Téereb Daanel — Juróom-ñeent fukk ak benn

Xam-xam bi ñu ubbiwoon ci yëngu-yëngu malaaka bu njëkk bi, dañu ko tektale ci peeñug dexu Ulai bi nekk ci téereb Daniel. Peeñu boobu dafay tektale ay saar 7, 8 ak 9 yu Daniel, te xam-xam bi ñu ubbiwoon ci yëngu-yëngu malaaka bu ñetteel bi, dañu ko tektale ci peeñug dexu Hiddekel bi, miy tektale ay saar 10, 11 ak 12. Lëkkaloo yi nekk ci diggante ñaari yëngu-yëngu yooyu bare nañu lool. Ñaari yëngu-yëngu yooyu dañoo lëkkaloo ci téeméeri at ak ñaar-fukk ak juróom-benni at yi, dale ca ñaawteefu 1863 ba ca waxtuw mujj ga ci 1989.

Ñaari mujj yu mujjeek yi ñépp, ci bépp yëngu-yëng, ñu leen màndargaal ak “juróom-ñaari jamono” yi ci Leviticus 26. Paganism, te gannaaw gi papalism, daan nañu dox ci kaw kër Yàlla ak mbooloom ba agsi ci jamono mujj ma ci 1798. Dale ci fippu ga ci 1863 ba àgg ci 1989, amoon na trampling bu xel mu sell wéy na, ni ko ñaari ñaari ñaawtéef yi Ezekiel saar 8 di tegtal.

Ñeent-fukk ak juróom-benn at yi nekk ci diggante jeexital mer gu njëkk ak jeexital mer gu mujj gi ci 1844, bi Kirist daan tabax ab kër-yàlla gu xel te mu dikk ci mbetteel ci 22 Oktoobar 1844, dañuy méngoo ak waxtu mujj ma ci 1989 ba ci yoonu Dibéer bi di ñëw léegi, bi Kirist diat tabaxaat ab kër-yàlla gu xel, gu mu dina dikk ci mbetteel ci waxtu yëngël su mag si bu Peeñu 11.

Bi malaaka bu ñetteel bi agsee ci atum 1844, Yonnentekatub Kóllëre gi feeñ na bëgg-bëgg ngir setal doomi Lewi yi, waaye ci 1863, Lewit yu amul woon kóllëre yooyu bañ nañu ndëgëm Musaa mi Eliya jébbaloon, te dañu dëppoo ngir réer ci màndiŋ ma. Ci jéego nattu boobu, “tabaxkat yi” dinañu gannaaw gi bañ “doju góor-góorlu bi” bu “juróom-ñaari yoon yi”, te gannaaw loolu jàlloo jógé ci yëngu-yëngub Philadelphia ba ci kërkeb Laodicea. Ci fan yu mujj yi, bu Yonnentekatub Kóllëre gi dikkee ci saa si ci Kërëm, ci yoonu Dimas bu jagleel dikk, dina jëfandikoo Lewit yu takku yi ngir woo juróomam beneen mi. Takkuy fan yu mujj yi dinañu jàlloo jógé ci “kërke” gu Laodicea ba ci “yëngu-yëngu” bu Philadelphia.

Yëngu malaaka bu njëkk bi siiwal na bëgg-bëggam bu ñu sàkkal ci anam gu ofisyel ñaari téeméer ak ñaar-fukk ak ñaar at gannaaw ba ñu siiwalee Biibël bu King James, te yëngu malaaka bu ñetteel bi siiwal na bëgg-bëggam bu ñu sàkkal ci anam gu ofisyel ñaari téeméer ak ñaar-fukk ak ñaar at gannaaw ba ñu siiwalee Déklaraasiyoŋu Njubëg. Bëgg-bëggu ñu sàkkal ci anam gu ofisyel bu ñaari yëngu yi ñoom ñépp am na doole ndax matug ab yonent bu jëm ci Isalaam, te loolu màndargaalees na ko ak wàccug ab malaaka. Agsi ga malaaka ga agsi, mooy lu xamle njàlbéenu “waxtaan wu werante” wi ci Sàmbal bu ñaareelu Habakuk, te mu indi siiwalug taabal yi Habakuk.

Bataaxal bu am kàttan bi ñu teyoon ci tabléeti Abaquq indi woon benn nattu, te loolu dugaloon jamono ju yàgg, te loolu itam indi woon bataaxalu Yuuxu Gudd gi ci diggante guddi, te mu jeex ci matug bataaxalu Yuuxu Gudd gi ci diggante guddi. Mbooloo yiy dëppoo ci diggante ñaari yëngu-yëngu yi di firnde yu mat sëkk ngir ñi bëgg a gis, ne mboolem cér yi nekk ci jaar-jaaru Millerite bi am nañu jokkoo ak, te ñuy dellu ci jaar-jaaru ñaar-fukk ak ñeent-fukk ak ñeent-junni nit ñi. Jamonoy taw gu mujj gi am na misaal ci yëngu-yëngu Millerite bi, te mat na ci yëngu-yëngu Future for America. Yonnent bi, yeneen yoon ak yeneen yoon, di xamal ñi bëgg a dégg ne ñi xam taw gu mujj gi rekk a koy jot.

Jamono, yëngu-yëngu, ak yégle bu njëkk taw wa ci mujj, ñoom ñépp dañu leen tekki ci jaar-jaaru Millerites yi, te baat bi “xamaat” dafay tekki gis lu nga mas a gis ba noppi. Yoonu kenn ci gis jamono, yëngu-yëngu ak yégle bu njëkk taw wa ci mujj mooy xamaat ne dañu ko wone jaar-jaaru Millerites yi. Dañu ko itam wone ci yeneen yëngu-yëngu yeesal yu sell yi. Yëngu-yëngu Millerites yi mooy yëngu-yëngu njàlbéen bu tegu ngir melal yëngu-yëngu mujj, te moo tax am na ay jëfandikoo ak ay tekki yu gën a jub ci kaw yeneen yëngu-yëngu yeesal yu jiitu. Am na itam màndarga Alfa ak Omega, moom ñi daan sax di wone mujjug benn mbir ak njàlbéenu benn mbir.

Ci yëngu Millerite bi, sas yi dëkkaloon, te téen bu digg bi mooy Daniel saar 8, ayet 13 ak 14. Xam naa ne Sœur White di joxe ayet 14 ni mooy téen bu digg bi ak sas yi, waaye dëgg mooy ne ayet 14 tontu la ci laaj bi nekk ci ayet 13. Tontu amul njariñ suñu xamul laaj bi tax mu génn. Ayet 13 mooy wone peeñug jéggi-jéggi gi, gi ñaari kàttan yu yàqkat di matal, te ayet 14 mooy peeñug Kirist di delloo kër Yàlla gi ak mbooloo mi ñu jéggi-jéggiwoon. Ñaari peeñ yooyu, seen lëkkaloo bu yees dañoo leen boole bu jub ci seen wàll, ci njàngatug wax yi, ak ci Palmoni, Kilifa bu Yéeme bi di Waññi Jàmm.

Yàlla jëfandikoo na William Miller ngir mu xamle dëgg yu njëkk yi, te loolu mooy Daniyel saar juróom-ñaar, aaya fukk ak ñett ak fukk ak ñeent. Njàngat bu njëkk bi mu gis mooy “juróom-ñaari yoon yi,” yi di tektal nooteg aaya fukk ak ñett; te melokaan mi mu tabaxee bépp njàṅgam waxu yonentam ci kawam mooy taxawaayu “ñaari doole yu yàqkat,” yi aaya fukk ak ñett di tegtal. Miller xamoon na bu baax ne “bés bu nekk” bi nekk ci aaya fukk ak ñett mooy bañu-xaajug ñaareel yoon, mooy pagaanism, te tooñ gu yàqkat gi mooy papaalism. Ci wax jii, sax “ndombo” bu melokaanu Miller, ak “ndombo” bu ndombo ak tënkukaay bu digg bi, mooy xam-xam ne “bés bu nekk” bi ci saar juróom-ñaar di tegtal pagaanism. Ndombo bu yokkute xam-xam bi jóge ci jaar-jaari Milerit yi mooy ne “bés bu nekk” bi ci Daniyel saar juróom-ñaar mooy pagaanism, te waxug yëgle bi wóor na ci ne “ñi yéglee woo gi ci waxtuw atte bi amoon nañu gis-gis gu jub ci mbirum bés bu nekk bi.”

Fondement biir bi te leer miñeel ne “yokku xam-xam” ci waxtu mujj mi ci 1989, mooy itam “bés bu nekk bi.” Loolu nag, ab yeneen paralel bu Yàlla la. Ngir xam yokku xam-xam bi ñu tektal ci juróom-benn ci juróom-benni aay yi mujji ci Daniel fukki benn, dafa soxla jëfandikoo mbind yi Ellen White bind. Ci ay mbindam, moom day wone ne jaar-jaar gi nekk ci aay ñetti-fukk ak benn ci Daniel fukki benn dina amaat ci aay yi mujji ci Daniel fukki benn. Su fekkee amul woon boobu tegtal gu waxee ci noonu, xam jaar-jaar bu paralel bi nekk diggante aay ñetti-fukk ak benn ak aay ñenti-fukk ak benn ak ñenti-fukk ak ñaar, dina woon liggéey bu gëna metti lool ci xam-ko.

“Bés bu nekk ci téere Daniel” mooy yoonu jaamookaay yu xareel, te mooy dalu dal gi ñeel Millerite yi, te it mooy dalu yégle bi ñeel mboolem téeméeriñeent fukki junni ak ñeent-fukk ak ñeent. Itam mooy dëgg gi ñu jëfandikoo bëgg a soppi ko ay njumte ci benn “fen” bu ñu dugaloon ci ñetteelu maasalu Adventisme Laodise bu taxaw ci yoon, te loolu moo doon misaal ci ñetteelu njube “jigéen ñi di jooy Tammuz” ci Ezekiel saar 8, ak jëfandikoo gu ànd ak jëfandikoo gu yomboon gi ñu tegtaloon ci ñetteelu jàngatug kërce Pergamos.

Jub gu Sellal ji jiitéwaare dooru “bu bes bi” ni benn mbir ci jamono tawu mujjaay bi, yéem na lool te dafa weesu kàttanu nit ngir bind ko. Ñetteelu maasug Yoonu Adventis bu Laodise, nattañ nañu ko ni ñuy sujjóotal jant, ba tax mu doon tegtal nangu màndargay rab wi. Mag bu jigéen bi White wax na ne jël màndarga ja mooy ñëw ci benn xel ak rab wi, te ñi di jaxasoo ci maanaam antikiris, ci mujj dinañu mujje ci wetug góorug bàkkaar bi. Lépp loolu nag nattañ nañu ko ci mag yu jëkk ya ca Yerusalem ci Esekiyel saar 8.

Ci ñatteelu ak ñeenteelu maas, Yàlla di àtte ñi ko bañ; te boobu àtte di jëfandikoo fekkene beneen xeet bi di jot màndargay nangu Yàlla. Benn xët bu nekk ci Mbind mi moo mayoon William Miller leer gi mu soxla woon ngir xam ne Room gu xeer ga moo doon liñu tekke ci téereb Daniel ne “bëccëg bi ëpp”; te mooy itam jëfandikoo bu gën a jub ngir xam nit ku bàkkaar ga, ki mag ña xurum ci kanamam ci saaru juróom-ñettelu téereb Ezekiel. Saar boobu di wone baal bu pope bi nekk ci ñaareelu doole ju yàq di doon, te di itam wone xeerug Room gu njëkk gi nekkoon njëkkelu doole ju yàq di doon. Te dëgg gi mooy mbir mi xët boobu jàpp, mooy wàll wi Room gu xeer ga am, moom mi nekk ci 2 Thessalonians doole ji téye papaat bi ngir mu bañ a yéeg ca gànguna ga ba ci atum 538.

“Bés bu njëkk” bi doon dëggu dalub Miller, te tax na mu man a sos ab waxtaanu kàdduy yonent yu sukkandiku ci ñaari dooley yàqukat yiy ruus bëj-sell bi ak mbooloom ga, mooy dëgg gi Pool wax ne mooy dëgg gi ñu bañ, te moo indi ngëlaw gu tar ci kaw ñi bëggul boobu dëgg ci mujjug fan yi. Ni mboolem nettali yu meloo di dëppoo ak seen bopp, noonu itam boobu benn dëgg, mooy dëggu dalub bi, may na Future for America mu man a sos ab waxtaanu kàdduy yonent ci mbooloom bennoo bu tëtt bi ci mujjug fan yi.

Du li taxul rekk, waaye dëgg gu njëkk gooju, te mooy dëgg gu njëkk ci ñaari taarix yu méngoo yi, dañu ko soppi ne mooy “fen bi” buy nekk njuumte gu gën a màgg, te mooy réer gu dëgër gi Pool wax ne mooy nax gu tar, ngir taxawaayu yégley “jàmm ak kaaraange” bu nawle gu mujj gu dëgadi, gi nit ñi di waaree duñuati dara yékkati seen baat ngir won nit ñi Yàlla seeni bàkkaar. “Bis bu nekk” day tegtal fondaasioŋ bu yëngu-yëngu malaaka bu njëkk bi ak bu ñetteel bi; te ba ñi jéwriñi Laodisee daldee wëlbëti maanaam, dajale màndargay Seytaane ne mooy màndargay Kirist, màndarga wu dëgadi woowa moo nekk fondaasioŋ bu yégle bu soppiku bi, di bu nawle gu mujj gu dëgadi.

Yépp yonnent yi wax nañu ci fan yu mujj yi, te fen bu leer ngir wëlbëttekatu tekki gi ci “sarax su bés bu nekk” ba mu jubadi ci ginnaaw, dafa niroo bu baax ak melokaanu bàkkaar bu baalul. Jox nit turu ku réer ba fàww mooy lu weesu kàttanu, walla sañ-sañu yoonu jikko, yu nit ñi am ci seen diggante, waaye loolu du li ñu di fii waxal.

Ñi nekk ci Esayi yi dëppoo yëf yi jàppale ko, te loolu mooy benn yeneen waxin rekk ngir li Esayi wax feneen ne mooy wooye lëndëm leer mbaa leer lëndëm, ñooñu lañu tudde mag yu jëkk yaay ñiy nguur Yerusalem, bi seen àtte bu mujj diñu ko tegtal.

Bantam Yàlla bi (junni ñaari téeméer ak ñeent-fukk ak ñeent junni nit) yékkat nañu ko muy bantam bi ci jamono yoonu Dibeer buy ñëw léegi, mooy bi “merum Boroom bi tàkk ci ay nitam”, te mu yóbbu “loxoom ci seen kaw”, te mu “dóor leen”, te “seen yaram yu dee dinañu nekk ñu dagg ci diggu mbedd yi.” Diggu mbedd yi mooy mbedd ya Yerusalem, bi malaaka yu alag yi ci Esekiyel saar 9, joxees leen ndigal ñu génn “te dóor: buleen yërëm ak seen bët, buleen am yërmande; reyleen ba noppi mag ak ndaw, janq ak xale yu ndaw, ak jigéen: waaye buleen jege kenn ku am màndarga gi ci kawam; te tàmbalileen ci sama kër gu sell gi. Noonu ñu tàmbalee ci mag ña nekkoon ca kanam kër ga.” “Mag ñi” yu Esekiyel, ñi Sœur White wax ne dañoo war a doon sàmmkat yi nit ña, ñoom la Isaya tudde “naankat yi Efrayim” ñiy “walbati mbir yi” ci saar 28 ak 29.

Ci sarax ci juróom ñaayu xaaj, ñoo di ñi “am kàttan ci naan biiñ, te ay góor yu am doole ci jaxase naan wu metti: ñi di àtte ku bon ni ku jub ngir pey.” Bi téere bi Questions on Doctrine génnee, mag ña naan nañu ci kaasu Protestaŋ bu màggat ba weesu, te ñu wone xibaar bu baaxul bu ñu wax ne nit du man a sellaliku, ne Kirist mooy sunu Wuutuwaay, waaye du sunu Royukaay. Ci loolu, téere bi àtte na ku bon ni ku jub ngir pey, ngir jot nanguge ci biir kër yi daanu yu Protestaŋ bu màggat ba weesu. Xaaj bi di jox ay màndarga ngir seeni àtte bu mujje, te li tax àtte boobu mooy ne ñoom “xeeñ nañu kàddug Aji Sell ji Israyil.” Loolu lañu defoon ci bañ a nangu xam-xam bu “bés bu nekk bi,” bi ñi yéglee yuuxu waxtuw àtte bi joxe, ak ci naan ci kaasu Protestaŋ bu màggat ba weesu.

Ci xët bi, dañuy soppi lu neex mu doon lu wex, te lu wex mu doon lu neex. Baat bi nekk ci loxob malaaka bi ba mu wàcce, neex na, waaye mujju baat boobu wex na. Ñuy wax ne dëgg baatub tawub noflaay bu mujj bi, bi tàmbalee ba malaaka bi wàcce, wex na; te ci mujj ga ñuy ràññee ab yégle gu fen te neex ci jàmm ak kaaraange, ndaxte mënuñu bañ a soppi mbir yi ba ñu taxaw ci kaw suuf.

Bàyyi téere bi faññe bàkkaar bii nekk na ca mujjug waxtu seeni saytu gu booloo gu jébbale. Moo tax dafa yomb a gis ne seeni jëf yu taxawoo ci jàpp liggéeyu Seytaane ci njaaloo ngir liggéeyu Kirist, mooy benn melo waajal gu yonent buy méngoo ak bàkkaar bu baaxuloo ba jëkk, mooy jàpp ne liggéeyu Xel mu Sell mi mooy liggéeyu Seytaane. Dugal “fen bi” ci ñetteelu xeetu Adventism moo joxe xel mu njëkk mi tax seeni yégle tawfekkat bu bees buy naaw, te ci mujj daldi indi ci seen kaw réer gu dëgër. Benn dal bi Miller jàngoon na fa maana wu jub wa bu “bés ba nekk”, foofa lañu leen nataale ne dañoo fa daanu.

Yonent yi wax lu gën a bare ci fan yu mujj yi ñaarlu ci bépp yeneen jaar-jaari taarix bu sell bu jiitu, te loolu dëgg la ci jaayndé bii. Kenneenu xeer wu dëgër wi ci yokkute xam-xam bu Miller mooy itam xeer wu dëgër wi ci yokkute xam-xam bi dikkoon ci 1989, ndaxte dégg-dégg gu jub ci taarixu yeneen bi jëm ci “bi bés bu nekk,” mooy melokaanu taarixu aaya 40 ak 41 yi ci Daniel 11. Li loolu tekki mooy ne, bu jàngatkat bu yeneenul xam doxalin jaamu-yàllaadi ak njaxlafam ci yeneen ak Roomu pap bi, kon jàngatkat bi du man a xàmmee ne liggéey bi njëkk a tere yokkute papaat gi, te gannaaw ga liggéey bi yokk papaat gi ba teg ko ci gàngune suuf si, jaamu-yàllaadi moo ko defoon, te liggéey boobu mooy misaalal wàllu rab wu suuf si ci Peeñu 13, mi njëkk a tere papaat gi, waaye gannaaw loolu mu soppi teg ko ci gàngune suuf si. Wàllu rab wu suuf si ci Peeñu 13 dafa feeñ ni lu Amerig di doon ci ëllëg.

Dina yokk sunu seet gu ñuy ubbee leerug dexu Hiddekel ci sunu bind bu ci topp.