Ýoel kitaby we Laodikeýaly Ýedinji gün adventist buthanasy — Ýigrimi üçünji bölüm

Ýigrimi ikiinji makalada men şeýle ýazdym: “Soňra on birinji bapda saýlanan halkyň nesil şejeresi Şemden Abrama çenli on at bilen beýan edilýär. On birinji bap Babel diňiniň wakasy bolup durýar, emma şol bir wagtda Ybraýymda şekillendirilişi ýaly saýlanan halkyň nesil şejeresidir hem. On birinji bap Hudaý bilen üç taraply äht baglaşmaly bolan saýlanan halky tanadýar. Üçünji we iň soňky ädim ýigrimi ikinji bapdaky Yshagyň gurban edilmegi boldy. “On birinji” bap alfa başlangyjydyr, “ýigrimi ikinji” bap bolsa omega ahyrydyr. Atlaryň manysynda Hudaýyň sesini eşitmek üçin talap edilýän iman, Onuň Sözüniň sanlarynda Onuň sesini eşitmek üçin talap edilýän imandan hiç hili tapawutly däldir.”

On birinji bapda Kabylyň ähti we Habylyň ähti beýan edilýär. Biz ýyllaryň dowamynda Babel minarasynyň pygamberlik häsiýetleriniň galp ähti aňladýandygyny gaýtalap görkezýäris. Tufandan soň, döwürleriň tertibinde üýtgeşme boldy: tufandan öň Ydiniň derwezesinde ybadat edilýän bolsa, tufandan soň ybadat gurbanlyk sypasynda edilmelidi. Gurbanlyk sypasynyň Mukaddes Kitaba laýyk anyk talaplary bardy. Ol tebigy daşdan gurlan bolmalydy; daşa adam eli degip, ony oýup ýa-da kesip bejerilmeli däldi. Ol suwag ulanman, daş üstüne daş goýlup gurlan bolmalydy.

Minaranyň maksady Nimrodyň egindeşlerine at getirmekdi; bu at häsiýeti aňladýar. Minarada biz adamyň özüni halas etmäge synanyşýandygyny we özüni asmanyň hudaýlary hökmünde beýgeltýändigini görýäris. Minara özüni halas edip biljekdigini pikir edýän we özüniň beýgeldilmelidigini hasap edýän bir ybadathananyň nyşanydyr; edil Zebur 83-de on patyşanyň edişi ýaly, olar Mukaddes Kitap pygamberligindäki ýaman birleşikde papalyk başyny beýgeldýärler, bu hem ýekşenbe kanuny wagtynda bolup geçýär.

Dünýä ýaňy Nuhyň tupany bilen ýok edilipdi, we Hudaýyň tofkandan öňki dünýäniň synag möhletiniň ýapylmagynyň sebäbini görkezmeginiň sebäbi, adamyň pikirleriniň hemişe ýamanlyga öwrülendigidi. Mukaddes Kitap birlik barada dürli ýollar bilen söz açýar; olaryň biri-de “göz-göze” görmekdir. Iki adam ylalaşman, bile ýöreýärmi?

Taňrynyň Nimrodyň patyşalygynyň üstünden çykaran höküminde dili bulaşdyrandygy, bulaşyklykdan öň olaryň ählisiniň birlikdedyklaryny, şonuň üçin hem olaryň hemmesiniň bir häsiýetlidiklerini görkezýär; şol häsiýet bolsa ynsan işlerine daýanýan bir dindir — şol bir bapda Ybraýym arkaly görkezilýänlerden tapawutlylykda. Şem Nimrodyň döwründe wepaly bir jan bolupdy. Taryhçylar Şemi Rebbiň öňünde gudratly gozgalaňçy bolan Nimrody öldüren adam hökmünde görkezýärler. Bu mesele taryhçynyň pikirlerine daýanman hem öz güýjünde galýar, çünki Şem äht adamy bolup, öz ganyny äht adamy bolan Nuha çenli, ol hem öz ganyny başga bir äht adamy bolan Şise çenli ýetirýär; Şis bolsa äht taryhyna, Adamyň gönüden-göni neslinden bolan başga bir äht adamy Habylyň ornuny tutmak üçin girizilipdi.

Barlyk kitabyň on birinji baby ýaşaýyş ähtiniň we ölüm ähtiniň mazmunynda Mesih bilen Şeýtanyň arasyndaky beýik garşylygy beýan edýär. Nimrod Rebbiň öňündäki beýik awçyny aňladýar, çünki ol köp muşdakly bir ýygnagy wekilçilik edýär. Abram bolsa, Şemiň üsti bilen, muşdaklary az bolan bir ýygnagy wekilçilik edýär. Nimrod öz minarasyny gurýarka, ähtiň adamy Şemdi; emma on birinji bapdaky iki äht Şem bilen Nimrod tarapyndan däl-de, Nimrod bilen Ybraýym tarapyndan wekilçilik edilýär. Pawlus bu pygamberlik düzgünini açyk-aýdyň görkezýär.

Melhisedek baradaky mowzukda häzirki hakykatyň örän köp tarapy bar, emma men diňe Pawlusyň göni öwredýändigini belläp geçýärin: ähtiň adamlarynyň pygamberlik häsiýetleri barada aýdýar; munuň bilen men ylhamlanan şaýatlykda agzalýan erkekleri we aýallary göz öňünde tutýaryn, olaryň Mukaddes Ýazgylardaky şaýatlygy Hudaýyň adamzat bilen baglaşan ähtiniň pygamberlik çyzygyndaky bir ýol belgini kesgitleýär. Pawlus Sinaýda Lewi ruhanylygy döredilmezinden öň ýaşan, şonuň üçin hem Lewi ruhanylygy bolmazyndan dört ýüz ýyldan hem köp öň ýaşan Melhisedegiň Lewiden ondalyk kabul edendigini öwredýär. Lewi ruhanylygyna degişli bolmak üçin, Lewiden gany boýunça gelip çykandygyny subut edip bilýän bir lewi bolmaly ekeniň. Melhisedek özüniň gelip çykyşynyň Lewiniň nesil hataryndan bolandygyny görkezip bilmezdi, çünki Lewi entek dünýä inmändi.

Adem bilen Howanyň Hudaý bilen baglaşan ähtini aňladýan pygamberlik çyzygy, aslynda, iki ähtden ybaratdyr. Birinjisi, ýönekeý bir synag bilen baglanyşykly ýaşaýyş ähdidi. Ýykylşdan we başa barmadyk synagdan soň, indiki äht geýim üpjün etmek üçin guzynyň ganyny öz içine alýardy. Ondan soň, älemgoşar, Nuh we gurbanlyk sypasyndaky ybadat arkaly aňladylýan Hudaýyň adamzat bilen baglaşan ähdi bardy. Soňra bolsa Ýaradylşyň on birinji babynda, ýewreýler diýlip atlandyryljak saýlanan halk bilen Hudaýyň ähdiniň başlanmagy görkezilýär. Şol wakalaryň her birinde Mukaddes Kitabyň gahrymanlary äht adamlary ýa-da äht aýallarydyr.

Gelip çykyş kitabynda on birinji bapda saýlanan halk bilen ýaşaýyş ähtiniň başlangyjy beýan edilýär; we bu başlangyç hut Nimrodyň ölüm ähtini esaslandyrýan ýerinde beýan edilýär. Bu ölüm ähti gurbanlyk sypasynyň aňladýan, çapylmadyk daşlara we hiç hili suwagyň ýoklugyna garşy galp nusga bolan kerpiçler we suwag arkaly nyşanlanýar. Waýt uýa gurbanlyk sypasynyň Mesihi aňladýandygyny bize habar berýär; şonuň üçin galp din bolan Nimrodyň dini galp Mesihi aňladýar.

Beýleki hakykatlaryň arasynda, Gelip çykyş on birinji babyndan pygamberlik taýdan çykarylýan sapaklaryň biri onuň pygamberlik ugrunyň başlangyjyny aňladýandygydyr. Nuhyň Tufany pygamberlik taýdan bir bölünişi belleýär. Nuh gämini terk edende ybadatyň täze bir usuly bolmalydy, ybadatyň şol usuly bolsa hemişe Kabylyň we Habylyň taryhynda görkezilişi ýaly, ybadat edýänleriň iki toparyny döredýär. Gelip çykyş on birinji bap täze bir dünýädir; onuň başlangyç taryhy ahyrky döwrüň taryhynyň düýpli kyssasyna öwrülýär, ýagny Hudaýyň soňky günlerdäki äht halky Ýekşenbe kanuny krizisi döwründe Wawilondan on birinji sagadyň işçilerini çagyranda. Nimrod Ýekşenbe kanuny krizisi döwründe günä adamy bolup durýar, Sem bolsa—ol Ybraýymdyr—hut şol bir krizisde Hudaýyň adamydyr. Gelip çykyş on birinji babyndaky dargama we dilleriň bulaşyklygy Nuh gämini terk edeninden köp wagt geçmänkä başlady. On birinji babyň temasy iki ähtdir, we bu hekaýa Ybraýymyň ähtiniň üçünji ädimi ýigrimi ikinji bapda öňe sürlende öz netijesine ýetýär.

On birinji bap, ýigrimi ikinji bapda omega taryhyna ýetýän Ybraýymyň nesil şahasynyň alfa taryhydyr. Nimrodyň Babeli baradaky başlangyç hekaýasy bilen Yshagyň gurban edilmegi baradaky ahyrky hekaýa ikisi-de adamzat üstünden çykarylýan soňky hökümi aňladýar. Bu nesil şahasy Nimrodyň minarasyndan başlanýar we Yshagyň gurban edilmegine çenli uzaýar, hem-de bu çyzyk biri-birine garşy duran iki gurban bilen jemlenýär. Nimrodyň gurbany Hudaýyň ýerine ýetiriji hökümini kabul edýär, Ybraýymyň synagy bolsa Hudaýyň blessingini kabul edýär. Nimrod on birinji bapyň alfasydyr, Ybraýym bolsa ýigrimi ikinji bapyň omegasydyr. Omega hemişe has uludyr, iň bolmanda ýewreý elipbiýine görä ýigrimi iki esse uludyr; dilleri bulaşdyrmakda we milletleri ýere-ýere dargatmakda ýüze çykan güýç, haçyň güýji tarapyndan ep-esli derejede geçilipdi. Nimrodyň minarasy 9/11-iň Ekiz Minaralaryny aňladýar, Yshagyň gurban edilmegi bolsa Ýekşenbe kanunyny aňladýar.

Saýlanan halk bilen baglaşygyň ugry on bir sanynyň nyşany bilen başlanýar we ýigrimi iki sanynyň nyşany bilen tamamlanýar. Bu ugur Nimrodyň alfa taryhynda hem-de Ybraýymyň omega taryhynda synag möhletiniň tamamlanýan ýerinde gutarýar. Hut Nimrod bilen Ybraýymyň taryhy Mukaddes Kitabyň ilkinji kitabynda beýan edilýär we ol Nuhuň tupanynyň juda ýakyndaky weýrançylygyndan soň galan bölekleri ýygnamak ýagdaýynyň çäginde ýerleşdirilýär. Mukaddes Kitabyň ilkinji kitabynda iki baglaşygyň mysaly, on birinji bapdan ýigrimi ikinji ba pa çenli ugurda synag möhletiniň tamamlanmagyny görkezýän iki şaýady üpjün edýär.

Yaradylyş 11–22-niň alfasynda beýan edilişi ýaly, Nimrod henizem adalatsyz we haramdyr, Ybraýym bolsa henizem dogruçyl we mukaddesdir; şeýle hem bu ýagdaý Ylham 22:11-niň omegasında-da görkezilýär. Synag möhleti ýapylmazynyň edil öň ýanynda, 10-njy aýatda bu kitabyň pygamberliginiň sözlerini möhürlemezlik barada jar edilýär. Synag möhleti ýapylmazynyň edil öň ýanynda, ondan soňky aýatda, Ylhamda açylmaly bir pygamberlik bolmalydyr. On birinji aýatdan iki aýat soň, Mesih şol pygamberligi açmak üçin açary berýär.

Ýigrimi ikinji bap tutuş Mukaddes Kitabyň omega baby bolup, Ylhamdaky möhürlenen pygamberligi açmagyň açary bolsa Mesihiň Ylham kitabynyň birinji babynda beýlekileriň hemmesinden ýokarda kesgitlän ýörelgesidir. Birinji bap ýewreý elipbiýiniň ilkinji harpydyr, ýigrimi ikinji bap bolsa iň soňkusydyr. Birinji bapyň dokuzynjy aýatyndan on birinji aýatyna çenli Ýahýa özüni tanyşdyrýar we Mesihi Alfa hem-de Omega diýip kesgitleýär.

On birinji aýatda Ýahýa Patmosdadyr, emma ol on ikinji aýatda yzyna öwrülýär, şondan soň bolsa ol asman mukaddesligindedir. Şeýlelikde, 9/11-nji aýatlarda biz Ýahýanyň şaýatlygyny tapýarys; ol Isa Mesihi Alpa we Omega hökmünde tanadýar. Muny Isa eýýäm 8-nji aýatda Özi hakda şeýle tanadypdy:

Sekizinji ayatda, Ýahýa Mesihiň Özi barada aýdanlaryny ýazýar. Dokuzynjy aýatdan on birinji aýada çenli bolsa, Ýahýa özüniň özi barada gürrüň berýär. Bu, ilkinji on bir aýatda Mesihe Alfa we Omega hökmünde güwä geçýän iki şaýady aňladýar. Dokuzynjy aýatdan on birinji aýada çenli özbaşdak bir pikir birligini emele getirýär. Ol ähli bap bilen baglanyşykly bolsa-da, bu aýatlarda Ýahýa özüniň özi barada gürrüň berýär; emma dördünji aýatdan sekizinji aýada çenli Ýahýa Taňrylygyň adyndan Onuň ýygnaklaryna ýüzlenýär. Dördünji aýat bir pikir birligini başlaýar, ol sekizinji aýatda tamamlanýar. Muny Mesihiň «bar bolan, häzirki wagtda bar bolan we heniz geljek» diýen açylyş häsiýetleriniň dördünji aýatda görkezilip, soňra sekizinji aýatda ýene-de gaýtalanmagy tassyklaýar.

Birinji babyň ilkinji üç aýaty Isa Mesihiň aýan boluşyny öňe sürýär; bu aýanlyk synag möhleti ýapylmazdan az salym öň açylýar, çünki üçünji aýatda: «wagt golaýdyr» diýilýär. «Wagt golaýdyr» diýen sözler ýigrimi ikinji babyň onunjy aýatyndaky: «wagt golaýdygy üçin bu kitabyň pygamberlik sözlerini möhürleme» diýen beýan bilen edil şol bir sözlemdir. Açylýan pygamberlik Isa Mesihiň Aýan boluşydyr.

Dördünji aýat möhüriň açylmagyna başlaýar, we şol dörtinji aýat Ýahýanyň: “Men Ýahýa” diýen şaýatlygy bilen başlanýar; soňra sekizinji aýatda Özünü tanadýan Mesihiň Özi bolýar. Bäş aýadyň birinjisinde ynsan şaýady, ahyrynda bolsa ylahy şaýat bar. Dördünji aýat Asmandaky Atany “bar bolan, bolan we geljek” diýip görkezýär. Sekizinji aýat bolsa Mesihi “bar bolan, bolan we geljek” diýip görkezýär.

Isa Mesihiň Ylhamyny açmagyň açary alfa we omega ýörelgesidir. Ilkinji we Ahyrky hökmünde, Mesih geçmişde bolup, geljekde boljak bolsa-da, häzirki döwürde hem bar. Isanyň hem-de Atanyň ikisiniň-de bolup geçen, bar bolan we entek geljek Hudaý bolmagy, Mesihi Alfa we Omega hökmünde beýan etmegiň ýene bir görnüşidir. Ol Alfa we Omegadyr, Ilkinjidir we Ahyrkydyr, Başlangyçdyr we Soňdur; Ol başlangyçda bardy we ahyrda hem bolar. Patyşalygyň “açarlary”, Kaýsariýa Filipide ýygnaga berlen şol açarlar, Işaýa 22:22-de Eliakimiň egnine goýlan “açar” hem bolýar. Ylham kitabyndaky alfa birinji bapdyr, omega bolsa ýigrimi ikinji bapdyr; şeýlelikde, biz Ylhamyň baplarynda tutuş ýewreý elipbiýini tapýarys. On üçünji bap Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň, ondan soň bolsa dünýäniň pitnesini aňladýar. Birinji bap Mesihi Alfa we Omega hökmünde görkezýär, ýigrimi ikinji bap bolsa şol hakykaty, emma birinji bapda agzalýan açylma bilen baglanyşyklylykda, anyklaýar. Birinji, on üçünji we ýigrimi ikinji baplar bilelikde “hakykat” sözüni emele getirýän üç ýewreý harpyny aňladýar.

Matta Injiliniň ýigrimi üçünji babynda Isa fariseýlere we saddukeýlere garşy sekiz hasrat sözleýär. Ýigrimi ikinji babyň soňky aýatynda Mesihiň jedelparaz ýewreýler bilen gatnaşygy Dawudyň syrly meselesi bilen tamamlandy; bu syr diňe alfa we omega ýörelgesine düşünilse çözüp bolýar.

Ýigrimi ikinji babyň jemlegi äht taryhynyň bir ýolbelgisini kesgitleýär. Ýermeýa hem bu hakykat ugry barada ýüzlenýär:

Ýeremiýa gadymy Ysraýyl üçin doga etmezlik tabşyryldy, çünki olar gaýdyp bolmajak bir sepgide ýetipdiler; edil ýigrimi ikinji babyň ahyryndaky jedelleşýän ýehudiler ýaly. Musa (ähliniň adamy) saýlanan ähd halkyny ýok etmek baradaky Hudaýyň karary bilen ýüzbe-ýüz bolanda, Musa doga bilen ara düşdi. Ýedinji bapda bolsa, Ýeremiýa hut şol bir ähd halky üçin doga etmezlik buýrulýar. Şilonyň pygamberlik taryhy, bir aýatda beýan edilişi ýaly, olaryň günäsi gutaryp bolmajak bir sepgide ýetende, Hudaýyň saýlanan ähd halkyny ret etmeginiň setir üstüne setir subutnamasy hökmünde kesgitlenýär.

Äht taryhynda Hudaýyň Öz äht gatnaşyklaryny tamamlaýan nokady belli bir ýol görkezijisidir. Iýşuw bilen Kalebiň habarynyň ret edilip, onunjy synagy alamatlandyrmagy muňa ýene bir mysaldyr. Ýeremiýa hem birnäçe bap soňra bu halk üçin doga etmezlik tabşyrylýar.

Ýedinji bapda, Şiloa nyşanynda şekillendirilişi ýaly ýekşenbe güni baradaky kanun wagtynda Laodikeýalylaryň agyzdan çykarylyp taşlanmagy görkezilýär we Ol ýakyn geljekde näme «ederini» kesgitleýär.

On birinji bapda doga etmezlik baradaky bu buýruk, Laodiseýalylaryň ýekşenbe güni baradaky kanundan soň gelýän muşakgat wagtynda özlerini tapanda üstlerini basyp aljak gorky hakyndadyr. Olaryň başdan geçirýän gorkusy, ähtden ýüz öwürmekleriniň taryhynyň çäginde goýlandyr.

Ýüz kyrk dört müňüň arasynda boljak dalaşgärleriň direlişi Ylham 11:11-de görkezilýär; olaryň soňky ýygnalyşy Işaýa 11:11-de görkezilýär; aždahanyň, wagşy janawaryň we ýalan pygamberiň daşky hatary bolsa Daniýel 11:11-de görkezilýär; tagtalaryň ýekşenbe güni baradaky kanuny boýunça höküm Ezekiýel 11:11-de görkezilýär, akylsyz gyzlaryň üstüne gelýän jeza we gorky bolsa Ýeremiýa 11:11-de görkezilýär.

Bu halk üçin doga etmezlik baradaky buýruk, Matta kitabynyň ýigrimi ikinji babyndaky soňky aýatlarda ýerleşýän ýol belgisi bolup durýar, ýigrimi üçünji bap bolsa Adventizme garşy aýdylan sekiz betbagtlygy görkezýär. Ýigrimi üçünji bap ýa 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrydyr, ýa-da ýekşenbe kanunydyr. Şol ýol belgileriniň ikisi-de nikanyň ýerine ýetmegidir, nika bolsa gelin bilen äriň arasynda bolup, olar bir ten bolup birleşýärler. Nikanyň kämilleşmegi ýaraşdyrmany, ýagny “bir bolmagy” aňladýar. Adam Hudaýyň keşbinde ýaradyldy, Ol erkek bilen zenany ýaratdy. Olaryň nesli erkekden gelen ýigrimi üç hromosoma we zenandan gelen ýigrimi üç hromosoma bilen görkezilýär. Olar bilelikde kyrk alty hromosoma bolup, ybadathanany emele getirýärler. Her bir adam ybadathanadyr, çünki siz Rebbiň ybadathanasydygyňyzy bilmeýärsiňizmi?

Nikanyň doly tamamlanmagy, ýagny iki kişiniň bir bolmagy, kyrk altydan ybarat bir ybadathanany emele getirmek üçin, ýigrimi üçlük iki ybadathananyň birleşmegidir. Ybadathanany gurýan Mesihdir, we Ol Öz ýygnagyny Öz erkek ybadathanasy bilen birleşmeli bolan zenan ybadathanasy hökmünde gurýar. Bu baglanyşyk ynsan ybadathanasynyň Hudaýyň ybadathanasynyň Iň Mukaddes Ýerinde Ylahy bilen birleşen wagty bolýar. “Ýigrimi üç” ýüz kyrk dört müňüň möhürlenmeginiň nyşanydyr, we şol iş ýigrimi üç ýüz ýyllyk pygamberligiň ahyrynda başlady. Matta ýigrimi üç Laodikiýadaky Ýedinji Gün Adwentistlerine garşy çykarylan höküm yglanydyr; olar ýüz kyrk dört müňüň galp şekilidir.

Bir ýüz kyrk dört müň — ýediden bolup, sekizinjidir; olar sekizinji günde direldilýänlerdir; olar Nuhuň gämisindäki sekiz jandyr; olar Şetiň sekiz neslidir; olaryň maňlaýlaryndaky möhür sekizinji günde ýerine ýetirilen sünnet arkaly öňden şekillendirilip görkezildi. Olar sekizinji günde gulluk üçin ýag bilen mesh edilen ruhanylardyr; ýigrimi üçünji bapda Adventizme garşy aýdylan sekiz “waý” hem galp sekize garşy çykarylan hökmdür.

Akylsyz gyzlara aýdylan hasrat yglany ýigrimi ikinji babyň soňky aýatynda Hudaýyň halkynyň möhürlenmeginden soň gelýär. Ýigrimi ikinji bap Tekwiniň ýigrimi ikinji baby bilen gabat gelýär, çünki Köne Ähdiň ilkinji kitaby Täze Ähdiň ilkinji kitabynyň nusgalyk keşbini görkezýär. Matta on birinji bapdan ýigrimi ikinji baba çenli uzalýan pygamberlik setiriniň, on iki baby öz içine alýan şol hataryň merkezinde, şol on iki babyň altynjysy on altynjy bapdyr; şol ýerde Simun Barýonanyň ady Petere üýtgedildi.

Matta on birden iyirmi ikä çenli 459 aýat bar. Ortadaky aýat on altynjy babyň on ýedinji aýatydyr, emma şol aýaty on sekizinji we on dokuzynjy aýatlardan aýryp bolmaz, çünki olar bir beýannamadyr.

on birinji bapdan ýigrimi ikinji baba çenli baplaryň hut merkezi, Mesihçiligiň esasy äht beýanydyr. Şol beýanda Simunyň ady Petra üýtgedilýär; iňlis diliniň her bir harpynyň eýeleýän sanly ornuny ulananyňda — meselem, “a” biri, “z” bolsa ýigrimi alty — “p”-niň 16, “e”-niň 5, “t”-niň 20, ýene bir “e”-niň 5, “r”-iň bolsa 18 bolandygyny görýärsiňiz. 16 X 5 X 20 X 5 X 18 köpeldeniňizde, netije 144,000 bolýar, we äht gatnaşyklarynyň nyşany bolan Petranyň adynyň üýtgedilişine degişli salgylanma 16-njy babyň 18-nji aýatynda duş gelýär; Petranyň adynyň ilkinji harpy 16 san, soňky harpy bolsa 18 sandyr. Bularyň ählisi on iki babyň merkezinde ýerleşýär; olar on bir nyşany bilen başlanýar we ýigrimi iki nyşany bilen tamamlanýar.

Şol setir hem Gelip çykyş kitabynyň on birinji bapdan ýigrimi ikinji bapa çenli bölüminde hem duş gelýär, we şol setirde 305 aýat bar; bu bolsa on ýedinji bap, on birinji aýaty şol setiriň merkezi hökmünde görkezýär. Köne Ähdiň ilkinji kitabynyň şol on iki baplyk setiri Ybraýym bilen baglaşylan ähti kesgitleýär we Täze Ähdiň ilkinji kitabynyň şol baplarynda omega setiri bilen duşuşýan alfa setirini aňladýar. Mattadaky omega setiriniň merkezi, ýüz kyrk dört müňüň äht gatnaşyklarynyň iň ýokary nokadydyr; olar Ýekşenbe kanuny wagtynda ýokary galdyrylýan äht nyşanydyr. Gelip çykyşdaky setiriň merkezi aýaty diňe bir merkezi aýaty däl, eýsem Ybraýym bilen baglaşylan üç gatly ähtiň ikinji, ýagny orta ädimini hem, şeýle hem edil şonuň ýaly möhüm bolan ähtiň nyşanyny hem kesgitleýär.

Biz bu meseleleri indiki makalada dowam etdireris.