nuhuň bir gämide halas bolşy bilen baglanyşypdy. Eýdende başlaýan pygamberlik ulanylyşynyň öwrülişikleri, pygamberlik nurunyň uly bir açyşynyň iň soňky äht halkynyň — ýüz kyrk dört müňüň — taryhynda kesgitlenýändigini görkezýär. Men uly pygamberlik öwrülişiginiň ýedi gök gümmürdisi arkaly görkezilýändigini öňe sürýärin; olar Daniýel kitaby on ikinji bapdaky üç döwür bilen gönüden-göni baglanyşyklydyr, we bular diňe alfa bilen omeganyň ýörelgelerini setir üstüne setir usulynda, hakykatyň üç ädimli gurluşyna daýanyp ulananyňda tanalýar.

“wagt indi ýok” diýen yglanyň öňüsyrasynda gelýän aýatlarda Mesih ýedi gümmürdişligi öňe sürdi; olar, edil Danyýel on ikinji bapdaky hakykatlar ýaly, möhürlenip goýlupdy. On ikinji bapda zygyr matadan geýnen adamyň iki elini-de ýokary galdyrmagynyň mazmuny Danyýeliň kitabynyň möhüriniň açylmagydyr; Ylham onunjy bapda Mesih Şir hökmünde görkezilende bolsa, onuň mazmuny ýedi gümmürdişligiň möhürlenip goýulmagydyr. White uýamyz ýedi gümmürdişligiň möhürlenmegini Danyýeliň kitabynyň möhürlenip goýulmagy bilen laýyklaşdyrýar.

Ýedi gümmürdi Revelation on we Ruhy Pygamberlik, şeýle hem 1840-njy ýyldan 1844-nji ýyla çenli Milleritleriň taryhy arkaly kesgitlenýär; şol taryh bir ýüz kyrk dört müňüň taryhynda gaýtalanýar. Şol bir parçanyň içinde şeýle diýilýär: “Ýedi gümmürdide beýan edilen, Ýohanna berlen ýörite nur birinji we ikinji perişdäniň habarlary döwründe bolup geçjek wakalaryň suratlandyrmasydy. Halkyň bu zatlary bilmegi iň gowusy däldi, çünki olaryň imany hökmany suratda synagdan geçirilmelidi. Hudaýyň tertibine görä, iň ajaýyp we öňe giden hakykatlar yglan edilmelidi.” Milleritler iki lapykeçlik bilen ýüzbe-ýüz boljakdyklaryna düşünmändiler, çünki olaryň düşünmezligi olary synamak üçin niýetlenipdi. Milleritler hiç hili “öňe giden hakykatlara” güman etmediler; başgaça aýdanyňda, olar äht taryhynda hiç hili “uly pygamberlik üýtgeşmelerine” garaşmadylar.

“bu zatlary” Millerit “halkynyň bilmegi iň gowusy bolmasa-da,” ýüz kyrk dört müň şol bir taryh bilen synag edilýär, ýöne taryhy bihabar ýagdaýda ýalňyş düşünmek arkaly däl-de, eýsem siziň bilmäge borçly bolan taryhyňyza düşünmezlik arkaly synag edilýär. Bu şol bir synagdyr, diňe tersine öwrülen görnüşinde. Ylham kitaby onunjy bapdaky Ýahýa, ilkinji nobatda ýüz kyrk dört müňi we diňe ikinji derejede birinji hem-de ikinji perişdeleriň Millerit hereketini wekilçilik edýär. Muny Ýahýanyň kiçi kitaby iýmezinden öň onuň süýji, soň bolsa ajy boljakdygy barada öňünden habardar edilendigini göreniňizde aňlap bolýar. Munuň nämäni aňladýanyny Milleritleriň bilmegi iň gowusy däldi, emma Ýahýa Milleritler kiçi kitaby iýenlerinde näme bolandygyny öňünden bilýän halky wekilçilik edýär.

Yahýa öňünden 1840-njy ýyldan 1844-nji ýyla çenli bolan ajy-şirin tejribe, onunjy bapda şekillendirilen taryh barada habardar edilýär. Dokuzynjy we onunjy aýatlarda şeýle anyk görkezilen şol tejribe, ikinji aýatdan dördünji aýada çenli hem açyk-aýdyň kesgitlenýär.

“Ýedi gök gürrüldisi” birinji we ikinji perişdeleriň döwründe amala aşjak “wakalaryň beýan edilişini”, şeýle hem “öz tertibi boýunça aýan ediljek geljekki wakalary” aňladýar. “Ýedi gök gürrüldisi” Millerçileriň taryhynyň ýüz kyrk dört müňüň taryhynda gaýtalanýandygyny, hem-de 1798-nji ýylda we ondan soňky döwürde ahyrzaman wagtynda möhri açylan hakykatlaryň Hudaýyň halkynyň soňky günlerinde hakykatyň möhüriniň açylmagyny aňladýandygyny görkezýär. Ylham kitaby onunjy bapdaky Isa, Danyýel kitaby on ikinji bapdaky Isa bilen laýyk gelýär. Iki parçanyň ikisinde-de soňky günlerde synag hakykatynyň möhürlenişi we möhüriniň açylyşy beýan edilýär.

Käbirleri ýedinji aýatda Isanyň gepleýändigini, emma on birinji we on ikinji aýatlarda Jabraýylyň Danyýele gepleýändigini öňe sürüp bilerler; ýöne munuň tersine, üç bölegiň ählisinde-de Isanyň gepleýändigi hökmünde-de düşünmek bolýar. Meseläniň haýsy tarapyndan garalsa-da, Danyýeliň üsti bilen gepleýän ses Mesihiň sesidir, we on ikinji bapdaky üç pygamberlik döwri Mesihiň sözleridir; ol bu üç döwri hakykatyň gurluşynda beýan edýär. Üç döwriň ählisi möhürlenendir, şeýlelikde olar üç gatly bir nyşany emele getirýär.

Ýedinji aýat täsinlikleriň tamamlanmagyny beýan edýär; ol ýerde Mesihiň Iň Mukaddes Ýerdäki soňky işi, ýagny bir ýüz kyrk dört müňüň günälerini pozup, olary möhürlemegi görkezilýär. Birinji aýat “täsinlikleri” kesgitleýär, üç aýatyň iň soňkusy hem “täsinlikleri” garaşanlygy we ilkinji lapykeçligi başdan geçirenligi üçin bagtly bolanlar hökmünde kesgitleýär. Ortadaky döwür, Ýekşenbe kanuny krizisiniň dowamynda adamzadyň pitnesini kesgitleýär, şol bir wagtda hem Ýekşenbe kanunyna alyp barýan döwri bir ýüz kyrk dört müň üçin taýýarlyk döwri hökmünde görkezýär. Ähli aýatlar göni Danieliň halkynyň “soňky günlerde” “başyndan geçjek zatlary” kesgitleýär. Üçüsiniň hemmesi bir ýüz kyrk dört müňüň päklenmegi temasyna degişlidir. Birinji döwür üçünji döwre gabat gelýär, ortaky döwür bolsa tutuş dünýäniň Armageddona ýörişi mahalynda edýän pitnesini aňladýar.

Eger şol üç döwür hem ýedi güwwüldi bolsa, onda şol üç aýat “geljekdäki wakalary, olar öz tertibinde [aýan ediljek] wakalary” kesgitlemelidir, hem-de şol “geljekdäki wakalar” 1840-dan 1844-e çenli birinji we ikinji perişdeleriň astynda bolup geçen wakalaryň “bejergisi” bilen laýyk gelmelidir. Bu hereketiň kabul eden birnäçe hakykatlary bar, olar öňdebaryjylaryň düşünjesinden aç-açan tapawutlanýar, emma şol hakykatlaryň hemmesi öňdebaryjylaryň düşünjesi bilen ylalaşýar. Milleritlerden şu güne çenli pygamberlik düşünjesinde uly bir üýtgeşme bolup geçdi. “Bir gün — bir ýyl” ýörelgesi munuň nusgawy mysalydyr, ýöne başgalary hem bar. Uly pygamberlik üýtgeşmesiniň bir mysaly ýedi güwwüldi bilen baglanyşykly görnüşde görkezilýär.

Onunjy bölümiň soňky aýatynda Ýahýa özüne täzeden pygamberlik etmelidigi aýdylanyndan soň, şeýlelik bilen onunjy bölümiň taryhynyň hem Millerçileriň hereketini, hem-de bir ýüz kyrk dört müňi aňladýandygyny aýratyn nygtap, oňa ybadathany ölçemek üçin bir hasa berildi, emma oňa howluny hasaba almazlyk buýruldy.

1844-nji ýyldan soň ybadathana ölçenilip durkak, Ýuhanna howly hökmünde şekillendirilýän beýleki milletleri hasapdan çykarmalydygy aýdylýar. 1844-nji ýyldaky bu şekil, Hudaýyň hut şol wagt täze äht gelnini saýlap alandygyny görkezýärdi, şondan soň Onuň gelni bilen howlynyň arasynda tapawut goýuldy. Uayt uýsa howlynyň beýleki milletleri aňladýandygyny, ybadathananyň bolsa Hudaýyň saýlanan halkydygyny açyk beýan edýär; diňe “Asyrlar Islegi” kitabyndaky “Daşky Howly” atly baby okaň.

Ýahýa 1844-nji ýylda ýaňy Hudaýyň saýlanan halky bolan Milleritleri şekillendirýär. Ýakynda ajy-süýji habary başdan geçiren Milleritleriň bilen, milletler hökmünde görkezilen we özlerini hristian diýip ykrar edýän dünýäniň galan böleginiň arasynda tapawut goýuldy.

Esas 1840-njy ýyldan başlap ilkinji lapykeçlige çenli goýuldy, ybadathana bolsa Gijäniň Ýarysyndaky Çagyryşyň yglan edilýän döwründe tamamlandy. Ondan soň uly lapykeçlik geldi, we Ýohanna turup ölçemek, emma başga milletlileri goýup gitmek buýrulýar. Ýohanna hökümiň açylyşyny şekillendirýär, we şu sebäpli ylham şol aýatlarda Ýohannanyň ölçegini derňew höküminiň nyşany hökmünde ulanýar. Ýohanna barada, ýagny onuň ölçegiň nyşany hökmünde görkezilişi hakynda ýaňy beýan edenlerimiz adaty Adventist düşünjesi bilen laýyk gelýär, emma bu hereketde şol nyşana düşünmekde uly üýtgeşme bolup geçdi.

Milleritleriň düşünjesi bilen ylalaşyp, biz onunjy bapda Ýahýa arkaly şekillendirilen Milleritler taryhynyň içinde, ýüz kyrk dört müň boljak utgaşýan bir hereketiň hem öňünden aýdylandygyny görüp başladyk. Biz, eger Milleritler taryhynyň ölçeglerini alyp, beýleki milletleriň wagtyny aýryp goýsaňyz, onda Ýahýanyň ölçäp duran şol ybadathanasynyň özüni görüp boljakdygyna düşündik.

Biz 2520 ýyllyk wagt pygamberliginiň biriniň 1798-nji ýylda, beýlekisiniň bolsa 1844-nji ýylda tamamlanýandygyny görmäge geldik; şeýlelikde, Mesihiň Millerit ybadathanasyny bina eden kyrk alty ýyllyk döwri açylýar. Ýahýa howlyny beýleki milletler hökmünde kesgitledi, we “milletleriň wagtlary” diýilýän pygamberlik bar.

Milletleriň “zamanlary” köplük sandadyr we göni manydaky hem-de ruhy Ysraýylyň depelenen iki döwrüni aňladýar. Butparazlygyň, soňundan hem papalygyň getiren şol iki depeleniş döwrüniň soňkysy 1798-nji ýylda tamamlandy. Näme talap edilse-de, “milletleriň zamanlary” ilkinji perişdäniň gelmegi bilen 1798-nji ýylda tamamlandy. Ýahýa ölçemäge 1798-nji ýylda başlamalydy, ondan öň däl. Ol 1844-nji ýylyň taryhynda ýerleşdirildi; şonuň üçin 1798-nji ýylda tamamlanan döwri goýup aýyrmak, daşky howlyny goýup aýyrmakdy, we şeýle etmek bilen Äht Äleminiň Habarçysy tarapyndan Millerit ybadathanasynyň bina edilen kyrk alty ýylyny açyp görkezýärsiňiz. Köp baglanyşykly hakykatlar bu ulanylyşdan gelip çykýar, emma men muny diňe pioner düşünjesinden tapawutly bolan nuryň bir mysaly hökmünde ulanýaryn; ýöne bu, ilkinji hakykatlara garşy gelmeýän, emma indi wagta degişli edilmeýän nurdur.

Şol aýratyn hakykat 11-nji sentýabrdan öň ykrar edilipdi, ýöne aslynda 11-nji sentýabrdan soň çuňňur berkidildi. Ýahýanyň ybadathanany ölçemegi baradaky hakykaty ýedi gök gürlemesinden aýry göz öňüne getirmek mümkin däldir, çünki bu hut şol bir parçadyr. Ýedi gök gürlemesiniň ulanylyşy barada, Daniel kitabynyň on ikinji babyndaky “ajaýyp zatlar” amala aşýan döwre çenli möhürlenen bir hakykat bardy. 2023-nji ýylyň iýulyndan soň açylan “ýedi gök gürlemesiniň” ulanylyşy Danieliň on ikinji babyndaky üç aýata doly laýyk gelýär, ýa-da aýtsam, olary çuň manyda doldurýar.

Waýt uýam Daniel bilen Ylham kitaplarynyň arasyndaky gatnaşygy beýan etmek üçin compliment sözüni däl-de, complement sözüni ulanýar. “Kämillige ýetirmek” diýen manyny berýän complement — şol iki pygamberlik kitabynyň biri-birine edýän zadydyr. 2023-nji ýylyň iýulyndan soň Daniel kitabynyň on ikinji babynda açylan ýedi gümmürdi şol ýerde ýerleşýän habary kämillige ýetirýär. Ýedi gümmürdini açýan zat bolsa, hakykatyň gurluşy bilen utgaşykda bolan alfa we omega ýörelgesidir.

Milletleriň “wagtlary” 1798-nji ýylda doly ýerine ýetirildi we mukaddes ýeri hem-de goşuny butparazlygyň, soň bolsa papalygyň aýak astyna alyp depelemän geçen 1260 ýyldan ybarat iki döwri aňladýar. Ybadathanany ölçänimizde, howlyny goýup geçmelidiris, we howly 1798-nji ýyla çenli uzaýar, emma 1844-den soň indi wagt ýokdur. Häzirki wagtda 1260 ýyl diňe ybadathana bilen howlynyň arasyndaky tapawudy kesgitleýän bir wagt döwrüni aňladýar. Şonuň üçin, 2020-nji ýylyň 18-nji iýulyndan 2023-nji ýylyň iýulyna çenli depelemek işi amala aşyryldy. Häzirki wagtda ybadathanany ölçemek, birinji we ikinji perişdeleriň habarlary döwründe bolup geçen wakalaryň bir çäklendirilip görkezilişini aňladýan ýedi gök gümmürdisi bilen baglanyşykda, Ýuhanna berlen işdir. “Biziň beýik işimiz” üç perişdäniň habarlaryny “birleşdirmekden” ybaratdyr; şeýle etmek bilen, öňki äht taryhynda ýerine ýetirilmedik we hatda häzirki wagtda hem örän seýrek ýerine ýetirilýän pygamberlik işini kesgitleýäris. Milletleriň wagtlaryny aňladýan howlyny goýup geçýänimizde, 1798-nji ýylda ahyrzamanyň başlangyjynda tamamlanan papalyk yzarlamasynyň 1260 ýylyny hem goýup geçýäris.

Millerçi taryhyndaky kyrk alty ýylyň dowamynda gurlan ybadathana 2023-nji ýylyň iýul aýyndan başlap, Ýekşenbe kanunyndan az öňe çenli gurulýan bir ybadathanany alamatlandyrýar. Şol taryh ýedi gümmürdiň “geljek wakalar” döwrüdir; olar “öz tertibinde aýan ediler” — “mümkin” däl, eýsem hökmany suratda “bolar”.

Ilkinji perişdäniň taryhyny ikinjiniňki bilen birleşdirenimizde, bu taryhyň alfa lapykeçligi bilen başlanýandygyny we omega lapykeçligi bilen tamamlanýandygyny görýäris. 1840-njy ýyldan 1844-nji ýylyň 19-njy apreline çenli bolan ilkinji perişdäniň taryhyndaky pygamberlik belliklerini, şol wagtda gelen we 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda üçünjiniň gelmegine çenli dowam eden ikinji perişdäniň bellikleri bilen deňleşdirenimizde, ikisi hem perişdäniň gelişi bilen başlanýan we perişdäniň gelişi bilen tamamlanýan iki döwrümiz bolýar. Ilkinjiden ikinjä çenli bolan taryh, ikinjiden üçünjä çenli bolan taryhy şöhlelendirýär.

Munuň ýerlikli bir ulanylyşdygyna şaýatlyk edýän pygamberlik subuty, şol ulanylyşyň alfasynda we omegasynda tapylýar. Bilelikde ulanylýan iki parallel çyzyk hem-de iki çyzygyň başlangyjy bilen soňy bir perişdäniň gelşini görkezýär. Soňra olar setir üstüne setir bilelikde bir çyzyga birleşdirilende, başlangyç ilkinji lapykeçligi, soňy bolsa beýik lapykeçligi görkezýär. Goşmaça bir subut hem, soňunyň başlangyçdan beýikdigini görkezýän alfa we omega ýörelgelerinde tapylýar. Beýik omega lapykeçligi bilen tamamlanýan bir alfa lapykeçligi, alfa we omeganň kiçi hem-de uly böleklerini görkezýär.

1844-nji ýylyň 19-njy aprelinden (1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda üçünji perişdäniň gelmegine alyp barýan ikinji perişdäniň gelmegi) başlanymyzda; we soňra hem 1840-njy ýylyň 11-nji awgustynda başlanyp, 1844-nji ýylyň 19-njy aprelinde tamamlanýan ikinji çyzygy hem başlanymyzda, 1844-nji ýylyň 19-njy aprelindäki lapykeçligiň birinji we ikinji perişdeleriň pygamberlik çyzyklarynyň birleşdirilmegi arkaly emele gelen pygamberlik çyzygynyň hem alfasy, hem-de omegasy bolandygyny görýäris.

Döwrüň ahyrynda, üçünji perişde ikinji perişde bilen bilelikde gelýär; şeýlelikde ol 9/11-ni hem-de Ylham kitabynyň on sekizinji babyndaky güýçli perişdäniň iki sesini alamatlandyrýar. Bu iki ses hem ikinji, hem-de üçünji perişdäniň habarlarydyr, şol iki perişde 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda biri-birine degipdi, hem-de şol iki taryh setir üstüne setir getirilende olar ýene duşuşýarlar. Şu görnüşde bile getirilende, olar ilkinji lapykeçlikden beýik lapykeçlige çenli bolan taryhy aňladýarlar, şol taryhyň ortasyndaky ýolbelgi bolsa Milleritleriň döwründe iki topar ybadat edijiniň ýüze çykan Exeter çadyr ýygnagydy; bu, tymsaldaky akylsyz gyzlaryň pitnesini aňladyp, ortaky ýolbelgini pitne hökmünde kesgitleýär.

Ýedi gürrüldiler birinji hem-de ikinji perişdäniň habarlarynyň setir üstüne setir birleşen taryhyny aňladýar; bu bolsa ýüz kyrk dört müňüň taryhynda birinji lapykeçlikden beýik lapykeçlige çenli bolan bir taryhy kesgitleýär. Şol taryhyň pygamberlik taýdan nämäni aňladýandygyna degişli düşünje, Daniel on ikide ahyrzamanyň wagtyna çenli möhürlenip goýlan hökmünde görkezilen habar bilen doly gabat gelýär.

Bu gözlegi indiki makalada dowam etdireris, ýöne men Danieliň iň soňky görnüşiniň diňe soňky günlerde Hudaýyň halkynyň beýanyna degişli bölegini galdyraryn. Ilkinji agzalma düzgüniniň çäginde şuny belläň: birinji aýatda Daniel görnüşe düşünýänleriň toparyndadyr. Görüşde ilkinji agzalýan zat, düşünýän parasatlylaryň biri hökmünde Danieliň bir beýanydyr, we soňky dokuz aýatyň hemmesi ýigrimi ikinji gün düşünýän parasatlylar hakyndadyr.