Xelum Yonent bi: Yuuxu Gudd-diig gi ci guddi gaa

Ab Kàddu yu Leerleel

Naan ci mujj nu tàmbalee waajal bindat gi ñu jàpp ci wax ji ñuy tudde Ñaari Tàbali Habaquq, ngir ñu tekki ko ci làkk yi wuute yi nekk ci sunu dalub web. Liggéeyu soppi njëg wu ñu wax ci kanam nit ñi ngir mu nekk njëg wu ñu bind moo gën a metti lool, ba fèsul bu baax lu tollu ci lool, su fekkee nit ki xamul mboolem yoon yu war a jéll ngir soppi wax ji ci bind, boole ci ak jafe-jafe yu war ci mujj gi ngir tekki mbir mi ci làkk yu wuute yi nekk ci dalub web bi. Nu ngi rekk a tàmbali sunu seetal ak jubal bindu njëg bi njëkk ci juróom-ñeent-fukk ak juróom benni waxin yi, te ma gis beneen yoon wu nu wara itam jéll. Loolu jëm na ci ni yégle bii di màggat ndànk-ndànk, gannaaw 1989 ba ci sunu jamono jii.

Ci waaxtaan yu tollu ci ñatt-fukk ak juróom at yi weesu, am naoon na fa dëgg yu nekkoon ci xaleem-xale yu xam-xam. Jëkk ci dëgg yooyu maa wara leerale mooy ñëwug malaaka ñaareel bi ci jaar-jaaru Millerite. Ci jamono jooju, maa doon déggoo ne malaaka ñaareel bi ñëw na bi kerceen yu Protestants yi tàmbalee tëj seen bunt ngir dindi ci Miller wàccug yégleb malaaka bu jëkk bi, ànd ak jeexital atu 1843. William Miller dafa liggéeyoon ci ab waññi waxtu bu mu gëmoon ne day xamle ne atu 1843 tambalee na 22 Mars 1843 te jeex na 22 Mars 1844. Mu doon xalaat ne ñetti waxi yonent yi, yi ñu teg ci mujje ci ñaari kart yu sell yi, dañoo wara jeex ci atu 1843, te mu gëmoon ne at woowu jeex na 22 Mars 1844. Mu juum na ci ñaari mbir.

Ñetti yeneen ñatt yi ci 1335 fan yi ci Daniel fukk ak ñaar, ak 2520 at yi ci “juróom-ñaar yoon” yi ci Lewítik ñaar-fukk ak juróom-benn, ak 2300 fan yi ci Daniel juróom-ñaar, Miller déggoon na ne ñuy jeex ci weeru Marsu atum 1844. Gannaaw loolu, Boroom bi gindi Samuel Snow ba mu xam du rekk ne ñetti yeneen yi jeexulwoon ci 1843, waaye ci 1844. Snow jëfandikoo na waññi waxtu gu Karaite, te loolu doonul ni Miller daan jëfandikoo waxtu. Miller dafa doon jëfandikoo waññi waxtu gu Rabbinik/gu aju ci equinox, gu samp at mi ci bëgg-bëggu gannaaw gu bëgg-bëggu jant bi.

Bi nu doon woon Habakkuk’s Two Tables, xamunu woon dëgg-dëggu jaar-jaar bii, te nu doon jëfandikoo njàngatu Miller ngir màndargaale 22 Mars 1844 ni moo di ñëwug malaaka bu ñaareel bi ak ndoorte waxtu yi yéex. Degg naa, te ba léegi it degg naa ne ñëwug malaaka boobu dafa méngoo ak bi Protestants yi bañee yégleb Miller ci mbirum malaaka bu jëkk bi, te pasaj bii di woon sama bérab bu ma ci teg.

Degg naa ne tëjjaat bunt yu tëj ci yégle Miller mo màndargaal tàmbali bañub malaaka bu njëkk bi, te ànd ak xalaatu Miller ci jàngat waxtu gu Rabbinic/equinox-based, dama jàppe ne 22 Mars 1844 moo màndargaal jeexitalu 1843. Li Miller wone Portland ci weeru Suwe 1842 mooy dëgg-dëgg benn waymark buy xamle benn bañ gu dëgër-dëgëral, gu mujj ci 18 Awril 1844, waaye ci jamono ji ñuy joxe wone yi, nun dunu woon xam njëriñ li Samuel Snow def ci jëfandikoo jàngatu waxtu gu Karaite.

Ci njëkk waxt wi nu tàmbalee soppi ngir yékkati bind bi, dama tàmbalee gis ne li ñu bindoon ca jamono jooju mel ni dafay juuyoo ak li nuy jàngale léegi. Dafa ko def te du ko def. Loolu nag ab cëru la ci wetu ag ñëw gu yokkute gu malaaka ñaareel bi, te itam muy misaal bu wone ubbikug ndigal bii ci anam gu yokkute, ni ko nekkoon itam ci jaar-jaaru taariixu Millerite bi. Bii xët wu leerali la war a taxawal ñi daanu ci sunu jàngat bu jëm ci April 19, 1844 ni mooy jéexital gu njëkk gi ci Millerite yi ak li ñu doon jàngale bu njëkk.

Ci taxawaayu bii, dinañu xool bu baax te yàgg ci ñaari tabloyu Habakuk yi—Chart bu 1843 ak Chart bu 1850. Dinañu tàmbali ci teg Cry of Midnight bi ci barabam. Ni ko ñu waxe ba noppi, lu bare ci njàngat yu njëkk yi dina doon dellu ci li ñi xam xebaar bii ba noppi xam, waaye ndaxte dañuy waajal ab taxawaayu njàng mi nit ñi bees ci xebaar bii man a gëstu, war nañu leen di leeral ay xalaat yu njëkk. Dinañu tàmbali ak Cry of Midnight bi, di jéem a seet benn wàll bu nekk ci njël gu njëkk gu Ellen White. Nañu jàng paragraaf bu njëkk bi ci Christian Experience and Teachings, xët 57.

Jigéen ñu juróom ñii, seeni xol boolewoon ak Mbokk White, nekkuñu woon di weddi benn fésalinu dooley Yàlla. Lu gën a feeñ mooy ne ñoom ñépp jigéen lañu woon, te loolu dafa mel ni dafa tegu ci mbooloom kerk bi, te ñu juróom lañu woon, te manees na ko gis ni juróomi janq yu am xel yi. Lii ab seetlu rekk la.

Ci njëkk ci njëkk bii, gannaaw ba nu samp ay tënk yu néew, dina nu waxtaan ci Ndaje Low Hampton bu Adventiste yi ci weeru Desàmbar 1844. Ci ndaje bii, am na ay Millerite yu dajale woon, te William Miller bañ na xam-xamu yuñu jëfandikoo ci Midnight Cry. Xel mi nekk fii mooy ne, gis-gis bii, doonte ne ñun ñépp la, waaye ci yeneen yoon dafa gën a jëm ci William Miller.

Ci weeru benn waxtu boobu, William Miller weddi leer gi nekk woon ci seen ginnaaw — Yuuxu Guddi digg bi — te loolu waroon na ko daanu ci yoon wi jëm ci suuf, ca àddina ju bon ja. Dinañu seet ay ndigal ak njariñam. Firnde yu jëm ci jaar-jaar yoon wone na ne, Millerite yi ñépp gëm woon nañu ne ñoom dañoo mataloon léebu fukki janq yi; loolu xam-xamu mbooloo la woon ci seen biir. Dinañu wone ne William Miller amoon na xam-xam ci lan mooy Yuuxu Guddi digg bi. Miller dafa gëmoon ne Yuuxu Guddi digg bi mooy yégle waxtu àtte bi ci Daniel 8:14 ak Apocalipse 14:6-9. Dafa gëmoon ne xibaar bi mu tambalee waare ci ay at yu njëkk ci 1830 yi mooyoon Yuuxu Guddi digg bi, “Xool-leen, boroom céet bi ngi ñëw,” te ne Yeesu dafa doon ñëw ci àddina si ni boroom céet bi.

Ci ëpp ci tàmbalee ci jaar-jaari Millerite, dañu gëm ne dañoo matal léebub ña fukki janq, waaye dañoo xalaat ne Yuuxu Digg-Guddi mooy woon yégle yi ñuy waare. Waaye, bi jotee ci ngàwwu atum 1844, am na njàngum bees te jub: ne Yuuxu Digg-Guddi mooy woon yokkute Weeru Juróom-ñaareel bi, te dañoo séentu woon ñëwug Yeesu ci bésub fukk ba ca weeru juróom-ñaareel ba. Loolu moo doonoon dëgg-dëgg Yuuxu Digg-Guddi. Ba Miller weddee dëgg-dëgg Yuuxu Digg-Guddi ga ca desàmbar 1844, dafa weddi jaar-jaaru ngàwwu 1844 te dellu ci taxawaayam bu njëkk, ne loolu duwoon ludul yégle gu yaatal ga jóge ci at yi 1830. Xam-xamu doxalinu Yuuxu Digg-Guddi am na solo lool. Su fekkee ne dégguloo 2520 ni Millerite yi ko déggoon, doo man a dégg Yuuxu Digg-Guddi. Su fekkee ne manulo dégg Yuuxu Digg-Guddi ni Millerite yi ko déggoon, dangay rot yoon wi, daldi daanu ci suuf si ñaaw ñi nekk.

Ci waxtu wii, dina tàmbali ak yenn dëgg ci tàllal bi yu Adduna Adebis bu tay ubbi bàyyi. Biblaikal Research Institute bu Kàngiiréegu Addina-bés-ju-juroom-ñaareel, ak li ëpp ci teolojiyeen yu Addina Adebis, dañuy bañ 2520. Dinañu wax ci mbir mi ci anam bu dëpp ak Mbind mi su nuy dem, waaye ci njàlbéen bi, dinañu won ne Ellen White moo ko dëggal bu mat 2520. Institute bi ak li ëpp ci teolojiyeen yi dañuy bañ it xam-xamu pionieer yi ci mbirum Daily. Dinañu won ne bañ xam-xamu pionieer yi ne Daily mooy paganism, mooy bañ Xel mu Yëgle. Institute bi day bañ it ci kanam nit ñi xam-xamu pionieer yi ci mbirum trompet yi — Trompet bu Juróomeel ak bu Juróom-benni jeeg. Dinañu tàmbali ak won ne bañ xam-xamu pionieer yi ci trompet yi mooy bañ Xel mu Yëgle.

Tey, li ëpp ci Adventist yi amulñu lu leer bu baax ci mbirum 1290 ak 1335. Suñuñ ñàkk xam-xamu pionieer yi ci 1335, amul benn bëgg-bibaalu ci Biibël ngir xàjjal waxtu yéex bi tambalee 22 Mars 1844. Su fekkee ne xamuñu waxtu yéex bi, duñu man a gis doxalin bu Cry of Midnight bi. Su fekkee ne xamuñu Cry of Midnight bi, dañuy rot ci yoon wi jëm ci suuf, àddina ñaaw li. Dinañu won dëgg yii ci chart bi, ci anam gu ànd ak nangu gu leer gu Spirit of Prophecy bi, te gannaaw loolu dinañu leen xàll ci Kàddug Yàlla. Waaye bala loolu, war nañu gis li wërwoon jaar-jaaru Millerite bi ak li jur Cry of Midnight bi.

Nu tàmbalee ak Uriah Smith ci Thoughts on Daniel and Revelation, xët 521, ngir won jaar-jaaru Millerite bi te jëmale wax ji ci atum 1798. Uriah Smith bind na ne: “Jokko gu gën a wóor ci waxtu mbir yi nekk ci Révélation 10, gisees na ko it ci lii ne malaaka bii mooy benn ak malaaka bu njëkk bi ci Révélation 14.” Ci Révélation 10, malaaka bu mag daldi wàccéek ba ci asamaan, yor téere bu ndaw bu ubbe ci loxoom. Ellen White xamal na nu ne malaaka bu mag bii mooy Yeesu Kirist, te téere bu ndaw bi mooy Téereb Daaniyel. Ci mujjum saar fukki bi, ñu wax Yowaana mu lekk téere bu ndaw bi, te dina neex ci gémmiñam waaye metti ci biiram. Yowaana dafay tegu jaar-jaaru Millerite bi, fa bataaxalub Daaniyel di lu neex waaye mu jur naqaru yàqu-yaramu yaakaar. Malaaka bu mag bi nekk ci Révélation 10, ci ni pionie yi ko jàppée, mooy malaaka bu njëkk bi ci Révélation 14—ñoom ñaar ñoo di benn malaaka.

Lu bari duñu jël waxtu bu bari ngir wax bu leer ci mbindaan yi nekk ci Peeñ mi, waaye war nañu ko. Mbindaan mu am kàttan mi ci Peeñ mi 10 mooy itam mbindaan mi William Miller gëm ne moo doon matale yuuxu Guddi-gënt, ci def liggéeyu njëkk mbindaan mi ci Peeñ mi 14: “Ragal Yàlla te jox Ko ndam, ndaxte waxtuw àtteem agsi na.” Waxtuw àtteem mooy ci Daniel 8:14. Mbindaan yii dañuy won ay wàll yu wuute ci liggéey bi mat.

Dellusi ci Uriya Smit: “Wàllu xew-xewu yi nekk ci Peeñu 10, man naa leen gëna xam ci li tax malaaka bii mooy benn ak malaaka bu njëkk bi ci Peeñu 14.” Mu leeral li leen boole: ñoom ñaar ñépp am nañu benn yégle bu xas ñu wara wax, ñoom ñaar ñépp di wax seen yégle ak baat bu kawe, ñoom ñaar ñépp di jëfandikoo wax yu mel ni benn ci mbirum Ki Bindkat bi, te ñoom ñaar ñépp di yégle waxtu—kenn gi di giñ ne waxtu du nekkati, ka ca des di yégle ne waxtuw àtte Yàlla agsi na. Yégle bii nekk ci Peeñu 14:6, nekk na ci bii wet gu njëkkug tàmbali waxtuw mujj.

Uriah Smith wax ne jamono mujj gi mooy 1798, te bataaxalu Peeñug Yàlla 14 ñëw na gannaaw loolu. Mbind mi ne: “Waaye bataaxalu Peeñug Yàlla 14:6 nekk na ci wii wetu tambale jamono mujj gi. Mooy yéglewaayu waxtu atteb Yàlla bi agsi, te moo tax war na am jëfam ci maas bu mujj bi. Pool dafa waxul woon waxtu atte bi agsi. Luther ak ñi ko dimbaliwoon itam waxuñu ko woon. Pool dafa xalaatle woon ci mbirum atte bu di ñëw, bu sore te kenn xamul fan la yam; te Luther dafa ko teg woon lu néewnéew ñetti téeméeri at gannaaw jamonoom. Te itam, Pool artu na kanam jaamono yi ne, kenn warul waare ak yéglewaay gu mel ni waxtu atteb Yàlla agsi na, ba keraawam.” Ci 2 Thessaloniciens 2:1-3, Pool wax na ne bésub Almasi bi jegewul, suul mbaax mi ak dikk na ba njëkk te nit ku bàkkaar gi feeñul. Pool tàmbali na ci nit ku bàkkaar gi, ndaw-sarax bu ndaw bi, paapasi bi, te mu muur ak artu diirub nguuram bépp, bi saxoon 1260 at, te mu jeex ci 1798.

Ci atum 1798, tere boobu wooe bésalooni bés yi leen di yégal ne bésu Kirist bi jege na, noppi na. Waxtuw muj gi tàmbali na, te mujj mi nekk ci téere bu ndaw ba dindi nañu ko. Dale ko ba léegi, malaakam Révélation 14 dem na jëfandikoo yégle. Uriah Smith nee na: “Su ngeen ko gis, dale ko ci 1798, yégleb malaaka bu njëkk bi dem na. Ci 1798, malaaka bu njëkk bi ci Révélation 14 dugg na ci taarix”—lii mooy xam-xamu pionnie yi. “Dale ko ba booba, malaakam Révélation 14 yégle na ne waxtuw atte Yàlla agsi na, te malaakam saptaar 10 taxaw na ci géej gi ak suuf si, di waat ne jamono du amati. Seen benn-rëkk gi amul werante. Bépp lay yu saxal kenn ci ñoom am na doole ci kañam keneen ki itam. Mbind mi fi nekk léegi dafa seede matug ñaari waxi wax yii. Ci waareg yégle Àdvaan bi, rawatina diggante 1840 ak 1844, la seen matug yépp ak seen matug bu leer tàmbalee.”

Smith tudde 1840 ak 1844 ci ñaar ñeel bëgg-bëgg bu njëkk bi ci Yebalukaay 14, muy bi mu agsee ci 1798; waaye itam mu tudde malaaka bu njëkk bi ci 1840, faale ba kàddug yégle bi am doole. Ci waareek advent bi, rawatina diggante 1840 ak 1844, la seen matug mat gu matale tàmbalee. Taxawaayu malaaka bi, ak benn tànk ci géej gi ak beneen bi ci suuf si, di firnde yaatuwaayu yégleem bi. Bàkkaar bi dina jàll géej gi te yaatal ci xeeti réew yu bare, te yégleb advent bi demoon na ba ci bépp taxawaayu misioneer ci àddina si. Li dale ci 1840, kàddug malaaka bu njëkk bi, ni Ellen White waxe, yóbbu nañu ko ba ci bépp taxawaayu mission ci àddina si. Loolu amoon na bi pexe at-ak-bés bi ci waxi waxkat yu Bibl bi ñàkkadiwaayoon ak daanu Nguuru Ottoman bi. Fii nag, duñu jëfandikoo leeral yu baax ci mbir mi; dafa nekk rekk ngir sampu bérab bi ngir jaar-jaaru Millerite ak doxalinu Yuuxu Diggante Guddi gi.

Ci atum 1833, mbind mi daan ñi xew na. Ellen White wax na ci The Great Controversy, xët 333 ne: “Ci atum 1833, ñaari at gannaaw ba Miller tàmbalee won ci kanam nit ñi firnde yi jëm ci ñëwug Almasi bi gaaw, mujj ci tektal yi Mucckat bi digoon ngir nekk mandargaay ñëwam ñaareel gi feeñ na. Yeesu wax na ne: ‘Biddéew yi dinañu daanu jógé asamaan.’ Matthew 24:29. Te Yowaana itam, ci Kàddug Peeñ mi, yégle na, bi muy gis ci peeñtu gis-gis xew-xew yi war a jiitu bésub Yàlla bi ne: ‘Biddéew yi ci asamaan daanu nañu ci suuf, ni garabug fig di sànni ay doomam yu mataagul, bu ko ngelaw lu tar yëngalee.’ Revelation 6:13. Kàddug yonent boobu jot na ci mat gu xonq te doy waar ci roobug meteyoor bu réy ba xewee ci 13 Nowàmbar 1833.”

Seede William Miller di nettali ne:

Noonu la Miller, ci bëj-gànnaaru 1833, tambalee wax ci kanam nit ñi yéglee bataaxal bi. Ci Desàmbar 1833, rotug biddéew yi yokk na solo ak ragal ci bataaxal bi.

Ci atum 1840, Ellen White wax ci matal bu yéeme ci matug wax yu Yàlla. Wàll bii, ñuy koy faral di werante ci Spirit of Prophecy bi, te am na ñi di wax ne Uriah Smith moo ko dugaloon ci The Great Controversy, waaye wax jooju amul fondemaŋ. Mu ngi wax ci toftale matug wax yu Yàlla yi jiituwoon atum 1840, booleek mbëj gu wër ak bés bu lëndëm ba. Mu bind ne: “Ci atum 1840, beneen matug wax yu Yàlla bu yéeme yëngaloon ngërëm bu yaatu.”

Mu ngi jubbanti ci waxu yonent yi ci Biibël bi, waaye du rekk ab seetan bu nit ki Josiah Litch waxoon.

Uriah Smith waxoon na nu ne malaaka bu njëkk bi ci Peeñu 14 agsiwoon na ci atum 1798, waaye mooy benn malaaka ak malaaka bi nekk ci Peeñu 10. Ci Peeñu 10, waxees na Yowaana mu jël téere bu ndaw ba ci loxob malaaka ba te lekk ko, te dina neex ci gémmiñam. Yégleb Millerite bi neexoon na ci 11 Awril 1840, gannaaw ñaari at yu ñuy wax ne nguuru Ottoman bi dina daanu, sukkandiku ci njàngat at-bés bi ci kàddu yoon wi ci mbirum waxi Yonent yi ci Biibël bi. Bi mbir ma mataloo woon bu wér, yégleb bi ñu doon yégle dafa neex ci seen gémmiñ.

Ci 11 ut, 1840, bataaxal bi dafa neex ci seen gémmiñ. Ñu wax Yowaana mu jël téere bu ndaw ba ci loxo malaaka bi wàcc. Malaaka bi wàcc na ci 11 ut, 1840, te malaaka bu Peeñu 10 bii mooy benn ak malaaka bu jëkk bi ci Peeñu 14. Malaaka bu Peeñu 14 bi agsi na ci 1798, ca jamono mujj ga, waaye bataaxalam am na doole ci 1840. Ellen White nee na ne bi xew-xew boobu siiwée, mbooloo yu bare gëm nañu ne yoon yi Miller ak ay àndandoom jëfandikoo woon ngir firndeel waxi yonent yi jub nañu. Li dale ci at yi 1930, tambalee ci 1919 waaye rawatina ci at yi 1930, Adventism dafa bañ yoon yi Miller ak ay àndandoom jëfandikoo woon ngir firndeel waxi yonent yi—yoon yooyu di méthode bu proof text ci njàngum Biibël.

Màndarga ci topp ci nettali mooy tablóo 1843 bi, ñu bind ko ci weeru Mee 1842. Ellen White nee na: “Gis naa ne tablóo 1843 bi loxol Boroom bi moo ko jëfandikoo te waruñu ko soppi; lim yi nekkoon nañu ni Moo leen bëggoon, te loxoom dafa nekkoon ci kawam te daan nëbb ab njuumte ci yenn lim, ba kenn mënu koo gis ba keraataayam loxoom demee.” Tablóo bii mooy ab màndarga gu yonent ci nettali, te ñu bind ko ci weeru Mee 1842. Ci weeru Suwe 1842, jàngu yi Protestaaŋ yi tàmbalee tëj seen bunt, te malaaka ñaareel bi agsi.

Ci nekk ci Testimonies, volim bu jëkk, xët 21: “Ci weeru Suwe 1842, M. Miller joxe na ñaareelu taxawaayam bu jàngat ci kër-yàlla gu Casco Street nekk Portland, Maine. Ginnaaw lu néew ay wonte, mbooloo yi yu bare ci xeetu kër-yàlla yi tëj nañu bunt yi seen kër-yàlla ci M. Miller.” Ellen White xamale na nu ne, nuy Kiristaan yi Adventist bésub juróom-ñaareel bi, war nanu jàng a xalaat ci mbir mu indi sababaab ba ci njariñam. Sababaab bi tax kër-yàlla yi Protestã yi tëj seen bunt moo di dugalug taabal bii. Ba taabal bi duggée ci weeru Me, kër-yàlla yi Protestã yi dogal nañu ne, Millerite yi ay fanatik yu réer lañu.

Nattu xel bu njëkk bi moo ci topp. Ci The Great Controversy, xët 393:

Waxtu yi yëgul bi mooy jéexital gu njëkk gi, te loolu am na ci 22 Mars 1844. Millerit yi daan nañu wax ne àddina di jeex ci 1843, di jëfandikoo nattub waxtu bu Biblia bi di jàngale. Bi Boroom bi ñëwul ba ci waxtu woowu, jéexital gu njëkk gi daldi tàmbali ci 22 Mars 1844. Loolu mooy waxtu yi yëgul bi.

Lii mooy waxtu biirub yàgg ci léebub fukki janq yi, ci Habakkuk 2, ak ci Daniel 12. Daniel 12:11 nee na: «Te dale ci waxtu ba ñu dindi sarax su bees bes...» Ñi jiitu woon deggoon ne nguurug ñaawteef giir-gàddug réew yi dafa néewaliku woon ci 508, bi Clovis daanée Visigoths yi. Dale ci waxtu ba ñu dindi nguurug bàkkaar bu xamul Yàlla te ñu taxawal papaas bi (ñetti fukki at ginnaaw loolu, maanaam ci 538), dina am 1290 fan. Aaya bi ci topp nee na: «Ku barkeel mooy ki muñ tey agsi ci junni ñetti téeméeri fan ak juróom-ñett-fukk ak juróom.» 508 yokk 1335 mooy 1843. «Ku barkeel mooy ki agsi ci 1843.» 1335 bi mooy màndarga waxtu biirub yàgg bi, te mu naan: «Ku barkeel mooy ki muñ tey agsi ci 1843.» Su fekkee ne yéen a ngi sax ci xam-xamu ñi jiitu woon ci mbirum sarax su bees bes, ni Ellen White itam di ko saxal, loolu leer na.

Ngir gën a leerale, Esayi 30:18 nee na: “Kon nag Boroom bi dina xaar.” Fi, Boroom bi mooy góorug séet bi ci léeb bu fukki janq, te mu ngi yëex. “Kon nag góorug séet bi dina yëex ngir mu man a yiwuleen, te kon nag dina kawe ngir mu man a yërëm leen, ndaxte Boroom bi Yàlla ju àtte la. Yawut na ñépp ñi koy xaar.” Lii dafa méngoo ak Danyeel 12:12: “Yawut na kiy xaar te agsi ci 1335 bi.” Góorug séet bi yëex na ci 22 Mars 1844. Am na barke bu ñu boole ak agsi ci jàkkaarloo bu njëkk bi, ba noppi xaar. Bu ngeen agsee fii, war ngeen a xaar. Lu ngeen di xaar? Habakuk 2:3 nee na: “Ndaxte vision bi am na jamono ju ñu tëral, waaye ci mujjeem dina wax te du fen; bu yëexee sax, xaaral ko.” Barke bu agsi ci 1335 bi mooy barke bu agsi ci taarix bii, fa Boroom bi di matale Yuuxub Gudd Gi ci Guddi.

Dooñu may ñépp ñu bokk ci Yuuxu Diggante Guddi bi. Am na ñenn ñu andakoon ak ñi diiwaan Millerite yi, waaye waxuma ndax seen bopp a amoon jëfandikoo ak Yeesu Kirist walla seen bopp a jàng Kàddu Yàlla, waaye ndax ragal. Bala Yuuxu Diggante Guddi bi dikk, Boroom bi day xeexale mbokk yooyu ak yoonu mbooloo mi. Njàqare bu njëkk bi bokk na ci jéego ji di waajal Yuuxu Diggante Guddi bi. Ci ni Ellen White waxe, su nu xamul lii, dañuy rot ci yoon wi, di daanu ci àddina ñaaw si nekk suuf.

Ci Early Writings, xët 238: “Ci jeexital yégle bu ñaareel bi, gis naa leer gu réy gu jóge asamaan di leer ci kaw askanu Yàlla. Xeetu leer googu dafa mel ni jant bi ci melokaanam, te dégg naa baatuy malaaka yi di wax ak kàddu gu kawe: ‘Xool-leen, boroom céet bi ngi ñëw.’” Loolu mooy Yuuxug Guddi gi, te moom mooy ki waroon a jox doole yégle bu ñaareel bi. Ñi njëkk a yoonu li deggoon ne yégle bu njëkk bi agsi na ci 1798, waaye am na doole ba noppi ak daanu Mbooloom Ottoman bi ci 1840. Bépp yégle agsi na ci benn poñu waxtu ci jaar-jaaralu bindu-jamono, te gannaaw loolu ñu jox ko doole. Yégle bu ñaareel bi agsi na 22 Mars 1844, ba kërkër yuy Protestants tëj seen bunt ngir bañ bataaxalu Millerite bi. Yuuxug Guddi gi mooy ki jox doole yégle bu ñaareel bi. Yégle bu ñetteel bi agsi na 22 Oktoobar 1844, te ñu ko jox doole bi malaaka mu bare doole mi ci Peeñu 18 bokkee ak moom. Bépp yégle agsi na ci jaar-jaaralu bindu-jamono, te gannaaw loolu ñu koy jox doole. Lii am solo lool ngir ñu xam ko.

Waxu guddi gi Tàngaayu Gudd ci xibaaru malaaka bu ñaareel ba. Yónni nañu malaaka yi jóge asamaan ngir yee xéet yi ñàkk kóolute te waajal leen ngir liggéey bu mag bi nekk ci seen kanam. Góor yu gëna am xam-xam ak mayteeful ñoo jiitu woon a jot xibaar bii. William Miller du ki njëkk a jot xibaar bii; lu ko wuute, mooy ki mujj a jot. Moom moo gëna am woon may ci déggoo xibaar bi, waaye Samuel Snow mooy ki ko njëkk a jot. Ñi doon woon njëkka yu jiite liggéey bi, ñooy ñi mujj a jot te dimbali yokk yuux bi. Ci wàllu jaar-jaar, nit ki mujj a nangu xibaaru Waxu Gudd gi mooy William Miller.

Jële ci téere The Great Controversy, 376:

Njiitu yi ci kërceen Adventiste tey, yi tere jàngaleg bataaxal bii ci biir kërce bi ak sax ci kër yu bopp, ñu ngi leen fee melaloon ci yëngu-yëngu Millerite bi.

Ci téere Elder Damsteegt, *Foundation of Seventh-day Adventist Message and Mission*, Miller gëmmoon ne waareb Daniel 8:14 ak malaaka bu njëkk bi ci Apokalips 14 moo doon Waxu Guddig Yàlla bu Diggante Géej ak Guddi—“Xool-leen, boroom séy bi ngi ñëw.” Moom dafa gëm woon ne bataaxal boobu moo doon joxe xam-xam ci ñaareel dikkug Kirist. Miller dafa defe woon ne jaar-jaari jaarale gi yépp moo doon Waxu Guddi ga, waaye Ellen White wax na ne Waxu Guddi ga am na woon ci benn fan ak benn waxtu yu ñu xam. Samuel Snow tudde na woneem bi “Waxu Guddi ga dëgg” ngir melaxal ko ak njàngum Millerit yi ne Waxu Guddi ga moo doon yégle gi ëmb yépp.

Ñi gën-gëni yépp ci ngëm ñoo jëkk a jot ndigal li, te ñi doon jëkk ci liggéey bi ca njëlbéen ñoo mujja jot te dimbali yokk xolle gu mag ga. William Miller, mi jiite woon liggéey bi dale 1833 ba kanam, sonn na woon ci déggub Xàll wi ci Guddi ga bi mu dikkée ci weeru Awgüst 1844. Da fa nekkoon ci xel ñaar ci mbirum tasoo ak kërkàndë yi, te dafa doon jàngal benn yeneen xam-xam ci Xàll wi ci Guddi ga lu barey at.

William Miller bind na:

Ci weeru Mee 1842, ñu génnee tablóo 1843 bi, te bokk yi wax Miller mu dindi “if” bi ci yoon wi mu doon waxe.

Miller kontine ne: “Xibaar yu ëpp ci mbirum askan bi itam siiwaloon nañu ne dama tëraloon bés bu wóor, ñaareelu-fukki ñett fan ci weeru Awril, ngir ñëwug Boroom bi. Moo tax ci Desàmbaru at woowu, gannaaw gisuma benn njuumte ci sama waññi, ma siiwal sama gëm-gëm ne ci benn waxtu diggante 21 Mars 1843 ak 21 Mars 1844, Boroom bi dina ñëw.” Miller dafa jaaroon ba jàpp fanweeri bés bu fukki ci weeru juróom-ñaareel bi, te lu jiitu lool Samuel Snow jëfandikoo ndogal boobu ngir yégle Yuuxu Diggante Guddi gi, Miller bindoon na ci mbir moomu. Miller moo doon ki Boroom bi jëfandikoo ngir boole xel mu njëkk mi Samuel Snow jëfandikoo ngir ràññee 22 Oktoobar 1844.

Miller bind na, “Ci atum 1843 bi, xibaar yi ak yenn kër yu waare yi diisoon nañu ma ak ñi ma andaloon ak ñoom ak yàqute gu tar. Sunuy yéene dañu leen doon jébbal, sunuy njàngale dañu leen doon wax lu dul dëgg, te sunuy tudd ak sunuy jikko dañu leen doon xaste.” Waxtu jaar na, te bésub 21 Mars 1844 weesu na te Boroom bi feeñul. Tiis bi metti na lool, te ñu bari dootuñu doxati ak ñoom. Bala loolu, li dale ci 1840, ñu fekk ne ay Millerite yi tolluwoon nañu ci 200,000, waaye ba ci jamono jooju, 50,000 rekk a desoon.

Miller kontine ne: «Lu jiitu bii, ci naajub atum 1843, ñenn ci samay bokk yi tàmbalee wooye mbooloo yi “Babylon” te di ñaaxle ne warug Adwentist yi mooy génn ci ñoom. Loolu metti na ma lool. Du sax rek ne njariñam bon na lool, waaye dama ko jàppewoon ni mooy dëggiñu Kàddug Yàlla ak jengub Mbind mi.» Miller dafa sonn ak yégleb ñaareelu malaaka mi, te loolu gën a def ko lu jafe ngir mu nangu yégleb waxtu guddi bu dëgg bi. Jëf ji siiw na, te mbooloo yi ubbiwulatuñu leen buntu, looloo jur noonoo te tàqale li ëpp ci Adwentist yi ak seen mbooloom-kër yu seen bopp.

Gannaaw ba waxtu bi mu yégle woon weesoo, Miller nangul ne am na njàqare ci lu jëm ci diir bu njëkk ba, waaye sax na ci ngëmam. Mu yokk say jëfandikoom ci sowwu réew mi ca nooru atum 1844 ba kersee gi ñuy wax «Mboolem Weeru Juróom-ñaareel» dikk. Bokkuwul woon ci mboolem boobu ludul benn bataaxal bu mu bindoon fukki weer ak juróom-ñaar lu jiitu, ci mbirum toppuwaay yu Yoonu Muusa yi di jublu ci weer woowu. Mu sàkkuwul woon ne dees na jëfandikoo way-jëfandikoo boobu ci yooyu mbir, walla ne gëm ne firnde yu mel noonu di na doon nattukaayu mucc. Amul woon bennoo ak mboolem boobu ba paree ñaari ayu-bés walla ñetti ayu-bés lu jiitu 22 Oktoobar 1844. Ci benn bataaxal bu mu yónnee Himes 6 Oktoobar 1844, Miller bind na: «Damaa gis ndamu ci weeru juróom-ñaareel bi ma masul a gis lu mel noonu bu yàgg... Léegi nag, cant na turu Boroom bi, maa ngi gis taar, jàppale, ak déggoo ci Mbind mi, lu ma yàgg a ñaan waaye gisuma ko woon ba tey. Santal Boroom bi, yaw sama ruu. Mbokk Snow, Mbokk Storrs, ak ñeneen, nañu barkeel ngir seen doon jumtukaay ci ubbi sama gët. Damaa dem ba casi sama kër. Ndàm, ndàm, ndàm, ndàm.»

Gannaaw, Miller dellu ci xalaat ci yuubal bi ñuy wax Midnight Cry, tudde ko ay yëf yu ñàkk xel. Damsteegt wax na ne Snow jëlewul meem ci boppam melokaanu njëkk bu yépp ci ndigalum wax ju Midnight Cry; dafa ko jële ci liggéeyu Miller yu njëkk.

Xayma yi Snow def te feeñ ci weeru Mars 1844, yóbbuñuñu ko ci yeneen xel lu bari ba keroog ndaje gu mag gu Exeter, 12–17 Ut 1844. Foofa, bés bu mu tëral ngir dellug Kirist bi yëngal na Milerit yu bare, te yóbbu seen liggéeyu waare ci njéggiisam gu gën a kawe. Seen tontu mooy li ñu xame woon ci turu Yëngu-yëngu Weeru Juróom-ñaareel bi. Doonte sax njiitu Milerit yi nekk nañu woon ci njàqare ca njàlbéen ga, ay ayu-bés yu jiitu xew-xewu bi ñu yaakaaroon, bokk nañu ci yëngu-yëngu bi te may ñu gis ci mbind yi xalaatu Snow yi, ak di ko taage.

Njàngat gu njëkk gi Ellen White gis, moo wone nit yu Yàlla ci yoon wu jëm ca asamaan, te am na leer gu nekk ci gannaawam, gu ñu tudde Woote gu Diggante Guddi. Warees na xam xebaar bi Samuel Snow yégle woon. Ci weeru Mee 1842, ñu daan na 300 tabloo ngir 300 waarekat. Ba ci 22 Mars 1844, gannaaw njàqare gu njëkk ga, ñu bàyyi tabloo ba, te ñu bare génn ci yokkute ga. Ñi desoon, waroon nañu xaar. Ca ndaje gaññukaayu Exeter ga, Snow wone na ne Boroom bi dina ñëw ci 22 Oktoobar 1844, Besub Jotale. Loolu tax nañu yégle xebaar ba ak doole.

Joseph Bates nettali ne gannaaw ndaje kaampi Exeter, bi mu doon dox ci waatu terã yi, mu dégg baat yu di delloo naan: «Xoolleen, góor gi di séy ngi ñëw!» Mboolem yëngu-yëngu bii daldi jolli États-Unis biir ñaari weer, te mu jiite ci Njàqare bu Mag ba amee ci 22 Oktoobar 1844.

Damsteegt wax ci Ndaje Low Hampton bu Adventist yi, 28–29 Desàmbar 1844, bi Himes ak Miller bokkoon. Himes ñaanoon ñu di dëfandal gaayi sell yi, yëngal àddina Kiristaan gi, te yégle musal ga bàkkaarkat yi. Ay ayu-bés yu gàtt gannaaw loolu, Advent Press tàmbaleeaat, te Himes wax ne bunt musal gi ubbeeku na. Miller ndank-ndank bàyyi xalaat bu metti bu “bunt bi tëj” te delluwaat ci gis-gisam bu njëkk ci Midnight Cry. Ci weer boobu sax, Ellen White am naag njenneem gën a njëkk, mu won ne ñi bañ Midnight Cry daanu nañu bàyyi yoon wi. Naag boobu moo nekkoon ngir William Miller ni mu nekkoon ngir képp ku nekk.

Ci mbindum yi ci Téere yu Ndaw yi, xët 257:

Bataaxalu malaaka bu ñetteel bi ci wàllu bii mooy Sabat bi. Ba Miller di jëm ci leer gi jóge asamaan, nit ñii daan nañu sàkku pexe yu ngir dindi xelam ci moom. Yëngu-yëngu nit ñi moo ko tax mu nekk ci lëndëm te itam mu des ak sañ-sañam ci biir ñi di weddi dëgg gi. Mujj, Miller yékkati ay baatam di fexeel leer gi jóge asamaan—Sabat bi. Moom jotul a nangu ndawli bi woon na koy leeral li tax mu tëju woon xolam, te di sànni leer ak ndam ci li weesu. Mu wéeru ci xam-xamu nit, bañ a wéeru ci xel mu Yàlla. Naka la tàqalee ndax liggéey ak màggat, doxalinam ci mbir mi bokkul woon ak ña ko tere woon dëgg gi. Bàkkaar bi ci ñoom la dal. Su Miller manoon a gis leeru malaaka bu ñetteel bi, lu bare dinañu ko leeral. Waaye ay mbokkam daan nañu wax ne bëgg-bëgg bu xóot lañu am ci moom, ba tax mu yaakaar ne mënul woon a dagg seen digganteek moom. Yàlla may na ne mu tàbbi ci kàttanu dee te denc ko ci bàmmeel bi, soreel ko ak ña ko dindi woon ci dëgg gi. Muuse tooñ na balaa muy dugg ci Réew mi Yàlla digoon; noonu itam la Miller tooñee, fekk mu ngi doon agsi lu gaaw ci Kanaan gu asamaan. Ñeneen ñoo ko yóbbu ci loolu; ñeneen ñoo wara jox ko njub ci kanam. Waaye malaaka yi ñu ngi sàmm pënd bu tedd bii bu yombul dara bii jagleeloon Yàlla, te dinañu génn bu liita bu mujj ba jolli.

Ci mujje, William Miller mooy na Adwaantis ñaareel fan yi ci jamono mujj. Giségu jëkk bu Ellen White, ngir sunu jamono la gën a doon ngir jamonom. Ci mujjug àddina, Adwaantis ñaareel fan yi dinañu bañ leerug Yuuxu Guddi. Leerug Yuuxu Guddi manees na ko a xam rekk suñu xam xew-xew biy jaar ci nettali bii. Njàqare jëkk bi setal na yëngu-yëngug Millerit yi ci ñi fa nekk woon ngir sabab yu baaxul, te waajal nit ñi ngir jaar-jaaru nattu gi dina leen yóbbu ca Barab bu Gëna Sell ba. Ñi agsi ci njàqare jëkk bi, barkeel nañu leen rekk su ñuy xaar ba 22 Oktoobar 1844. Jamono jooju, Yàlla moo ko teg ngir jur xeet wu Mu dajale ca Barab bu Gëna Sell ba. Bañ Yuuxu Guddi te rot ci yoon wi, mooy bañ nettali bépp bii.

William Miller defe na ñett yàqu. Te nun, ñu ngi nu di nattu ak ñett i nattu. Ndamam bu jëkk bi mooy ne dafa bañ a nangu yuuxu Digg-guddi gi ci Desambar 1844. Ndamam bu ñaareel bi mooy ne dafa déglu nit ñi bañ a déglu Yàlla, loolu nag indi ko ci ñetteel ndamam bi: bañ a nangu bésub Noflaay bi. Ci mujj àddina si, Adventistes bés bu juróom-ñaareel yi dinañu bañ a nangu taarixu Yuuxu Digg-guddi gi ak woote gi ngir dellu ca yoon yu yàgg ya, ndaxte dinañu déglu seen njiit yi. Noonu, dañuy waajal seen bopp ngir màndargabu rab wi, di dellusi ci yoonu nattu bu ñett ba Miller jaaroon, te loolu tàmbalee ci ni ñuy jokkoo ak yégle bi ak taarixu Yuuxu Digg-guddi gi.

Am naari wax nañu yégle ci ñaari kàddu yu mel ni yoon, yu jëm ci taariix bi dale ci njëkk njàqare ba ca ñaareel njàqare: 2300 fan yi (“Bu gis-gis bi yéexee, muñal ko te xaar ko”) ak 2520 bi. Bëgg a bañ 2520 bi mooy bañ Yuuxu Guddi gi Digg. Bëgg a bañ Yuuxu Guddi gi Digg mooy daanu bàyyi yoon wi jëm ca suuf si ñaaw te bon.

Dina gëna wax ci lii ak yeneen leeral ci ñëwbi te ci biir njàngat bii di ñëw.