Téereb Dañeel — Juróom-Ñett fukk ak juróom-ñaareel

Léebu fuk janq yi day wone xam-xamu askanu Adventiste yi.

Adventiste yu bokku ci xew-xewi Miller daan nañu matal léebub misaal bi ba ci benn araf.

Jaar-jaarug yëngu malaaka bu njëkk mi dafay tegtal yëngu malaaka bu ñetteel bi, te li lépp di jëm ci léebu gi mooy xool ndax janq ya am nañu diwlin ji, te mooy ndaje gu tawbub mu mujj ma.

“Diw” bi nekk ci léeb gi dafay tekki “jëf-jëf gu nit ki,” te itam “njubtey Kirist.” Jëf-jëf juñ sellaal du ame ludul ci ñi lekk Kàddug Yàlla.

“Diwlin” bi itam itam yi xebaar yu Xelum Yàlla.

“Diwlin” bi mooy bataaxali Kàddug Yàlla yi, yi di yóbbu saxte bu sellal buy jóge ci màggaayu njubtey Kirist. Ci léeb wu fukki janq ya, te moom itam mooy yëgleb Habakuk saar ñaar, bataaxal bu Yuuxu Guddi gi, mooy bataaxalu njubtey Kirist, ni ko bataaxalu Jones ak Waggoner tegtale woon ci ngànnaay ga ci atum 1888.

Bataaxal bi mooy bataaxalu tawub mujj ga.

Ba malaaka bu mag bi wàccee ci 11 Septàmbar 2001, taw gu mujj gi tàmbalee tooy-tuuti, te jaar-jaaru Millerite yi, ni ko léeb gi tegtal ci waxin ñaari fanweer ya ak ci Saaru Habakkuk ñaareelu bàñ, tàmbalee dellusi. Ci jamono jooju la nit ñi Yàlla ci bés yu mujj yi lekk téere bi nekkoon ci loxoy malaaka ma, te ci noonu ñu dellu ci yoon yu yàgg ya Yàlla waxoon ci Yeremi, ba tax ñu nekk wottukat yi waroon yëgle buuxu artu gi. Artu bu buuxu boobu mooy waxu Laodise bi, bi Esayi tegtale ni ay yuuxu kawe.

Yëngu yeesal gi ñëw ak njëkk ak ñetteelu malaaka yi tàmbali na ci ab “jamono mujj.” Foofa am na ab “yokkuteg xam-xam” buy nattu maas gi dund booba, waaye gannaaw rekk ba xam-xam boobu ñu ko siiwal ni ab yégle gu ñu teguaral. Gannaaw loolu, yégle gu ñu teguaral googoo “dëgëral nañu ko”, te mandargaam mooy wàccug ab malaaka. Wàccug malaaka mooy won waxtaanu Habakuk, te ñaari xeeti nit ñoom ñépp daldi tàmbali a ràññee ab yégle buy doon mbaa yégle ju dëgg ji walla yégle ju sumb, ci mbirum tawub mujj gi. Noonu way takku yi daldi nekk saytu Yàlla yu tàmbali a liit ab buccu yégleb artu.

Bataaxal bu dëgg bi ci trompet mi, dañu koo tënk ci leer gi ñu tegu ci ñaari tablaabi Habakuk. Moo di artu bu jëm ci Laodise, ak artu bi di wone bàkkaar yi nekk ci askanu Yàlla. Werante bi day gën a xëy ba ca njëkk a naqar ga, ba fa benn wàll div “dajale waa reeñ”, te ñu woo saytu bu dëgg yi ngir ñu dellu ci cëre gi ñu woon feeñaloon ci bataaxal bi lu jiitu naqar ga. Bi saytu ya delloo, dañu xam ne ñu ngi nekkoon ci “waxtu biñuy xaar”, te ne bataaxal bi mel ni dafa yàqu woon, dëgg-dëgg dafa wara mat, waaye ci tëralinu Yàlla. Bataaxal boobu dañu ko yokk ak matal ci ab diir bu gàtt (waaye diir la woon moom itam), te bu bataaxal bi agsee, dañu koy tegu ni moo di bataaxalu “Yuuxu Guddi”, te loolu mooy rekk yokkute gu bataaxal bi tambalee jot doole bi malaaka ma wàcce.

Bi ñëwee wax ji agsi, xaajoo bu mat sëkk am na ci diggante ñi nangu woon taxawaayu sàmmkat yi ba malaaka mi wàcce, ak ñi ko bañ. Xaajoo boobu mooy tegtal bérab ba ñu tàmpe fexe màndarga gi ci téeméeri junni ak ñeent-fukk ak ñeent junni ñaari téemeer ñaari-fukk ak ñeent, lu jiitu tuurug tawub mujj ga, te amul “natt” ga ñu teg woon ci tawub mujj ga ba mu tàmbalee ba malaaka mi wàcce.

Jëfandikoo Millerites yi mooy benn misaal bu jëm ci tawu mu mujj bi ci biir tëj gaññ ga ci ñaar-fukk ak ñeent junni. Ci jëfandikoo boobu, werante bi Habakkuk amoon dafa sukkandiku woon ci benn yégleb tawu mu mujj bu dëgg ak beneen bu dul dëgg. Paul mi ngi xamle benn xeet ni ñoom ñoo am mbëggeel dëgg gi, waaye baneen xeet bi, ñoo di ñi nangu nax gu tar, ndaxte amuñu mbëggeel dëgg gi, te ndax gëm nañu “fen.”

Yëngu Millerit mooy benn yokkute gu dëgg gi di yokku ci xam-xam ak doole li tàmbalee ca “waxtu mujj” ba egg ca tuur gu Sell ga ñu sotti ci “Yuuxu Digg-guddi.” Yëngu Millerit mi xamale na ay màndargay yoon yu mat a leer te ñu mën a toppandoo ak yiweneen, mel ni benn “waxtu mujj,” benn “defarinu” ndigal li, lu ñu feeñal ci “yokku xam-xam bi,” benn “amay doole” bu ndigal li, li ñu màndargaal ak malaaka buy wàcc, benn “jëfandikoo bu njëkk” walla “njàqare bu njëkk” buy dugal léebu fukki janq, benn sotti gu Xel mu Sell gi lu ñu feeñal ni “Yuuxu Digg-guddi,” te gannaaw loolu benn “njàqare bu ñaareel” bu mujj, fa nu bunt bu jamono ju xaralañ “tëj,” te beneen bunt bu jamono ju xaralañ “ubbi.”

Yëngu Millerite bi, mi tënk nañu ko muy misaal gu yëngu ñetti-fukki junni ak ñeent-fukki ñeent yi, dafa lëkkaloo woon ak wax-yëgle yi ci ñaar-fukki ñetti téeméeri at ak ñetti téeméeri at yi ak ñaar-fukki juróom-ñaar yi ci Daniel saar 8, aaya 13 ak 14. “Waxtu mujj gi,” agsi na woon ci njeexital “juróom-ñaari waxtu” yi ci merum Yàlla ci kaw nguurug bëj-gànnaar gu Israyil. Tëral boppu yégleb Miller bi ci 1831, agsi na woon ñaar téeméeri ak ñaar-fukki at gannaaw sosub Biibël bu King James.

Doxalinug malaaka bu ñatteelu bi ci “jamonoy mujj” bi, agsi na ci atum 1989, ci jeexitalub téeméeri at ak ñaar-fukk ak juróom-benn at yu jóge ci ngàllankooru 1863. “Téeméeri at ak ñaar-fukk ak juróom-benn” mooy màndarga “juróom-ñaari waxtu” yi. Ñaari yëngu-yëngu yooyu ñoom ñépp tàmbalee ak matug “juróom-ñaari waxtu” yi.

Bataaxalu yëngu-yëngu malaaka bu ñetteel bi ñu bind ko ci anam gu rasmi ci atum 1996, bi ñu sosalee ab sëriñu mbind yu tudd, The Time of the End, yu ñu woon publié ci ab jëfekaay bu ñuy wax, Our Firm Foundation. Mbind yooyu ñu publié leen ñaari téeméeri at ak ñaar-fukk ak ñaar at gannaaw Déclaration of Independence ci 1776. Bataaxalu ñaari yëngu-yëngu yooyu ñaar ñépp ñu bind leen ci anam gu rasmi ñaari téeméeri at ak ñaar-fukk ak ñaar at gannaaw benn jaar-jaaru xew-xew bu woon jàppandikoo bu jub ak bataaxal bi agsi ci mujju ñaari téeméeri at ak ñaar-fukk ak ñaar at.

Limbu “ñaar téeméeri ak ñaar-fukk” dafay tekki jokkoo (ab lëkkal) bi nekk ci diggante “juróom-ñaari yoon yi,” yu merug Yàlla ci kaw nguur gu bëj-gànnaar gu Yuda, gu tàmbalee ci 677 B.C., ak tàmbalib ñaar-fukk ak ñetti téeméeri at yi ci Daniyel saar 8, sarax 14, ci 457 B.C. Limbu ñaar téeméeri ak ñaar-fukk mi moo lëkkal yeneen ñaari wax yu Yàlla yi, te ñaari wax yu Yàlla yi ñooñu dañu leen joxe woon benn ci ay sarax yu samp askan wi ci Adventism, muy Daniyel saar 8, sarax 13 ak 14. Ci saraxi yooyu Kirist dafa xamle boppam ci yoon wu yonent, ni “sella bu am solo boobu,” te loolu mooy tekki bu jóge ci baat bu Ebrë “Palmoni,” bu tekki “Ki War a Wondoo Lim yi.”

Ki jëfandikukat bu Yéeme di tàmbali ñaari gis-gis yi tegtal ñaari rëdd yi ci waxi waxu yonent, ci benn ñaari aaya yooyu sax, yi Sœur White santale ne ñooy ndëgëm gu mag gu Aduunaas bu Adventiste. Bëgg-bëggu tàmbali ga boolees na ak lëkkalekaayu xàm-xàm bu ñaari téeméeri at ak ñaar-fukk ak ñaar at ba ci fan wañuy mattee ci 1844. Saaru ñaareelu Habakuk mujje na ak aaya fukk, ba tax loolu di màndargaal limu “ñaari téeméeri ak ñaar-fukk” ak beneen waxin wu Ki jëfandikukat bu Yéeme, ndaxte aaya woowu di tegtal benn melokaanu njëkk bu Besub Jéggalu bàkkaar bu antiitypik bi, bi tambalee ci bés boobu.

Ñaari jamono yu wax ne ñuy firndeel ni ñoo di ndagalu bëgg-bëgg bu mag ba ci Adventism, te ki leen joxee ci yoon wu jub mooy Wonderful Numberer, ñoo ngi booleekoo ak ñaari téeméer ak ñaar-fukk at; te Yeesu (Wonderful Numberer), mi daan sax jàpp mujjug benn mbir ak njàlbéenu benn mbir ne ñoo bokk, moom la tëral seen mujj ci 22 Oktoobar 1844 ak limu ñaari téeméer ak ñaar-fukk.

Yëngu malaaka bu njëkk bi, ni ci yëngu malaaka bu ñetteel bi, tambalee na ci ab “waxtu mujj” (1798 ak 1989, ci seen kërale), fa ñu jàppale “juróom-ñaari yoon yi” yi nekk ci Lewe gu ñaar-fukk ak juróom-benn. Te itam, waymark bi ci topp ci ñaari jaar-jaar yii màndargoo na ak jeexitalu ñaari téeméeri at ak ñaar-fukk, te loolu itam mooy benn melokaanu yonent bu “juróom-ñaari yoon yi”; ndaxte taxawaayi ndoorte yi ci ñaari peeñ yi (chazon ak mareh) dañuy tekki ab diir bu ñaari téeméeri at ak ñaar-fukk buy leen boole.

Njëriñu Biibël bu King James ci atum 1611, xaymaayu yégleb Miller ni ñu ko siiwale ci xetub xibaar bu Vermont Telegraph, njëriñu Déklarasioŋu Bopp-sa-Bopp, ak siiwalu The Time of the End ci tërëliin bu Our Firm Foundation, yépp ay mbind mi ñuy siiwal lañu woon. Njëlbéeg ak mujju ñaari jamono yu tollu ci ñaari téeméer ak ñaar-fukk yi, benn ku nekk dafay tegtal mbind mi ñuy siiwal, muy màndarga wu taarix. Lim bi ñuy wax “ñaari téeméer ak ñaar-fukk” mooy misaal bu jokkoo bu yoon wax ci kanam, te ñeenti mbind yi ñu siiwal lëkkale nañu leen ndaxte ay mbind yu ñuy siiwal lañu, te itam ndaxte bataaxal bi ñu tegtal ci wax ju ñuy tudde “yokkute xam-xam” ci seen jaar-jaaru taarix.

Biibël bi ci atum 1611, dafay tektal waxu xebaar bu baax bi jóge ci kër yu asamaan yi jëm ci nit ñi. Baatu Miller mooyoon am solo ci biir porofesi yu jëm ci waxtu, te ñaari tablo yu sell yu Habakkuk dañuy def ba fàcil nañu a xam ne baatu Miller bi dafa wone ci nataal ak rëdd yu taarix. “Vermont” tekki na “tundu gu wert”, te ni xel mu sell mi waxe, “wert” mooy màndarga ngëm.

Bataaxalu Miller mi ñu taxawal ci yoon te yéggale ko ci biir kanam mbooloom gëmkat bu takku bi, ndaxte “tund” ci fan yu mujj yi mooy “mbooloom gëmkat”.

Bataaxal natu séddale bi Miller indi, jóge na ci kanamug mbooloom gëmkat yu takku, te yéglewaay bi ñuy wax The Telegraph dafay tegtal ndigal bu jóge asamaan, ni ko Injili King James mel, ndax baat bi “telegraph,” mi sosoo ci ñaari baat yu Gereg, mooy ndigal bu jóge fu sore. Baat bu njëkk bi (tele) dafay tekki “sore walla fu sore,” te ñaareel bi (grapho), “bind walla bind di ko denc.” Boo leen boolee, dañuy tekki “bind walla yónnee lu nekk ci sore.” Ci atum 1611, Yàlla, jaarale ko ci génne Injili King James, yónnee na ndigalam bu jóge asamaan, te bu jeexee ñaari téeméer ak ñaar-fukk at, ndigal Miller, ni ñu ko njëkk a séddale ci atum 1831 ci Vermont Telegraph, itam yónnee na ndigalu Yàlla bu jóge asamaan. Ndax ndigal loolu moo doon “yokku xam-xam” bi ñu ubbi woon “ci waxtu mujj ga” ci atum 1798, te mu jur ci gannaaw loolu ab yoonu nattu bu am ñetti jéego ngir maas ga. Taariix boobu moo doon misaal bu taariixu Future for America.

Yéglee Buy Bopp ci atum 1776 dafay tegtal tambali rabu suuf bi ci Peeñu Yowaan fukk ak ñett. Muuy tegtal it tambali Réewum Bennoo Yi ci Amerig, te ci loolu mu xamle it ne bopp-sa-bopp gi dina am àppam ci mujjug Réewum Bennoo Yi ci Amerig. Baatu Future for America (ni tur wi di xamle) day xamle mujj ga, mi ñu royale woon ci tambali ga ak génne Yéglee Buy Bopp bi. Ñaari téeméeri ak ñaar-fukk at gannaaw, ci atum 1996, liggéeykat bi moo jur woon jëwriñu The Time of the End, jot na ci melo yoonal wi ñu tuddoon ba noppi Future for America. At woowu, jëwriñu The Time of the End, bi ñu defaree ak makkaanu ay mbind yi ñu mas a génne ci kàddu gu ñuy wax Our Firm Foundation, ñu ko génne.

Turub liggéey bi, Future for America, jëfandikoo na jaar-jaaru cosaanu Déclarasiyoŋ bu Sañ-sañu Boppu bi, ndax mbind mi mooy tegtal njàlbéenu États-Unis yi, te Yeesu dafa mas a wone jeexital bi ci njàlbéen bi. Boppu mbind mi di The Time of the End, dafa jëm ci ñaar: “waxtu mujj gi” ci 1989, waaye itam ci jeexitu waxtu nattu bi su Mikaayel yéegée. Baatu ndigal bi ñu samp ci mbind mi (Daniel fukk ak benn, aaya ñeent-fukk ba juróom-ñeent), ñu ubbi ko ndax daanu Union soviétique bi ci 1989 (“waxtu mujj gi”), te aaya yi ñu ubbi jox nañu ab toftalinu jaar-jaar buy dem kanam dale ci 1989 ba ci aaya bu njëkk bu saar fukk ak ñaar, fa mu xamle Mikaayel di yéeg, ak waxtu nattu nit ñi di tëj.

Li dale Kàddug Boppuute gi jàll ci atum 1776 ba ca li ñu jëmmale ci yégleb The Time of the End, mu tollu ci ñaari téeméeri at ak ñaar-fukk. Te tambali ak mujje bi, ñoom ñaar, dañuy wax ci benn yëf yu waxoon ci kàddug yonent yi. Yégleb The Time of the End dafa nekk li ñu dajale ak ay saar yu ñu jëkk a jëmmale woon ci yégleb Our Firm Foundation, te mooy melokaanu dëggug yonent bi ne, bu ñu saxul ci dëgg yi di xeetu sas bi ci yoonu Millerite bi (te loolu mooy “our firm foundation”), doomu nit mënuñu xam “yokku xam-xam bi” ci “waxtu mujj gi” ci atum 1989.

Màndarga mi ñu tegtal ni “jamono ji mujj ji,” ak màndarga mi tegtal “defaral” ub yégle bi ci jaar-jaari mbootaayu malaaka bu njëkk ak bu ñetteel, ñoom ñépp ñoo yor ay mbir yu yóbbante ci wax yu Yàlla yi ci “juróom-ñaari yoon” yu Leviticus ñaar-fukk ak juróom-benn. Màndarga mi ci topp ci jaar-jaari yu mengoo yooyu mooy dooleelug yégle bi, ni ko wonewóone wàccug malaaka bi ci Apokalips fukk, ci 11 Aot 1840, walla malaaka bi ci Apokalips fukk ak juróom-ñett, ci 11 Sàttumbar 2001. Matug ñaareelu ay, ci Apokalips saar ñent, moo wàcce malaaka bi ci Apokalips fukk; te matug ñetteelu ay, ci Apokalips saar fukk, moo wàcce malaaka bi ci Apokalips saar fukk ak juróom-ñett.

Ci jaar-jaar yu méngoo yi, taw wu mujj mi tàmbalee “worsi” ba ca fan wa malaaka bi wàcce. Foofa la yégle bi “am doole” ndax dëggalug dhacca ga ñu waxoon. Ci Millerites yi, loolu mooy woon taxawug nguurug Ottoman bi, ci matalug waxu jamono wu Islama ci ñaareelu toroxte bi nekk ci Peeñu 9:15. Waaye ci yëngu-yëngu benn téeméer ñeent-fukk ak ñeent ñaari junni ñi, loolu mooy “meral xeeti àddina yi,” ab waxu Islama bu ñetteelu toroxte bi, bi nekk ci jamonoy juróomeelu trumpette bi ci Peeñu 10:7, te mu mat ba kër yu mag ya ca New York City ñu tas.

Bépp màgg yu mag yi ci jaar-jaari jamono yu méngoo yi am nañu lëkkal yu leer ak liggéeyu Ki di Màna Wonal Nimbër yi, mi di wéyal sa xaatim ci diggante ñaari peeñ yi teewal ñaari junni ak ñett téeméer at ak ñaari junni ak juróom-ñaar téeméer ak ñaar-fukk at. Sàmmi yonent yi ñu yékkati bi malaaka mi wàcce, dañuy wol turumbetu artu bu booleb ndaje ji ci Laodicea, te ci atum 1856, lëkkal boobu woon na ci yoon wu jub ak ubbeeku leer gu gën a réy gu “juróom-ñaar yoon.” Bépp màgg yu ñaari xàrtay Habakkuk, mi ñuy teewal ci xàrtay mag ñi ñëw ña ci 1843 ak 1850, yu ñoom ñépp di won ci mel wàññi “juróom-ñaar yoon,” agsi na woon diggante wàccug malaaka mi ak “njàqare jëkk bi” ci bépp jaar-jaaru jamono bu méngoo.

Màndarga buy “waxtu yàgg bi” jàppoo na bu baax ak wax ju ñàkkoon njubtey àtteb atum 1843, te loolu doon na wax ci matug ñaari jamono yu àll: ñaari junni ak ñett téeméeri at, ak itam ñaari junni ak juróom ñent téeméer ak ñaar-fukk at. Yégleb “Yuuxu Guddi” moo doon xamle ne matug ñaari waxtuy waxi yonent yooyu dafa doon ñëw lu gaaw. “Bunt” bu tëjju bu jamonoy séddale ga, ci mujj gi ci mandarga yi, mooy xamle matug ñaari waxtuy waxi yonent yooyu, te muy mel ne foofu la trompet bu juróom ñaareel bi walla bu Jubile bi tàmbalee yëkkati baatam. Màndarga bu nekk ci bépp nettali mboolem taariix yi jàppoo na bu baax ak “juróom ñaar yi,” te “juróom ñaar yi” mooy buum bi lëkkal ñaari taariix yooyu, te ñaari taariix yooyu ñépp dañuy tegu ci yégleb tawte gu mujj gi.

Dina waral li ci njàngum bi ci article bi ci topp.