Ýoel kitaby we Laodikiýadaky Ýedinji Gün Adventist Ybadathanasy - Otuz Ikinji San

Petrusy şaýat edip, Ýowel kitabyna ýetmek haýal öňe süýşýän bir syýahat boldy. Petrus Hudaýyň pygamberlik Sözündäki iň täsin nyşanlaryň biridir, ýöne olaryň hemmesi şeýle dälmi? Petrus Kaýsariýa Filipide, şeýle hem Pentikost gününde ýokarky otagda üçünji sagatda, soňra şol günüň dokuzynjy sagadynda ybadathanadadyr. Isa üçünji sagatda haça çüýlendi we dokuzynjy sagatda jan berdi. Petrus dokuzynjy sagatda Kaýsariýa çagyrylýar, ýöne Kornelius baradaky hekaýada onuň çagyrylan Kaýsariýasy Hermon dagynyň etegindäki Kaýsariýa Filippi däl-de, deňziň ýakasyndaky Kaýsariýa, ýagny Kaýsariýa Maritima idi.

Kaisareýa Maritima Ortaýer deňziniň kenaryndaky şäher bolup, häzirki Tel Awiwiň demirgazygyndan takmynan 30–35 mil aralykda ýerleşýär (ony beýik Hirodes görkemli rim port şäheri hökmünde gurdurdy). Ol Resullaryň Işleri kitabynda ýygy-ýygydan duş gelýär (15 gezek agzalýar) we Täze Ähtde adamlaryň köpüsiniň ýönekeýje “Kaisareýa” diýip atlandyrýan ýeri hut şoldur. Hoş Habary wagyz edýän Filip öz pygamberlik edýän dört gyzy bilen şol ýerde ýaşaýardy (Resullaryň Işleri 8:40; 21:8). Pawlus şol ýerde iki ýyl zyndanda saklandy, häkimler Feliksiň we Festiň, şeýle-de patyşa Agrippanyň öňünde çykyş etdi (Resullaryň Işleri 23–26). Belki, has-da ähmiýetlisi, Petrus rim ýüzbaşysy Korneliusa hut şu ýerde wagyz etdi — bu bolsa miladydan soňky 34-nji ýylda, Mesihiň köpler bilen ähti tassyklan hepdesi tamamlananda, başga milletlerden bolanlaryň hristiançylyga ilkinji uly öwrülişi boldy (Resullaryň Işleri 10).

Kaýsariýa Maritima Ýahudyýanyň Rim dolandyryş paýtagty bolup hyzmat edipdir hem-de başga milletleriň esasy merkezleriniň biri bolupdyr. Kaýsariýa Filipi bolsa başga bir şäherdir; ol uzak demirgazykda, Hermon dagynyň etegine golaý ýerde (Jelile deňziniň demirgazygyndan takmynan 25–30 mil daşlykda), häzirki wagtda Golan belentlikleri diýlip atlandyrylýan sebitde (häzirki Banýasda) ýerleşýär. Bu ýer diňe Hoş Habarlarda agzalýar (Matta 16:13 we Mark 8:27), ýagny Isa Öz şägirtlerini Kaýsariýa Filipä alyp gidende. Bu, Petrusyñ Isanyň “Mesih, diri Hudaýyň Ogly”dygyny ykrar eden meşhur ýeridir; şeýle hem şol ýerde Isa: “Men Öz ýygnagymy şu gaýanyň üstünde bina ederin, ölüler dünýäsiniň derwezeleri oňa üstün çykmaz” diýip yglan etdi (Matta 16:13–20). Ol grek taňrylaryna, aýratyn-da geçi-taňry Pan üçin bagyşlanan ybadathanalary bolan butparaz sebitdi; Panyň gowagy bolsa “dowzahyň derwezeleri” diýlip atlandyrylýardy, şonuň üçin Isanyň şol ýerde eden beýany aýratyn täsirlidir.

Iki şäher geografik we taryhy taýdan bütinleý aýrydyr — olaryň biri günorta-günbatarda ýerleşýän gaýnap-joşýan rim deňiz porty, beýlekisi bolsa Ýordan derýasynyň çeşme başlaryna golaý demirgazykdaky ellinistik/putparaz merkezdir. Kenarýaka şäheri Resullaryň Işleri kitabynda agdyklyk edýär, demirgazykdaky şäher bolsa Hoş Habarlardaky öwrülişikli bir pursadyň merkezindedir. Deňizdäki Kaýsariýa Rimiň — wagşy haýwanyň nyşanydyr, ýerdäki Kaýsariýa bolsa aždarhanyň nyşanydyr. Uýamyz Waýt haçdan Pentikost gününe çenli bolan döwri, ýagny haçda başlan we Pentikostda tamamlanan “Pentikostal möwsümi” kesgitleýär.

Tehniki taýdan Pentikost möwsümi ilkinji miweleriň baýramyndan başlanardy; bu bolsa Mesihiň direlişine laýyk gelýär. Emma haçdaky ölüm bolmadyk bolsa, direlen Halasgär direlende Özi bilen alyp gitjek gany bolmazdy. Onuň ölümi bolmadyk bolsa, Ol, Durmuş Nany hökmünde, hamyrsyz çörek baýramynyň gününde dynç almazdy; Durmuş Nany bolsa ilkinji miweleriň baýramynda direlmeginden öň dynç almaly idi, şeýlelik bilen Pentikost gününe we baýramyna alyp baran elli günlük döwür başlanýardy.

Mesih bir hepdelik ähti tassyk etmek üçin gelende, şol hepde Onuň çokundyrylmagy bilen başlady; soň bolsa “hepdäniň ortasynda”, üç ýarym ýyldan soň, Ol haça çüýlendi, Petirsiz çörek gününiň dowamynda gabyrda dynç aldy, ýekşenbe güni arpa hasylynyň ilkinji miweler baýramy hökmünde direldi; şeýlelikde bugdaýyň ilkinji miweler baýramyna çenli dowam eden elli günlük Pentikost möwsümini başlatdy. Haçdan hepdäniň ahyryna çenli, ýene üç ýarym ýyldan soň, bu ýedi ýyllyk döwür milady 34-nji ýylda hepdäniň ahyrynda hristian ýygnagyna ilkinji başga milletli imanly bolup öwrülen Kesarýa Maritimadan Kornelius bilen öz jemlenmesine ýetdi.

Mesihiň ähti tassyk etmek üçin gelen hepdesi pygamberlik taýdan 2,520 gündür, hem-de haç “hepdäniň ortasyndadyr”, şonuň üçin ol çokundyrylşyndan 1,260 gün soň we Korneliýiň iman etmegine çenli 1,260 gün öň bolupdyr. Haçda Mesih üçünji sagatda haça çüýlenipdir, dokuzynjy sagatda bolsa jan beripdir. Bu Pentikost möwsüminiň başlangyjy bolupdyr we ahyrynda hem, (çünki Isa ahyry hemişe başlangyç arkaly görkezýär) Pentikost gününde Petrus Ýoel kitabyndan ilkinji wagzyny üçünji sagatda ýokarky otagda berýär; şol ýerde Mesih öz direliş güni şägirtleri bilen duşuşypdy. Soňra Petrus Ýoel boýunça ikinji wagzyny ybadathanada dokuzynjy sagatda berýär. Aýdyňdyr welin, üçünji we dokuzynjy sagat Pentikost möwsüminiň başlangyjy bilen soňunyň alfa we omega nyşanydyr.

Setir yzyna setir, bu iki wakanyň üçünji we dokuzynjy sagadyny deňeşdirip sazlaşdyranymyzda, alty sagadyň bölünişigiň şaýatlygyny berýän pygamberlik döwri bolup durýandygyny görýäris. Mesih ýaşaýyşdan ölüme, ölümden hem ýaşaýşa geçýär. Ol ýer ýüzünden asmana gidýär we ýene ýer ýüzüne dolanýar. Petrus ybadathananyň daşyndadyr, soň bolsa içindedir. Elbetde, üçünji sagatdan dokuzynjy sagada çenli başga-da utgaşykly paralel deňleşdirmeler bar, emma ilki bilen Petrusy, Korneliýusy we deňiz boýundaky Kesariýany göz öňünde tutmalydyrys.

Alty sagatda şekillendirilen pygamberlik bölünişleri bilen bolşy ýaly, perişde Korneliusa Petrusy çagyryp getirmek üçin adam ibermäge ugrukdyrmak maksady bilen iberilende, bu dokuzynjy sagatdy.

Perişdäniň gelişi bir habaryň hem-de bir ýol belgüsiniň nyşanydyr, we perişde: «Seniň doga-dilegleriň hem-de sadakalaryň Hudaýyň huzurynda ýatlama hökmünde ýokary göterildi» diýende, munuň bir ýol belgisidigini tassyklaýar. Hepdäniň soňunyň ýol belgusi — Korneliusyň dört günläp agyz bekländen soň dokuzynjy sagatda Petrusy çagyrtmagydyr, we bu «ýatlama» diýlip atlandyrylýar, ol hem bir ýol belgisidir. Kornelius «yüzbaşy» hökmünde ýüz adama baştutanlyk edýän serkerdeydi.

Petrus Matta kitabynyň on altynjy babynda Kesarýa Filipide bolanda, hiç hili sagat barada salgylanma ýokdur. Kesarýa Filipi Isanyň şägirtleri şol ýere äkiden döwründe şäheriň adydyr. Daniýel kitabynyň on birinji baby, on üçünji aýatdan on bäşinji aýata çenli bolan taryhynda — Panium söweşinde ýerine ýeten we Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda ýekşenbe kanunyna alyp barýan urşy nusgalaýan aýatlarda — Kesarýa Filipiniň ady Paniumdy. Petrus on üçünji aýatdan on bäşinji aýata çenli aýatlarda Kesarýa Filipide, ýagny Paniumda bolanda duş gelýär.

Danyýl on birinji babyň on üçden on bäşe çenli aýatlarynyň Panium söweşiniň amala aşmasy bolandygyny, hem-de şol aýatlaryň we Panium söweşiniň taryhynyň Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda ýekşenbe kanunyna alyp barýan urşy görkezýändigini kesgitlemek, hut “setir üstüne setir” usulýetiniň işlemek üçin niýetlenen ýoludyr. Şol usulýeti ulanmak, Kesariýa Filipi bilen Paniumyň özara laýyklaşdyrylmalydygyny talap edýär, çünki bu hakykata degişli pygamberligiň baş düzgünleriniň biri şudur: “gadymy pygamberleriň her biri öz ýaşan günlerinden has köp biziň döwrümiz üçin gepledi.” Pawlus hem pygamberleriň ruhlarynyň pygamberlere tabyndygyny goşýar; şonuň üçin olar diňe bir ahyrky günleri görkezmän, eýsem olaryň hemmesi bir pikirde-de ylalaşýarlar.

Şol sebäpden, eger-de haçan-da Panium Hudaýyň pygamberlik Sözüinde Panium hökmünde, ondan soň bolsa Caesarea Philippi hökmünde kesgitlenýän bolsa, onda olaryň ikisi hem soňky günlerde ulanylmalydyr we biri-biri bilen gabat gelmelidir, çünki olar şol bir şäherdir.

Bu mantyk bilen baglanyşykly, emma birneme tapawutly bolan ýerler Kaýsariýa Filippi we Kaýsariýa Maritima-dyr. Petrus Mesih bilen Kaýsariýa Filippä gitdi, ýöne ol Mukaddes Ruh tarapyndan Kaýsariýa Maritimä iberildi. Şeýle-de bolsa, iki Kaýsariýada-da esasy äht keşbi Petrusdyr. Bu ugry ajaýyp edýän zat şudur: Corneliusyň perişde tarapyndan zyýarat edilip, Petrusy çagyryp getirtmek üçin görkezme alan wagty dokuzynjy sagatdy. Kaýsariýadaky Petrus pygamberlik nyşanydyr, ýöne bu iki Kaýsariýa anyk tapawutlydyr. Biri deňiz boýundaky Kaýsariýa, beýlekisi bolsa gury ýerdäki Kaýsariýadyr. Deňiz boýundaky Kaýsariýa başga milletler bilen baglanyşyklydyr, hem-de Cornelius biziň eramyzyň 34-nji ýylynda äht hepdesiniň hut ahyrynda iman eden ilkinji başga milletli adam boldy. Deňiz boýundaky Kaýsariýa dokuzynjy sagatdyr we Pentikostda ybadathanadaky Petrus bilen, şeýle hem Mesihiň dokuzynjy sagatda bolan ölümi bilen laýyk gelýär.

Ýerdäki Kesariýa, ýagny Kesariýa Filipi üçünji sagatdyr. Saýlamak üçin başga hiç bir mümkinçilik ýokdur. Başlangyçdaky Kesariýa Filipi üçünji sagat, ahyrdaky Kesariýa Maritima bolsa dokuzynjy sagatdyr. Filipi alty sagatlyk döwrüň alfasy, Maritima bolsa omegasydyr. Dokuzynjy sagatdaky omega, ähtiň hepdesiniň ortasynda Mesihe gelen ölüm boldy; Pentekost güni ybadathanada bolan Petrus hem dokuzynjy sagat bilen baglanyşyklydy. Korneliýiň Petrusy çagyrmagy, Ýekşenbe kanunyny nusgalaýan Mesihe gelen ölüme hem, Pentekost güni ybadathanadaky Petrusa hem gabat gelýär; bu-da ýene bir gezek Ýekşenbe kanunyny nusgalaýar. Ilkinji başga milletden iman getiren hökmünde Korneliý Ýekşenbe kanunyndaky on birinji sagadyň ilkinji işçisini görkezýär.

Mesih haça çakylanda üçünji sagat, hem-de Petrus ýokarky otagda bolanda üçünji sagat hökman, hem diňe Kaisareýa Filipini aňladýar. Pentikost gününde Petrus bolan ýokarky otag, Mesihiň dirilişinden, ýokary göterilişinden we inişinden soň peýda bolan şol bir ýokarky otagdy. Mesih ýokarky otaga geldi, soňra elli gün geçenden soň, Pentikost gününde Petrus şol bir ýokarky otagda Ýoel kitabynyň habaryny beýan etdi.

Kaisariýa Filipi haça çüýlenmäge we Pentikost günündäki ýokarky ota laýyk gelýän üçünji sagatdyr. Haça çüýlenme pytraşmagyň nyşanydyr, ýokarky ot bolsa bitewüligiň nyşanydyr. Bu, Kaisariýa Filipini Ýekşenbe kanunynyň öň ýanyndaky nokat hökmünde görkezýär; şol ýerde bir topar pytradar, beýlekisi bolsa ýygnalar. Paniý söweşiniň taryhy gaýtadan ýerine ýetirilip başlananda, akylsyz we paýhasly gyzlar ebedilik aýrylarlar, we olar haçyň üstünde, ýagny Ýekşenbe kanunynyň golaýlaşmagyny aňladýan zadyň üstünde aýrylarlar. Hut Kaisariýa Filipide Mesih golaýlap gelýän Ýekşenbe kanuny barada öwretmäge başlady. Şeýle edeninde, Petrus bu habara garşy çykdy; şeýlelikde, dokuz aýatda Petrus möhürlenenleri hem, haç baradaky habar, ýagny Ýekşenbe kanuny sebäpli pytradanlary hem aňladýar.

Üçünji sagatdaky haça çüýlenme hem-de Peteriň ýokarky otagdaky habary, bugdaý bilen haşal otlaryň ikisini-de öz içine alýan ýygnak hökmünde kesgitlenýän söweşiji ýygnagyň pygamberlik geçişini ýeňiji ýygnaga laýyk getirýär. Ýeňiji ýygnak, Pentekostuň ilkinji hasyl bugdaý hödürlemesidir; ol hem Ýekşenbe kanunydyr. Haşal otlar bilen bugdaý kämillige ýetende, perişdeler şol iki synpy biri-birinden aýyrýarlar. 9/11-de sepelenip başlamagy başlanan ýagyş bugdaý bilen haşal otlaryň miwesini bermäge gelmegine sebäp bolýar.

Alty sagatlyk döwür Exeter lager ýygnagynyň taryhyny 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabryna çenli, Mesihiň Iýerusalime zafar bilen girmegini hem-de patyşa Dawudyň sandygy bilen Iýerusalime girmegini aňladýar. Dokuzynjy sagat hem agşamky gurbanlygyň wagtydyr, takmynan öýlän sagat 3 töweregi.

„Hatda” diýip terjime edilen söz käwagt „agşamlaryň arasynda” diýlip hem beýan edilýär. „Agşamlaryň arasynda” üçünji sagatdan dokuzynjy saga çenli bolan alty sagatlyk döwri aňladýar. Mesihiň äht hepdesi haçdaky şol alty sagatlyk döwri aňladýar, ol hem Pentikost günündäki alty sagatlyk döwrüň alfasy bolýar. Äht hepdesindäki iki şaýat diňe mukaddes hepde pygamberligine däl, eýsem Pentikost döwrüniň nyşanlaryna hem göni baglanyşykly bolan alty sagatlyk bir döwri kesgitleýär. Soňra şol bir pygamberlik hepdesiniň hut ahyrynda Petrus dokuzynjy sagatda Kaisareýa çagyrylýar. Mukaddes hepdäniň şol bir pygamberlik gurluşynyň içinde üç sany dokuzynjy sagadyň bolmagy, olaryň ikisiniň hem alty sagatlyk bir döwrüň omega ahyrlary bolmagy, ol döwrüň hem ertirki we agşamky gurbanlyklaryň arasyndaky döwür bolandygy, pygamberlik zerurlygy boýunça Korneliýiň dokuzynjy sagadynda tamamlanan bir döwrüň alfasy hökmünde üçünji sagadyň hem bolmagyny talap edýär.

Petrusy merkezi şahsiyet hökmünde görkezýän iki Kaýsariýa Kaýsariýa Filippini üçünji sagat hökmünde kesgitleýär. Şol alty sagatlyk döwür Kaýsariýa bilen başlanýar we Kaýsariýa bilen tamamlanýar, çünki ahyr başlangyç arkaly şekillendirilýär.

Pasha guzusy agşam, ýagny dokuzynjy sagatda—Mesihiň aradan çykan wagtynda—öldürilmelidi.

Doga sagady hem dokuzynjy sagatdyr, çünki ol agşamky gurbanlyk wagtynda bolupdy.

Agşam gurbanlygynyň doga sagadydygyna laýyklykda, Ezra agşam gurbanlygy wagtynda doga edýär; diýmek, ol Petriň ybadathanada bolan, Mesihiň aradan çykan we Korniliusa Petri çagyrmaga tabşyrylan dokuzynjy sagatda doga edýär.

Doga-dileginde, Ezra ybadathanany täzeden gurmak üçin Wawilondan çykyp gelenleriň başga milletlerden bolan aýallar bilen nikalaşandyklaryna düşünenden soň toba edýär.

Ýüz kyrk dört müňüň ähti, geň aýallary alanlardan aýrylyşmak hökmünde görkezilýär. Bu, paýhasly hem-de akmak gyzlaryň aýrylyşmagydyr, we ol dokuzynjy sagatda bolup geçýär; bu bolsa Mesihiň ölümi, Pentikost gününde Petrusyň ybadathanadaky bolşy we deňziň boýundaky Kesarýa Petrusyň çagyrylyşydyr. Ezranyň aýrylyşy hem Malakiýanyň üçünji babynda Ähtiň Habarçysy tarapyndan lewileriň arassalanyşydyr. Malakiýadaky bu arassalanyş Mesihiň ybadathanany iki gezek arassalamagyny şekillendirýär.

Ezra we äht baglaşyga girýänlere «turuň» diýilýärdi, Iýeşuwa bolsa otuz sekiz ýylyň dowamynda ähli pitneçiler ölüp gutarandan soň turmaga buýruldy. Gadymy Ysraýyl on synagdan ybarat bolan synag işinde şowsuzlyga uçramak üçin iki ýyl sarp etdi, otuz sekiz ýyl soňra bolsa pitneçileriň hemmesi ölüp gutardy we Hudaý olara turmagy aýdýar.

Ýohanyň bäşinji babynda Isa otuz sekiz ýyllap maýyp bolan adamy sagaltdy, Ony sagaldanda bolsa, oňa: «Tur» diýdi.

Ezranyň ýüz kyrk dört müň baradaky ähtiniň mysalynda halk «turmaly»dy. 1838-nji ýylda Millerçi wagyzçylaryň görnüklilerinden biri bolan Joşaýa Liç Osmanly agalygynyň soňuny takmynan 1840-njy ýylda boljak diýip öňünden aýtdy, we Millerçi habar turdy; soňra ol 1840-njy ýylyň 11-nji awgustynda bolan takyk berjaý boluş bilen kuwwatlandyryldy. Ýeňiji ybadathananyň ýokary galdyrylmagy, äht berkidilende Hudaýyň halkynyň turmagyna sebäp bolýan bir öňünden aýdyşy hem öz içine alýar. Ezranyň nätanyş aýallardan aýrylyşmagynda biz Malakiniň Lewileri saplaýşyny, şeýle hem Mesihiň ybadathanany iki gezek tämizleýşini görýäris, we her bir hat bugdaý bilen haşaly otlaryň aýrylmagyny görkezýär; bu bolsa Mesih günäni ýüz kyrk dört müňüň ýüreklerinden ebedilik aýryp taşlanda ýerine ýetirilýär. Mesihiň dokuzynjy sagady, we Petrusyň iki dokuzynjy sagady Ezranyň saplanmak üçin eden dogasy bilen bilelikde, soňky ýagmyryň ölçegsiz dökülip beriljek Ýekşenbe kanuny bilen utgaşýar. Daniýel kitabynyň dokuzynjy babynda Daniýel öz dileglerine jogaby agşamlyk gurbanlygy wagtynda, ýagny dokuzynjy sagatda alýar.

Bize Şinar çölleriniň beýik derýalarynyň boýunda Daniýele berlen görüşleriň indi ýerine ýetirilmek işinde durandygy, we pygamberlikleriň haçan berlen ýagdaýlaryny göz öňünde tutmalydygymyz habar berilýär.

Hiddekel we Ulai derýalary bilen baglanyşykly görnüşleriň nury, Danyýel kitabynyň on birinji bapynyň soňky alty babyny aňladýar. Dokuzynjy bapda, Ulai derýasy bilen aňladylýan ýerde, Danyýele ýedinji, sekizinji we dokuzynjy baplar barada nur berilýär. Onunjy bapda, Hiddekel derýasy bilen aňladylýan ýerde, Danyýele onunjy, on birinji we on ikinji baplaryň nury berilýär. Pygamberlik maglumatlary diňe baplaryň içinde görkezilen pygamberlik wakalary bilen däl, eýsem Danyýeliň özi arkaly hem aňladylýar; çünki pygamberlikler berlen wagtynda ýehudy milletiniň ýagdaýlaryny nazara almalydyrys.

Biz şol pikirleri soňky günlere getirmeli we olary beýleki pygamberiň şaýatlyklary bilen laýyklaşdyrmaly. Munuň manysy şudur: Petrus Kaisareýa Filippide hem, şeýle-de Kaisareýa Maritimada bolşy ýaly, Daniel dokuzynjy bapda dokuzynjy sagatda Jebraýyl tarapyndan ziyaret edilýär, onunjy bapda bolsa ýigrimi ikinji günde oňa ziyaret edilýär. Soňky günler üçin Ulai bilen Hiddekeliň nury Daniel üçin ýigrimi ikinji günüň dokuzynjy sagatynda açylýar. Şol nur Ýekşenbe kanuny wagtynda soňky ýagşyň ölçegsiz dökülip berilmegini aňladýar.

Danyýeliň şaýatlygy dokuzynjy sagatda doly açylýar, çünki ol ahyrky günlerde Hudaýyň halkynyň başyna “gelýän” zatlaryň hem daşky, hem-de içerki taryhyny kesgitleýär. Şol nur wagyz edilende, Korneliý bilen şekillendirilen milletler bir ýüz kyrk dört müňi çagyrarlar, Hudaýyň kanuny ýekşenbe gününi mejbury berjaý etdirmek arkaly öldüriler, hem-de Petrus Mesihiň taşlap giden we ýahudylaryň boş öýi diýip kesgitlän ybadathanasyna bir habary ýetirer. Petrus milletlere, şeýle hem Sinedriona ýüzlenýär, şol bir wagtyň özünde Ezra aýrylyşmak üçin ýalbaryp dileg edýär, Danyýel bolsa nur üçin agyz bekleýär we doga edýär. Pentikostdaky, Mesihiň ölümindäki, Korneliýiň Petrusy çagyrmagyndaky dokuzynjy sagat hem-de agşamky gurbanlygyň hemmesi Karmel dagyndaky Ylýas bilen bir ugra gabat gelýär.

Alty sagatlyk döwrüň Ýekşenbe kanuny bilen tamamlanýan döwri aňladýandygy äşgärdir, emma onuň soňy bilen gönüden-göni baglanyşykly bir wakadan başlanýandygy hem şonça aýdyňdyr; edil ertirki we agşamky gurbanlyklarda bolşy ýaly. Petrusyň nukdaýnazaryndan alnanda, alty sagatlyk döwür Kaýsariýa Filipiden deňiz ýakasyndaky Kaýsariýa çenli bolan aralykdyr. Pentekostda bolsa bu ýokarky otagdan ybadathana çenli boldy. Ýoluň başynda goýlan ýagty nur bolan şol döwür Ýarygije Nidadyr, we şol döwür Ýekşenbe kanunyna çenli ýetýär. Agşamlaryň arasynda bolan alty sagat Mesihiň Ýerusalime dabaraly girişini aňladýar; bu bolsa öz gezeginde 1844-nji ýylyň 12–17-nji awgusty aralygyndaky Exeter çadyr ýygnagyndan başlap, 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda jemlenen habaryň yglan edilmegini başlan döwri görkezýär. Exeter — Kaýsariýa Filipidir, deňiz ýakasyndaky Kaýsariýa bolsa 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrydyr. Başlangyç hem Kaýsariýa bilen bellik edilýär, tamamlanşy hem.

Şan-şöhratly girişiň başynda hem bir dawaly ýagdaý, ahyrynda hem bir dawaly ýagdaý bellik edilýär. Exeterdäki dawa Watertown çadyrynyň ýerleşýän ýerinde bolup geçýän galp ybadat arkaly şekillendirildi. Şol iki çadyr arkaly iki habar şekillendirildi, we Mesih Iýerusalime girende, ýaňy boşadylan eşege münüp, Zeýtun dagyndan aşak inip Iýerusalime barýarka yglan edilýän habar babatda ownuk çekişýän Ýehudiler närazylyk bildirdiler. Ilkinji we soňky dawa şol döwür üçin alfa bilen omegany kesgitleýär. Exeterde Watertown topary ýagsyz galan gyzlaryň bir toparyny aňladýar, olar üçin halas boluş gapysy ýapyldy. Şol döwriň ahyrynda mukaddes ýere girilýän gapy ýapyldy, şeýlelikde şol döwür üçin alfa bilen omega üpjün edildi. Şol alfa bilen omega şan-şöhratly girişiň iki dawaly ýagdaýy bilen, we Petrus bilen Kesariýadan Kesariýa çenli sazlaşýar.

Kaýsariýa Filipide Şim’on Barýonanyň ady Petrus diýlip üýtgedilýär; şol ýerde ol ylhamyň sözçüsi hökmünde wasp edilýär, soňra bolsa haçıň habaryna garşy çykandygy üçin Şeýtan hökmünde ýazgarylýar. Petrus, çokundyryş we haç habary, ýagny 9/11 bilen ýekşenbe kanunynyň habary arkaly biri-birinden aýrylýan iki toparyň nyşanydyr.

Dokuzynjy sagatda, ýagny agşamky gurbanlygyň wagtynda, Ylýasyň dogasyna jogap hökmünde ot aşak düşüp, gurbanlygy ýakyp ýok etdi; munuň maksady Hudaýyň halkyna Rebbiň Hudaýdygyny bildirmekdi. Karmel dagynda iki topar nyşanlanýar: şol wagtda Rebbiň Hudaýdygyny bilýän bir topar, hem-de şondan soň öldürilýän Bagalyň pygamberleri arkaly görkezilen beýleki topar.

Agşamky gurban, Mesihiň ölümi, Petrusyň maýyp adamy sagaldyşy, Petrusyň habary milletlere äkidişi, Daniýeliň pygamberlik nuruny kabul edişi, Ylýasyň dogasyna ot bilen jogap berlişi, şol bir wagtyň özünde Ezra köwüň hem külüň içinde Laodikýanyň Filadelfiýa geçişi, söweşýän ýygnagyň ýeňişli ýygnaga geçişi üçin doga edýär. Dokuzynjy sagat gurban sagadydyr, jogap berlen doga sagadydyr, asmanyň ýere degýän sagadydyr, höküm bilen rehimdarlygyň arasyndaky köpridir; şonuň üçin hem Mesih dokuzynjy sagatda ölýär, çünki gurbanlygyň dokuzynjy sagady garaňkylykda oturan, emma Ýekşenbe kanuny wagtynda Daniýel kitaby doly açylanda uly nury görjek milletlere Hoş Habary açdy.

Serdarlar 6:21-de Gidýonyň getiren sadakasynda Rebbiň Perişdesi öz hasasy bilen Gidýonyň eti we hamyrsyz çörek hödürlemesini degýär, şonda gaýadan ot çykyp, ony dolulygyna ýakyp ýok edýär. Bu ot Hudaýyň Gidýony çagyrandygyny we bu nyşany kabul edendigini tassyklady.

Perişde baptyň birinji aýatynda Gideona göründi we Gideony: “gaýratly edermen adam” diýip atlandyrdy; Gideon bolsa şol aýdylan sözüň hakykatdygyny subut etjek bir alamat sorady. Soňra Gideon perişdeden biraz garaşmagyny haýyş edýär, pygamberlikde bolsa garaşýan perişde ikinji perişdedir. Garaşma wagty tamamlanandan soň, Gideon bir sadaka getirýär we ot şol sadakany ýuwudýar. Gideon dokuzynjy sagatda dur, çünki Ylýas agşamky sadaka bolupdy, dokuzynjy sagat bolsa Pentikost ot dilleriniň sazlaşýan Ýekşenbe kanunydyr. Gideon Rebbi ýüzbe-ýüz görýän bir topary aňladýar; edil şeýle zat onunjy bapda Daniýele-de bolupdy. Gideon otuň sadakany ýuwudýandygyny göreninde, ýüzbe-ýüz gören Rebbi bilen özara gatnaşykda bolandygyny şonda aňdy.

Gideon bu hakykata oduň gudraty alamaty tassyklanynda oýanýar, we alamat Gideonyň özi — Hudaýyň gudratly gahrymany — hem-de ellerinde Habakkugyň 300 tablisasy bolan 300 ruhanydan ybarat goşundy. Alamat, ýa-da baýdak, Gideonyň hut özidir, şeýle hem üç ýüz adamdan ybarat goşun bolup, ol hem Ezekieliň otuz ýedinji bapda dik duran gudratly goşunydyr.

Mukaddes çadır Levililer 9:23, 24-de bagyş edilende, Harunyň baş ruhany hökmünde ilkinji gurbanlyklaryndan soň, Rebbiň huzuryndan ot çykyp, gurbanlykdaky ýakma gurbanlygyny we ýaglary ýuwudýar. Halk gygyrýar we haýranlykdan ýüzin ýere düşýär. Bu, setir üstüne setir, Iliýanyň ody bilen laýyk gelmelidir.

Ezranyň dokuzynjy sagatdaky, Ýekşenbe kanuny döwründe bolup geçýän bugdaý bilen haşal otuň aýrylyşygy baradaky dogasy, şol wagt söweşiji ýygnagyň ýeňiji ýygnaga öwrülmegi bilen berjaý bolýar. Bu, şol bir wagtda Gideonyň ody bilen hem gabat gelmelidir. Harunyň ilkinji sadakasy üstüne inen ýuwudýan ot, ýedi gün mukaddes edilenden soň sekizinji gün hödürlenipdi, şol günüň özünde gaýdyp gelip, Harunyň iki zalym ogluny heläk etdi. Mukaddes Ruh dokuzynjy sagatda, Ýekşenbe kanuny döwründe, ölçegsiz dökülende, ruhanylaryň iki toparynyň arasynda aýralyk bolar, we ýeňiji ýygnak Efesdäki ak at bilen şekillendirilen işi başlar; ol ýeňip çykmak we ýeňmek üçin öňe gidýär. Ýeňiji ýygnagyň mesh edilmegi Süleýmanyň ybadathanasynda ikinji şaýady tapýar.

Süleýmanyň ybadathanasynyň bagyş edilmeginde, 2 Tarh ýazgylary 7:1–3-de, Süleýmanyň dogasyndan soň gökden ot indi we ýakma gurbanlyklaryny hem-de beýleki gurbanlyklary iýip gutardy. Rebbiň şöhraty ybadathanany doldurdy, munuň netijesinde halk sežde edip, Hudaýyň ýagşylygyny we baky merhemetini yglan etdi. Ýekşenbe kanuny wagtynda ýeňiji ybadathana Zekerýa we Işaýa laýyklykda ähli daglardan beýgeldilip, täç we baýdak hökmünde dikeldilýär. Süleýmanyň ybadathana bagyş etmeginde ot inende, ybadathana Rebbiň şöhraty bilen doldy; bu bolsa ýedinji surnaýyň Hudaýyň halkynyň üstündäki işini tamamlandygyny we şol bir işi on birinji sagatdaky işçileriň üstünde-de tamamlajakdygyny alamatlandyrýar. Ýedinji surnaý kefaretden ybaratdyr, ýagny Isanyň şöhrat şalygyny beýgeldýän wagtynda ýüze çykýan Hudaýlyk bilen ynsanlygyň birleşmesidir. Musanyň çadyryna we Süleýmanyň ybadathanasyna inen şol ot Harunyň ogluna bolşy ýaly, Dawut üçin-de höküm otudy.

1 Tawaryh 21:26-da, Dawudyň ilat ýazuwy sebäpli gelen gyrgyn wagtynda, Arawna/Ornanyň harmanynda getiren gurbanlygy gökden gurbanlyk sypasyna inen ot bilen jogap tapdy; bu kabul edilendigini görkezdi we gyrgyny saklady. Laodiseýanyň gyrgyny, Dawudyň adam güýjüne we paýhasyna daýanmagynyň gyrgyny saklamak üçin getiren gurbanlygynyň üstüne ot inende tamam bolýar. Adamydan Ylahy-adamlyga geçiş, kefaret amala aşyrylanda we ybadathana baýdak hökmünde ýokary galdyrylanda belli edilýär. Şol pursatda, Süleýmanyň ybadathanasy bilen laýyklykda, Ylahylyk adamzat bilen birleşdirilende, Rebbiň şöhraty ybadathanany doldurdy.

Biz indiki makalada Gijeki Gykylygyň döwrüne üçünji we dokuzynjy sagatlar arkaly şekillendirilişi boýunça seredip geçmegimizi dowam etdireris.