Hizqiyo kitobidagi ogohlantiruvchi xabar — “qamal alomati”dir. Qamal boshlanganda, Hizqiyoning xotini vafot etdi va Hizqiyoga uning o‘limi uchun aza tutmaslik amr qilindi. Uning o‘limi, shuningdek, Hizqiyoning bu o‘lim uchun aza tutmaganligi bilan birga, qamalni va Quddusning yaqinlashib kelayotgan vayron qilinishini ramziy tarzda ifodaladi. Uning xatti-harakatlari va xotinining o‘limi bir ogohlantiruvchi alomatni ifodalaydi; bu esa Iso tomonidan “vayronagarchilikning jirkanch narsasi” sifatida bayon etilgan kelajakdagi bir ogohlantiruvchi alomatning timsolidir.

Shunday ekan, qachonki sizlar Doniyor payg‘ambar aytgan vayronagarchilik jirkanchini muqaddas joyda turganini ko‘rsangiz, (kim o‘qisa, anglab olsin). Matto 24:15.

Rim lashkar bayroqlari ma’bad hududi ichiga o‘rnatilganda, Quddusdagi masihiylar shahardan qochishlari kerak edi. Quddusning vayron qilinish alomatining ikki guvohi qamal boshlanishidan oldin “alomat”ni anglab yetishning naqadar jiddiy ekanini ta’kidlaydi, va ilhom yana shu ikki guvoh o‘zlarining “yanada bevosita tatbiqi”ni oxirgi kunlarda topishini aniq ko‘rsatadi. Masihning Quddusning vayron qilinishi haqidagi ogohlantirishini Hizqiyol va Yuhannoning ma’badga oid vahiyda bo‘lishi bilan bog‘lab gapirar ekan, Opa Uayt shunday yozgan:

“Bu bashoratlar Quddusning vayron qilinishi vaqtida qisman amalga oshgan bo‘lsa-da, ular oxirgi kunlarga yanada bevosita tatbiq etiladi.

“Biz ulug‘ va tantanavor voqealarning ostonasida turibmiz. Bashorat tez suratda amalga oshmoqda. Rabbiy eshik oldidadir. Tez orada oldimizda barcha tiriklar uchun nihoyatda muhim bir davr ochiladi. O‘tmishdagi bahs-munozaralar yana jonlantiriladi; yangi bahslar yuzaga keladi. Dunyoimizda ro‘y beradigan manzaralar hali hatto tasavvur ham qilinmagan.” Testimonies, 5-jild, 753.

To‘rtinchi bobda Hizqiyolga “qamal alomati”ni ta’kidlaydigan bir masalni amalda ijro etish buyurildi. Hizqiyol o‘z kitobida akalari ko‘rishni istamagan bir masalni besh marta amalda ijro etdi. Hizqiyol akalariga besh marta so‘zladi, ammo ular eshitishni rad etdilar. Uning amalda ijro etilgan masallari va xabarlari, uning masallari va so‘zlari bilan bog‘liq bo‘lgan “bilim”ning ortishini qabul qilishdan bosh tortadigan nodon qizlarning besh karra sinfini tasvirlaydi. O‘sha so‘zlar va masallar Quddusning vayron qilinishi bilan bevosita bog‘liq edi, bu esa “oxirgi kunlarga yanada bevosita tatbiq etiladi.”

Sen ham, ey inson o‘g‘li, o‘zingga bir g‘isht ol va uni oldingga qo‘y, uning ustiga shaharni, ya’ni Quddusni tasvirla. Unga qarshi qamal qur, unga qarshi istehkom bunyod et, unga qarshi qamal tepaligini ko‘tar; unga qarshi lashkargoh ham tik, va uning atrofiga qamal qo‘chqorlarini o‘rnat. Yana o‘zingga temir tova ol, uni o‘zing bilan shahar o‘rtasiga temir devor qilib qo‘y; yuzingni unga qarat, shunda u qamalda bo‘ladi, sen esa uni qamal qilursan. Bu Isroil xonadoni uchun bir alomat bo‘ladi.

Sen ham chap tomoning bilan yotgin va Isroil xonadonining gunohini uning ustiga yuklagin; nechta kun uning ustida yotsang, shuncha kun ularning gunohini ko‘tarasan. Chunki Men ularning gunohi yillarini kunlar soniga ko‘ra senga yukladim: uch yuz to‘qson kun; shunday qilib sen Isroil xonadonining gunohini ko‘tarasan. Va ularni ado etganingdan keyin, yana o‘ng tomoning bilan yotgin, va Yahudo xonadonining gunohini qirq kun ko‘tarasan: Men senga har bir kunni bir yil qilib belgiladim. Shuning uchun yuzingni Quddus qamaliga qaratgin, qo‘ling yalang‘och bo‘lsin, va sen unga qarshi bashorat qilgin. Va mana, Men sening ustingga bog‘lar solaman, va qamaling kunlarini tugatmaguningcha bir yoningdan boshqa yoningga o‘girilolmaysan. Hizqiyol 4:1–8.

Belgi

“Alomat” so‘zi Hizqiyol kitobida to‘qqiz marta uchraydi. To‘rtinchi bobda Quddusning qamal qilinishi Isroil xonadoni uchun “alomat”dir. O‘n ikkinchi bobda esa Hizqiyol yana Quddusning qamal qilinishi va vayron etilishini ko‘rsatuvchi “alomat”dir.

Ey inson o‘g‘li, sen isyonkor xonadon o‘rtasida yashamoqdasan; ularda ko‘radigan ko‘zlar bor, ammo ko‘rmaydilar; eshitadigan quloqlar bor, ammo eshitmaydilar; chunki ular isyonkor xonadondir. Shuning uchun, ey inson o‘g‘li, ko‘chish uchun anjomlaringni tayyorla va kunduzi, ularning ko‘z o‘ngida ko‘ch; o‘z joyingdan boshqa joyga, ularning ko‘z o‘ngida ko‘chib o‘t; ehtimol, ular mulohaza qilarlar, garchi isyonkor xonadon bo‘lsalar ham. So‘ng anjomlaringni kunduzi, ularning ko‘z o‘ngida, ko‘chish uchun anjomlardek olib chiqasan; o‘zing esa kechqurun, ularning ko‘z o‘ngida, asirlikka ketayotganlar kabi chiqib ketasan. Ularning ko‘z o‘ngida devorni teshib o‘t va narsalaringni o‘sha yerdan olib chiq. Ularning ko‘z o‘ngida uni yelkangga ortib, g‘ira-shirada olib chiq; yer yuzini ko‘rmasliging uchun yuzingni yop; chunki Men seni Isroil xonadoniga alomat qilib qo‘ydim. Hizqiyol 12:2–6.

Isyonkor xonadon sahnalashtirib ko‘rsatilgan masalni ko‘rgach, uning nimani anglatishini bilmadilar; shuning uchun Hizqiyoldan buni tushuntirib berishni so‘radilar.

Ey inson farzandi, Isroil xonadoni, o‘sha itoatsiz xonadon, senga: “Nima qilayapsan?” demadimi? Ularga ayt: Egamiz Rabbiy shunday demoqda: Bu yuk Quddusdagi shahzodaga va ularning orasida bo‘lgan butun Isroil xonadoniga taalluqlidir. Ayting: Men sizlar uchun bir alomatman; men qanday qilgan bo‘lsam, ularga ham shunday qilinadi: ular ko‘chiriladi va asirlikka ketadi. Hizqiyol 12:9–11.

Quddusning qamal qilinishi oxirgi kunlarda Xudoning xalqi uchun bir alomatdir.

“Qadimgi payg‘ambarlarning har biri ko‘proq o‘z zamoni uchun emas, balki bizning zamonimiz uchun so‘zlagan; shuning uchun ularning bashoratlari biz uchun ham kuchdadir. ‘Endi bu narsalarning hammasi ularga ibrat bo‘lishi uchun yuz berdi; va ular bizga nasihat bo‘lsin deb yozib qoldirilgan, chunki zamonlarning oxiri bizning ustimizga kelgandir.’ 1 Korinfliklarga 10:11. ‘Ular bu xizmatni o‘zlariga emas, balki bizga qilganlari ularga ayon qilingan edi; endi esa bu narsalar sizlarga osmondan yuborilgan Muqaddas Ruh orqali sizlarga xushxabarni va’z qilganlar tomonidan xabar qilindi; farishtalar ham aynan shu narsalarga nazar solishni orzu qiladilar.’ 1 Butrus 1:12....”

«Muqaddas Kitob o‘z xazinalarini aynan shu so‘nggi avlod uchun to‘plab, bir joyga jamlagan. Qadimgi Ahd tarixidagi barcha buyuk voqealar va tantanavor hodisalar bu so‘nggi kunlarda jamoatda takrorlangan va takrorlanmoqda.» Selected Messages, 3-kitob, 338, 339.

Aynan Shu Kun

Hizqiyol “Quddusning qamali va vayron qilinishi” haqidagi amaliy masalda oxirgi kunlarda Xudoning xalqi uchun bir alomatdir.

Yana to‘qqizinchi yilda, o‘ninchi oyda, oyning o‘ninchi kunida, Egamizning kalomi menga kelib, shunday dedi: Inson o‘g‘li, shu kunning nomini, aynan shu kunning o‘zini yozib qo‘y: Bobil shohi aynan shu kun Quddusga qarshi saf tortdi.

Va isyonkor xonadonga bir masal aytib, ularga shunday degin: Egamiz Rabbiy shunday deydi: qozonni qo‘y, qo‘y uni, va ichiga suv ham quygin. Uning bo‘laklarini, ya’ni har bir yaxshi bo‘lagini — sonni va yelkani — uning ichiga yig‘gin; uni sara suyaklar bilan to‘ldirgin. Suruvning eng sarasini ol, uning ostida suyaklarni ham yoq, uni yaxshilab qaynat, va uning suyaklari unda qaynab pishsin. Shuning uchun Egamiz Rabbiy shunday deydi: qonxo‘r shaharga voy, ichida kiri bo‘lgan qozonga, va kiri undan chiqib ketmagan qozonga! Uni bo‘lakma-bo‘lak chiqarib tashla; unga qur’a tushmasin. Chunki uning qoni o‘z o‘rtasidadir; uni qoya cho‘qqisiga qo‘ydi; uni tuproq bilan yopish uchun yerga to‘kmadi; Shunday qilib g‘azab qo‘zg‘alib, qasos olinishi uchun; Men uning qonini qoya cho‘qqisiga qo‘ydimki, u yopilmasin.

Shuning uchun, Rabbiy Xudo shunday deydi: Qonxo‘r shaharga voy! Men hatto o‘tin uyumini ham katta qilaman. O‘tinlarni uyib tashlang, olovni yoqing, go‘shtni pishirib tugating, uni yaxshilab ziravorlang, suyaklar ham kuysin. So‘ng uni bo‘sh holda cho‘g‘lari ustiga qo‘yingki, uning misi qizisin va kuysin, undagi nopoklik erisin, undagi quyqa yo‘q bo‘lib ketsin. U yolg‘onlari bilan o‘zini holdan toydirdi, ammo uning katta quyqasi undan chiqib ketmadi: uning quyqasi olovda bo‘ladi. Sening nopokligingda buzuqlik bor: Men seni poklaganim holda, sen poklanmading; shu bois g‘azabimni ustingga to‘liq tushirmagunimcha, endi sen o‘z nopokligingdan poklanmaysan. Men, Egamiz, shuni aytdim: bu amalga oshadi, va Men buni qilaman; Men ortga qaytmayman, ayamayman ham, pushaymon ham bo‘lmayman; yo‘llaringga va qilmishlaringga ko‘ra seni hukm qiladilar, — deydi Rabbiy Xudo.

Yana Egamizning kalomi menga kelib, dedi: “Ey inson o‘g‘li, mana, Men bir zarba bilan ko‘zlaringning orzusini sendan olaman; ammo sen na aza tutasan, na yig‘laysan, na ko‘z yoshlaring oqadi. Nola qilishdan tiyil, o‘lik uchun motam tutma, boshingdagi sallaingni bog‘la, oyoqlaringga kavushingni kiy, lablaringni berkitma va odamlarning nonini yema”. Shunday qilib, men ertalab xalqqa so‘zladim; kechqurun esa xotinim vafot etdi; ertasi tongda esa menga amr qilinganidek qildim. Shunda xalq menga dedi: “Sen shunday qilayotganing biz uchun nimani anglatishini bizga aytib bermaysanmi?”

Shunda men ularga javob berdim: “Egamizning kalomi menga kelib, dedi: Isroil xonadoniga aytgin: Egamiz Rabbiy shunday demoqda: Mana, Men O‘z muqaddas maskanimni, qudratingizning iftixorini, ko‘zlaringizning orzusini va joningiz ayaydigan narsani harom qilaman; sizlar tashlab ketgan o‘g‘illaringiz va qizlaringiz esa qilichdan yiqiladilar. Sizlar men qilganimdek qilasizlar: lablaringizni bekitmaysizlar, odamlarning nonini yemaysizlar. Sallaingiz boshingizda, oyoq kiyimingiz oyog‘ingizda bo‘ladi; motam tutmaysizlar ham, yig‘lamaysizlar ham; balki gunohlaringiz ichida erib ketasizlar va bir-biringizga qarab nolalarsizlar. Shunday qilib Hizqiyol sizlar uchun bir alomatdir: u qilgan hamma narsaga muvofiq sizlar ham qilasizlar; bu voqea yuz berganda esa Men Egamiz Rabbiy ekanimni bilib olasizlar”. Hizqiyol 24:1–24.

Hizqiyo Quddusning dastlab qamal qilinishi va oxir-oqibat vayron etilishini, shundan so‘ng esa Laodikiya Yettinchi kun adventistlari jamoati a’zolarining asirlikka tushishini ko‘rsatuvchi alomatdir.

“Masih Zaytun tog‘ining cho‘qqisidan pastga qaraganida, U bu holatning har bir jamoatda mavjud ekanini ko‘rdi. Ogohlantirishlar Quddus xalqining izidan borayotgan barcha kishilarga tegishlidir; o‘sha xalq shunchalik ulug‘ nurga ega edi. Bu xalq bizning oldimizda ogohlantirish sifatida turibdi. Bugungi kunimizda Xudoning ogohlantirishlarini rad etish orqali insonlar Quddusning gunohini takrorlamoqdalar. Rabbiy insoniy vosita ko‘rmaydigan va ko‘rishni ham istamaydigan narsani — Battle Creekdagi barcha insoniy makr-u tadbirlarning oqibatini — ko‘radi. U Xudo qila oladigan barcha ishni qildi. U xalqning ko‘zlari oldida nurni yaltiratib ko‘rsatdi, toki ularning gunohlari tavba endi sezilmaydigan chegaraga yetib bormasin. Ammo adolatli va to‘g‘ri tamoyillardan uzoqlashishning uzoq davom etgan jarayoni orqali insonlar o‘zlarini shunday holatga qo‘ydilarki, u yerda nur va haqiqat, adolat va rahm-shafqat farqlanmaydi. Bu yo‘l ularning asl tabiatining bir qismiga aylangan.” Testimonies, 8-jild, 68.

Alfa va Omeganning Ikki Shohidi

Hizqiyol g‘ayritabiiy ravishda soqov qilib qo‘yilgan edi va unga Quddus qulaganda yana so‘zlay olishi hamda o‘shanda ‘alomat’ bo‘lishi ma’lum qilingan edi. Hizqiyolning xotini vafot etganida motam tutmagani qamal boshlanishidagi alfa alomati bo‘lgan, Quddus qulaganda Hizqiyolning og‘zi ochilishi esa omega alomati bo‘lgan. Vayron etilishgacha davom etgan qamalning boshlanishi va yakuni alomat bilan belgilangan. Ayni shu timsolda alfa va omega alomatlariga ikkinchi guvohlik sifatida “Hizqiyolning ko‘z quvonchi”ning o‘limi alfa alomati, xalqning “ko‘z quvonchi”ning o‘limi esa mazkur davrning omega alomati tarzida tasvirlangan. Bir yarim yillik davr alfa va omegaga oid ikkita guvohlikni o‘zida mujassam etadi. Hizqiyol xotinining o‘limi lashkarning asir olinishi va oyoq osti qilinishini, Quddusning omega alomati bo‘lgan o‘limi esa muqaddas maskanning oyoq osti qilinishini ifodalagan.

Shunday qilib, Hizqiyol sizlar uchun bir alomatdir: u nima qilgan bo‘lsa, sizlar ham shunga muvofiq qilasizlar; va bu voqea yuz berganda, Men Parvardigor Egamiz ekanimni bilib olasizlar. Shuningdek, ey inson o‘g‘li, Men ulardan ularning qudratini, shon-shuhratlarining quvonchini, ko‘zlarining orzusini va ko‘ngil bog‘lagan narsalarini — o‘g‘illarini ham, qizlarini ham — olib qo‘yadigan kunda, o‘sha kunda qochib qutulgan bir kishi senga kelib, buni o‘z quloqlaring bilan eshittirmaydimi? O‘sha kunda qochib qutulganga nisbatan og‘zing ochiladi, sen gapirasan va endi boshqa soqov bo‘lib qolmaysan; sen ularga bir alomat bo‘lasan, va ular Men Parvardigor ekanimni bilib oladilar. Hizqiyol 24:24–27.

Olti O‘lim

Hizqiyoning rafiqasi vafot etishi qamalning boshlanishini, Quddusning o‘limi esa uning yakunini belgilaydi. Bashoratda Masihning kelini bo‘lgan va tez orada joriy etiladigan yakshanba qonunini timsollaydigan Quddusdan oldin qamal bilan ifodalangan bir davr keladi. Qamal davri va vayron bo‘lish — bir-biriga bevosita bog‘liq bo‘lsa-da, yo‘l ko‘rsatuvchi ikki alohida belgidir. Qamal vaqt oralig‘idir, vayron bo‘lish esa vaqtning muayyan bir nuqtasidir. Vayron bo‘lish — yakshanba qonuni bo‘lib, undan oldin maxluq tasvirining shakllanish davri keladi. Maxluq tasviri davri maxluqning tamg‘asi bilan yakunlanadi. Iso Mattoning yigirma to‘rtinchi bobida Quddusning vayron bo‘lish belgisini ko‘rsatganida, U Nuh zamonini ham tilga olgan.

Lekin Nuhning kunlari qanday bo‘lgan bo‘lsa, Inson O‘g‘lining kelishi ham shunday bo‘ladi. Chunki to‘fondan oldingi kunlarda, Nuh kemaga kirgan kungacha, ular yeb-ichar, uylanar va erga berilar edilar. To‘fon kelib, ularning barchasini olib ketgunicha, buni anglamadilar; Inson O‘g‘lining kelishi ham shunday bo‘ladi. Matto 24:37–39.

Nuh zamonida sinov davrining eshigi yopilgan bo‘lib, bu yaqinlashib kelayotgan yakshanba qonunining timsoli edi; 1844-yil 22-oktabrda eshikning yopilishi ham shu qonunning timsolidir. 1844-yil 12–17-avgust kunlari Ekseterda bo‘lib o‘tgan lager yig‘ilishidan boshlanadigan davr eshikning yopilishiga olib boruvchi bashoratga oid davrni ifodalaydi.

Nuh davrida Nuh uchinchi farishtani ifoda etgan, va uchinchi farishta 1844-yil 22-oktabrdagi yopiq eshik oldiga yetib kelgan. Iso aytganidek, “Inson O‘g‘lining kelishi” kabi bo‘ladigan Nuh davrida, Vahiy kitobining o‘n to‘rtinchi bobidagi uch farishta yopiq eshikkacha olib borgan. Uilyam Miller birinchi farishta xabarini ifoda etgan va Nuh davrida Xano‘x orqali timsollangan. Yahudo Xano‘xning xabarini Millerning xabariga parallel ekanini ko‘rsatadi.

Odam Atodan yettinchi bo‘lgan Xano‘x ham ular haqida bashorat qilib, shunday degan edi: “Mana, Rabbiy O‘zining o‘n minglab muqaddaslari bilan kelmoqda, barcha ustidan hukm ijro etish uchun va ularning orasidagi barcha xudosizlarni o‘zlari xudosizlik bilan qilgan barcha xudosiz ishlari hamda xudosiz gunohkorlar Unga qarshi aytgan barcha qattiq so‘zlari haqida ishontirish uchun”. Yahudo 1:14, 15.

Millerning birinchi farishta xabari Xano‘xning xabari bilan timsollangan “hukm”ni e’lon qildi. Xano‘xning boshlanishi uning “Odam Atodan yettinchi” ekanligi bilan belgilangan. Millerning xabari shimoliy saltanatga qarshi bo‘lgan “yetti vaqt”ning kelishi bilan boshlandi va yakun topdi; qirq olti yil o‘tib, janubiy saltanatga qarshi bo‘lgan “yetti vaqt” bajo bo‘lganida, 1844-yil 22-oktabrda uchinchi farishta keldi. Hukm soatining xabarchilari bo‘lgan Xano‘x ham, Miller ham, yetti soni aniqlab ko‘rsatilishi bilan boshlandi. Xano‘x bilan boshlangan davr, hayvonlar kemaga kirgan va eshik g‘ayritabiiy tarzda yopilguniga qadar bo‘lgan yetti kun bilan yakunlandi. Iso har doim oxirni boshlanish orqali tasvirlaydi.

Xano‘x Matushalohning otasi bo‘ldi, Matushaloh esa Lamakning otasi bo‘ldi. Lamak va Matushaloh ikkinchi farishtaning xabarini, shuningdek, yarim tundagi hayqiriq xabarini ifodalaydi. Yarim tundagi hayqiriq eshikning yopilishiga qadar rivojlanib bordi va shu bois u to‘fon bo‘lgan yili vafot etgan Matushaloh timsolida ifodalanadi. Lamak ikkinchi farishtaning xabarini ifodalagan va Lamak to‘fondan besh yil oldin vafot etgan. Lamakning o‘limidan eshik yopilgan paytda yuz bergan Matushalohning o‘limigacha bo‘lgan besh yil Hizqiyol kelinining o‘limini timsol etgan; bu o‘lim Matushaloh timsolida ifodalangan Masih kelinining o‘limiga olib borgan davrning boshlanishini belgilagan.

Xano‘x 1798-yilda kelgan birinchi farishtaning timsoli bo‘lgan; Lamak 1844-yil 19-aprelda kelgan ikkinchi farishtaning timsoli bo‘lgan; Matushaloh esa Ekseterdan to 1844-yil 22-oktabrda yopilgan eshikkacha davom etgan yarim tundagi hayqiriqning timsoli bo‘lgan, bu yopilgan eshikning timsoli esa Nuh bo‘lgan. Lamakning vafotidan Matushalohning vafotigacha bo‘lgan besh yil miloddan avvalgi 587-yildan miloddan avvalgi 586-yilgacha bo‘lgan bir yarim yilning timsoli bo‘lgan. Lamakdan Matushalohgacha bo‘lgan o‘sha besh yil 1448-yildan 1453-yilgacha bo‘lgan besh yilning timsolidir.

1448-yil 31-oktabrda Ioann Paleolog vafot etdi va uning birodari, o‘n birinchi Konstantin (so‘nggi Konstantin), Sharqiy Rim taxtiga o‘tirish uchun islomiy turk hokimiyatidan ruxsat so‘radi. Uning 1299-yil 27-iyulda bo‘ysunishi Vahiy kitobining to‘qqizinchi bobi o‘ninchi oyatida bayon etilgan ikkinchi bir yuz ellik yillik davr haqidagi bashoratni ro‘yobga chiqardi. Ioann Paleologning vafotidan besh yil o‘tib, Mehmed II Sharqiy Rimning Vizantiya imperiyasini zabt etayotganida, uning birodari o‘n birinchi Konstantin Konstantinopol devorlari ustida halok bo‘ldi. Mehmed — Muhammad ismining turkcha shakli; demak, birinchi Muhammadning 632-yildagi o‘limi Vahiy kitobining to‘qqizinchi bobidagi birinchi bir yuz ellik yillik bashoratni (beshinchi oyatda keltirilgan) boshlab bergan, u esa sakkiz yuz yigirma bir yil o‘tib, so‘nggi Konstantinning ‘ikkinchi Muhammad’ qo‘lida halok bo‘lishi bilan yakunlangan. Muhammad o‘z o‘limidan besh yil oldin Rimning halokatini bashorat qilgan edi va bu ikkinchi Muhammad ismli turk tomonidan amalga oshirildi.

So‘nggisi, o‘n birinchi Konstantin Konstantinopol jangida halok bo‘ldi; shu tariqa u akasi Ioannning o‘limidan o‘zining o‘limigacha bo‘lgan besh yilni belgilab berdi. Bu besh yil o‘g‘il Lamakning o‘limidan to besh yil o‘tib, kema ustidan eshik yopilgan paytda otasi Metushalaxning o‘limigacha bo‘lgan besh yil orqali timsollangan edi. Shunday qilib, Hizqiyolning kelinining o‘limi Lamakning o‘limi orqali timsollangan bo‘lib, ular birgalikda 1448-yilda Ioann Palaiologosning o‘limiga guvohlik beradi. Metushalaxning undan keyingi o‘limi esa Masihning kelinining o‘limi va miloddan avvalgi 586-yilda Quddusning vayron qilinishi bilan muvofiq keladi, va ular birgalikda o‘n birinchi Konstantinning o‘limi bilan muvofiqlashadi.

O‘lim bilan boshlanib, o‘lim bilan yakunlanadigan bashorat davrining uch guvohi hayvonning tamg‘asi bilan yakunlanadigan hayvon tasvirining shakllanish davrini aks ettiradi va bu millerchilar tarixida yarim tun nidosining e’lon qilinishiga hamda hozirgi tariximizda hayvonning tamg‘asi bilan yakunlanadigan hayvon tasvirining shakllanishiga mos keladi. Tez orada joriy etiladigan yakshanba qonuni paytida hayvonning tamg‘asi ro‘yobga chiqqanida, Quddus vayron qilinganida Hizqiyolning o‘z ixtiyori bilan “so‘zlash” imkoniga ega bo‘lganiga muvofiq ravishda, bashoratdagi “so‘zlash” ham yuz beradi.

Gapirish

Quddusning vayron qilinishi orqali timsollangan yakshanba qonuni vaqtida, Qo‘shma Shtatlarning bashoratli so‘zlashi soxta payg‘ambarning ajdaho kabi gapirishi sifatida belgilab qo‘yilgan.

Va men yerdan chiqib kelayotgan boshqa bir vahshiyni ko‘rdim; uning qo‘zichoqnikiga o‘xshash ikki shoxi bor edi, va u ajdaho kabi so‘zlar edi. Vahiy 13:11.

Yakshanba qonuni vaqtida Balom o‘z eshagini uchinchi marta uradi, shunda eshak so‘zlaydi.

Va Egamiz eshakning og‘zini ochdi, va u Balomga dedi: “Senga nima qildimki, meni mana bu uch marta urding?” Balom esa eshakka dedi: “Chunki sen meni masxara qilding; qo‘limda qilich bo‘lganida edi, hozir seni o‘ldirgan bo‘lardim”. Eshak esa Balomga dedi: “Men sening bugungacha minib yurgan, o‘zingniki bo‘lgan eshaging emasmanmi? Senga nisbatan shunday qilish odatim bormidi?” U dedi: “Yo‘q”. Soni 22:28–30.

Soxta payg‘ambar yakshanba qonuni paytida so‘zlaydi, islom ham yakshanba qonuni paytida so‘zlaydi. Bashorat nuqtayi nazaridan, har ikkisi ham soxta payg‘ambarlardir. Yakshanba qonuni paytida Xabaqquqning kechikkan ‘vahiysi’ so‘zlaydi.

Chunki vahiy hali belgilangan vaqt uchundir, ammo oxir-oqibat u so‘zlaydi va yolg‘on chiqmaydi; garchi u kechikkanday tuyulsa ham, uni kut; chunki u albatta keladi, kechikmaydi. Habakkuk 2:3.

Xabaqquq soxta payg‘ambarlarga qarama-qarshi holda so‘zlaydigan haqiqiy payg‘ambardir. Xabaqquqning “vahiy”si ilgari soqov bo‘lgan Hizqiyoning og‘zi orqali so‘zlaydi, so‘ng uning og‘zi ochiladi. Xudoning og‘zi bo‘lish va’dasi Yeremiyoga berilgan edi.

Nega mening dardim uzluksiz, yaram esa tuzalmas bo‘lib, shifo topishni rad etadi? Sen men uchun butunlay yolg‘onchi, qurib qoladigan suvlar kabi bo‘lasanmi? Shuning uchun Egamiz shunday deydi: Agar sen qaytsang, Men seni yana tiklayman, va sen Mening huzurimda turasan; agar sen qimmatlisini jirkanchdan ajratib chiqarsang, sen Mening og‘zim kabi bo‘lasan; ular senga qaytsinlar, ammo sen ularga qaytma. Yeremiyo 15:18, 19.

Yakshanba qonuni paytida Zakariyoning to‘qqiz oy davom etgan soqovligi u tilga kirib, o‘g‘lining ismi Yahyo bo‘lishini tasdiqlaganida tugadi. Zakariyo uchinchi farishtaning so‘ziga ishonmaydigan rahbariyatning timsoli, Yahyo esa Ilyos harakatining — Masihning Ikkinchi kelishiga yo‘l ochadigan jamoatning timsoli edi.

Zakariyo farishtaga dedi: «Buni qaydan bilaman? Chunki men qari odamman, xotinim ham ancha yoshga kirib qolgan». Farishta esa unga javoban dedi: «Men Jabroilman, Xudoning huzurida turuvchiman; senga so‘zlash va bu xushxabarni bildirish uchun yuborilganman. Va mana, bu voqealar bajo bo‘ladigan kungacha sen soqov bo‘lib, gapira olmaysan, chunki o‘z vaqtida bajo bo‘ladigan mening so‘zlarimga ishonmading».

Xalq Zakariyoni kutib turar va uning ma’badda bunchalik uzoq qolganidan hayratga tushar edi. U tashqariga chiqqanida esa ularga gapira olmadi; shunda ular uning ma’badda bir vahiy ko‘rganini angladilar, chunki u ularga ishora qilar, o‘zi esa soqovligicha qolgan edi. Luqo 1:18–22.

Zakariyo ruhoniylarning sakkizinchi navbatiga mansub edi.

Yahudiya shohi Hirod kunlarida, Abiyo navbatidan bo‘lgan Zakariyo ismli bir ruhoniy bor edi; uning xotini esa Horun qizlaridan bo‘lib, ismi Elizabet edi. Ularning ikkalasi ham Xudo oldida solih bo‘lib, Rabbiyning barcha amrlari va farmonlari bo‘yicha aybsiz yurardilar. Ammo ularning farzandi yo‘q edi, chunki Elizabet tug‘mas edi, va ikkalasi ham endi ancha keksayib qolgan edilar. Shunday bo‘ldiki, u o‘z navbatining tartibi bo‘yicha Xudo huzurida ruhoniylik xizmatini ado etayotganida, ruhoniylik odatiga ko‘ra, Rabbiy ma’badiga kirib tutatqi tutatish unga chek orqali nasib etdi. Tutatqi tutatilayotgan vaqtda esa xalqning butun jamoasi tashqarida ibodat qilayotgan edi. Luqo 1:5–10.

Barcha payg‘ambarlar oxirgi kunlarni ifodalaydi va Hizqiyol singari, Zakariyo ham ma’badga kirdi. U ruhoniylarning sakkizinchi navbatchilik guruhiga mansub edi, bu esa Nuh kemasida eski dunyodan yangi dunyoga o‘tgan sakkiz jonning ramzi edi. Uning o‘zi ham, xotini ham benuqson edi, ammo keyinchalik Zakariyo Jabroilning so‘zlariga shubha qildi. Millerchilar harakati filadelfiyaliklar (benuqsonlar) holatida boshlangan, ammo 1856-yilda laodikiyaliklar holatiga o‘tgan. Oxirgi kunlarda farishtaning xabari uchinchi farishtaning xabaridir; Jabroilning Zakariyoga yetkazgan xabari esa uchinchi farishtaning xabarini, shuningdek, Yahyo cho‘mdiruvchi timsolida ifodalangan Ilyosning xabarini ham ifodalaydi.

Va unga Rabbiyning farishtasi unga zohir bo‘lib, tutatqi qurbongohining o‘ng tomonida turardi. Zakariyo uni ko‘rganida, vahimaga tushdi va uni qo‘rquv bosdi. Lekin farishta unga dedi: “Qo‘rqma, Zakariyo, chunki duoying eshitildi; xotining Elisheva senga bir o‘g‘il tug‘adi, va sen uning ismini Yahyo qo‘yasan. Senda quvonch va shodlik bo‘ladi, va uning tug‘ilganidan ko‘plar xursand bo‘ladilar. Chunki u Egamiz nazarida buyuk bo‘ladi; u na sharob, na mast qiluvchi ichimlik ichadi; va u onasining qornidayoq Muqaddas Ruhga to‘ladi. U Isroil o‘g‘illaridan ko‘plarini ularning Xudosi bo‘lgan Egamizga qaytaradi. Va u Ilyosning ruhi va qudrati bilan Uning oldidan boradi: otalarning yuraklarini bolalarga qaratish uchun, itoatsizlarni esa solihlarning donoligiga burish uchun; Egamizga tayyorlangan bir xalqni hozirlash uchun.” Zakariyo farishtaga dedi: “Men buni qanday bilayin? Chunki men keksayib qolganman, xotinim ham yoshi ulug‘dir.” Farishta javoban unga dedi: “Men Xudoning huzurida turuvchi Jabroilman; senga gapirish va bu xushxabarni senga bildirish uchun yuborilganman.” Luqo 1:11–19.

Zakariyo kelishi lozim bo‘lgan Ilyos haqidagi xabarning amalga oshishiga shubha qildi.

Mana, Egamizning ulug‘ va dahshatli kuni kelishidan oldin Men sizlarga Ilyos payg‘ambarni yuboraman: u otalarning qalbini bolalarga, bolalarning qalbini esa otalariga qaratadi; bo‘lmasa, Men kelib yerni la’nat bilan urarman. Malaki 4:5, 6.

Vahiy 9-bobdagi Hizqiyolning muhrlash voqeasi kontekstida Oq opa nima uchun Laodikiyadagi Yettinchi kun adventistlari jamoatining rahbarlari Zakariyoning imonsizligi bilan timsollanganini aniqlab beradi.

O‘zlarining ruhiy tanazzuli ustidan qayg‘urmaydigan va boshqalarning gunohlari uchun aza tutmaydigan toifa Xudoning muhri bo‘lmasdan qoladi. Egamiz O‘z xabarchilariga — qo‘llarida qirg‘in qurollari bo‘lgan kishilarga — shunday amr beradi: “Uning ortidan shahar bo‘ylab o‘tinglar va uringlar: ko‘zingiz ayamasin, rahm ham qilmanglar; qariyu yoshni, qizlarni, yosh bolalarni va ayollarni butkul qirib tashlanglar; ammo peshonasida belgi bo‘lgan biror kishiga yaqinlashmanglar; va Mening muqaddas joyimdan boshlanglar. Shunda ular uy oldida turgan oqsoqollardan boshladilar.”

“Bu yerda biz jamoat — Rabbiyning muqaddas maskani — Xudoning g‘azabi zarbasini birinchi bo‘lib his etganini ko‘ramiz. Qadimgi oqsoqollar, ya’ni Xudo ularga buyuk nur bergan va xalqning ma’naviy manfaatlariga qo‘riqchi bo‘lib turgan kishilar, o‘zlariga ishonib topshirilgan omonatga xiyonat qildilar. Ular shunday mavqeni egalladilarki, go‘yo biz avvalgi kunlardagidek mo‘jizalarni va Xudo qudratining ayon namoyon bo‘lishini kutishimiz shart emas. Zamonlar o‘zgargan. Bu so‘zlar ularning imonsizligini mustahkamlaydi, va ular shunday deydilar: Rabbiy na yaxshilik qiladi, na yomonlik qiladi. U O‘z xalqini hukm bilan yo‘qlash uchun haddan tashqari rahmdildir. Shunday qilib, “Tinchlik va xavfsizlik” — Xudo xalqiga ularning gunohlarini va Yoqub xonadoniga ularning ma’siyatlarini ko‘rsatish uchun endi hech qachon ovozini karnaydek ko‘tarmaydigan kishilarning hayqirig‘idir. Hurmaydigan bu soqov itlar haqoratlangan Xudoning adolatli qasosini his etadiganlardir. Erkaklar, qizlar va yosh bolalar — barchasi birga halok bo‘ladilar.” Guvohliklar, 5-jild, 211.

Zaxariyo uchinchi farishtaning xabariga — Yahyo Cho‘mdiruvchining tarixini, shuningdek Uilyam Millerning tarixini takrorlaydigan Ilyos xabariga — shubha qildi.

Besh oy

Elisabet homiladorligini besh oy davomida yashirdi.

O‘sha kunlardan keyin uning xotini Yelizabet homilador bo‘ldi va: “Rabbim odamlar orasidagi sharmandaligimni olib tashlash uchun menga nazar solgan shu kunlarda men bilan shunday muomala qildi”, — deb, besh oy o‘zini yashirdi. Oltinchi oyda esa Jabroil farishta Xudo tomonidan Jalilaning Nosira deb atalgan bir shahriga yuborildi. Luqo 1:24–26.

Zaxariyo ruhoniylarning sakkizinchi navbatidan edi; bu uning o‘g‘li Yahyoning sakkizinchi kuni xatna qilinishi bilan mos keladi, o‘sha paytda Zaxariyo yana gapira boshlaydi. U va uning o‘g‘li Yahyo Nuhning kemasida bo‘lgan sakkiz jonni ifodalaydi; ular to‘fon suvlari keltirgan o‘limdan besh oy, ya’ni bir yuz ellik kun davomida yashirilgan edilar. Homiladorlikning bir yuz ellik kuni va to‘fon suvlari Vahiy kitobining to‘qqizinchi bobidagi besh oylik ikki davrga mos keladi.

Zakariyo va uning o‘g‘li Yahyo yettinchi jamoat bo‘lgan Laodikiya jamoatining sakkizinchi jamoat bo‘lgan Filadelfiya jamoatiga o‘tish davrini ham ifodalaydi. Zakariyoning sakkizinchi navbatdagi xizmatidan to uning o‘g‘li Yahyoning sakkizinchi kuni sunnat qilinishigacha bo‘lgan vaqt boshlanishi va yakuni sakkiz soni bilan belgilangan bashoratga oid davrni ifodalaydi. Ushbu bashoratga oid davr ichida yashirinish davrini ifodalovchi besh oylik davr mavjud.

bashoratning “gapirishi” yaqin orada keladigan yakshanba qonunini aniqlab beradi; shu bois Zakariyo, o‘g‘li sunnat qilinishi bilan ifodalanganidek, muhrlangan paytda, yakshanba qonuni chog‘ida gapiradi. O‘sha tarixda, Zakariyo gapiradigan yakshanba qonunidan oldin, besh oy oxirida, oltinchi oyda Maryam Elizabetni ziyorat qiladi va Muqaddas Ruh Elizabetni moylaydi; Elizabet esa ayol sifatida, yaqin orada keladigan yakshanba qonunidan to‘rt oy oldin Xudoning jamoati moylanishini ifodalaydi.

O‘sha kunlarda Maryam o‘rnidan turib, shoshilganicha tog‘li yurtga, Yahudo shahriga bordi. U Zakariyoning uyiga kirib, Elizabetga salom berdi. Shunda shunday bo‘ldiki, Elizabet Maryamning salomini eshitgach, uning qornidagi go‘dak sapchib ketdi; va Elizabet Muqaddas Ruhga to‘ldi. So‘ng u baland ovoz bilan xitob qilib dedi: “Sen ayollar orasida muboraksan, va qorningning mevasi muborakdir. Menga bu qaydan bo‘ldiki, Rabbimning onasi oldimga keldi? Chunki mana, salomingning ovozi quloqlarimga yetishi bilanoq, qornimdagi go‘dak quvonchdan sapchib ketdi. Ishongan ayol baxtlidir, chunki unga Rabbiy tomonidan aytilgan so‘zlar bajo bo‘lur”. Luqo 1:39–45.

Besh oy tugagach, Elisabet Maryamga “baland ovoz bilan” murojaat qilib, uning Jabroilning xabariga ishonganini maqtadi; oxirgi kunlarda bu xabar uchinchi farishtaning xabaridir. Elisabetning eri Zakariyo ishonmagan edi, Maryam esa ishongan edi. Maryam Jabroilning xabarini Zakariyodan besh oy keyin eshitdi, shu bois uning uchinchi farishtaga ishonchi besh oyga oid yashirin xabar oshkor etilganidan keyin paydo bo‘lgan deb ko‘rsatiladi. Oxirgi kunlardagi besh oyga oid yashirin xabar — Vahiy kitobining to‘qqizinchi bobi beshinchi oyatidagi dastlabki besh oydir. Maryam uchinchi farishtaning xabarini qabul qiladigan oxirgi kunlar jamoatini ifodalaydi; bu xabar tez orada keladigan yakshanba qonuni taxminan to‘rt oy keyin so‘zlashidan sal oldin besh oyga oid muhrning maxsus tarzda ochilishini o‘z ichiga oladi.

Maryamning tashrifiga oid yo‘l belgilarida Zakariyo va Elisabet timsolida ifodalangan birinchi va ikkinchi farishtalar harakati Maryam va Yusuf timsolida ifodalangan uchinchi farishta harakati bilan tutashadi. Zakariyo uchinchi farishtaning xabariga ishonmagan cherkovga mansub bir mansabdor shaxsni ifodalaydi, duradgor Yusuf esa o‘zini o‘zi ta’minlovchi faoliyat bilan ifodalangan harakatning timsolidir. Adventizm qanday boshlangan bo‘lsa, shunday yakun topadi; u uyushgan cherkov tuzilmasi sifatida emas, balki harakat sifatida boshlangan. Yusuf, Maryam va Masih timsolida ifodalangan yuz qirq to‘rt ming kishining harakati Zakariyo, Elisabet va Yuhanno timsolida ifodalangan millerchilar harakatining bevosita qarindoshidir, 1863-yildagi imonsizlik esa Zakariyo timsolida ifodalangan. 1863-yil birinchi va ikkinchi farishtalarning xabarlariga ishonmaslikni ifodalaydi, uchinchi farishta harakati esa Maryamning imonini ifodalaydi.

“Osmondagi qudratli farishtaga yordam berish uchun farishtalar yuborildi, va men go‘yo har yerda yangrayotgandek bo‘lgan ovozlarni eshitdim: ‘Undan chiqinglar, ey Mening xalqim, toki uning gunohlariga sherik bo‘lmanglar va uning balolaridan ulush olmanglar. Chunki uning gunohlari osmonga yetib bordi, va Xudo uning qabihliklarini esladi.’ Bu xabar uchinchi xabarga qo‘shimcha bo‘lib tuyuldi; u 1844-yilda yarim tun faryodi ikkinchi farishtaning xabariga qo‘shilgani kabi, unga qo‘shilardi. Xudoning ulug‘vorligi sabrli, kutayotgan azizlar ustida qaror topdi, va ular qo‘rqmasdan so‘nggi tantanavor ogohlantirishni berib, Bobilning qulaganini e’lon qildilar hamda Xudoning xalqini uning dahshatli qismatidan qochib qutulishlari uchun undan chiqishga da’vat etdilar.” Early Writings, 277.

Ikki xabarning birlashuvi Maryamning Elisabetni ziyorat qilishi orqali ifodalanadi, va bu nuqta yashirin bo‘lgan besh oy oshkor bo‘lganda yetib keldi. Ana shu nuqtada ikki bashorat birlashib, birgalikda e’lon qilinadi. Ulardan biri Elisabet tomonidan, boshqasi esa Maryam tomonidan e’lon qilingan edi. Ikki xabarning birlashuvi yarim tun nidosi ikkinchi farishtaning xabariga qachon qo‘shilishini ko‘rsatadi, va bu Millerchilar tarixida Exeter chodir yig‘inida sodir bo‘lgan.

Elisabet, so‘ngra Maryam o‘z xabarlarini e’lon qilganlaridan keyin, “Maryam uning yonida uch oycha yashadi va o‘z uyiga qaytdi.” Luqo 1:56. Ekseterdan 1844-yil 22-oktabrgacha bo‘lgan oltmish olti kunlik davr o‘sha to‘rt oy bilan ifodalanadi; bu to‘rt oy tez orada joriy etiladigan yakshanba qonuni paytida, Zakariyo so‘zlagan vaqtda yakunlangan. To‘rt oy yashirin besh oy xabaridan keyin keladigan yarim tun hayqirig‘i xabarining e’lon qilinish davrini ifodalaydi.

Millerchilar tarixidagi ikki xabar birinchi va ikkinchi farishtalarning xabarlari edi; birinchi farishta xabari esa besh oylik davr bilan boshlangan vaqt haqidagi bashoratning bajo bo‘lishi orqali quvvatlantirildi; bu bashorat, Josiah Litch bayon etganidek, 1840-yil 11-avgustdagi bajo bo‘lishidan o‘n kun avvalgacha qisman yashirin edi. Ikkinchi farishta xabarining quvvatlantirilishi esa 1843-yilga oid noto‘g‘ri bashoratning tuzatilishi bo‘lib, bu Exeter lager yig‘inida sodir bo‘lgan va Samuel Snow bayon etganidek.

Yarim tungi nidoning ikki yoqlama xabarini e’lon qilish eshik yopilishidan oldingi qisqa davr sifatida tasvirlanadi; Nuh haqidagi voqeada eshikning yopilishi besh oylik davrni boshlab bergan va bu davr kemaning Ararat tog‘i tepasiga o‘rnashishi bilan yakunlangan. Yarim tungi nidoni e’lon qilish davri yashirilgan besh oylik davrning muhri 1840-yil 11-avgustdan o‘n kun oldin ochilganidan keyin, shuningdek, Rabbiy 1843-yilgi jadvalda O‘zi to‘sib turgan raqamlar ustidan O‘z qo‘lini olganidan keyin keladi. 1-avgustdan 11-avgustgacha bo‘lgan o‘n kun Ekseterdan 1844-yil 22-oktabrgacha bo‘lgan oltmish olti kunga mos keladi va ikki yoqlama guvohlik birinchi umidsizlikka sabab bo‘lgan noto‘g‘ri e’lonning tuzatilishi bilan birga kechadigan yashirilgan besh oylik davr muhrining ochilishi oltinchi oyda Maryam Elisabet bilan uchrashib, unga salom bergan paytda sodir bo‘lishini ko‘rsatadi.

Yakshanba qonuni paytida Qo‘shma Shtatlar ajdaho kabi so‘zlaydi, Islomning eshagi so‘zlaydi, va Xabaqquqning vahiysi Yeremiyo, Zakariyo va Hizqiyolning og‘zi orqali so‘zlaydi. Yakshanba qonuni paytida Hizqiyol bir alomatdir; shu tariqa u Yakshanba qonuni paytida ko‘tariladigan bayroqni ifodalaydi. Hizqiyoldagi “alomat” so‘zining to‘qqizta murojaatidan ikkitasi muqaddaslanishning alomati sifatidagi “shabbatlar”ni ko‘rsatadi; bu esa ilohiylik bilan insoniyatning birikishini ifodalaydi.

Lekin Men O‘z nomim haqqi uchun ish ko‘rdim, toki ular orasida bo‘lgan butparast xalqlar oldida, ularning ko‘z o‘ngida O‘zimni ularga Misr yurtidan olib chiqishim bilan ayon qilganim holda, nomim bulg‘anmasin. Shuning uchun Men ularni Misr yurtidan chiqarib, sahroga olib bordim. Va ularga O‘z qoidalarimni berdim hamda hukmlarimni bildirdim; agar biror kishi ularga amal qilsa, ular orqali albatta yashaydi.

Bundan tashqari, Men ularga O‘z shanbalarimni ham berdimki, Men bilan ular o‘rtasida alomat bo‘lsin, toki Men ularni muqaddas qiluvchi Egam ekanimni bilsinlar. Ammo Isroil xonadoni sahroda Menga qarshi bosh ko‘tardi: ular Mening nizomlarim bo‘yicha yurmadilar va Mening hukmlarimni mensimadilar; holbuki, odam ularni bajarsa, ular orqali yashaydi; ular Mening shanbalarimni ham qattiq bulg‘adilar. Shunda Men sahroda ularga g‘azabimni yog‘dirib, ularni qirib tashlashni aytdim. Lekin Men O‘z nomim haqqi uchun ish tutdimki, u ularni olib chiqqanimni ko‘rgan xalqlar oldida bulg‘anmasin. Yana Men sahroda ularga qarata qo‘limni ko‘tardimki, ularni Men ularga bergan, sut va asal oqib yotgan, barcha yurtlarning ziynati bo‘lgan yurtda olib kirmayman; chunki ular Mening hukmlarimni mensimadilar, Mening nizomlarim bo‘yicha yurmadilar, balki Mening shanbalarimni bulg‘adilar; zero ularning yuragi o‘z butlariga ergashdi. Shunga qaramay, ko‘zim ularga rahm qilib, ularni halok etmadi, Men sahroda ularni tamoman yo‘q qilib yubormadim. Ammo Men ularning farzandlariga sahroda shunday dedim: otalaringizning nizomlari bo‘yicha yurmanglar, ularning hukmlariga rioya qilmanglar va o‘zlaringizni ularning butlari bilan bulg‘amanglar. Men Egangiz Xudoman; Mening nizomlarim bo‘yicha yuringlar, Mening hukmlarimni saqlanglar va ularni bajaringlar; Mening shanbalarimni muqaddas tutinglar; ular Men bilan sizlarning orangizda alomat bo‘ladi, toki Men Egangiz Xudo ekanimni bilasizlar. Hizqiyol 20:9–20.

Hizqiyol yuz qirq to‘rt ming kishining bayrog‘ini ifodalaydi, Ilohiylikning insoniylik bilan birlashuvi belgisi esa Rabbiyning “shabbat kunlari”dir. Hizqiyol qamalning boshlanishida belgidir va u Quddus vayron etilayotganda, bayroq sifatida ko‘tarilgan paytda ham belgidir. Qamalning boshlanishida ko‘rish va eshitishdan bosh tortadigan, Uning “shabbat kunlari”ni oyoqosti qiladiganlar ham belgidir.

Shunda Isroil oqsoqollaridan ba’zilari mening oldimga kelib, huzurimda o‘tirdilar. Va Egamizning kalomi menga kelib, dedi: Ey inson o‘g‘li, bu odamlar o‘z butlarini yuraklarida o‘rnatib, o‘z gunohlarining qoqinish toshini yuzlari oldiga qo‘yganlar; Men ularga mutlaqo javob berishim kerakmi? Shuning uchun ularga gapirib aytgin: Egamiz Rabbiy shunday demoqda: Isroil xonadonidan har bir kishi o‘z butlarini yuragida o‘rnatib, o‘z gunohining qoqinish toshini yuzining oldiga qo‘yib, so‘ng payg‘ambar oldiga kelsa, Men — Egam — unga butlarining ko‘pligiga yarasha javob beraman; toki Men Isroil xonadonini o‘z yuraklari bilan tutib olay, chunki ularning hammasi o‘z butlari tufayli Mendan begonalashganlar.

Shuning uchun Isroil xonadoniga aytgin: Egamiz Xudo shunday deydi: Tavba qilinglar, butlaringizdan yuz o‘giringlar, barcha jirkanchliklaringizdan yuzlaringizni burib olinglar. Chunki Isroil xonadonidan bo‘lgan har bir kishi yoki Isroilda musofir bo‘lib yashayotgan har bir begona kishi, agar Mendan o‘zini ajratib, o‘z butlarini yuragiga o‘rnatsa, gunohining qoqinish toshini o‘z yuzining oldiga qo‘ysa va Men haqimda undan so‘rash uchun payg‘ambar huzuriga kelsa, Men — Egamiz — unga O‘zim javob beraman. Va Men O‘z yuzimni o‘sha kishiga qarshi qo‘yaman, uni alomat va masal qilaman, uni O‘z xalqim orasidan yo‘q qilaman; shunda sizlar Men Egamiz ekanimni bilib olasizlar. Agar payg‘ambar aldansa va biror so‘z aytsa, o‘sha payg‘ambarni Men, Egamiz, aldagan bo‘laman; Men unga qarshi O‘z qo‘limni cho‘zaman va uni O‘z xalqim Isroil orasidan yo‘q qilaman. Va ular o‘z gunohlarining jazosini tortadilar: payg‘ambarning jazosi unga murojaat qilganning jazosiday bo‘ladi; toki Isroil xonadoni endi Mendan boshqa adashmasin va barcha gunohlari bilan endi o‘zini bulg‘amasin; balki ular Mening xalqim bo‘lsin, Men esa ularning Xudosi bo‘lay, deydi Egamiz Xudo. Hizqiyol 14:1–11.

Nashvillda Laodikiya Yettinchi kun adventistlari jamoati tarkibidagi, Zakariyo kabi ishonmagan va 1840-yildan 1844-yilgacha bo‘lgan davr timsolida ifodalanganidek, “avvalgi kunlardagidek mo‘jizalar va Xudo qudratining yaqqol namoyon bo‘lishini kutishimiz shart emas, degan nuqtayi nazarni egallagan” kishilardan adventizmga mansub bo‘lmaganlar nima uchun ogohlantirish bermaganliklari yuzasidan javob talab qiladilar. Ular tinchlik va xavfsizlik haqidagi yolg‘on xabarning “belgi”siga aylanadilar; bu esa Ekseterdagi lager yig‘ilishida bir-biriga qarshi turgan ikki chodir timsolida ifodalangan dono va nodonlarning ajralishini belgilaydi. Ular butparastlik va isyon “belgi”sini o‘zlarida olib yuradilar, Hizqiyol esa haqiqiy bashoratli ogohlantirish xabarini yetkazadi. Qamal oxirida Quddus vayron qilinganda — bu yakshanba qonunini timsolan ifodalaydi — isyon belgisi hayvonning tamg‘asi, itoat belgisi esa Xudoning muhri bo‘ladi.

Yakshanba qonuni paytida Adventizm uchun sinov muddati to‘liq yopiladi, va u yerda belgilangan solihlar hamda yovuzlar uchun bir alomat bor. Tez orada keladigan Yakshanba qonuni vaqtida sinov muddatining yopilishi, Mikoil oyoqqa turgan paytdagi sinov muddatining yopilishini timsollaydi, va u yerda ko‘pchilikning o‘limi alomati Go‘g va Ma‘go‘g orqali ifodalanadi.

Yurtdan o‘tib ketayotgan yo‘lovchilar kimdirning suyaklarini ko‘rsalar, ko‘muvchilar uni Hamon-Gog vodiysida ko‘mib bo‘lgunlaricha, uning yoniga bir belgi qo‘yadilar. Shahar nomi ham Hamona bo‘ladi. Shu tariqa ular yurtni poklaydilar. Hizqiyol 39:15, 16.

Ahd belgisi Hizqiyol kitobining o‘ttiz yettinchi bobida ko‘rsatilgan bo‘lib, unda o‘lik suyaklar vodiysi jonlantiriladi va ikki tayoq birlashtiriladi. Suyaklar to‘rt shamol timsolida ifodalangan Islom xabari orqali tiriltiriladi va shu tariqa 1840-yil 11-avgustni timsoliy ravishda aks ettiradi. Ikki tayoq bir butun qilib birlashtiriladi va shu tariqa ikkinchi farishtaning xabari yarim tun hayqirig‘i xabari bilan birlashishini ifodalaydi. Suyaklar birinchi farishtaga kuch-qudrat berilishini, ikki tayoq esa ikkinchi farishtaga kuch-qudrat berilishini ifodalaydi. Shundan so‘ng Xudoning xalqi Uning oxirzamondagi tanlangan ahd xalqi bo‘lib, Yuhanno timsolida bir yuz qirq to‘rt ming kishi sifatida tasvirlanadi.

Bundan tashqari, Men ular bilan tinchlik ahdini tuzaman; bu ular bilan abadiy ahd bo‘ladi. Men ularni joylashtiraman, ko‘paytiraman va muqaddas maskanimni ular orasida abadiy o‘rnataman. Mening chodirim ham ular bilan birga bo‘ladi; ha, Men ularning Xudosi bo‘laman, ular esa Mening xalqim bo‘ladilar. Va butparast xalqlar biladilarki, Men — Egam — Isroilni muqaddas qiluvchiman, qachonki Mening muqaddas maskanim ular orasida abadiy bo‘lsa. Hizqiyol 37:26–28.

Ilohiyot va insoniyatning birlashuvi Xudoning Kalomida turli yo‘llar bilan ifodalanadi; shunday tasvirlardan biri — insonning oliy tabiatida joylashgan “jon qo‘rg‘oni” Xudoning muqaddas maskanining qo‘rg‘oniga ulanadigan holatdir. Xudoning qo‘rg‘onini ifodalovchi samoviy taxtxona insonning oliy tabiatining qo‘rg‘oni bilan birlashganda, Xudoning xalqi “muqaddas qilinadi” va U “ularning o‘rtasida abadulabad maskan tutadi.”

O‘ttiz yettinchi bobdan keyin Hizqiyol o‘ttiz sakkizinchi va o‘ttiz to‘qqizinchi boblarni bayon etadi; bu boblarda u Gog va Magogni Xudoning tanlangan ahd xalqidan tashqarida bo‘lgan insoniyat ittifoqining ramzlari sifatida tilga oladi. Qirqinchi bobda esa o‘ttiz yettinchi bobdagi ahd xalqi butun yer yuzini to‘ldiradigan ma’bad sifatida tasvirlanadi. O‘ttiz sakkizinchi bobdan qirqinchi bobgacha bo‘lgan boblar Xudoning ahd xalqining oxirgi kunlarda yuksalishini, 38 va 40 sonlari bilan ifodalanganidek, namoyon etadi.

Keyingi maqolada bu masalalarni davom ettiramiz.